Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 8339 3636758 3620905 2026-07-29T19:39:03Z Redaktor GLAM 165462 Better quality version of image 3636758 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Осман империясы |өз атауы = دولت علیه عثمانیه |статусы = [[Империя]] |құрылуы = [[1299 жыл|1299]] |ыдырауы = [[1922 жыл|1922]] |байрақ = Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg |байрақ_сипаттамасы = Байрақ (1844-1922) |елтаңбасы = Coat of arms of the Ottoman Empire (1882–1922).svg |елтаңба_сипаттамасы = Елтаңба (1882-1922) |ұраны = Мәңгілік ел<br />دولت ابد مدت — Devlet-i Ebed-müddet |карта = OttomanEmpireIn1683.png |сипаттамасы = 1683 жылғы Ұлы Османлы Мемлекеті |p1 = Салжұқ сұлтандығы |flag_p1 = Flag of Sultanate of Rum.svg |s1 = Түркия |flag_s1 =Flag of Turkey.svg |астана = [[Сөгүт]] ([[1299 жыл|1299]]-[[1326 жыл|1326]])<br />[[Бурса]] ([[1326 жыл|1326]]-[[1365 жыл|1365]])<br />[[Едирне]] ([[1365 жыл|1365]]-[[1453 жыл|1453]])<br />[[Ыстанбұл]] ([[1453 жыл|1453]]-[[1922 жыл|1922]]) |қалалары = [[Каир|Қаһира]]<br />[[Александрия (Мысыр)|Александрия]]<br />[[Бағдат]]<br />[[Дамаск]]<br />[[Мекке]] |тілі = [[Османлы түрік тілі|Османлы тілі]] |діні = [[Ислам]] |аумағы = 5 200 000 км² ([[1683 жыл|1683]]) |халқы = 35 350 000 адам ([[1856 жыл|1856]]) |басқару_формасы = [[Монархия]] |династиясы = [[Османлы әулеті]] |басқарушылар_титулы = [[Сұлтан]] |басқарушы1 = [[I Осман]] |басқарушы_жылы1 = [[1299 жыл|1299]]-[[1326 жыл|1326]] |басқарушылар_титулы2 = |басқарушы2 = [[II Мехмет]] |басқарушы_жылы2 = [[1451 жыл|1451]]-[[1481 жыл|1481]] |басқарушылар_титулы3 = |басқарушы3 = [[I Сәлім]] |басқарушы_жылы3 = [[1512 жыл|1512]]-[[1520 жыл|1520]] |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = [[I Сүлеймен]] |басқарушы_жылы4 = [[1520 жыл|1520]]-[[1566 жыл|1566]] |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = [[VI Мехмет]] |басқарушы_жылы5 = [[1918 жыл|1918]]-[[1922 жыл|1922]] |басқарушылар_титулы6 = Садрағзам |басқарушы6 = Алаеддин паша |басқарушы_жылы6 = [[1320 жыл|1320]]-[[1331 жыл|1331]] |басқарушылар_титулы7 = |басқарушы7 = Паргалы Ибраһим паша |басқарушы_жылы7 = [[1523 жыл|1523]]-[[1536 жыл|1536]] |басқарушылар_титулы8 = |басқарушы8 = Соколлы Мехмет паша |басқарушы_жылы8 = [[1565 жыл|1565]]-[[1579 жыл|1579]] |басқарушылар_титулы9 = |басқарушы9 = Көпрүлі Мехмет паша |басқарушы_жылы9 = [[1656 жыл|1656]]-[[1661 жыл|1661]] |басқарушылар_титулы10 = |басқарушы10 = Ахмет Тәупік паша |басқарушы_жылы10 = [[1920 жыл|1920]]-[[1922 жыл|1922]] |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |валютасы = ақша, құрыш, сұлтани, лира |дейін = Салжұқ сұлтандығы |д1 = Византия империясы |д2 = Трапезунд империясы |д3 = Екінші Бұлғар патшалығы |д4 = Серб деспоттығы |д5 = Мәмлүк сұлтандығы |д6 = Мажарстан патшалығы |д7 = Испаниядағы Алжир мен Тунис |кейін = Түркия |к1 = Бірінші Грек республикасы |к2 = Мысыр сұлтандығы |к3 = Сербия патшалығы |к4 = Албанияның уақытша үкіметі |к5 = Румыния патшалығы |к6 = Болгария патшалығы |ескерту = }} '''Осман империясы''' ({{lang-ota3|دولت علیه عثمانیه|Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye, Ұлы Осман мемлекеті}}) — [[Еуропа]], [[Азия]] және [[Африка]] құрлықтарында орналасқан ортағасырлық көпұлтты мемлекет. Мемлекет [[XV ғасыр|XV]]-[[XVII ғасыр|XVII ғасырларда]] үш құрлыққа (Еуропа, Азия, Африка) жайылып, оңтүстік-шығыс Еуропа, [[Таяу Шығыс]] және [[Солтүстік Африка]]ның басым бөлігін билеген; батыстағы [[Марокко]]ның [[Атлант мұхиты|Атлант]] жағалауынан шығыстағы [[Парсы шығанағы]]ның жағалауына дейін, солтүстіктегі [[Украина]]дан оңтүстіктегі [[Сомали]]ға дейінгі аймақты қамтып жатқан<ref>Дүние жүзi тaриxы 8, мектеп бaспaсы. 2008 ж. б.65</ref>. Бұл мемлекет алты ғасыр бойы Батыс пен Шығыстың қарым-қатынас жасасуының бел ортасында болып келді. Құдіретінің шарықтау шыңында Османлы мемлекеті 42 уәлияттан тұрып, оған бағынышты [[Валахия]], [[Молдова]] және Трансильвания князьдіктері Османлы мемлекетіне [[Алым (салық)|алым-салық]] төлеп отырды. Бүгін [[Ыстанбұл]] ({{lang-tr|İstanbul}}) деген атпен белгілі Константиние ({{lang-ota3|قسطنطينيه|Konstantîniyye}}) қаласын өзінің астанасына айналдырған Османлы мемлекетін көп жағынан бұрынғы [[Жерорта теңізі|жерортатеңіздік]] өркениеттердің, атап айтқанда [[Рим империясы]]ның және [[Византия империясы]]ның ислами мұрагері деп атауға болады. Османлылар да өздерін [[Ежелгі Рим]] мен [[Ислам мәдениеті]]нің жалғастырушылары деп, яғни «мәдениеттердің бірігуі» арқылы «бүкіләлемдік мемлекеттің» билеушілері ретінде қарастырды<ref name=inalcikrise>H. İnalcık: "The rise of the Ottoman Empire" in P.M. Holt, A.K. S. Lambstone, and B. Lewis (eds), ''The Cambridge History of Islam'', (Cambridge University). pages 295-200</ref>. ==Тарихы== [[Сурет:Ottoman small animation.gif|left|thumb|Османлы мемлекеті аймағының өзгеруі, 1299-1683]] ===Құрылуы (1299-1402)=== Османлылар ата-тегі [[оғыздар]]дың қайы тайпасынан шыққан. Бұл тайпа [[13 ғасыр|XIII ғасырдағы]] [[моңғол шапқыншылығы]]нан құтылып, [[Кіші Азия|Анадолы]] жеріне көшеді. Тайпаның басшылары осында әскер жинап жатқан хорезмшах Жәлел-Ад-Дин Мәңгібердінің ([[1199 жыл|1199]]-[[1231 жыл|1231]]) қызметінде болады. Кейінірек Ертұғрыл бей ([[1198 жыл|1198]]-[[1281 жыл|1281]]) бастаған тайпаның бір бөлігі [[Рум сұлтандығы|Анадолы Селжұқ Мемлекетіне]] көшеді. [[Селжүк әулеті|Селжұқтардың]] сол кездегі сұлтаны I Аладдин Кейқұбат ([[1192 жыл|1192]]-[[1237 жыл|1237]]) Ертұғрылға Анадолыдағы [[Сөгүт]] қаласын сыйлайды. Ертұғрылдың ұлы [[I Осман]] ([[1258 жыл|1258]]-[[1324 жыл|1324]]) осы қалада [[1299 жыл]]ы Османлы бейлігінің негізін қалайды. 1300 жылы ол [[Византия империясы|Шығыс Рим империясының]] әскерін күйрете жеңді. Оның тұсында Осман бейлігі [[Никея]] қаласын және тағы басқа бірқатар аумақты басып алды. Осман Пруса (қазіргі [[Бурса]]) қаласын қоршауды бастады. Алайда ол қоршау аяқталмай жатып қайтыс болды. <ref>Osman I: Biography of the Founder of the Ottoman Dynasty</ref> [[Орхан (Османлы сұлтаны)|Орхан]] ([[1288 жыл|1288]]-[[1362 жыл|1362]]) Анадолының батысын толығымен басып алады. Сондай-ақ, Орхан Галиполи түбегін және Фракияны басып алып, Осман империясының Еуропаға экспансиясына жол ашты. <ref>История Византийской империи: XI-XV веков</ref> [[I Мұрат]] ([[1326 жыл|1326]]-[[1389 жыл|1389]]) өз әкесі мен атасы сияқты Анадолының әжептәуір жерлерін басып алды. Бұл жетістіктерді пайдаланып, ол [[1383 жыл]]ы өзін «[[сұлтан]]» етіп жариялайды. Ол [[15 маусым]] [[1389 жыл]]ы [[Косово шайқасы|Косово даласындағы шайқаста]] серб серісі Милош Обиличтің (сер. Милош Обилић) қолынан қаза табады. [[I Баязит]] ([[1357 жыл|1357]]-[[1402 жыл|1402]]) Косово даласындағы шайқаста өз әкесі сербтерден қаза болуына байланысты ол кек алу мақсатымен көптеген сербтерді қырып жойды. [[Сербия]]дағы жеңістен кейін ол өз отарлауын Анадолыда жалғастырады: Айдын, Сарухан, Гермиян, Ментеше, Хамит және Қараман бейліктерін басып алады. Осылайша I Баязит османлы иеліктерін тез арада екі есе арттырады (жерлерді тез жаулап, өз шешімдерін тез шешетіндіктен оған «Шапшаң» ({{lang-tr|Yıldırım}}) деген лақап ат қойылған). Бірақ ол бұл иеліктерді қалай шапшаң басып алса, сонша айырылып қалды. Бұның себебі — I Баязиттің замандасы [[Әмір Темір]] болуы және ең бастысы I Баязит көкірекшілдікке беріліп кеткені. I Баязит Әмір Темірге жазған көптеген хаттарында жәбірлейтін сөздер жазып, оны жете бағаламайды. Әмір Темір жауап ретінде османлылардың басып алған бейліктерін жаулап, оларға қайтадан тәуелсіздік береді. Ал Әмір мен Сұлтанның арасындағы шешуші шайқас [[Анкара]] (түр. Ankara) жерінде болады. Соғыста Әмір Сұлтанды жеңіп, оны қамауға алады. Сұлтан қамауда [[20 шілде]] [[1402 жыл]]ы қаза табады. ===Сұлтанаралық (1402-1413)=== [[I Баязит]] қайтыс болғаннан кейін Әмір Темір ойрандаған Османлы мемлекетінде ортақ билеуші болмайды. I Баязиттің үш баласы өзін сұлтан деп жариялайды: Иса [[Бурса|Бұрсада]], Сүлеймен [[Едирне]]де, ал Мехмет Батыс Анадолыда. Бұл жағдай сұлтанаралыққа әкеп соқты. [[1405 жыл|1405]]-[[1406 жыл]]дары Мехмет Исаны жеңіп, [[Бурса]]ны басып алады. Кейін [[1411 жыл]]ы I Баязиттің ортаңғы ұлы Мұса да өз ағасы Сүлейменді жеңіп, Румелияда өзін сұлтан деп жариялайды. Тірі қалған екі ағайындылардың шешуші шайқасы [[1413 жыл]]ы болды. Сол шайқаста Мехмет жеңеді, ал жеңілген Мұса [[Валахия]]ға қашып, сонда қайтыс болады. === Өркендеуі (1413-1453) === [[I Мехмет]] ([[1387 жыл|1387]]-[[1421 жыл|1421]]) сұлтанаралықтан жеңімпаз болып шығып, өзін күллі Османлы мемлекетінің сұлтаны деп жариялайды. Ол Анадолыдағы бейліктердің бәрін (Қараманнан басқа) қайта жаулап алады. Сонымен, Османлы мемлекеті қайта өз қалпына келе бастайды. I Мехмет [[1421 жыл]]дың [[26 мамыр]]ында қайтыс болады. [[II Мұрат]] ([[1404 жыл|1404]]-[[1451 жыл|1451]]) [[1422 жыл]]ы [[Ыстанбұл|Константинопольді]] қоршайды. Бірақ сол кезде османлыларда флот та, артиллерия да болған жоқ. Бұған қарамастан олар Византияға шабуыл жасап, көп жауынгерлерінен айырылады. Оған қоса Анадолыдағы бейліктер жаңа бүліктер бастайды. Сондықтан II Мұрат Константинополь қоршауын тоқтатады. Бүліктерді басқан соң, ол [[Балқан түбегі]]ндегі жерлерге бірнеше жорық жасайды. II Мұрадтың күшеюінен қауіптенген Еуропа елдері жаңа крест жорығын бастайды. 1444 жылы кресшілер Варна түбінде жеңіліс табады. Балқандарда Мұрат кейбір жеңістерге қол жеткізеді. Қожа Мұрат Эдирне қаласында [[3 ақпан]] [[1451 жыл]]ы мерт болады. Оның баласы әйгілі әскербасы әрі саясаткер II Мехмет ізбасары болады. [[File:Battle of Zonchio 1499.jpg|right|thumb|frame|200px|Зончио шайқасы — кемелерден зеңбірек атылған алғашқы теңіз шайқасы]] ===Дамуы (1453-1579)=== [[II Мехмет]] ([[1432 жыл|1432]]-[[1481 жыл|1481]]) [[1453 жыл]]ы 21 жасында [[Византия империясы|Шығыс Рим империясы]]ның елордасы [[Ыстанбұл|Константинополь]]ді жаулап алып, мемлекетті толығымен жояды. Сұлтан Константинопольмен шектелмей, Еуропаның басқа да жерлерін жаулауға кірісті. Тіпті [[Италия]]ның Отранто қаласына дейін жетеді. Бірақ оның жасы мен денсаулығы оның көптеген жоспарларына кедергі болды. [[1481 жыл]]ы Гебза қаласында мерт болды. [[File:Battle_of_Mohacs_1526.png|right|thumb|frame|200px|Мохач шайқасындағы османлылардың жеңісі — өз заманындағы ең жылдам жеңіс (2 сағат)]] [[I Сәлім]] ([[1467 жыл|1467]]-[[1520 жыл|1520]]) [[1517 жыл]]ы [[Мысыр]]дағы [[мәмлүктер]]дің мемлекетін жояды. Сол жылы сұлтан өзіне «[[Халифа|халиф]]» атағын алады. Енді бұл атақ келесі османлы сұлтандардың да атағы болады. I Сәлім өзінің бар-жоғы 8 жылдық ([[1512 жыл|1512]]-[[1520 жыл|1520]]) билік жүргізген заманында Күрдістанды, Шамды, [[Алжир]]ді, [[Мысыр]]ды, [[Мекке]] мен [[Медине]]ні жаулап алды. [[I Сүлеймен]] ([[1494 жыл|1494]]-[[1566 жыл|1566]]) 1521 жылы [[Белград|Белградты]] басып алды. [[1526 жыл]]ы Мохач шайқасында 55-60 мыңдық әскерімен чехтер, [[мажарлар]] және [[поляктар]]дың 38-41 мыңдық әскерін екі сағат ішінде толығымен жеңеді. Соғыс барысында [[Мажарстан]]ның патшасы II Лайош батпаққа батып, мерт болады. Соғыстың нәтижесінде османлылардың еуропадағы беделі артты. I Сүлеймен өзінің 42 жылдық ([[1520 жыл|1520]]-[[1566 жыл|1566]]) билік жіргізген заманында [[Босния және Герцеговина]]ны, Славонияны, Мажарстанды, [[Молдова]]ны, [[Ирак]]ты, [[Бахрейн]]ді, [[Ливия]]ны, [[Тунис]]ті жаулап алды. I Сүлейменнің тұсында османлылардың билігі шарықтауының шыңына жетті. 1565 жылы Османлылар сәтсіз аяқталған Мальта қоршауын бастады. <ref>Пираты. Полная история морских разбоев - 249-бет</ref>Әділ Сүлеймен [[7 қыркүйек]] [[1566 жыл]]ы Сигетвар қоршауы кезінде қаза табады. Бірнеше аптадан кейін оны [[Сүлеймение мешіті]]нің жанындағы мазарда жерлейді. I Сүлеймен қайтыс болғаннан кейін, оның жалғыз тірі қалған ұлы [[II Сәлім]] ([[1524 жыл|1524]]-[[1574 жыл|1574]]) таққа отырады. Оның тұсында сарайдағы әйелдер османлы саясатына үлкен ықпал тигізді. Сонын ішіндегі ең көрнектісі сұлтанның әйелі Хасеки [[Нұрбану сұлтан]] болды. Осылайша «Қатындар сұлтандығы» ([[1566 жыл|1566]]-[[1656 жыл|1656]]) атты заман басталды. Осы заман тұсында Осман мемлекеті әлсіреп, дағдарысқа ұшырай бастады. Сары Сәлім [[1574 жыл]]дың [[21 желтоқсан]]ында [[Топкапы]] сарайында қайтыс болды. Алайда шын мәнісінде II Сәлім тұсында елдегі ең беделді адам — садрағзам Соколлы Мехмет паша ([[1506 жыл|1506]]-[[1579 жыл|1579]]) еді. II Сәлімнің билік құруы кезіндегі елдің дамуы осы садрағзамның арқасында болды. Ол [[II Сәлім]] өлгеннен кейін тағы 5 жыл садрағзам болды. [[1579 жыл]]дың [[11 қазан]]ында садрағзамның қайтыс болуы Тоқырау жылдарына бастама болды. ===Тоқырауы (1579-1699)=== Османлы мемлекетінің көптеген көтерілістер мен бүліктерден әлсірегенін көрген Тұрхан Қадиша сұлтан өз баласы сұлтан [[IV Мехмет]]ке Көпрүлі Мехмет пашаны ([[1575 жыл|1575]]-[[1661 жыл|1661]]) садрағзам етіп тағайындауға кеңес береді. Көпрүлі Мехмет пашаның саяси жетістіктері осыған себеп болды. Сөйтіп, [[1656 жыл]]дың [[15 қыркүйек]] күнінде Көпрүлі Мехмет паша садрағзам етіп тағайындалады. Бұл оқиға «Көпрүлілер заманының» ([[1656 жыл|1656]]-[[1710 жыл|1710]]) бастамасы болды. Көпрүлі Мехмет паша өзінің тағайындалуына дейін сұлтанға бірнеше шарт қойды: * Садрағзамның шешімі қайта қарастырылмайды; * Садрағзам өз еркімен шенеуніктерді тағайындайды, марапаттайды және қызметтен босатады; * Садрағзам сұлтанның кеңесінсіз шағымдарға қатысты шешімді өзі қабылдайды; * Сарайда ешкім де саясатқа араласпайды. Көпрүлі Мехмет паша өзінің 5 жылдық ([[1656 жыл|1656]]-[[1661 жыл|1661]]) билік жүргізген заманында [[Крит]] пен [[Дарданелл бұғазы|Шанаққала]] жерлерінде [[Венеция]]ға қарсы сәтті соғыс жүргізді, Лемнос пен Тенедос аралдарын жаулап алды, Қазызадалы атты дінбұзарлықтың, Трансильванияның, Абаза Хасан пашаның бүлігін басты, өзінің қарамағына саясаткерлер мен әскербасыларды жинап алды, және «лауазымды сатып алу» салтын біржолата жойды. Көпрүлі Мехмет паша қайтыс болғаннан кейін оның ұрпақтары оның саясатын жалғастырды. Көпрүлілер басқарған заманда Османлы мемлекетінің ішкі және сыртқы саясатында тұрақтылық болды, және биліктің беделі қайта өрлей бастады. 1683 жылы Осман империясына қарсы "Қасиетті Лига" құрылып, Осман империясымен соғыс (Кейде Ұлы Түрік соғысы деп те аталады) басталды (1683-1699). Соғыс барысында Османлы армиясы Вена (1683), Азов (1696), Зенд (1697) маңында жеңіліске ұшырады. <ref>Священная Лига и Османская Империя в Средиземном море</ref> ===Әлсіреуі (1699-1792)=== [[1699 жыл]]дың [[26 қаңтар]]ында Карловиц бітім шарты жасалды. Бұл бітім шарт бойынша [[Венеция]]ға Морея мен [[Далмация]], [[Аустрия]]ға [[Мажарстан]] мен Трансильвания, ал [[Польша]]ға Подолье өтті. Бұл оқиға елдің Әлсіреу дәуірінің бастамасы еді. [[1700 жыл]]дың [[14 шілде]]сінде жасалған Константинополь бітім шарты бойынша [[Ресей]]ге Азов өтті. 1710 жылы Ресей патшасы [[I Пётр]] Осман империясына қарсы Прут жорығын бастады. Бірақ Прут жорығы сәтсіз аяқталды. <ref>Неизвестная война Петра Великого - 81-бет</ref> [[1718 жыл|1718]]-[[1730 жыл]]дар османлы тарихында "Лала дәуірі" деген атаумен әйгілі. Сұлтан [[III Ахмет]] пен садрағзам Наушаһарлы Дамат Ибраһим паша басшылығымен елде ғылым, өнер, мәдениет және экономиканы дамыту мақсатымен үлкен іс-шаралар ұйымдастырылды. Ғалым Ибраһим Мутеффериқа алғаш османлы типографиясын ашты. Алайда осындай жаңартуларға қарамастан османлы халқына, әсіресе дінбасылар мен жаңа шеріктерге садрағзам саясаты ұнамады. Патрон Халил төңкерісі нәтижесінде [[1730 жыл]]дың [[1 қазан]]ында садрағзам Ибраһим паша өлім жазасына кесілді, ал [[2 қазан|келесі күні]] сұлтан III Ахмет тақтан тайдырылды. ===Ыдырауы (1789-1922)=== XVIII-XIX ғасырларда Османлы және Ресей империялары арасында бірқатар соғыстар болды. XVIII ғасырдың аяғында Түркия Ресеймен болған соғыстарда бірқатар жеңіліске ұшырады. Ал түріктер одан әрі жеңіліске ұшырамас үшін Османлы әскері жаңғырту өтуі керек деген қорытындыға келді. 1789-1807 жылдары ІІІ Селим әскери реформа жүргізіп, армияны еуропалық сызық бойынша қайта құрудың алғашқы байыпты әрекеттерін жасады. Реформаның арқасында сол кезде онсыз да тиімсіз болған жаңа шеріктердың реакциялық ағымдары әлсіреді. Алайда 1804 және 1807 жылдары олар реформаға қарсы көтерілістерді көтерді. 1807 жылы Селимді қастандық жасаушылар түрмеге қамап, 1808 жылы өлтірді. 1826 жылы [[II Махмұт]] жаңа шеріктеры корпусын жойды. 1804-1815 жылдардағы Серб революциясы Балқандағы ұлтшылдық дәуірінің басталуы болды. [[Шығыс мәселесін]] [[Балқан түбегі|Балқан елдері]] көтерді. 1830 жылы Осман империясы де-юре Сербияның егемендігін мойындады. 1821 жылы гректер Түркияға қарсы көтеріліс жасады. Пелопоннестегі гректердің көтерілісі Молдовадағы көтеріліске ұласты, ол 1829 жылы өзінің де юре тәуелсіздігімен аяқталды. XIX ғасырдың ортасында еуропалықтар Осман империясын «[[Еуропаның ауру адамы]]<nowiki/>» деп атады. 1860-1870 жылдары Османлы вассалдары: Сербия, Валахия, Молдова және Қаратау кінәздіктері толық тәуелсіздік алды. Түркия [[Танзимат|Танзимат дәуірінде]] (1839-1876) әскерге шақырылатын әскер құруға, банк жүйесін реформалауға, діни заңдарды зайырлы құқыққа ауыстыруға, зауыттарды гильдияларға ауыстыруға әкелген реформалар жүргізді. 1840 жылы 23 қазанда Ыстамбұлда Османлы Пошта министрлігі ашылды 1876 ​​жылы Осман империясы конституция қабылдады. Бірінші конституция дәуірінде Түркияда парламент құрылды, оны 1878 жылы сұлтан таратып жіберді. Сондай-ақ Осман империясындағы сауаттылық деңгейі еуропалық бәсекелестермен салыстырғанда өте төмен болғанын және сауатсыздықтың әсіресе мұсылмандар арасында кең таралғанын атап өткен жөн.<ref>Stone, Norman «Turkey in the Russian Mirror» pages 86-100 from ''Russia War, Peace and Diplomacy'' edited by Mark & Ljubica Erickson, Weidenfeld & Nicolson: London, 2004 page 95.</ref> [[1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы]] Ресей империясының шешуші жеңісімен аяқталды. Нәтижесінде Еуропадағы түрік қорғанысы күрт әлсіреді; Болгария, Румыния және Сербия тәуелсіздік алды. 1878 жылы Аустрия-Мажарстан Османлы облысы Босния Уәлаят пен Нови Пазар Санджакты басқынды, бірақ түріктер олардың бұл мемлекетке қосылғанын мойындамады және оларды қайтаруға бар күшімен тырысты. Өз кезегінде, 1878 жылғы [[Берлин конгресі|Берлин конгресінен]] кейін [[Британ империясы]] Балқандағы аумақтарды түріктерге қайтару үшін үгіт-насихат жұмыстарын бастады. 1878 жылы британдықтарға [[Кипр|Кипрге]] бақылау берілді. 1882 жылы британ әскерлері Араби-паша көтерілісін басып, оны басып алу үшін [[Мысыр|Мысыртке]] басып кірді. 1908 жылы 3 шілдедегі [[Жас түріктер төңкерісі|Жас түрік]] төңкерісінен кейін [[Екінші Конституция|Осман империясында Екінші Конституция]] дәуірі басталды. Сұлтан 1876 жылғы конституцияның қалпына келтірілгенін жариялап, Парламентті қайта шақырды. Жас түріктердің билікке келуі Осман империясының ыдырауының басталуы болды. 1911-1912 жылдардағы [[Италия-Түрк соғысы|Италия-Түрік соғысы]] кезінде Осман империясы Ливиядан айырылды, ал Балқан альянсы оған соғыс жариялады, [[Бірінші Балқан соғысы|Балқан соғысы]] кезінде Сербия, Грекия, Қаратау және Болгариядан тұратын Балкан альянсы Түркияны Еуропадан қуып жіберді, осылайша Бірінші Еуропалық Балқан соғысы кезінде Түркияның барлық жерінен айырылды. Немістер Иракта теміржол желісін салуды ұсынды. Темір жол жартылай ғана салынды. 1914 жылы Британ империясы темір жолды сатып алып, оның құрылысын жалғастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуында темір жол ерекше рөл атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Осман империясы соғысқа тартылды, Кавказ майданында табыс көрсетті, бірақ соғыстың аяғында Түркия барлық майдандарда жеңіліске ұшырады. Соғыс кезінде соғыс министрі [[Әнуар паша|Әнуар Паша]] [[армян геноцидін]] бастады. Хиджаз провинциясында араб көтерілісі болды. 1918 жылы қазанда Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған Мудрос бітіміне қол қойылды. Одан кейін [[Константинополь|Константинопольды]] басып алу және Осман империясының екіге бөлінуі болды. [[Севр бейбітшілік келісім|Севр бейбітшілік келісімінің]] шарттарына сәйкес Осман империясының бөлінген территориясы [[Антанта|Антанта державалары]] арасында қамтамасыз етілді. Бұл Мұстафа Кемал Ататүрік бастаған ұлт-азаттық қозғалыстың жандануына әкелді. == Басқару нысаны == {{Толық мақала|Осман империясының мемлекеттік ұйымы}} [[Осман империясының мемлекеттік ұйымы]] өте қарапайым болды. Оның негізгі бағыттары әскери және азаматтық басқару болды. Елдегі ең жоғарғы қызмет сұлтан болды. Азаматтық жүйе аймақтарға тән белгілерге құрылған әкімшілік бірліктерге негізделген. Түріктер мемлекет діни қызметкерлерді бақылайтын жүйені қолданды (Византия империясындағыдай). Мұсылман Ираннан әкімшілік және сот жүйесі енгізілгеннен кейін сақталған түріктердің исламға дейінгі белгілі бір дәстүрлері Осман империясының әкімшілік шеңберінде маңызды болып қала берді. Мемлекеттің басты міндеті - империяны қорғау және кеңейту, сонымен қатар билікті сақтау үшін ел ішінде қауіпсіздік пен тепе-теңдікті қамтамасыз ету болды<ref>Naim Kapucu,Hamit Palabıyık «Turkish public administration: from tradition to the modern age», p 77</ref>. Мұсылман әлеміндегі бірде-бір әулет [[Османлы әулеті|Осман әулеті]] сияқты билікте болған емес. Османлы әулеті түркі тектес болған. Он бір рет Осман сұлтанын халық жауы ретінде жаулар құлатты. Осман империясының тарихында Осман әулетін құлату үшін 2 ғана әрекет болған, олардың екеуі де сәтсіз аяқталған, бұл Осман түріктерінің күшіне куә болды. Сұлтан басқарған халифаттың исламдағы жоғары позициясы түркілерге Осман халифатын құруға мүмкіндік берді. Османлы сұлтан (немесе [[падишаһ]], «патшалардың патшасы») империяның жалғыз билеушісі болды және ол әрқашан абсолютті бақылауды жүзеге асырмаса да, мемлекеттік биліктің даралануы болды. Жаңа сұлтан әрқашан бұрынғы сұлтанның ұлдарының бірі болды. Сарай мектебінің күшті білім беру жүйесі мүмкін емес мұрагерлерді жоюға және басқарушы мұрагерлер элитасына қолдау жасауға бағытталған. Болашақ мемлекеттік қызметкерлер оқыған сарай мектептері оқшауланған жоқ. [[Медресе]]де мұсылмандар оқыды ([[Османлы түрік тілі|осман.]] Medrese), мұнда ғалымдар мен мемлекеттік қызметкерлер сабақ берді. Материалдық қолдауды кедей отбасылардың балаларына жоғары білім алуға мүмкіндік беретін [[вакуф]]тар ұсынды<ref>Bernard Lewis, Istanbul and the civilization of the Ottoman Empire, p. 151</ref>, ал христиандар Румелия және / немесе Балқан ([[девширме]]) елдерінің тұрғындарынан жыл сайын 8 жастан 12 жасқа дейінгі 3000 христиан ұлын қабылдайтын [[эндерун]]да оқыды<ref>Kemal H Karpat, Social Change and Politics in Turkey: A Structural-Historical Analysis, p. 204</ref>. [[Сурет:Enterance to Divan - Thomas Allom (165186748).jpg|нобай|Керемет Портаның қақпасы (Bâb-ı Âlî)]] Сұлтан жоғарғы монарх болғанына қарамастан, мемлекет пен атқарушы билік саясаткерлерге жүктелді. Өзін-өзі басқару органында кеңесшілер мен министрлер арасында саяси күрес болды (диван, [[XVII ғасыр]]да Порту деп өзгертілді). [[Бейлік]]тің кезінде де диван ақсақалдардан тұратын. Кейінірек ақсақалдардың орнына армия офицерлері мен жергілікті білгірлер (мысалы, діни және саяси қайраткерлер) диванға кірді. 1320 жылдан бастап ұлы уәзір сұлтанның кейбір міндеттерін орындады. [[Ұлы уәзір]] Сұлтанға мүлдем тәуелсіз болды, ол Сұлтанның мұрагерлік мүлкін кез-келген жолмен иеліктен шығарып, кез-келген адамды жұмыстан шығарып, барлық саланы басқара алды. XVI ғасырдың соңынан бастап сұлтан мемлекеттің саяси өміріне қатысуды тоқтатты, ал ұлы [[уәзір]] Осман империясының іс жүзінде билеушісі болды<ref>Antony Black (2001), «The state of the House of Osman (devlet-ı al-ı Osman)» in The History of Islamic Political Thought: From the Prophet to the Present, p. 199</ref>. [[Сурет:Tughra Suleiman.jpg|нобай|[[I Сүлеймен|Ұлы Сүлеймен]]нің тұғрасы (1520)]] Осман империясының бүкіл тарихында Осман империясының вассал княздіктерінің билеушілері сұлтанмен әрекеттерді үйлестірмей, тіпті оған қарсы әрекет еткен жағдайлар көп болды. [[Жас түріктер төңкерісі]]нен кейін Осман империясы [[конституциялық монархия]]ға айналды. Сұлтан енді атқарушы билікке ие болмады. Барлық провинциялардан келген делегаттармен парламент құрылды. Олар [[Императорлық үкімет (Осман империясы)|Императорлық үкіметті (Осман империясы)]] құрды. Қарқынды дамып келе жатқан империяны өз ісіне берілген, тәжірибелі адамдар басқарды ([[албандар]], [[фаниариоттар]], [[армяндар]], [[сербтер]], [[венгрлер]] және басқалар). Христиандар, мұсылмандар мен еврейлер Осман империясындағы басқару жүйесін толығымен өзгертті<ref>Inalcik, Halil. «The Policy of Mehmed II toward the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City.» Dumbarton Oaks Papers 23, (1969): 229—249.pg236</ref>. Осман империясында эклектикалық үкімет болды, ол тіпті басқа державалармен дипломатиялық хат алмасуға әсер етті. Бастапқыда хат алмасу грек тілінде жүргізілді<ref>Donald Quataert, 2</ref>. Османлы сұлтандарының барлығында 35 жеке белгілер болды - олар қол қойған [[тұғра]]лар. Сұлтанның мөріне ойылып жазылған оларда Сұлтан мен оның әкесінің аты, сондай-ақ мақал-мәтелдер мен дұғалар жазылған. Ең алғашқы тұғра [[Орхан I]] тұғрасы болды. Дәстүрлі стильде бейнеленген луридті тұғра Осман [[каллиграфия]]сының негізі болды. == Жас түріктер == [[XIX ғасыр]]дың соңында жаңартудың жаңа толқыны [[түріктер]]дің ұлттық қозғалысы түрінде көрініс берді. Түріктердің ұлттық қозғалысы XIX ғасырдың 50-60 жылдарында басталды. Қозғалыстың бастапқы кезеңінде артушылық сипаты басым еді. «Жаңа Османлылар» ұйымының мүшелері мен белгілі ағартушы, жазушы Намык Кемел бастаған бірқатар зиялы топтар түрік тілінің дамуы мен оның әдеби тіл дәрежесіне көтерілуіне, ағарту ісіне зор үлестерін қосты. Ендігі реформалық қозғалыс толқынының өкілдері империяның тұтастығын сақтау шараларын іздестірді. [[1889 жыл]]ы [[Ыстамбұл]]да «Бірлік және өрлеу» (осм. İttihâd ve Terakkî) партиясы құрылды. Бұл ұйымның бөлімдері мен провинциялары шетелде де құрылды. Ұйымның алға қойған жақын арадағы мақсаты — конституциялық мемлекет құру болатын. Реформалық шаралар жүргізіп, елдің экономикасын көтеру, қоғамды жан-жақты жаңарту көзделді. Бұл қозғалыстың өкілдері Жас түріктер (түр. Jön Türkler) деп аталды. [[20 ғасыр|XX ғасырдың]] басында Османлы мемлекетінің халықаралық жағдайы нашарлап, мемлекет күйреу алдында тұрған кезде Жас түріктер өздерінің қызметін жандандыра түсті. [[1908 жыл]]ы [[шілде]]де [[Батыс Еуропа|Батыс державалардың]] [[Македония Республикасы|Македонияны]] Османлы мемлекетінен бөліп алмақ болған саясатынан кейін, сұлтан өкіметінің әлсіздігіне ызаланған түрік әскерінің бөлімдері көтеріліс жасады. Бұл жас түріктер төңкерісінің басталуы еді. Жас түріктер жағына әскердің басқа аймақтардағы бөлімдері де қосылды. Жас түріктердің қысымынан қорыққан сұлтан, [[1908 жыл]]ы [[2 шілде]]де [[1876 жыл]]ғы конституцияны қалпына келтіруге және парламентті шақыруға келіседі. Жаңа парламентте көп орынға ие болып, жеңіске жеткен және әскерге арқа сүйеген Жас түріктер, іс жүзінде, елде өздерінің билігін орнатты. [[1909 жыл]]ы Жас түріктер [[II Әбділхамит]]ті тақтан тайдырды. Жаңа сұлтан болып [[V Мехмет]] сайланды. [[1908 жыл]]ғы Жас түріктер төңкерісінің нәтижесінде Османлы мемлекетінің билік түрі [[абсолюттік монархия]]дан конституциялық монархияға ауысты. Өкіметке келген Жас түріктер қиындықтарды шешудің жолын таба алмады. Конституциялық билікке көшу елдің шет аймақтарында ұлт-азаттық қозғалыстың жаңа толқынын тудырды. Ұлт-азаттық қозғалыс жетекшілерімен тіл табыса алмаған Жас түріктер, қолындағы билікті пайдаланып, күш қолдану саясатына көшеді. [[1908 жыл]]ы [[Аустрия-Мажарстан]] [[Босния және Герцеговина]]ны [[аннексия]]лайды. [[1911 жыл]]ы [[Ливия]]дағы османлы иеліктерін [[Италия]] басып алады. Османлы үкіметінің сәтсіздіктерін пайдаланған Жас түріктердің қарсыластары оларды үкімет билігінен кетірді. Бірақ жаңа үкімет мемлекетті сақтап қалуға дәрменсіз болып шығады. [[1912 жыл]]ы [[бірінші Балқан соғысы]]нда [[Болгария]], [[Грекия]], [[Румыния]], [[Сербия]] Османлы Сұлтандығының бүкіл еуропалық иеліктерін басып алады. Тек [[Ыстамбұл]] мен оған жақын жатқан біраз аудандар ғана қалады. Бұл үкіметтің де сәтсіздігін пайдаланғысы келген Жас түріктер [[1908 жыл]]ғы көтеріліске қатысқан Әнуар бейдің басшылығымен, [[1913 жыл]]ы мемлекеттік төңкеріс жасайды. Қайтадан үкімет билігіне ие болған Жас түріктер мемлекеттің күйреуін бәрі бір тоқтата алған жоқ. Сыртқы саясатта [[Германия]]ны арқа тұтқан Османлы Сұлтандығы [[бірінші дүниежүзілік соғыс]]та [[үштік одақ]] жағында болады. == Осман империясының әкімшілік бөлінісі == {{main|Осман империясының әкімшілік бөлінісі}} Осман империясының әкімшілік бөлінуі мемлекеттің субъектілерін басқаратын әскери басқаруға негізделген. Бұл жүйеден тыс [[Осман империясының вассалдық және алым-салық төлейтін мемлекеттері|вассалдық және алым-салық төлейтін мемлекеттері]] болды. == Османлы тұғрасы == {{Толық мақала|Тұғра}} [[Image:Tugra Mahmuds II.gif|right|frame|Бұл османлы сұлтаны II Махмұт тұғрасы. Онда былай делінген: '' <span style="color:#990000;">Махмұт</span> <span style="color:#000099;">хан</span> <span style="color:#999900;">Әбділхамит</span> <span style="color:#009900;">ұлы</span> <span style="color:#990099;">мәңгілік</span> <span style="color:#009999;">жеңімпаз</span>''. Османлыша: <br/> - <big> <span style="color:#990000;">محمود </span> <span style="color:#000099;">خان </span> <span style="color:#009900;">بن </span> <span style="color:#999900;">عبدالحميد </span> <span style="color:#009999;">مظفر </span> <span style="color:#990099;">دائماً</span></big>]] Тұғра (түр. Tuğra) — османлы сұлтандарының ресми құжаттар мен хаттарында қолданылатын хұснихаттық мөр немесе қолтаңба. Тұғрада сұлтанның аты, әкесінің аты және атағы көрсетіледі. ==Диуан== Cұлтан мемлекетте жоғарғы билеуші болса да, мемлекеттегі атқарушы билік уәзірлерге (осм. Vezir) жүктелінеді. Олардың күнделікті жұмыс орындары «Диуан» (осм. Dîvân-ı Hümâyun) болып саналды. Диуанның басшысы әрі сұлтаннан кейінгі екінші адам садрағзам (осм. Sadrazam) болып саналды. Бірақ [[1320 жыл]]дан бастап садрағзамдар сұлтандардың да кейбір міндеттерін орындай бастады. Садрағзамдар сұлтандардан толығымен тәуелсіз болды: олар сұлтанның мұрагерлік мүлкін өз қалауы бойынша басқара алды, мемлекеттегі кез келген уәзірді немесе пашаны қызметтен босатуға құқылы болды. ==Тағы қараңыз== * [[Османлы байрағы]] * [[Османлы сұлтандарының тізімі]] * [[Османлы түрік тілі]] * [[Османлыша-түрікше энциклопедиялық сөздік]] * [[Османлы әулеті]] * [[Османлы әулетінің шежіресі]] * [[Паша]] * [[Тұғра]] ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== ===Ағылшын тілінде=== * [http://www.turizm.net/turkey/history/ottoman.html Османлы мемлекеті: Уақытнама] * [http://ottomanfoothill.googlepages.com Османлы мемлекеті: Мәңгілік ел] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091025234456/http://ottomanfoothill.googlepages.com/ |date=2009-10-25 }} * [http://www.osmanli700.gen.tr/english/engindex.html Османлы торабы] * [http://www.euratlas.com/big/big1600.htm Османлы империясы] — Еуропаның [[1600 жыл]]ғы картасы және Османлы мемлекетінің сол кездегі географиялық көрінісі. * [http://books.google.com/books?vid=LCCN05017306&id=LFbTIBgjbqQC&pg=PA257 History of Turkish Empire] — Османлы мемлекеті тарихының уақытнамасы. * [http://www.wsu.edu:8080/~dee/OTTOMAN/OTTOMAN1.HTM Дүние жүзінің өркениеттері: Османлылар] — Османлы мемлекетінің басқару жүйесі. * [http://www.ottomansouvenir.com/Capitals/Capitals_of_Ottoman_Empire.htm Османлы мемлекетінің елордалары] * [http://aton.ttu.edu Түрік ауыз әдебиеті] * [http://www.theottomans.org Османлылар жайлы мәліметтер] * {{PDFlink|[http://www.unm.edu/~phooper/thesis_condensed.pdf Ерте Османлы тарихындағы халықтарды күштеп жер аударулар] |566&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 580460 bytes -->}} — [[1300 жыл|1300]]-[[1600 жыл]]дар аралығын қамтиды ===Түрік тілінде=== * [http://ansiklopedi.turkcebilgi.com/Osmanlı_İmparatorluğu Османлы мемлекеті туралы энциклопедиялық мәліметтер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917204512/http://ansiklopedi.turkcebilgi.com/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu |date=2009-09-17 }} * [http://www.discoverturkey.com/haberler/osmanli-bayrak.html Османлы байрақтары жайлы мәліметтер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214144301/http://www.discoverturkey.com/haberler/osmanli-bayrak.html |date=2008-02-14 }} * [http://www.theottomans.org/turkce/index.asp Османлы мемлекеті жайлы мәліметтер] {{Хилафаттар}} <!-- {{Осман империясының сұлтандары}} {{Осман империясының мемлекеттік жүйесі}}--> [[Санат:Хилафаттар]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] [[Санат:Империялар]] papjboswv783ob6632y23q5jvys3bj5 0 11591 3636945 3588045 2026-07-30T11:16:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3636945 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Амстердам |шынайы атауы = {{lang-nl|Amsterdam}} |сурет = {{Фотомонтаж|position=center | photo1a = KeizersgrachtReguliersgrachtAmsterdam.jpg | photo2a = Amsterdam - Boat - 0635.jpg | photo2b = Concertgebouw 04.jpg | photo3a = Amsterdam - Rijksmuseum - panoramio - Nikolai Karaneschev.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0}} |жағдайы = Астана |ел = Нидерланд |елтаңба = Wapen van Amsterdam.svg |ту = Flag of Amsterdam.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 23|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 4|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Нидерландтың әкімлшілік бөлінісі{{!}}Провинция |аймағы = Солтүстік Голландия |кестедегі аймақ = Солтүстік Голландия |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Бургомистр |басшысы = [[Фемке Халесма]]<ref>[https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/college/burgemeester/| Амстердам мэрінін ресми сайты]</ref> |құрылған уақыты = 1300 |алғашқы дерек = 1275 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 219,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = -2 |климаты = |ресми тілі = нидерланд |тұрғыны = {{құлдырау}} 821 767 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 4768 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = +31 020 |пошта индексі = 10xx |пошта индекстері = |автомобиль коды = G, GZ, GX |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Amsterdam |сайты = http://www.amsterdam.nl/ |сайт тілі = nl }} '''Амстердам''' ({{lang-nl|Amsterdam}} {{IPA|[ˌɑmstərˈdɑm]}}) — [[Нидерланд]]тың ең ірі қаласы, әрі астанасы. Қала аты Амстел өзенінің бойында орналасқанына бөгенге қатысты аталған. Қала негізі [[12 ғ.]] кішкене балық аулаушылар елді-мекені ретінде пайда болып, бүгінгі таңда 172 ұлттарды қамтитын 857,713 тұрғыны бар Нидерландтың ірі қаласы (қала маңы тұрғындарымен қоса - 4.768 млн). [[Нидерланд Алтын дәуірі]] кезінде Әлемнің ірі сауда кемежайы, қаржы және гауһар орталығы болған. Амстердам әуежайы Еуропадағы 4-ші ірі әуежай болып табылады. [[ABN Amro]], Akzo Nobel, [[Heineken International]], [[ING Group]], Ahold, TomTom, Delta Lloyd Group және [[Philips]] т.б. сияқты көптеген нидерланд ірі корпорациялары мен банктерінің бас-кеңселері осы қалада орналасқан. == Этимология == 1170 және 1173 жылдардағы су тасқынынан кейін Амстель өзенінің маңында тұратын жергілікті халық өзенге көпір және бөгет салып, ауылды «Аместелдамме» (сөзбе-сөз «Амстелдегі бөгет») деп атады. Атаудың ең ерте белгілі қолданылуы 1275 жылғы 27 қазандағы құжатта, ол ауыл тұрғындарын граф Флорис V-ге көпір ақысын төлеуден босатылды<ref name=":0">''Berns, Jan; Daan, Jo.'' Hij zeit wat: de Amsterdamse volkstaal <small>(англ.)</small>. — The Hague: BZZTôH, 1993. — <nowiki>ISBN 9062917569</nowiki>.</ref><ref name=":1">Mak, Geert (1994), Een kleine geschiedenis van Amsterdam, Amsterdam & Antwerp: Atlas, ISBN 9045019531</ref>. Бұл құжатта «Аместеллдамм маңында тұратын адамдар», яғни Амстелдегі бөгеттің қасында айтылған<ref>[https://web.archive.org/web/20160106010052/http://stadsarchief.amsterdam.nl/english/amsterdam_treasures/trade/toll_privilege/index.en.html The toll privilege of 1275 in the Amsterdam City Archives.]</ref>. 1327 жылға қарай ауылдың атауы «Амстердам» болып өзгертілді<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Географиялық орналасуы == Амстердам Нидерландының солтүстік-батысында, Солтүстік Голландия провинциясында, Амстель өзенінің сағасында, IJsselmeer шығанағының жағасында орналасқан. Қала орталығынан ағып жатқан Амстель өзені арналар мен арналар желісін құрайды; Сонымен қатар, қала Солтүстік теңізге Нордси каналы арқылы және Амстердам-Рейн каналы арқылы Рейн өзеніне жалғасады, теңіз деңгейінен 2 м төмен биіктікте. Амстердам - ​​жоғары урбанизацияланған қала: оның жалпы ауданы 219,4 шаршы км, халықтың тығыздығы 1 шаршы км-ге 4457 адам. Саябақтар мен қорықтар қала аумағының 12%-ын құрайды. Амстердамның қарқынды урбанизациясы қаланың табиғи ландшафты мен жер бедерінің пішінін іс жүзінде жойды.<ref>[https://bulqyzyq.kz/qalalar/amsterdam-turaly-32-qyzyqty-fakt/ Амстердам туралы 32 қызықты факт]</ref> == Климат == Амстердам теңіздің үлкен әсері бар қалыпты климаттық белдеуде орналасқан. Қалада солтүстік-батыс желдері басым, бұрқасын мен дауыл жиі болып тұрады.<ref>[https://curiosidadessobre.es/51-curiosidades-sobre-a-holanda 51 curiosidades sobre a Holanda]</ref> Қыста суық ауа массалары Скандинавиядан және Шығыс Еуропадан қозғалғанда, температура 0 ° C-тан сирек түседі; Қалада жаз көбінесе ыстық емес, жылы болады. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 760 мм, оның көп бөлігі наурыз-қазан айларында түседі. == Әңгіме == 13 ғасырдың басында Амстердам балықшылар ауылы болды, ол Амстел помещиктеріне тиесілі болды<ref>[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003822972?page=146&rotate=0&theme=white Амстердам] [https://web.archive.org/web/20210717174349/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003822972?page=146&rotate=0&theme=white Архивная копия] от 17 июля 2021 на [[:ru:Wayback_Machine|Wayback Machine]] Энциклопедический лексикон</ref>. Қала туралы алғашқы деректі дерек 1275 жылдың 27 қазанынан басталады. Қала өзінің өмір сүруіне аймақты су тасқынынан қорғайтын бөгетпен байланысты болды. Қаланың шығу тегі оның атында жазылған (сөзбе-сөз — «Амстель өзеніндегі бөгет»). 15 ғасырда Амстердам Нидерландыдағы ең ірі сауда қаласына айналды. Сексен жылдық соғыс кезінде Амстердамның ең ірі бәсекелес порты Антверпенді испандықтар басып алды (1585), бұл Антверпен саудагерлері мен қолөнершілерінің және көптеген еврейлердің Амстердамға испандық инквизициядан қашып кетуіне әкелді. 14-15 ғасырларда қала сауда орталығына айналды. 16 ғасырда еврей көпестер Антверпеннен Амстердамға алмас кесу техникасын әкелді. 1960 жылдары Амстердам еуропалық хиппи қозғалысының орталығына айналды. «Прово» мен «кабутер» құрметті азаматтарды қорқыныштан діріл етті. == Ту мен Елтаңба == Амстердамның елтаңбасында үш Әулие Эндрю кресті бейнеленген (бірақ Әулие Николай ғажайып жұмысшы қаланың қамқоршысы болып саналады), бұл кресттер де тудың ажырамас бөлігі болып табылады. Әулие Эндрюдің үш кресті қаланың үш қасиетін білдіреді: батылдық, беріктік және мейірімділік. Қаланың ұраны - Хельдхафтиг, Вастбераден, Бармхартиг («Ерлік, батыл, жанашыр») - Екінші дүниежүзілік соғыста көрсеткен ерлігі үшін 1947 жылы патшайым Вильгельмина сыйға тартты. Халықтық дәстүр де осы үш айқышты осы қалаға үш қауіппен байланыстырады: су, өрт және індет.<ref>[https://faktypro.com.ua/page/22-czikavikh-faktu-pro-amsterdam 22 цікавих фактів про Амстердам]</ref> Елтаңбада кресттерден басқа Австрия империясының тәжі бар. 1489 жылы Максимилиан I оның қызметтері мен несиелері үшін алғыс ретінде Амстердамға өз елтаңбасын корольдік тәжмен безендіру құқығын берді, ол 1508 жылы Максимилиан I Қасиетті Рим императоры ретінде тәж кигеннен кейін императорлық тәжмен ауыстырылды. . 17 ғасырда ол қайтадан Рудольф II тәжімен ауыстырылды. Елтаңбада арыстандар Нидерланды республика болған 16 ғасырда пайда болды. == Экономика == === Қаржы === Амстердам Нидерландының қаржылық астанасы болып табылады. Ол банктер мен корпорациялардың саны жағынан Лондон, Париж, Франкфурт және Барселонадан кейінгі Еуропадағы ең ірі қалалардың бірі. Амстердамда Netherlands Bank, ABN AMRO, Akzo Nobel, Heineken, ING Groep, Ahold, TNT Express, TomTom, Delta Lloyd Group, VimpelCom Ltd және Philips сияқты ұйымдардың бас кеңселері орналасқан. Қаланың тарихи орталығында әлі де кейбір компаниялардың кеңселері бар, бірақ олардың көпшілігі оңтүстік шетінде орналасқан. Амстердам қор биржасы әлемдегі ең көне және Еуропадағы ең үлкендердің бірі болып табылады. Қала орталығындағы Дам алаңының жанында орналасқан. === Өнеркәсіп === Амстердам және оның маңындағы аудандарда электр және машина жасау өнеркәсібінің кәсіпорындары орналасқан. Әсіресе дамығандары: ұшақ жасау, кеме жасау, химия және ағаш өңдеу өнеркәсібі, мұнай өңдеу. Сонымен қатар, қала гауһар тас кесетін және саудалайтын орталық болып табылады. Нидерланды астанасы өзінің жеңіл өнеркәсібімен танымал. Еліміздегі сала айналымының 50%-ға жуығы осында шоғырланған. Азық-түлік өндірісі кофе, темекі, какао, кокос майы, картоп, астық және қант қызылшасын өңдеуге негізделген. === Туризм === Амстердам Еуропадағы ең танымал туристік бағыттардың бірі болып табылады, оған жыл сайын 4,63 миллионнан астам халықаралық келушілер келеді (2009 ж.). Қонақ үйлердің үштен екісі қала орталығында орналасқан. Төрт және бес жұлдызды қонақ үйлер барлық төсек орындарының шамамен 42% құрайды. Туристердің басым бөлігі (74%) Еуропаның басқа елдерінен келеді. Еуропалық емес елдерден келген қонақтардың ішінде ең көп үлесті АҚШ азаматтары құрайды (туристердің жалпы санынан 14%)<ref>''Fedorova, T and Meijer, R.'' [https://www.os.amsterdam.nl/pdf/2008_toerisme_in_amsterdam.pdf Toerisme in Amsterdam 2006/2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724083318/http://www.os.amsterdam.nl/pdf/2008_toerisme_in_amsterdam.pdf |date=2013-07-24 }} <small>(нидерл.)</small> (PDF)</ref>. == Көлік == Амстердамда көптеген адамдар велосипедтерді пайдаланады. 2019 жылы қалада 880 мыңнан астам велосипед болған. Сондықтан Амстердамда адамдардан гөрі велосипедтер көп. Күн сайын адамдардың 63%-ы велосипедті негізгі көлік ретінде пайдаланады. Кейбір қала тұрғындарының екі немесе одан да көп велосипедтері бар (Нидерландыда орта есеппен бір адамға 1,3 велосипедтен келеді). Орта есеппен Амстердамның әрбір тұрғыны жылына шамамен 900 шақырымды велосипедпен жүреді. Олардың танымалдылығы қозғалыс жеңілдігімен, Амстердамның салыстырмалы түрде шағын аумағымен, арнайы жолдардың көптігімен, тегіс жер бедерімен және автокөлікті пайдаланудың салыстырмалы ыңғайсыздығымен анықталады. Түрлі мәліметтер бойынша қалада жылына 80-нен 120 мыңға дейін велосипед ұрланады. == Ғылым және білім == Амстердам аумағында екі университет бар: Амстердам университеті және еркін университет. Амстердам университеті 1632 жылы Білім лицейі ретінде құрылды және бастапқыда екі факультетті қамтиды: экономика және философия. 1877 жылы лицейге университет атағы берілді. Қазіргі уақытта университет жеті факультетке бөлінген: гуманитарлық, әлеуметтік ғылымдар, жаратылыстану ғылымдары, экономика және бизнес факультеті, заң факультеті, медицина факультеті және одан бөлек стоматология факультеті. Мұнда 25 мыңнан астам студент білім алады. Еркін университет 1880 жылы протестанттық қауымның қаражатымен құрылған. 20 ғасырдың 60-жылдарына дейін бұл университетте тек протестанттық сенімдегі студенттер ғана оқыды. Университет құрамында 13 факультет және 11 ғылыми-зерттеу институты бар. Қалада жастар аудиториясына арналған «Немо» (1997 жылы негізі қаланған) үлкен ғылыми мұражайы бар. Мұражайға билет сатып алу арқылы келушілер физика, химия, биология және басқа да ғылымдардың негізгі заңдарымен еркін ойын түрінде таныса алады<ref>[http://www.mediaartlab.ru/projects/museum/saf/thesis.html#1 Тезисы доклада специалиста по коммуникациям центра «Немо»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106093953/http://www.mediaartlab.ru/projects/museum/saf/thesis.html#1 |date=2012-01-06 }}</ref>. Амстердам қоғамдық кітапханасы Еуропадағы ең үлкен кітапхана болып табылады. == Сәулеті мен көрікті орындары == Амстердамның тарихи орталығы жақсы сақталған ортағасырлық ғимараттардың көптігімен ерекшеленеді: шіркеулер, тұрғын үйлер және сауда үйлері. Арналардың үлкен және кең желісінің арқасында көптеген ғимараттар (Канал үйін қараңыз) жаппай ағаш тіректерге тіреледі; уақыт өте келе кейбіреулер шіріп, үйлер көрші ғимараттардың қолдауының арқасында жойылудан сақтай отырып, «билей бастайды. Кейбір қасбеттерде көлденең сәулелерді көруге болады. Шкивтер мен арқандар жүйесін пайдалана отырып, бұл арқалықтар жүктерді теңіз және өзен кемелерінің бүйірлерінен тікелей шатырлардағы сақтау орындарына көтеру үшін пайдаланылды. Қабықтардың мүсіндік безендірілуі көбінесе үй иесінің кәсібін білдіретін әшекейлермен (құралдар, наубайшылардың, балықшылардың, тігіншілердің және т. <ref>[http://geosfera.info/evropa/niderlandy/139-amsterdam-stolica-niderlandov-gollandiya.html Достопримечательности Амстердама.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116150357/http://geosfera.info/evropa/niderlandy/139-amsterdam-stolica-niderlandov-gollandiya.html |date=2011-01-16 }}</ref>. Елорданың орталық көшесі — Дамрак, онда мәдениет ошақтары, көптеген дәмханалар, қолөнер шеберханалары мен мұражайлар орналасқан. Дамрак пен Рокин көшелерінің қиылысында тарихи Даму алаңы орналасқан. Алаңның батыс бөлігінде ең көрнекті сәулет нысандарының бірі — 200 жылдан астам голланд монархтарының резиденциясы болған Король сарайы орналасқан. Жақын жерде Мадам Тюссо орналасқан. Сарайдың шығыс жағында 1956 жылы голланд халқының нацизмге қарсы күресте көрсеткен құрбандықтарын еске алуға арналған Ұлттық ескерткіш орнатылған. Амстердамдағы еврей халқының тарихын астананың бұрынғы «Ұлы синагогасында» орналасқан еврей тарихи мұражайы баяндайды. Сондай-ақ Амстердамның ортағасырлық мұнаралары — осы күнге дейін тамаша жағдайда сақталған Монета мұнарасы, Шрейерсторен және Монтельбансторен, сондай-ақ 1488 жылы салынған Салмақ палатасының ғимараты қызықты. <ref>[https://curiositasu.it/38-curiosita-su-amsterdam 38 curiosità su Amsterdam]</ref> Заманауи архитектуралық көрнекті орындарға 1921 жылы салынған эклектикалық Тушинский театры (қазіргі кинотеатр) жатады. Амстердамдағы каналдарда көптеген үй қайықтары бар. Әдетте, бұл «Демалыс үйлері», яғни иелері тек Нидерландыдан ғана емес, демалыс немесе мереке күндері келетін үйлер. Амстердам жұмсақ препараттарды рұқсат етілген қолдануына байланысты жастар арасында өте танымал, бірақ тек арнайы мекемелерде - «кофе-дүкендерде»<ref>[https://web.archive.org/web/20090413045428/http://www.mfa.nl/mos-ru/item_60735/item_63048/item_63470 Официальный сайт Посольства Королевства Нидерландов. Наркотики: вопросы и ответы.]</ref>, сондай-ақ жезөкшелер терезелер мен есіктерде өздерін көрсететін қызыл жарық ауданы Де Уолленге байланысты. , дүкен терезелері ретінде стильдендірілген және әдетте қызыл шаммен жарықтандырылған<ref>Полиглот. Путеводитель «Нидерланды». АЯКС-ПРЕСС. Москва, 2008, стр. 20</ref>. Амстердамда үлкен хайуанаттар бағы - Artis Zoo орналасқан. Хайуанаттар бағында жануарлардың 750-ден астам түрі мен өсімдіктердің 300-ден астам түрі бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.amsterdam.nl/ Amsterdam.nl] - city government website {{nl icon}} * [http://www.iamsterdam.com/ I amsterdam] - халықаралық Амстердам порталы * [http://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=108714195091031357259.00044117dba3e045f2404&ll=52.368787,4.895697&spn=0.037208,0.078964&z=14&om=1 Illustrated Google map of Amsterdam] * [https://www.youtube.com/watch?v=V4tpWIFgFR8 Амстердамда видео тур] {{Еуропа елордалары}} {{Жазғы ОО астаналары}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Амстердам]] [[Санат:Нидерланд қалалары]] 5uro51hlnak1kopzyi5i1xmk137akl0 0 16302 3636764 3627303 2026-07-29T22:56:05Z Karagandanese 183847 /* Шаруашылығы */ карта дұрыс емес 3636764 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Қарқаралы ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 49 |lat_min = 28 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 75 |lon_min = 30 |lon_sec =36 |облысы = Қарағанды облысы |аудан орталығы = [[Қарқаралы]] |ауылдық округтер саны = 23 |кенттік әкімдіктер саны = 1 |қалалық әкімдіктер саны = 1 |ауылдар саны = 60 |қалалар саны = 1 |әкімі = Саят Мусин |әкімдіктің мекенжайы = Қарқаралы қаласы, Әубәкіров көшесі, №23 |құрылған уақыты = 1930 |жер аумағы = 35,5 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 30 851<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (96,2%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (3%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,29%)}}, {{nobr|[[немістер]] (0,19%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (0,11%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,21%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = 100800 |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-karkaraly?lang=kk Қарқаралы ауданының әкімдігі |карта = Karkaraly District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Қарқаралы ауданы''' — [[Қарағанды облысы]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлік. [[1930 жыл|1930]] жылы құрылған. Аудан аумағы 35,5 мың шаршы километрге тең. Орталығы – [[Қарқаралы]] каласы. == Географиялық орны == Солтүстігінде [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы|Баянауыл]], [[Май ауданы|Май]] аудандарымен, батысында [[Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау]], [[Шет ауданы|Шет]], оңтүстігінде [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай аудандарымен]], шығысында [[Абай облысы]]ның [[Жаңасемей ауданы|Жаңасемей]] және [[Аягөз ауданы|Аягөз]] аудандарымен шектеседі. == Тарихы == '''Қарқаралы ауданы''' Қу ауданы мен Қарқаралы қаласына қарасты аумақтан 1931 жылы құрылды. 1934 жылы [[Қарқаралы округі]] құрылып, соның құрамына енді. 1935 жылы [[Баянауыл ауданы]]нан Жаңақала, Корнеев, Үлгі ауылдық кеңестері берілді. 1936 жылы Қарқаралы округі таратылып, [[Қарағанды облысы]]ның құрамына енді. 1938 жылы [[Бұқар жырау ауданы|Ворошилов ауданына]] Ворошилов, Дмитриев, Жаңақала, Үлгі ауылдық кеңестері берілді. Ораз ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1940 жылы [[Қоңырат ауданы (Қарағанды облысы)|Қоңырат ауданы]]на Қызыларай ауылдық кеңесі берілді. 1954 жылы Кент ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды. Бидайық, Жарлы, Көктөбе ауылдық кеңестері таратылды. Қарағайлы кеніші маңындағы елді мекенге жұмысшы кенті мәртебесі берілді. 1955 жылы таратылған [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] [[Абыралы ауданы]]ның Көкшетау ауылдық кеңесі берілді. Бесоба, Құлболды ауылдық кеңестері Тегісшілдік ауылдық кеңесіне, Еңбек, Комсомол ауылдық кеңестері Еңбек ауылдық кеңесіне, Милыбұлақ, Серік ауылдық кеңестері Қайнарбұлақ ауылдық кеңесіне біріктірілді. Темірші ауылдық кеңесі таратылып, Қырғыз ауылдық кеңесі құрылды. 1956 жылы Көкшетау ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды. 1961 жылы Бадыран, Қырғыз ауылдық кеңестері Қырғыз ауылдық кеңесіне, Ленин, Тельман ауылдық кеңестері Фрунзе ауылдық кеңесіне біріктірілді. 1962 жылы Бақты ауылдық кеңесі құрылды. Сарытау ауылдық кеңесі Ақжол ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1963 жылы Қарқаралы және Қу аудандары біріктіріліп, Қарқаралы ауылдық ауданы құрылды. 1964 жылы Қарқаралы ауданынан Егіндібұлақ ауданы қайта бөлініп шықты. 1967 жылы Бесоба, Ынталы, Томар ауылдық кеңестері құрылды. 1977 жылы Угар ауылдық кеңесі құрылды. Сол жылы жаңадан құрылған [[Талды ауданы]]на ауданнан 6 ауылдық кеңес және Қарағайлы кенті берілді. 1982 жылы Жаңатоған ауылдық кеңесі құрылды. 1988 жылы таратылған Талды ауданының жері қосылды. 1990 жылы Ақтайлақ ауылдық кеңесі Темірші, Фрунзе ауылдық кеңесі Аманжолов ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1997 жылы Қарқаралы ауданына таратылған [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды облысы)|Қазыбек би ауданының]] аумағы қосылды. 2004 жылы Еңбек ауылдық округі Н. Әбдіров ауылдық округі болып өзгертілді.<ref>Қарағанды облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының тарихы бойынша анықтамалық (29 шілде 1936 ж. - 1 қаңтар 2006 ж.)</ref> 2006 жылы Ақжол ауылдық округі М. Мамраев, Арқалық ауылдық округі Тәттімбет, Сарытау ауылдық округі Н. Нұрмақов, Комсомол ауылдық округі Балқантау, Балықтыкөл ауылдық округі Қоянды, Айрық ауылдық округі Мәди ауылдық округі болып өзгертілді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 15379 || {{өсім}}24743 || {{өсім}}38163 || {{құлдырау}}25955 || {{өсім}}50874 || {{өсім}}52762 || {{құлдырау}}42722 || {{құлдырау}}31495 |} Тұрғындары 36 025 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] (96,06%), [[орыстар]] (2,98%), [[татарлар]] (0,32%), [[немістер]] (0,24%), [[украиндар]] (0,11%), [[беларустар]] (0,05%), басқа ұлт өкілдері (0,24%). == Әкімшілік бөлінісі == 61 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 23 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Абай ауылдық округі (Қарқаралы ауданы)|Абай ауылдық округі]] ||729 ||{{құлдырау}}384 ||52,7 ||375 ||{{құлдырау}}221 ||58,9 ||354 ||{{құлдырау}}163 ||46 |- | [[Аманжолов ауылдық округі]] ||2012 ||{{құлдырау}}1540 ||76,5 ||1041 ||{{құлдырау}}804 ||77,2 ||971 ||{{құлдырау}}736 ||75,8 |- | [[Бақты ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Бақты ауылдық округі]] ||1419 ||{{құлдырау}}921 ||64,9 ||701 ||{{құлдырау}}478 ||68,2 ||718 ||{{құлдырау}}443 ||61,7 |- | [[Балқантау ауылдық округі]] ||1050 ||{{құлдырау}}666 ||63,4 ||544 ||{{құлдырау}}360 ||66,2 ||506 ||{{құлдырау}}306 ||60,5 |- | [[Бесоба ауылдық округі]] ||1558 ||{{құлдырау}}971 ||62,3 ||809 ||{{құлдырау}}502 ||62,1 ||749 ||{{құлдырау}}469 ||62,6 |- | [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округі]] ||3399 ||{{құлдырау}}2128 ||62,6 ||1632 ||{{құлдырау}}1082 ||66,3 ||1767 ||{{құлдырау}}1046 ||59,2 |- | [[Жаңатоған ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Жаңатоған ауылдық округі]] ||818 ||{{құлдырау}}545 ||66,6 ||405 ||{{құлдырау}}288 ||71,1 ||413 ||{{құлдырау}}257 ||62,2 |- | [[Қайнарбұлақ ауылдық округі (Қарқаралы ауданы)|Қайнарбұлақ ауылдық округі]] ||1559 ||{{құлдырау}}986 ||63,2 ||814 ||{{құлдырау}}538 ||66,1 ||745 ||{{құлдырау}}448 ||60,1 |- | [[Қарағайлы кенттік әкімдігі]] ||5100 ||{{құлдырау}}3546 ||69,5 ||2506 ||{{құлдырау}}1794 ||71,6 ||2594 ||{{құлдырау}}1752 ||67,5 |- | [[Қаракөл ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Қаракөл ауылдық округі]] ||515 ||{{құлдырау}}153 ||29,7 ||263 ||{{құлдырау}}88 ||33,5 ||252 ||{{құлдырау}}65 ||25,8 |- | [[Қарқаралы қалалық әкімдігі]] ||9212 ||{{өсім}}9252 ||100,4 ||4491 ||{{өсім}}4501 ||100,2 ||4721 ||{{өсім}}4751 ||100,6 |- | [[Қаршығалы ауылдық округі]] ||1748 ||{{құлдырау}}1391 ||79,6 ||879 ||{{құлдырау}}736 ||83,7 ||869 ||{{құлдырау}}655 ||75,4 |- | [[Қоянды ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Қоянды ауылдық округі]] ||516 ||{{құлдырау}}380 ||73,6 ||293 ||{{құлдырау}}202 ||68,9 ||223 ||{{құлдырау}}178 ||79,8 |- | [[Қырғыз ауылдық округі]] ||1994 ||{{құлдырау}}1590 ||79,7 ||995 ||{{құлдырау}}856 ||86 ||999 ||{{құлдырау}}734 ||73,5 |- | [[Мартбек Мамраев ауылдық округі]] ||1043 ||{{құлдырау}}702 ||67,3 ||524 ||{{құлдырау}}369 ||70,4 ||519 ||{{құлдырау}}333 ||64,2 |- | [[Мәди ауылдық округі]] ||676 ||{{құлдырау}}279 ||41,3 ||356 ||{{құлдырау}}152 ||42,7 ||320 ||{{құлдырау}}127 ||39,7 |- | [[Нұркен Әбдіров ауылдық округі]] ||1662 ||{{құлдырау}}1141 ||68,7 ||841 ||{{құлдырау}}589 ||70 ||821 ||{{құлдырау}}552 ||67,2 |- | [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі]] ||675 ||{{құлдырау}}302 ||44,7 ||353 ||{{құлдырау}}163 ||46,2 ||322 ||{{құлдырау}}139 ||43,2 |- | [[Тәттімбет ауылдық округі]] ||741 ||{{құлдырау}}414 ||55,9 ||367 ||{{құлдырау}}218 ||59,4 ||374 ||{{құлдырау}}196 ||52,4 |- | [[Тегісшілдік ауылдық округі]] ||1588 ||{{құлдырау}}961 ||60,5 ||813 ||{{құлдырау}}523 ||64,3 ||775 ||{{құлдырау}}438 ||56,5 |- | [[Темірші ауылдық округі]] ||1329 ||{{құлдырау}}852 ||64,1 ||716 ||{{құлдырау}}445 ||62,2 ||613 ||{{құлдырау}}407 ||66,4 |- | [[Томар ауылдық округі]] ||955 ||{{құлдырау}}553 ||57,9 ||480 ||{{құлдырау}}290 ||60,4 ||475 ||{{құлдырау}}263 ||55,4 |- | [[Угар ауылдық округі]] ||518 ||{{құлдырау}}385 ||74,3 ||263 ||{{құлдырау}}191 ||72,6 ||255 ||{{құлдырау}}194 ||76,1 |- | [[Шарықты ауылдық округі]] ||1105 ||{{құлдырау}}889 ||80,5 ||577 ||{{құлдырау}}472 ||81,8 ||528 ||{{құлдырау}}417 ||79 |- | [[Ынталы ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Ынталы ауылдық округі]] ||801 ||{{құлдырау}}564 ||70,4 ||412 ||{{құлдырау}}298 ||72,3 ||389 ||{{құлдырау}}266 ||68,4 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ'''||42722 ||{{құлдырау}}31495 ||73,7 ||21450 ||{{құлдырау}}16160 ||75,3 ||21272 ||{{құлдырау}}15335 ||72,1 |} == Шаруашылығы == 2006 жылы ауыл шаруашылығы өнімнің айтарлықтай бөлігін мал шаруашылығы құрады. Аймақта ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге 1187,0 мың гектар ауыл шаруашылығы жерлер пайдаланылады, оның ішінде 152,5 мың га егістік алқаптар. 2006 жылғы астыққа 81,4 мың га ауыл шаруашылық дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде 56,8 мың га дәнді дақылдар, картоп – 0,1 мың га. 2006 жылы 38,5 мың тонна дәндер, 1,6 мың тонна картоп, 0,2 мың тонна көкөніс дақылдары, 11,9 мың тонна ет (тірі салмақта); 26,1 мың тонна сүт, 5565,6 мың дана жұмыртқа өндірілді.2007 жылғы 1 қаңтарға ірі қара мал саны 61,2 мың бас; қой мен ешкі – 193,2 мың бас; шошқа – 0,2 мың бас; жылқы – 20,3 мың бас; құс – 48,1 мың басты құрады. Өндірілетін өнеркәсіптік өнімнің негізгі түрлері: нан және нан өнімдерін, ұн, өсімдік майы, темір кендерін шығару. 2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 2075,4 млн. теңгені құрады. == Әлеуметтік құрылымдары == * 55 күндізгі жалпы білім беретін мектептер жұмыс істейді, онда 8595 оқушы; * 1 колледжде 322 оқушы және 1 кәсіби-техникалық оқу орнында - 140 оқушы оқиды; * 47 кітапхана; * 7 клуб типті мекеме; * 3 мұражай; * 2 кино көрсету қызметін жүзеге асыратын ұйым; * 1 ұлттық парк іс-әрекет етеді. 2006 жылғы ауданның ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны 3294 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы - 22474 теңге. Жылдық деректер бойынша 2006 жылы негізгі капиталға инвестициялар 1524,2 млн. теңге сомасында игерілді, бұл 2005 жылғы көлемге 71,3%-ды құрады. Кәсіпорындардың өз күштерімен орындаған мердігерлік жұмыстар көлемі 2006 жылы 74,3 млн. теңгені немесе 2005 жылғы көлеміне 85,5%. 2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 466,1 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 146,9 млн. теңге. == Басшылары == {{col-begin}}{{col-2}} === Аудандық партия комитетін басқарған === # Атаниязов Мырзағұл (өзге дерек жоқ) 1929-1932 # Қалымбетов (өзге дерек жоқ) 1932 # Махатов Əбдірахман (өзге дерек жоқ) 1932-1934 # Нұрсейітов Нұрғали (өзге дерек жоқ) 1933-1936 Округтік партия комитетін басқарған # Тұрдалиев Ж. (өзге дерек жоқ) 1934-1938 # Қайырбек Дəуренбеков 1937-1938 # Оразғали Мамежанов 1938 # Қабдолла Ахтанов 1938-1939 # Қапыш Сапаев 1939-1941 # Шахан Дулатов 1941-1943 # Ібіжан Рахымжанов 1943-1948 # Əбдірахман Жəнібеков 1948-1953 # Əубəкір Жүсіпов 1953-1954 # Ергебеков Елемес 1954-1959 # Тұрсын Тореғожин 1959-1962 # Тишбек Аханов 1962-1963 # Мұқан Медеубаев 1963-1964 # Михаил Шаекин 1965-1973 # Зайкен Іңкəрбаев 1973-1977 # Бекшин Махмет Сəкенұлы 1977-1985 # Жақыпов Қажнаби 1985-1990 # Шахарбаев Төлеутай 1990-1992 {{col-2}} === Аудан əкімі === # Шахарбаев Төлеутай 1990 ақпан-1993 # Мажитов Темірболат 1993-1997 # Нұрақышев Мұрат 1997-2000 # Омарханов Нихан 2000-2010 Аргын Қаракесек Бұлбұл # Аймақов Сержан 2010-2011 # Мақсұтов Халел 2011-12.2019 # Дүйсетаев Елдар Серікұлы 2019 жылдан <ref>Қарқаралы журналы, №2(40) 2014 жыл.</ref><ref>http://emirsaba.org/ararali-azili-jatushi-edi-jazilip.html?page=15</ref><ref>http://g.engime.org/gazet-930-jilfi-arashani-jldizinan-shifa-bastadi-audandi-ofamd.html?page=5 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223071703/http://g.engime.org/gazet-930-jilfi-arashani-jldizinan-shifa-bastadi-audandi-ofamd.html?page=5 |date=2020-02-23 }}</ref> {{col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қарағанды облысы}} {{Қарқаралы ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қарқаралы ауданы]] m0ezxl5bpu2ycun47mcbdqyvmdhms33 0 20291 3636956 3440360 2026-07-30T11:34:02Z Casserium 68287 /* */ 3636956 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Ақтоғай ауданы |елтаңба = Ақтоғай ауданының елтаңбасы.png |карта = Aktogay Pavlodar District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 00 |lon_dir = E |lon_deg = 75 |lon_min = 28 |lon_sec = 48 |облысы = Павлодар облысы |құрылған уақыты = [[1938 жыл]] |тұрғыны = 12 858<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] (76,37 %) <br /> [[орыстар]] (13,11 %)<br /> [[украиндар]] (4,31 %)<br /> [[немістер]] (2,14 %)<br /> [[беларустар]] (1,03 %)<br /> [[татарлар]] (0,67 %)<br /> басқалар (2,37%)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 9,8 мың |жер аумағы бойынша орны = |тығыздығы = |телефон коды = |пошта индексі = 140200-140212 |аудан орталығы = [[Ақтоғай (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауылы]] |ауылдық округтер саны = 7 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 31 |әкімдіктің мекенжайы = Ақтоғай ауылы, Абай көшесі, №75 |әкімі = Ернұр Нұрмұханұлы Әйткенов |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-aktogay?lang=kk Ақтоғай ауданының әкімдігі }} {{мағына|Ақтоғай ауданы}} '''Ақтоғай ауданы''' – [[Павлодар облысы]]ның солтүстік-батысында орналасқан аудан. Ауданның әкімшілік орталығы – [[Ақтоғай (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауылы]] облыс орталығынан солтүстік-батысқа қарай 116 км жерде, Ертіс өзенінің сол жағасында орналасқан. Негізі жер ауып келген шаруалардың құнды жерлерді игеруімен байланысты 1907 жылы қаланған. Ауыл шаруашылық алабының аумағы соның ішінде [[Егіндік жер|егістік]] жерлер – 36,4 мың га, [[шабындық]] жерлер – 34,1 мың га, [[жайылым]]дар – 594,1 мың га, тыңайған жерлер – 246,0 мың га, [[Бақша|бау-бақша]]лар – 0,45 мың га, [[көпжылдық өсімдіктер]] – 0,05. == Физикалық-географиялық сипаттамасы == === Географиялық жағдайы === Ауданы 9,8 мың км². Солтүстігінде [[Ертіс ауданы]]мен, оңтүстігінде — [[Ақсу]] және [[Екібастұз]] қалаларының ауылдық аймақтарымен, батысында — [[Ақмола облысы]]ның [[Ерейментау ауданы|Ерейментау]] және [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Уәлиханов ауданы|Уәлиханов]] аудандарымен, шығысында — [[Тереңкөл ауданы|Тереңкөл]] және [[Павлодар ауданы|Павлодар]] аудандарымен шектеседі. === Климаты === Климаты қатал континентальды. [[Қаңтар]] айындағы орташа температура −17°-18°С, шілде айында— +20°+21°С. Атмосфералық жауын-шашынның жылдық мөлшері — 250-300 мм. === Жер бедері және гидрография === Аумақтың жер бедері— жазық ([[Ертіс жазығы]]). Жер қойнауындағы табиғи құрылыс материалдары зерттелінген. Аудан аумағында [[Ертіс]], [[Сілеті (өзен)]], [[Шідерті өзені|Шідерті]] өзендері, [[Жалаулы (көл)|Жаалулы]], [[Тобылғысор]], [[Тайқоңыр]], [[Сасықсор]] және т.б. көлдері өтеді. Топырағы қою қызғылт. Тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде аудан аумағының көп бөлігі жыртылған. === Флора және фауна === Дәнді, бетегелі, қылқан селеу өседі. [[Қасқыр]], [[түлкі]], [[Қояндар|қоян]], [[қарсақ]], [[борсық]], [[суыр]], аламандар мекен етеді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 17131 || {{өсім}}25687 || {{өсім}}37642 || {{құлдырау}}30725 || {{құлдырау}}29308 || {{құлдырау}}21056 || {{құлдырау}}15114 || {{құлдырау}}13169 |} === Этникалық құрамы === Ұлттық құрамы (2012 жылдың 1 қаңтарына) * [[қазақтар]] — 10 580 адам (75 %); * [[орыстар]] — 1 892 адам (13,48 %); * [[украиндар]] — 702 адам (5 %); * [[немістер]] — 279 адам (1,99 %); * [[татарлар]] — 99 адам (0,71 %); * [[белорустар]] — 88 адам (0,63 %); * басқалары — 390 адам (2,78 %); * Барлығы— 14 030 адам (100,00 %). === Санның серпінділігі === [[1999 жыл]]ы халық саны — 21,0 мың адамды, [[2012 жыл]]ы — 14,0 мың адамды құрады. Халықтың орташа тығыздығы [[1999 жыл]]ы 1 км² 2,15 адамнан, ал [[2012 жыл]]ы 1,43 адамнан келді. == Тарихы == [[1938 жыл]]ы Куйбышев ауданы ретінде құрылған. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің [[1963 жыл]]ы 2 қаңтардағы Президиумы Жарғысымен Краснокутск ауылы орталығы бар Краснокутск ауданы болып өзгертілді. Қазақстанның Жоғарғы Кеңесінің [[1993 жыл]]дың 4 мамырындағы Президиумы Қаулысымен Ақтоғай ауданы болып өзгерді. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Қаулысымен 1993 жылдың 7 қазанында Ақтоғай ауданының орталығы - [[Краснокутск]] ауылы Ақтоғай болып өзгерді. == Әкімшілік бөлінісі == Аудан аумағындағы 31 ауыл 7 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Ақжол ауылдық округі (Павлодар облысы)|Ақжол ауылдық округі]] ||1347 ||{{құлдырау}}1055 ||78,3 ||646 ||{{құлдырау}}530 ||82 ||701 ||{{құлдырау}}525 ||74,9 |- | [[Ақтоғай ауылдық округі (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауылдық округі]] ||5691 ||{{өсім}}5749 ||101 ||2751 ||{{өсім}}2940 ||106,9 ||2940 ||{{құлдырау}}2809 ||95,5 |- | [[Жалаулы ауылдық округі]] ||1431 ||{{құлдырау}}992 ||69,3 ||709 ||{{құлдырау}}527 ||74,3 ||722 ||{{құлдырау}}465 ||64,4 |- | [[Жолболды ауылдық округі]] ||964 ||{{құлдырау}}700 ||72,6 ||484 ||{{құлдырау}}362 ||74,8 ||480 ||{{құлдырау}}338 ||70,4 |- | [[Қараоба ауылдық округі (Павлодар облысы)|Қараоба ауылдық округі]] ||2024 ||{{құлдырау}}1683 ||83,2 ||984 ||{{құлдырау}}869 ||88,3 ||1040 ||{{құлдырау}}814 ||78,3 |- | [[Қожамжар ауылдық округі]] ||1467 ||{{құлдырау}}1311 ||89,4 ||716 ||{{құлдырау}}657 ||91,8 ||751 ||{{құлдырау}}654 ||87,1 |- | [[Мүткенов ауылдық округі]] ||2190 ||{{құлдырау}}1679 ||76,7 ||1081 ||{{құлдырау}}864 ||79,9 ||1109 ||{{құлдырау}}815 ||73,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||15114 ||{{құлдырау}}13169 ||87,1 ||7371 ||{{құлдырау}}6749 ||91,6 ||7743 ||{{құлдырау}}6420 ||82,9 |} == Ірі елді мекендері == {| class="wikitable" ! Елді мекен !! Халқы <br>([[2021 жыл|2021]]) |- | [[Ақтоғай (Павлодар облысы)|Ақтоғай]] || {{өсім}}4495 |- | [[Қожамжар]] || {{құлдырау}}893 |- | [[Мүткенов]] || {{құлдырау}}842 |- | [[Қараоба (Павлодар облысы)|Қараоба]] || {{құлдырау}}746 |- | [[Приреченское (Павлодар облысы)|Приреченское]] || {{құлдырау}}593 |- | [[Әуелбек]] || {{құлдырау}}575 |- | [[Ақжол (Ақтоғай ауданы)|Ақжол]] || {{құлдырау}}504 |- | [[Харьковка (Павлодар облысы)|Харьковка]] || {{құлдырау}}425 |- | [[Жолболды]] || {{құлдырау}}391 |- | [[Жалаулы (Павлодар облысы)|Жалаулы]] || {{құлдырау}}381 |- | [[Шолақсор (ауыл)|Шолақсор]] || {{құлдырау}}302 |} == Экономика == Ауданның ауылшаруашылық мамандандырылуы: сүтті мал шаруашылығы, дәнді дақыл шаруашылығы. Күнбағыс өсіріледі, ұсақ тері шикізаты жасалынады. Кәсіпкерлік - аудан экономикасының маңызды құрамдас бөлігі және жаңа жұмыс орнын құрудың негізгі құралы болып табылады. Қазір ауданда 364 шағын бизнес субъектілері қызмет істейді. Аудан аумағы бойынша облыстық шеңберде маңызы бар автомобильді жолдар өтеді, "Ленинск-Ертіс-Русская Поляна" жер телімі 43-128 (85 км) км, "Ақтоғай-Шолақсор" жер телімі 0-164 (164 км) км. == Әлеуметтік сала == === Білім беру және ғылым === 2012 жылғы жағдайға сәйкес ауданда 2 мектепалды ұйымдары тіркелген. 2001—2002 оқу жылында 32 жалпы білім беру мектептері (4390 оқушылар), оның ішінде 16 орта мектеп (3848 оқушылар), 7 негізгі мектептер (384 оқушылар), 9 бастауыш мектептер (158 оқушылар); оның ішінде 16 мектеп қазақ тілінде, 2 мектеп орыс тілінде оқытады және 14 қазақ-орыс тілдеріндегі аралас мектептер, 2012 жылы ауданда 30 орта жалпы білім беру мекемелері, 1 кәсіби лицей-мектебі тіркелген. === Денсаулық сақтау === Ауданда Ақтоғай орталық аудандық ауруханасы бар, бас дәрігері Марат Тұрсынұлы Сатабаев. === Мәдениет === Қожамжар ауылында халық Ағартушысы Ж. Тіленшиевтің 1967 жылы даталанған мүсіні бар. Ауданда Ақтоғай орталық аудандық кітапханасы бар. Әр түрлі газеттер шығарылады: «Коммунистік еңбек» (1939 жылдан), «Коммунистический труд» (1955 жылдан), Ауыл Тынысы. == Әйгілі адамдар == Ақтоғай ауданы Кеңес Одағының батыры – Серікбай Мүткеновтың, Социалистік Еңбек Ерлері — А. А. Ахмединова мен Қ. Қаленованың отаны болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Павлодар облысы}} {{Ақтоғай ауданы елді мекендері (Павлодар облысы)}} [[Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)]] me2ae6f7hrqx2rpethq05pjt7phzlsf 0 29950 3636862 3219034 2026-07-30T08:23:11Z Асылбек Шарапиден 147657 /* */ 3636862 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қызылқұм}} [[Сурет:Qizilqum Xorazm.JPG|230x300|thumb|Қызылқұм шөлі]] '''Қызылқұм шөлі''' <ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> — [[Әмудария]] мен [[Сырдария]] аралығындағы [[құм]]ды алқап. Ауданы 300 мың км² (оның 1/₃ -інен астамы [[Қазақстан]] аумағында ([[Қызылорда]], [[Түркістан]] [[облыс]]тарында). == Географиялық орны == Қызылқұм шөлі [[Өзбекстан]], Қазақстан ([[солтүстік]] бөлігі) және шағын оңтүстік-[[батыс]] бөлігі [[Түркіменстан]] республикасында жатыр. Солтүстік-батысы [[Арал теңізі]]не, оңтүстік-шығысы Өзбекстандағы Зеравшан [[аңғар]]ы мен [[Нұратау]] [[тау]]ларына ұласады. <br /> Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 53 м-ден ([[Қызылорда облысы]] Арал теңізі жағалауы) 300 м-ге дейін (Оңтүстік Қазақстан облысы Қайрақтау таулары, 388 м). == Геологиялық құрылымы мен жер бедері == [[Сурет:Qyzyl-Qum-Desert-landscape.JPG|thumb|left|150px|Қызылқұм шөлінің ландшафты]] [[Сурет:Kisil Kum Uzbekistan.jpg|thumb|left|150px|Құм төбелер]] Қызылқұмның орта бөлігінде [[палеозой]] кезеңінде пайда болған [[бұйрат]]ты қалдық тау [[жұрнақ]]тары([[Бұқантау]], Тамдытау, Құлжықтау т.б. Өзбекстанда) кездеседі. Олардың ең биік жері 992 м (Тамдытау тауы, Өзбекстан аумағында). Жалпы, шөлдің жер бедері жазық. Геологиялық тұрғысынан 3 құрылымдық [[ярус]]тан тұрады. Олар бірнеше [[жарылыс]]тармен қиылған палеозойдың [[магмалық тау жыныстары]] құрайды. Жер қыртысында қалыңдығы 500-2000 м болатын юра және [[бор]] жүйелері мен [[кайнозой]]дың құмды-сазды, [[мергель]]ді [[шөгінді]]лерінен тұрады. [[Тақыр]] жерлерде де кездеседі. Юра және бор қабаттарында [[мұнай]]-[[газ]] [[кен]] орындарының барлығы анықталды (Қызылорда облысында). Бор, палеозой қабаттарында [[артезиан сулары]] бар. Қызылқұм шөлінің басым бөлігін [[қырқа]]лы-ұялы және қырқалы [[құм төбелер]] алып жатыр. Кейде биіктігі 10-15 м болатын [[шағыл]] құмдар да кездеседі. == Климаты == [[Климат]]ы континенттік. [[Қаңтар]] айының орташа [[температура]]сы -7-9°С, кей жылдары температура -40°С-қа дейін төмендейді. [[Шілде]] айының орташа температурасы 26-29°С, кейде ауада температура 46°С-қа дейін жетсе, ал құмда 70-72°С-қа дейін жетеді. <br /> [[Жауын-шашын]] мөлшері 100-175 мм-ден аспайды, оның 60-65% -ы [[қыс]] және [[көктем]] айларына келеді. [[Шөл]]де [[қар жамылғысы]] тұрақсыз. Алғашқы [[қар]] [[қараша]] айының соңында түседі. Шөлдегі салыстырмалы [[ылғалдылық]] [[жаз]] айларында 16-25% -ға дейін (оңтүстікте 11-15% ) төмендейді. <br /> [[Жел]]дің орташа жылдамдығы 3-5 м/с. Жаз айларында шаңды дауыл соғады. == Су жүйесі == [[Сурет:Cattle.JPG|thumb|right|150px|Өзен аңғарларындағы мал жайылымы]] Қызылқұм шөлінде тұрақты ағын [[өзен]]дер жоқ. Тек солтүстігімен өтетін Сырдария өзенінен тартылған [[канал]]дар [[өзен аңғары]] бойын ғана суландырады. Қызылорда облысының оңтүстігінде Қызылорда, [[Қуаңдария]], [[Жаңадария (ескі арна)|Жаңадария]] және [[Іңкәрдария]], т.б. ірі су жүйелері тартылған. <br /> Көктемде құм төбелер, қырқалар арасында шағын [[көл]]дер мен өзендер пайда болады. Төңірегі жыл бойы [[мал]] [[жайылым]]ы ретінде пайдаланылады. Қызылқұмның қазақстандық бөлігін Қызылорда облысының әкімшілік аудандары алып жатыр.<ref>Қазақ Энциклопедиясы III том 12 тарау</ref><ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref> == Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Шөлдің басым бөлігін (92% -ын) [[құм]] басып жатыр. Сондықтан қандай [[топырақ]] болмасын [[құрам]]ында құм болады. Жалпы алғанда топырағы бозғылт [[қоңыр]], құмдақты қызғылт және [[сұр]], [[сортаң топырақ]] қалыптасқан. [[Мәрмәр]], [[графит]], [[тас көмір]], [[алтын]], оңтүстік-батысында ірі газ [[кен орны]] бар. <br /> Өсімдік жамылғысында [[эфемер]] аралас [[жусан]], [[сексеуіл]], [[жүзгін]], құмқияқ, [[бұйырғын]], [[тораңғы]], т.б. өседі. Сырдария атырауының төңірегінде [[тоғай]] өседі. Қызылқұм өңірі [[қаракөл қойы]]н, етті-сүтті мал өсіруге қолайлы.<ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref> <br /> Шөл құмдарында [[қарақұйрық]], [[ақ бөкен]], [[тышқан]], [[сарышұнақ]], [[тасбақалар]], т.б. мекендейді. == Тағы қараңыз == * [[Қызылқұм артезиан алабы]] * [[Қызылқұм суару жүйесі]] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қызылқұм]] [[Санат:Қызылорда облысы географиясы]] [[Санат:Түркістан облысы географиясы]] e50j2z7umr5ilsekl0c2r3zlutcbaxv 3636863 3636862 2026-07-30T08:47:56Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Асылбек Шарапиден|Асылбек Шарапиден]] ([[User talk:Асылбек Шарапиден|т]]) өңдемелерінен [[User:Krok6kola|Krok6kola]] соңғы нұсқасына қайтарды 3219034 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қызылқұм}} [[Сурет:Qizilqum Xorazm.JPG|230x300|thumb|Қызылқұм шөлі]] '''Қызылқұм шөлі''' <ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> — [[Әмудария]] мен [[Сырдария]] аралығындағы [[құм]]ды алқап. Ауданы 300 мың км² (оның 1/₃ -інен астамы [[Қазақстан]] аумағында ([[Қызылорда]], [[Оңтүстік Қазақстан]] [[облыс]]тарында). == Географиялық орны == Қызылқұм шөлі [[Өзбекстан]], Қазақстан ([[солтүстік]] бөлігі) және шағын оңтүстік-[[батыс]] бөлігі [[Түркіменстан]] республикасында жатыр. Солтүстік-батысы [[Арал теңізі]]не, оңтүстік-шығысы Өзбекстандағы Зеравшан [[аңғар]]ы мен [[Нұратау]] [[тау]]ларына ұласады. <br /> Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 53 м-ден ([[Қызылорда облысы]] Арал теңізі жағалауы) 300 м-ге дейін (Оңтүстік Қазақстан облысы Қайрақтау таулары, 388 м). == Геологиялық құрылымы мен жер бедері == [[Сурет:Qyzyl-Qum-Desert-landscape.JPG|thumb|left|150px|Қызылқұм шөлінің ландшафты]] [[Сурет:Kisil Kum Uzbekistan.jpg|thumb|left|150px|Құм төбелер]] Қызылқұмның орта бөлігінде [[палеозой]] кезеңінде пайда болған [[бұйрат]]ты қалдық тау [[жұрнақ]]тары([[Бұқантау]], Тамдытау, Құлжықтау т.б. Өзбекстанда) кездеседі. Олардың ең биік жері 992 м (Тамдытау тауы, Өзбекстан аумағында). Жалпы, шөлдің жер бедері жазық. Геологиялық тұрғысынан 3 құрылымдық [[ярус]]тан тұрады. Олар бірнеше [[жарылыс]]тармен қиылған палеозойдың [[магмалық тау жыныстары]] құрайды. Жер қыртысында қалыңдығы 500-2000 м болатын юра және [[бор]] жүйелері мен [[кайнозой]]дың құмды-сазды, [[мергель]]ді [[шөгінді]]лерінен тұрады. [[Тақыр]] жерлерде де кездеседі. Юра және бор қабаттарында [[мұнай]]-[[газ]] [[кен]] орындарының барлығы анықталды (Қызылорда облысында). Бор, палеозой қабаттарында [[артезиан сулары]] бар. Қызылқұм шөлінің басым бөлігін [[қырқа]]лы-ұялы және қырқалы [[құм төбелер]] алып жатыр. Кейде биіктігі 10-15 м болатын [[шағыл]] құмдар да кездеседі. == Климаты == [[Климат]]ы континенттік. [[Қаңтар]] айының орташа [[температура]]сы -7-9°С, кей жылдары температура -40°С-қа дейін төмендейді. [[Шілде]] айының орташа температурасы 26-29°С, кейде ауада температура 46°С-қа дейін жетсе, ал құмда 70-72°С-қа дейін жетеді. <br /> [[Жауын-шашын]] мөлшері 100-175 мм-ден аспайды, оның 60-65% -ы [[қыс]] және [[көктем]] айларына келеді. [[Шөл]]де [[қар жамылғысы]] тұрақсыз. Алғашқы [[қар]] [[қараша]] айының соңында түседі. Шөлдегі салыстырмалы [[ылғалдылық]] [[жаз]] айларында 16-25% -ға дейін (оңтүстікте 11-15% ) төмендейді. <br /> [[Жел]]дің орташа жылдамдығы 3-5 м/с. Жаз айларында шаңды дауыл соғады. == Су жүйесі == [[Сурет:Cattle.JPG|thumb|right|150px|Өзен аңғарларындағы мал жайылымы]] Қызылқұм шөлінде тұрақты ағын [[өзен]]дер жоқ. Тек солтүстігімен өтетін Сырдария өзенінен тартылған [[канал]]дар [[өзен аңғары]] бойын ғана суландырады. Қызылорда облысының оңтүстігінде Қызылорда, [[Қуаңдария]], [[Жаңадария (ескі арна)|Жаңадария]] және [[Іңкәрдария]], т.б. ірі су жүйелері тартылған. <br /> Көктемде құм төбелер, қырқалар арасында шағын [[көл]]дер мен өзендер пайда болады. Төңірегі жыл бойы [[мал]] [[жайылым]]ы ретінде пайдаланылады. Қызылқұмның қазақстандық бөлігін Қызылорда облысының әкімшілік аудандары алып жатыр.<ref>Қазақ Энциклопедиясы III том 12 тарау</ref><ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref> == Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Шөлдің басым бөлігін (92% -ын) [[құм]] басып жатыр. Сондықтан қандай [[топырақ]] болмасын [[құрам]]ында құм болады. Жалпы алғанда топырағы бозғылт [[қоңыр]], құмдақты қызғылт және [[сұр]], [[сортаң топырақ]] қалыптасқан. [[Мәрмәр]], [[графит]], [[тас көмір]], [[алтын]], оңтүстік-батысында ірі газ [[кен орны]] бар. <br /> Өсімдік жамылғысында [[эфемер]] аралас [[жусан]], [[сексеуіл]], [[жүзгін]], құмқияқ, [[бұйырғын]], [[тораңғы]], т.б. өседі. Сырдария атырауының төңірегінде [[тоғай]] өседі. Қызылқұм өңірі [[қаракөл қойы]]н, етті-сүтті мал өсіруге қолайлы.<ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref> <br /> Шөл құмдарында [[қарақұйрық]], [[ақ бөкен]], [[тышқан]], [[сарышұнақ]], [[тасбақалар]], т.б. мекендейді. == Тағы қараңыз == * [[Қызылқұм артезиан алабы]] * [[Қызылқұм суару жүйесі]] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қызылқұм]] [[Санат:Қызылорда облысы географиясы]] [[Санат:Түркістан облысы географиясы]] guwuvllhyjq8rynu3yif8wn1mcksdd5 0 155782 3636743 3567522 2026-07-29T16:12:19Z Cicihwahyuni6 131962 3636743 wikitext text/x-wiki '''Motorola Inc.''' (NYSE: MSI MMI, MSI) – телекоммуникация саласында және электронды жүйеде әлемдік көшбасшылардың бірі болған [[Америка]] компаниясы<ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2_Motorola {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117023814/http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2_Motorola |date=2011-11-17}}</ref>. [[2010 жыл]]ы Fortune ([[АҚШ]]-тың 500 ірі компаниясы) тізімінде 110-орынды иеленген. Штаб-пәтері [[Чикаго]]ға жақын Иллионйс штатындағы Шаумбургте орналасқан. [[2011 жыл]]ы компания дербес түрде екіге бөлінген, олар: [[Motorola Solutions]] және [[Motorola Mobility]] (процесс 2011 жылы 4 қаңтарда аяқталған). Motorola Inc. корпорациясының акционерлері бірінші және екінші компанияның акцияларын да алған. Motorola Inc. корпорациясының негізгі меншігі және белсендісі ретінде Motorola Solutions компаниясы танылған. ==Тарихы== [[Сурет:Motorola PEBL.jpg|Motorola ұялы телефоны|thumb|150px]] [[1928 жыл]]ы Motorola компаниясы ағайынды Пол және Джозеф [[Галвин]]дер негізін салған отбасылық [[Galvin Manufacturing]] компаниясы ретінде өз жұмысын бастаған. Жұмысқа бастапқыда небәрі 5 ғана адам қабылданған. Еңбекақы алғашқы аптада 63 долларды құраған болатын. [[1947 жыл]]ы Galvin Manufacturing Corporation корпорациясы өз атауын әйгілі сауда маркасы болған Motorola деп өзгертті. [[1956 жыл]]ы Motorola тек соған арналған хабарламаларды ғана ала алатын өзінің алғашқы пейджер-радиоқабылдағышын шығарған. Алғашқы пейджерлерді аурухана қызметкерлері мен менеджерлер қолданған. Кейіннен пейджерлер әрдайым байланыста болғысы келген адамдар арасында сұраныс тапқан. Motorola – қазіргі мобилды байланыс жүйесінің негізін салушылардың бірі. Алғашқы ықшам әрі қолайлы ұялы телефон – [[Motorola DynaTAC 8000X]] [[1983 жыл]]ы 6 наурызда шығарылған. Су жаңа телефонның салмағы 800-дей грамм, көлемі 33 х 4,4 х 8,9 см болған. 8 сағатқа жететін аккумуляторы бар телефон 3995 долларға бағаланған. [[Сурет:1989MicroTAC.jpg|thumb|100px|Motorola ұялы телефонының алғашқы үлгісі]] [[2000 жыл]]дан бастап Motorola Inc. корпорациясы бірнеше қайта құрудан кейін шығындала бастайды. 2000 жылдың ортасында компанияның негізгі мәселелері мобилды телефон өндірісі бойынша бөлімшемен байланысты болды. 2004 жылы [[Motorola Semiconductor]]–дың жартылай өткізгіш құралдарын өндіру және құрастыру секторы дербес компанияға бөлінеді. Кейіннен [[Freescale Semiconductor]] деген атауға ие болған. [[2006 жыл]]ы Freescale Semiconductor компаниясы [[Blackstone Group LP]] компаниясын басқарған концорциум тарапынан сатылып алынды. Соның арқасында технологиялық компанияның ірі жеке сатылымы болып, әлемдегі үздік келісімдердің ондығына кіреді. 2010 жылы шілдеде [[Nokia Siemens Networks]] Motorola Inc.корпорациясымен келісімге отырады. 2011 жылы корпорация Motorola Solutions және Motorola Mobility деген екі компанияға бөлінеді. ==Атаудың шығуы== Компания атауы өзінің алғашқы өнімі – автомобилды радиоқабылдағыш шығарған кезде пайда болған. Motorola: {{lang-en|motor}} – транспорттық жабдық, -ola жалғауы сол кездегі әйгілі үй қабылдағышы – [[Victrola]] сөзінің жалғауынан алған. ==Құрылымы== Motorola компаниясының негізі 3 бөлімшесі бар • Кәсіпорындарға арналған мобилды шешім (Enterprise Mobility Solutions) • Үйге және желілік операторларға арналған мобилды шешім (Home & Networks Mobility) • Мобилды құрылғылар (Mobile Devices) Қайырымдылық істері [[Америка кәсіпкерлік институты]]н қамтамасыз ететін компаниялардың бірі. ==Дереккөздер== <references/> {{Open Handset Alliance мүшелері}} [[Санат:Компаниялар]] [[Санат:Электроника]] cinlmt2r7hnpc6ha0qyzyt3vxpc77r1 0 162853 3636762 1801944 2026-07-29T22:17:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636762 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Старый_мост2004.jpg|250px|thumb|Мостар көпірі]] '''Мостар көпірі''' ({{lang-bs|Stari most}}) — [[Мостар]] қаласындағы [[Неретва]] өзені арқылы өтетін [[көпір]]. Көпір [[1560 жыл|1560-шы жылдарында]] салынған. [[1990 жыл|1990-шы жалдарында]] қиратылып, [[2004 жыл|2004 жылы]] бұрынғы қалпына келтірілді.<ref>[http://www.srpska.ru/article.php?nid=305 \Мостар қаласында Старый мосттың ашылу салтанаты өтеді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101224224744/http://srpska.ru/article.php?nid=305 |date=2010-12-24 }}</ref> [[2005 жыл|2005 жылы]] көпір маңындағы жер [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ның]] Дүниежүзілік мұрасына енгізілді.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/946 Old Bridge Area of the Old City of Mostar]</ref> == Галерея == <gallery> File:Mostar Stari Most 2008 2.jpg File:Stari Most22.jpg File:Mostar_-_Stari Most.jpg File:Stari Most. 01.jpg </gallery> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Көпірлер]] hf6e4l8nxbc6i39fex3v9fukmdmxui4 0 186972 3636861 2906488 2026-07-30T07:40:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636861 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Талшын |image = Châtaignier 120807 1.jpg |image_caption = |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_ordo = [[Core eudicots]] |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Fagales]] |familia = [[Шамшаттар тұқымдасы|Fagaceae]] |genus = '''''Castanea''''' |genus authority = Mill. |subdivision_ranks = түрлері |subdivision = }} '''Талшын''' ({{lang-la|Castanea}}) – әдемі жапырақтарымен ерекшеленетін жалпақжапырақты [[ағаш]]. == Ағаш туралы == Биіктігі 25 метрге дейін жетеді. Бізде оны “Ат талшын” деп те атайды. Жер жүзінде табиғи 30 - дан астам түрі бар, көгалдандыруда 500 - ден астам сұрпы қолданылады. Талшын ағашы 500 жылға дейін өмір сүреді және 30 жылдан кейін [[жеміс]] бере бастайды. Жапырағының пішіні күрделі қауырсын тәрізді. Ерте көктемде шырақ секілді ақ, қызыл түсті гүл жарады. Гүлдері әдемі, бірақ иісі болмайды, көлемі 10-20 см. Талшынның гүлінде 65-75 % [[қант]] бар. Гүлдеп біткен соң, жеміс салады. Қоңыр түсті, жылтыр, диаметрі шамамен 3 см, жалпақтау келген домалақ жемісінің сыртында тікенекті жасыл қабығы болады. == Қолданылуы == Қазақстанда тек көгалдандыру мақсатында өсірілсе, шетелдерде талшынның тамаққа да қолданылатын сұрыптары өсіріледі. Оңтүстік Еуропада жемісін ас мәзірінде пайдаланады және кепкен жемісінен ұн тартып, нан пісіреді. Парсылар талшынның дәнінен күлше пісіреді. Жемісі бұлшық еттерді нығайтып, қан айналымын реттейді. Дененің және мидың шаршағанын басады, қан аздыққа көмектеседі. Қазіргі кезде кең тараған тамыр, холестерин және жоғары қан қысым ауруларына қолданады. Талшынның балы да пайдалы. Жиһаз жасауда кең қолданылады. Желімдеуге ыңғайлы болғандықтан, діңінен музыкалық аспаптар жасайды. Талшыннан жасалынған жәшіктерде заттар жақсы сақталады. Сондықтан қымбат мата, темекі секілді заттарға жәшіктер мен қораптарды осы талшыннан жасайды. Ал, тұқымын кептіріп, квас араласқан ұнға салу арқылы желім жасайды. Жаңбыр жауардың алдында жапырағының ұшында тамшылар пайда болады. Халық мұны «талшынның көз жасы» деп атап кеткен. == Күтімі == Ылғалсүйгіш [[өсімдік]], жазда [[күн]] аралатып мол суғарған дұрыс. [[Топырақ]] таңдамайды, әкті жерде де өсе алады. Көлемі өсе келе үлкейіп, кең орын қажет ететіндіктен, көшетін бірден кеңдеу жерге егу керек. Өзінің пішіні әдемі болғандықтан, қырқып-пішіндеуді қажет етпейді. == Көбейтілуі == Табиғатта тұқымы арқылы өздігінен, ал көгалдандыруда тұқымымен қоса қалемшелеу арқылы көбейтіледі. == Талшын туралы тақпақ == Жапырағы жалпақ, қалың, ірі ағаш, Діңі жуан, дауыл соқса құламас. Оныменен ажарланар бақтар шын, Баққа әдемі көрік берер Ат талшын. == Сілтемелер == * [http://flower.onego.ru/kustar/castanea.html Каштан в энцилопедии декоративных садовых растений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513043146/http://flower.onego.ru/kustar/castanea.html |date=2010-05-13 }} * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }} == Дереккөздер == Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 15 б; ISBN 978-601-7237-03-5 [[Санат:Шамшаттар]] [[Санат:Ағаштар]] {{Botanics-stub}} cuhv33v20jqn0amnrjxpgh22oo2rm3u 0 202334 3636946 3627156 2026-07-30T11:18:14Z 1nter pares 146705 /* 2011 */ 3636946 wikitext text/x-wiki '''Forbes Global 2000''' [[Forbes]] журналының нұсқасы бойынша әлемнің ең ірі 2000 көпшілік компаниялар тізімі. Рейтинг төрт көрсеткіштің тіркесінде негізделген: сатылым, кіріс, активтер және нарықтық құн. Бұл тізім [[2004]] жылдан бастап жарияланады. ==2012== [[2012 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{profit}} ||align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] ||433.5 || 41.1 || 331.1 || 407.4 |-align="right" |02{{loss}} || align="left" | [[JPMorgan Chase]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Банк]]инг || 110.8 || 19 || 2,265.8 || 170.1 |-align="right" |03{{steady}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Конгломерат]] || 147.3 || 14.2 || 717.2 || 213.7 |-align="right" |04{{profit}} ||align="left" | [[Royal Dutch Shell]] || align="left" | {{flagicon|NED}} [[Нидерланд]]<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 470.2 || 30.9 || 340.5 || 227.6 |-align="right" |05{{profit}} || align="left" | [[ICBC]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Банкинг || 82.6 || 25.1 || 2,039.1 || 237.4 |-align="right" |06{{loss}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] || align="left" | Банкинг || 102 || 16.2 || 2,550 || 164.3 |-align="right" |07{{loss}} || align="left" | [[Petro China]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Мұнай және газ || 310.1 || 20.6 || 304.7 || 294.7 |-align="right" |08{{steady}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Конгломерат || 143.7 || 10.3 || 392.6 || 202.2 |-align="right" |09{{profit}} || align="left" | [[Wells Fargo]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Банкинг || 87.6 || 15.9 || 1,313.9 || 178.7 |-align="right" |10{{loss}} || align="left" | [[Petrobras]] || align="left" | {{flagicon|Brazil}} [[Бразилия]] || align="left" | Мұнай және газ || 145.9 || 20.1 || 319.4 || 180 |-align="right" |11{{profit}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] || align="left" | Мұнай және газ || 375.5 || 25.7 || 292.5 || 147.4 |-align="right" |12{{profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Мұнай және газ || 236.3 || 26.9 || 209.5 || 218 |-align="right" |13{{profit}} || align="left" | [[China Construction Bank]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Банкинг || 68.7 || 20.5 || 1,637.8 || 201.9 |-align="right" |14{{loss}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Банкинг || 102.6 || 11.1 || 1,873.9 || 107.5 |-align="right" |15{{steady}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{flagicon|Russia}} [[Ресей]] || align="left" | Мұнай және газ || 117.6 || 31.7 || 302.6 || 159.8 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 447 || 15.7 || 193.4 || 208.4 |-align="right" |17{{profit}} || align="left" | [[Volkswagen Group]] || align="left" | {{Flagicon|FRG}} [[Германия]] || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 221.9 || 21.5 || 328.7 || 79.5 |-align="right" |18{{profit}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{flagicon|France}} [[Франция]] || align="left" | Мұнай және газ || 216.2 || 15.9 || 213 || 132.4 |-align="right" |19{{profit}} || align="left" | [[Agricultural Bank of China]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Банкинг || 62.4 || 14.4 || 1,563.9 || 154.8 |-align="right" |20{{loss}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{flagicon|France}} [[Франция]] || align="left" | Банкинг || 119 || 7.9 || 2,539.1 || 61.5 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/global2000/list/ осында ] көре аласыз. ==2011== [[2011 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі.. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{steady}} ||align="left" |[[JPMorgan Chase]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Банк]]инг ||115.5 || 17.4 || 2,117.6 || 182.2 |-align="right" |02{{profit}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 103.3 || 13.3 || 2,467.9 || 186.5 |-align="right" |03{{loss}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] ||156.2 || 11.6 || 751.2 || 216.2 |-align="right" |04{{steady}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 341.6 || 30.5 || 302.5 || 407.2 |-align="right" |05{{profit}} ||align="left" | [[Royal Dutch Shell]] || align="left" | {{NED}} <!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 369.1 || 20.1 || 317.2 || 212.9 |-align="right" |06{{Profit}} || align="left" | [[Petro China]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Мұнай және газ || 222.3 || 21.2 || 251.3 || 320.8 |-align="right" |07{{loss}} || align="left" | [[ICBC]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг ||69.2 || 18.8 || 1,723.5 || 239.5 |-align="right" |08{{Profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Конгломерат || 136.2 || 13 || 372.2 || 211 |-align="right" |08{{Profit}} || align="left" | [[Petrobras]] || align="left" | {{BRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 121.3 || 21.2 || 313.2 || 238.8 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 111.5 || 10.6 || 1,913.9 || 132.8 |-align="right" |11{{steady}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 130.4 || 10.5 || 2,680.7 || 88 |-align="right" |11{{loss}} || align="left" | [[Wells Fargo]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 93.2 || 12.4 || 1,258.1 || 170.6 |-align="right" |13{{loss}} || align="left" | [[Banco Santander]] || align="left" | {{ESP}} || align="left" | Банкинг || 109.7 || 12.8 || 1,570.6 || 94.7 |-align="right" |14{{loss}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 124.3 || 19.9 || 268.5 || 168.2 |-align="right" |15{{profit}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 98.7 || 25.7 || 275.9 || 172.9 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 189.6 || 19 || 184.8 || 200.6 |-align="right" |17{{steady}} || align="left" | [[China Construction Bank]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг || 58.2 || 15.6 || 1,408 || 224.8 |-align="right" |18{{loss}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 421.8 || 16.4 || 180.7 || 187.3 |-align="right" |19{{steady}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 188.1 || 14.2 || 192.8 || 138 |-align="right" |20{{profit}} || align="left" | [[Allianz]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | [[Сақтандыру]] || 142.9 || 6.7 || 838.4 || 62.7 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2012/18/global2000_2011.html осында] көре аласыз. ==2010== [[2010 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{Profit}} ||align="left" | [[JPMorgan Chase]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Банк]]инг ||115.63 || 11.65 || 2,031.99 || 166.19 |-align="right" |02{{loss}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] ||156.78 || 11.03 || 781.82 || 169.65 |-align="right" |03{{Profit}} ||align="left" | [[Bank of America]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг ||150.45 || 6.28 || 2,223.30 || 167.63 |-align="right" |04{{steady}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 275.56 || 19.28 || 233.32 || 308.77 |-align="right" |05{{Profit}} || align="left" | [[ICBC]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг ||71.86 || 16.27 || 1,428.46 || 242.23 |-align="right" |06{{Profit}} || align="left" | [[Banco Santander]] || align="left" | {{ESP}} || align="left" | Банкинг || 109.57 || 12.34 || 1,438.68 || 107.12 |-align="right" |07{{Profit}} || align="left" | [[Wells Fargo]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 98.64 ||12.28 || 1,243.65 || 141.69 |-align="right" |08{{loss}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 103.74 || 5.83 || 2,355.83 || 178.27 |-align="right" |08{{loss}} ||align="left" | [[Royal Dutch Shell]] || align="left" | {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 278.19 || 12.52 || 287.64 || 168.63 |-align="right" |10{{loss}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 239.27 || 16.58 || 235.45 || 167.13 |-align="right" |11{{Profit}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 101.06 || 8.37 || 2,952.22 || 86.67 |-align="right" |12{{Profit}} || align="left" | [[Petro China]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Мұнай және газ || 157.22 || 16.80 || 174.95 || 333.84 |-align="right" |13{{loss}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 123.02 || 12.54 || 268.75 || 147.55 |-align="right" |14{{loss}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 408.21 || 14.34 || 170.71 || 205.37 |-align="right" |15{{Profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Конгломерат || 112.49 || 8.06 || 297.12 || 190.86 |-align="right" |16{{loss}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 115.25 || 24.33 || 234.77 || 132.58 |-align="right" |17{{Profit}} || align="left" | [[China Construction Bank]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг || 59.16 || 13.59 || 1,106.20 || 184.32 |-align="right" |18{{Profit}} || align="left" | [[Petrobras]] || align="left" | {{BRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 104.81 || 16.63 || 198.26 || 190.34 |-align="right" |19{{loss}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 160.68 || 12.10 || 183.29 || 131.80 |-align="right" |20{{loss}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 159.29 || 10.48 || 164.62 || 146.23 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2010/18/global-2000-10_The-Global-2000_Rank.html осында] көре аласыз. ==2009== [[2009 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{Profit}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] || 182.52 || 17.41 || 797.77 || 88.77 |-align="right" |02{{Profit}} ||align="left" | [[Royal Dutch Shell]] || align="left" | {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 458.36 || 26.28 || 278.44 || 135.10 |-align="right" |03{{Profit}} ||align="left" | [[Toyota]] || align="left" | {{JPN}} || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 263.42 || 17.21 || 324.98 || 102.35 |-align="right" |04{{Profit}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 425.70 || 45.22 || 228.05 || 335.54 |-align="right" |05{{Profit}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 361.14 || 21.16 || 228.24 || 119.70 |-align="right" |06{{Loss}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | [[Банкинг]] || 142.05 || 5.73 || 2,570.45 || 85.04 |-align="right" |07{{Profit}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 124.03 || 12.87 || 265.25 || 140.08 |-align="right" |08{{Profit}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 405.61 || 13.40 || 163.43 || 193.15 |-align="right" |09{{Profit}} || align="left" | [[Banco Santander]] || align="left" | {{ESP}} || align="left" | Банкинг || 96.23 || 13.25 || 1,318.86 || 49.75 |-align="right" |09{{Profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 255.11 || 23.93 || 161.17 || 121.70 |-align="right" |11{{Profit}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 223.15 || 14.74 || 164.66 || 112.90 |-align="right" |12{{Profit}} || align="left" | [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг || 53.60 || 11.16 || 1,188.08 || 170.83 |-align="right" |13{{Profit}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 97.29 || 26.78 || 276.81 || 74.55 |-align="right" |14{{Profit}} || align="left" | [[PetroChina]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Мұнай және газ || 114.32 || 19.94 || 145.14 || 270.56 |-align="right" |15{{Profit}} || align="left" | [[Volkswagen Group]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | Автомобиль жасау || 158.40 || 6.52 || 244.05 || 75.18 |-align="right" |16{{Loss}} || align="left" | [[JPMorgan Chase & Co.|JPMorgan Chase]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 101.49 || 3.70 || 2,175.05 || 85.87 |-align="right" |17{{Profit}} || align="left" | [[GDF Suez]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | [[Коммуналдық шаруашылық|Коммуналдық қызмет көрсету]] || 115.59 || 9.05 || 232.71 || 70.46 |-align="right" |18{{Profit}} || align="left" | [[Eni]] || align="left" | {{ITA}} || align="left" | Мұнай және газ || 158.32 || 12.91 || 139.80 || 80.68 |-align="right" |19{{Profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Конгломерат || 107.79 || 4.99 || 267.40 || 122.11 |-align="right" |20{{Profit}} || align="left" | [[Vodafone]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Телекоммуникациялар || 70.39 || 13.30 || 252.08 || 93.66 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2009/18/global-09_The-Global-2000_Rank.html осында] көре аласыз. ==2008== [[2008 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{profit}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | [[Банкинг]] || 146.5 || 19.1 || 2,349.0 || 180.8 |-align="right" |02{{profit}} || align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] || 172.7 || 22.2 || 795.3 || 330.9 |-align="right" |03{{loss}} || align="left" | [[Bank of America]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 119.2 || 15.0 || 1,715.8 || 176.5 |-align="right" |04{{profit}} || align="left" | [[JPMorgan Chase & Co.]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 116.4 || 15.4 || 1,562.2 || 136.9 |-align="right" |05{{profit}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 358.6 || 40.6 || 242.1 || 465.5 |-align="right" |06{{profit}} || align="left" | [[Royal Dutch Shell]] || align="left" | {{NED}} || align="left" | Мұнай және газ || 355.8 || 31.3 || 266.2 || 221.1 |-align="right" |07{{profit}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 281.0 || 20.6 || 236.1 || 204.9 |-align="right" |08{{profit}} || align="left" | [[Toyota]] || align="left" | {{JPN}} || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 203.8 || 14.0 || 276.4 || 175.1 |-align="right" |09{{profit}} || align="left" | [[ING Group]] || align="left" | {{NED}} || align="left" | [[Сақтандыру]]/ [[банкинг]] || 197.9 || 12.7 || 1,932.2 || 75.8 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 118.3 || 13.2 || 273.2 || 216.7 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[Royal Bank of Scotland]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 108.5 || 14.6 || 3,807.5 || 76.6 |-align="right" |12{{profit}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 118.9 || 12.0 || 275.6 || 210.2 |-align="right" |13{{profit}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 116.2 || 10.7 || 2,494.4 || 81.9 |-align="right" |14{{profit}} || align="left" | [[Allianz]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | Сақтандыру || 139.1 || 10.9 || 1,547.5 || 80.3 |-align="right" |15{{profit}} || align="left" | [[Total S.A.]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 199.7 || 19.2 || 165.8 || 181.8 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 378.8 || 12.7 || 163.4 || 198.6 |-align="right" |17{{profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 204.0 || 18.7 || 148.8 || 180.0 |-align="right" |18{{loss}} || align="left" | [[American International Group]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Сақтандыру || 110.1 || 6.2 || 1,060.5 || 118.2 |-align="right" |19{{profit}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 81.8 || 23.3 || 201.7 || 306.8 |-align="right" |20{{profit}} || align="left" | [[AXA]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Сақтандыру || 151.7 || 7.8 || 1,064.7 || 70.3 <!-- |-align="right" |1{{steady}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{USA}} || align="left" |[[Банкинг]] || 146.56 || 21.54 || 1,884.32 || 247.42 |-align="right" |9{{profit}} || align="left" | [[UBS]] || align="left" | {{CHE}} || align="left" | Банкинг || 105.59 || 9.78 || 1,776.89 || 116.84 --> |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Rank.html осында] көре аласыз. ==2007== [[2007 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |1{{steady}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{USA}} || align="left" |[[Банкинг]] || 146.56 || 21.54 || 1,884.32 || 247.42 |-align="right" |2{{profit}} || align="left" | [[Bank of America]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 116.57 || 21.13 || 1,459.74 || 226.61 |-align="right" |3{{profit}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 121.51 || 16.63 || 1,860.76 || 202.29 |-align="right" |4{{loss}} || align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] || 163.39 || 20.83 || 697.24 || 358.98 |-align="right" |5{{profit}} || align="left" | [[JPMorgan Chase & Co.]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 99.30 || 14.44 || 1,351.52 || 170.97 |-align="right" |6{{loss}} || align="left" | [[American International Group]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Сақтандыру]] || 113.19 || 14.01 || 979.41 || 174.47 |-align="right" |7{{loss}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 335.09 || 39.50 || 223.95 || 410.65 |-align="right" |8{{loss}} || align="left" | [[Royal Dutch Shell]] || align="left" | {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 318.85 || 25.44 || 232.31 || 208.25 |-align="right" |9{{profit}} || align="left" | [[UBS]] || align="left" | {{CHE}} || align="left" | Банкинг || 105.59 || 9.78 || 1,776.89 || 116.84 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[ING Group]] || align="left" | {{NED}} || align="left" | Банкинг || 153.44 || 9.65 || 1,615.05 || 93.99 |-align="right" |11{{loss}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 265.91 || 22.29 || 217.60 || 198.14 |-align="right" |12{{steady}} || align="left" | [[Toyota]] || align="left" | {{JPN}} || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 179.02 || 11.68 || 243.60 || 217.69 |-align="right" |13{{profit}} || align="left" | [[Royal Bank of Scotland]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 77.41 || 12.51 || 1,705.35 || 124.13 |-align="right" |14{{profit}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 89.16 || 9.64 || 1,898.19 || 97.03 |-align="right" |15{{profit}} || align="left" | [[Allianz]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | Сақтандыру || 125.33 || 8.81 || 1,380.88 || 87.22 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 98.54 || 11.02 || 248.44 || 163.79 |-align="right" |17{{loss}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 348.65 || 11.29 || 151.19 || 201.36 |-align="right" |18{{profit}} || align="left" | [[Barclays]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 67.71 || 8.95 || 1,949.17 || 94.79 |-align="right" |19{{loss}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 195.34 || 17.14 || 132.63 || 149.37 |-align="right" |20{{loss}} || align="left" | [[Total S.A.]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 175.05 || 15.53 || 138.82 || 152.62 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html осында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419044928/http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html |date=2015-04-19 }} көре аласыз. <!-- ===2007 breakdown by region=== ===2007 breakdown by country=== Many other countries have between 1 and 9 companies on the list. --> ==2006== [[2006 жыл]]дың ең ірі 10 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |- | 1.{{steady}} || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 120.32 || 24.64 || 1,494.04 || 230.93 |- | 2.{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] || 149.70 || 16.35 || 673.30 || 348.45 |- | 3.{{profit}} || [[Bank of America]] || {{USA}} || Банкинг || 85.39 || 16.47 || 1,291.80 || 184.17 |- | 4.{{loss}} || [[American International Group]] || {{USA}} || [[Сақтандыру]] || 106.98 || 11.90 || 843.40 || 172.24 |- | 5.{{steady}} || [[HSBC Group]] || {{GBR}} || Банкинг || 76.38 || 12.36 || 1,274.22 || 193.32 |- | 6.{{steady}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] || 328.21 || 36.13 || 208.34 || 362.53 |- | 7.{{steady}} || [[Royal Dutch/Shell]] || {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || Мұнай және газ || 306.73 || 25.31 || 216.95 || 203.52 |- | 8.{{steady}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ || 249.47 || 22.63 || 206.91 || 225.93 |- | 9.{{profit}} || [[JPMorgan Chase]] || {{USA}} || Банкинг || 79.90 || 8.48 || 1,198.94 || 144.13 |- | 10.{{profit}} || [[UBS]] || {{CHE}} || [[Банкинг]] || 78.25 || 10.65 || 1,519.40 || 105.69 |} The complete list is available [http://www.forbes.com/lists/2006/18/06f2000_The-Forbes-2000_Rank.html here]. ==2005== {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |- |1{{steady}} || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 108.28 || 17.05 || 1,4.10 || 247.66 |- |2{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] || 152.36|| 16.59 || 750.33 || 372.14 |- |3{{steady}} || [[American International Group]] || {{USA}} || [[Сақтандыру]] || 95.04 || 10.91 || 776.42 || 173.99 |- |4{{profit}} || [[Bank of America]]|| {{USA}} || Банкинг || 65.45 || 14.14 || 1,110.46 || 188.77 |- |5{{profit}} || [[HSBC]]|| {{GBR}} || Банкинг || 62.97 || 9.52 || 1,031.29 || 186.74 |- |6{{loss}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] ||263.99||25.33||195.26||405.25 |- |7{{profit}} || [[Royal Dutch Shell|Royal Dutch/Shell]] || {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || Мұнай және газ || 265.19 || 18.54 || 193.83 || 221.49 |- |8{{loss}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ || 285.06 || 15.73 || 191.11 || 231.88 |- |9{{profit}} || [[ING Group]] || {{NED}} || [[Банкинг]] || 92.01 || 8.10 || 1,175.16 || 68.04 |- |10{{loss}} || [[Toyota Motor]] || {{JPN}} || [[Автомобиль жасау]] || 165.68 || 11.13 || 211.15 || 140.89 |} Толық тізімді [https://web.archive.org/web/20080919152327/http://www.forbes.com/lists/2005/03/30/05f2000land.html осында] көре аласыз. ==2004== {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |- | 1.{{steady}} || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 94.71 || 17.85 || 1,264.03 || 255.30 |- | 2.{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] || 134.19 || 15.59 || 626.93 || 328.54 |- | 3.{{steady}} || [[American International Group]]|| {{USA}} || [[Сақтандыру]] || 76.66 || 6.46 || 647.66 || 194.87 |- | 4.{{steady}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] || 222.88 || 20.96 || 166.99 || 277.02 |- | 5.{{profit}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ || 232.57 || 10.27 || 177.57 || 173.54 |- | 6.{{loss}} || [[Bank of America]] || {{USA}} || Банкинг || 49.01 || 10.81 || 736.45 || 117.55 |- | 7.{{profit}} || [[HSBC Group]] || {{GBR}} || Банкинг || 44.33 || 6.66 || 757.60 || 177.96 |- | 8.{{profit}} || [[Toyota Motor]] || {{JPN}} || [[Автомобиль жасау]] || 135.82 || 7.99 || 171.71 || 115.40 |- | 9.{{loss}} || [[Fannie Mae]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 53.13 || 6.48 || 1,019.17 || 76.84 |- | 10.{{profit}} || [[Wal-Mart]] || {{USA}} || [[Бөлшек сауда]] || 256.33 || 9.05 || 104.91 || 243.74 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/2004/03/24/04f2000land.html осында] көре аласыз. ==2003== [[2003 жыл]]дың тізімі бейресми болып саналады. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп |- | 1. || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] |- | 2.{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] |- | 3.{{loss}} || [[American International Group]]|| {{USA}} || [[Сақтандыру]] |- | 4.{{steady}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] |- | 5.{{profit}} || [[Bank of America]] || {{USA}} || Банкинг |- | 6.{{loss}} || [[Royal Dutch Shell]] || {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list -->|| Мұнай және газ |- | 7.{{steady}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ |- | 8. || [[Fannie Mae]] || {{USA}} || Банкинг |- | 9.{{steady}} || [[HSBC]] || {{GBR}} || Банкинг |- |10. {{profit}} || [[Toyota Motor]] || {{JPN}} || [[Автомобиль жасау]] |- |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/2003/07/02/internationaland.html осында] көре аласыз. == Сыртқы сілтемелер == *[http://www.forbes.com/global2000/list The 2012 list of Global 2000] - Current list *[http://www.forbes.com/lists/2012/18/global2000_2011.html The 2011 list of Global 2000] *[http://www.forbes.com/lists/2010/18/global-2000-10_The-Global-2000_Rank.html The 2010 list of Global 2000] *[http://www.forbes.com/lists/2009/18/global-09_The-Global-2000_Rank.html The 2009 list of Global 2000] *[http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Rank.html The 2008 list of Global 2000] - [http://www.forbes.com/2008/04/02/forbes-global-2000-biz-2000global08-cz_sd_bz_0402global.html Report] - [https://web.archive.org/web/20120809061812/http://www.forbes.com/2008/04/02/worlds-largest-companies-biz-2000global08-cx_sd_0402global_land.html Sort Page] *[http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html The 2007 list of Global 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419044928/http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html |date=2015-04-19 }} *[http://www.forbes.com/lists/2006/18/06f2000_The-Forbes-2000_Rank.html The 2006 list of Global 2000] - [https://web.archive.org/web/20121107182610/http://www.forbes.com/2006/03/30/largest-public-companies_06f2k_cz_sk_0331forbes2000intro.html Report] - [http://www.forbes.com/2006/03/29/06f2k_worlds-largest-public-companies_land.html Sort Page] *[https://web.archive.org/web/20080919152327/http://www.forbes.com/lists/2005/03/30/05f2000land.html The 2005 list of Global 2000] - [http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0418/066.html Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220053021/http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0418/066.html |date=2012-02-20 }} - does not lead to list *[http://www.forbes.com/2004/03/24/04f2000land.html The 2004 list of Global 2000] - does not lead to list *[http://www.forbes.com/2003/07/02/internationaland.html The 2003 list of Global 2000] - does not lead to list [[Санат:Компаниялар тізімі]] [[Санат:Forbes]] nqv8uazhk2g4oqungusvxdkxttiuoor 0 211243 3636794 3509593 2026-07-30T04:41:04Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Angelroda.JPG]] → [[File:DEU Angelroda (Martinroda) COA.svg]] JPG → SVG 3636794 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ангельрода |шынайы атауы = Angelroda |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Angelroda (Martinroda) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=44 |lat_sec=41 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=52 |lon_sec=03 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Удо Леммер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4.94 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 385 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 401 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036207 |пошта индексі = 99338 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 003 |ортаққордағы санаты = Angelroda |сайты = http://www.angelroda.de |сайт тілі = de }} '''Ангельрода''' ({{lang-de|Angelroda}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 401 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 4.94 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 003''. Муниципалитеттің басшысы — Удо Леммер. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.angelroda.de Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] jrmk7gieffdq7ai4shbol1kgp3n1by3 0 238704 3636780 1841811 2026-07-30T01:15:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636780 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Суельйо |шынайы атауы = Sueglio |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=05 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=20 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Лекко (провинция){{!}}Лекко |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Ferruccio Arnoldi |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 172 |санақ жылы = |тығыздығы = 43 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 341 |пошта индексі = 23835 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 97077 |ортаққордағы санаты = Sueglio |сайты = http://www.comune.sueglio.lc.it |сайт тілі = it }} '''Суельйо''' ({{lang-it|Sueglio}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Лекко (провинция)|Лекко]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 172 адамды құрайды. Халық тығыздығы 43 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 4 км² шамасында. Пошта индексі — 23835. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0341 808025 * Электронды поштасы: sueglio@comune.sueglio.lc.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.sueglio.lc.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723175642/http://www.comune.sueglio.lc.it/ |date=2008-07-23 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Лекко провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] 9x4o3ker5dn1jhyv3s5iyzu358e2ych 0 479875 3636899 3105716 2026-07-30T09:21:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636899 wikitext text/x-wiki '''Тарн және Гаронна''' ({{lang-fr|Tarn-et-Garonne}}, {{lang-oc|Tarn e Garona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі департамент, [[Миди-Пиреней]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 82. Әкімшілік орталығы — [[Монтобан]]. Халық саны 206 мың адам (департаменттер арасында 86-шы орын, [[1999]] ж.). == Географиясы == Жер аумағы 3718 км². Департамент арқылы [[Тарн (өзен)|Тарн]] және [[Гаронна (өзен)|Гаронна]] өзендері ағып өтеді. Осы өзендерден департамент атауы шықса керек. == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Департамент 2округ, 30 кантон және 195 коммунаны қосады. == Тарихы == Департамент [[1804]] жылы 4 қарашада құрылды. Оның жеріне көрші департаменттердің жерлері кірді, бірінші кезекте [[Ло (департамент)|Ло]] және [[Жоғарғы Гаронна]]. == Тағы қараңыз == * [[Тарн және Гаронна департаментінің коммуналары]] == Сілтемелер == * [http://www.Tarn-et-Garonne.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808023539/http://www.tarn-et-garonne.pref.gouv.fr/ |date=2013-08-08 }} * [http://www.cg82.fr/ Conseil général] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023054558/http://www.cg82.fr/ |date=2007-10-23 }} {{Франция департаменттері}} {{Тарн және Гаронна департаментінің коммуналары}} [[Санат:Тарн және Гаронна|*]] {{france-geo-stub}} lbs6asf0kj16w2f045sgzby8q9zek0v 4 491233 3636877 3636562 2026-07-30T09:00:56Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3636877 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35518]||623||26||18||263||28||3||34373||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2894]||274||7||6||377||8||15||2193||0||4||10||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1183]||37||0||0||12||17||0||1106||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 481]||15||0||7||40||6||1||395||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] ehegkpcbw2hxrlmsm9inlfvhl6owkau 4 492279 3636648 3636188 2026-07-29T12:01:20Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3636648 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2729}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2201}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1273}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:324}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:312}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 7 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 8 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:177}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 9 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 10 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:142}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 11 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 12 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 13 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:113}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 14 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}} |- | 15 || [[User:Жайсанкүл|Жайсанкүл]] || [[Special:Contributions/Жайсанкүл|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Жайсанкүл}} |- | 16 || [[User:Тілдер бөлімі|Тілдер бөлімі]] || [[Special:Contributions/Тілдер бөлімі|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Тілдер бөлімі}} |- | 17 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 18 || [[User:Туғанай Сламгазина|Туғанай Сламгазина]] || [[Special:Contributions/Туғанай Сламгазина|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Туғанай Сламгазина}} |- | 19 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:96}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 20 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:90}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}} |- | 21 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 22 || [[User:Омарбек Мөлдір|Омарбек Мөлдір]] || [[Special:Contributions/Омарбек Мөлдір|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Омарбек Мөлдір}} |- | 23 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 24 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 25 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 26 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 27 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}} |- | 28 || [[User:Айжан Утепбаева|Айжан Утепбаева]] || [[Special:Contributions/Айжан Утепбаева|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Айжан Утепбаева}} |- | 29 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}} |- | 30 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 31 || [[User:Алмас Нурмаш|Алмас Нурмаш]] || [[Special:Contributions/Алмас Нурмаш|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алмас Нурмаш}} |- | 32 || [[User:Lucky2704|Lucky2704]] || [[Special:Contributions/Lucky2704|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Lucky2704}} |- | 33 || [[User:Нұржанар Хатимуллақызы|Нұржанар Хатимуллақызы]] || [[Special:Contributions/Нұржанар Хатимуллақызы|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Нұржанар Хатимуллақызы}} |- | 34 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 35 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 36 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 37 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 38 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 39 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 40 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}} |- | 41 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 42 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 43 || [[User:Kazman322|Kazman322]] || [[Special:Contributions/Kazman322|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kazman322}} |- | 44 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 45 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}} |- | 46 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 47 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 48 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 49 || [[User:WellDone7|WellDone7]] || [[Special:Contributions/WellDone7|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|WellDone7}} |- | 50 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 51 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 52 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}} |- | 53 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}} {{/end}} 1yethujb8td2nm2a054v1f2y8bn3w0f 0 505494 3636770 3565676 2026-07-29T23:45:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636770 wikitext text/x-wiki {{Химиялық элемент |атауы= Стронций / Strontium (Sr) |нөмірі=38 |символ=Sr |сол= |оң= |үсті=[[Кальций|Ca]] |асты=[[Барий|Ва]] |тип=[[Сілтілік жер металдар]] |топ=2 |период= 5 |блок=s |сыртқа түрі=[[Сурет:Strontium destilled crystals.jpg|240px]]<br />Жұмсақ ақшыл-сұр металл |сурет=Strontium destilled crystals.jpg |атомдық масса=87,62 |конфигурация=[Kr] 5s^{<nowiki>2</nowiki>} |электрондық қабықшасы=2, 8, 18, 8, 2 |фаза=Қатты дене |тығыздық=2,54 |балқу температурасы=1 042 |қайнау температурасы=1657 |К сыни межелі= |сыни межелі МПа= |қб қысымы 1=796 |қб қысымы 10=882 |қб қысымы 100=990 |қб қысымы 1 k=1139 |қб қысымы 10 k=1345 |қб қысымы 100 k=1646 |қаныққан бу=144 |кристаллдық құрылым=кубты |электртерістілігі= 0,95 |иондалу энергиясы 1=549,0 (5,69) |иондалу энергиясы 2=1064.2 |атом радиусы=215 |ковалентті радиус= 191 |Ван-дер-Ваальс радиусы =249 |жылуөткізгіштік=(35,4) |дыбыс жылдамдығы= |CAS тіркелу нөмірі= 7440-24-6 |сурет анықтамасы=Жұмсақ күміс-ақ металл|молярлық көлем=26.4|Моос қаттылығы=1.5|Юнг модульі=15.7|Пуассон коэффициенті=0.28}} [[Сурет:Strontium.svg|thumb|left|100px|'''Стронций''', Strontium (Sr)]] '''Стронций''' ([[Латын тілі|лат]]. ''Strontium''; '''Sr''') — [[Менделеев]]тің [[Периодтық кесте]]сінің 5-ші периодының ІІ-ші негізгі тобындағы [[химиялық элементтер|химиялық элемент]]; сілтік-жер [[металл]]дар қатарына жататын химиялық белсенді элемент. Рет нөмірі - 38, [[атомдық масса]]сы - 87,62. Стронцийдің төрт тұрақты [[изотоп]]тары бар, көбірек таралғаны ⁸⁸Sr (88,56%). [[Радиоактивтілік|Радиоактивті]] изотоптары жасанды жолмен алынған. Жер қыртысындағы салмақ мөлшері 3,4*_-2%. Табиғатта қосылыс түрінде ғана кездеседі. Маңызды минералдары – целестин SrSО₄ және стронцианит SrSО₃. Аз мөлшерде Стронций адамның ағзасында да табылады. Бірақ оның адам үшін бір белгілі биологиялық маңызы жоқ. Стронций тұздарының шипалық қасиеттері зерттелуде. Сондай-ақ, бүгінгі күнде стронцийдің ранелатінің остеопороз ауруының ағымдағы емдік әсері зерттелуде. == Элементтің ашылу тарихы == Алғашқы рет бұндай элементтің бар екені туралы Адэр Кроуфорд және Уильям Камберленд Крушенк 1790 жылы әлемге жариялаған. Осы жылы ғалымдар өз лабораториясында барийдің тұздарын зерттеу барысында барий хлоридтан басқа тағы да бір белгісіз элементтің хлориді алынады. Бұл тұздың кристалдық формасы және тұздың ерігіші басқа болады. 1791 жылы Габриель Фридрих Сульзер ({{lang-de|Gabriel Фридрих Sulzer}}) (1749-1830)<ref>Hans Lüschen,Die Namen der Steine. Das Mineralreich im Spiegel der Sprache, Thun und München, 1968, 329, 381 беттер</ref> элементке Стронций атауын берді (Адэр Кроуфордтың туған жері – Шотландияның Strontian елді мекенінің атымен). Габриель Фридрих Сульзер және Иоганн Фридрих Блюменбах минералды зерттеп, оның басқа да айрықша қасиеттерін, сондай-ақ, жану жалынының түсі және айрықша токсикалық қасиеттерін айқындайды<ref>J. F. Blumenbach: ''Ueber den Strontianit, ein Schottisches Fossil, das ebenfalls eine neue Grunderde zu enthalten scheint; und über einige andere naturhistorische Merkwürdigkeiten. Aus einem Briefe des Hrn. Rath Sulzer zu Ronneburg mitgetheilt von J. F. Blumenbach.'' In: ''Johann Heinrich Voigt (Ed.), Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte.'' 1891, 8, 3, S.&nbsp;68–72 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/cgi-bin/neubutton.cgi?pfad=/diglib/aufkl/magneuphynat/056912&seite=00000077.TIF Volltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230903210800/https://www.ub.uni-bielefeld.de/cgi-bin/neubutton.cgi?pfad=/diglib/aufkl/magneuphynat/056912&seite=00000077.TIF |date=2023-09-03 }}).</ref>. Келесі жылдары стронций қасиеттерін Мартин Генрих Клапрот, Ричард Кируан, Томас Чарльз Хоуп, Иоганн Тобиас Ловиц сияқты белгілі химиктер зерттейді. Олар стронцийдің хлоридінен басқа да қосылыстарын айқындайды<ref>J. R. Partington: ''The early history of strontium.'' In: ''Annals of Science''. 1942, 5, 2, S.&nbsp;157–166</ref>. Электролиз тәсілін пайдаланып, сынаптың қызыл оксидінің әсерімен алынған стронцийдің амальгамасын айдау тәсілімен тазартып, металды жеке түрінде 1808 ж. [[Хемфри Дэви]] алған<ref>Humphry Davy: ''Electro-Chemical Researches, on the Decomposition of the Earths; With Observations on theMetals Obtained from the Alkaline Earths, and on the Amalgam Procured from Ammonia.'' In: ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London.'' 1808, 98, S.&nbsp;333–337 ([http://www.jstor.org/stable/107302?origin=JSTOR-pdf Abstract]).</ref>. Бірақ бұл жолмен алынған стронцийдің дегенмен қоспалары болды. 1855 ж. неміс химик Роберт Бунзен химиялық таза стронцийді шығаратын методиканы ұсынды. Бұл тәсілде ерітілген Стронций хлоридінен электролизбен таза металды алады<ref>Robert Bunsen: ''Darstellung des Lithiums.'' In: ''Justus Liebigs Annalen der Chemie''. 1855, 94, 1, S.&nbsp;107–111</ref>. <center><gallery> Сурет:Humphry-davy.jpg|[[Хемфри Дэви]] Сурет:Bunsen_Robert.jpg|[[Роберт Вильгельм Бунзен]] </gallery></center> == Физикалық қасиеттері == [[Сурет:Strontium destilled crystals.jpg|thumb|left|260px|Стронций - [[күміс]] түсті ақ, жұмсақ металл]] Стронций - күміс түсті ақ, жұмсақ металл; тығыздығы 2,54 г/сm³ (20°С), балқу температурасы - 1 042 K, химиялық белсенді. Ауада қалыпты температурада тотығады. Металл еместермен көп мөлшерде жылу бөле қосылысады. Қосылыстарында +2 валентті. [[Оттек]]пен қалыпты жағдайда әрекеттесіп, тотық SrО түзеді. Ол сумен оңай әрекеттесіп гидрототыққа Sr(ОН)₂ айналады. Стронций гидрототығы - түссіз кристалл, күшті негіз. == Химиялық қасиеттері == Химиялық қасиеті жағынан Стронций [[барий]] мен [[кальций]]ге ұқсас. Сумен әрекеттескенде гидроксид түзеледі: :<chem>Sr + 2H2O -> Sr(OH)2 +H2 ^</chem> Стронций нитраты Sr(NО₃)₂, хлориді SrСl₂, бромиді SrBr₂ және йодиді SrI₂ суда жақсы , фториді SrF₂ нашар ериді. Стронций [[көміртек]]пен әрекеттесіп карбид SrС₂ түзеді. :<chem>5Sr + 2CO2 ->SrC2 +4SrO</chem> Металл Стронций өзінің хлорлы тұзын SrСl₂ балқытып [[электролиз]]деу арқылы алынады. == Алынуы== Металл стронций алудың үш жолы бар: * кейбір қосылыстардың термиялық ыдырауы; * [[электролиз]]; * тотықты немесе хлориді қалпына келтіру. Металл стронций алудың негізгі өнеркәсіптік тәсілі-оның алюминий оксидін термиялық қалпына келтіру. Бұдан әрі алынған стронций айдалып тазартылады. == Стронций минералдары == * SrAl₃(AsO₄)SO₄(OH)₆ — [[кеммлицит]]; * Sr₂Al(CO₃)F₅ — [[стенонит]]; * SrAl₂(CO₃)₂(OH)₄•Н₂О — [[стронциодрессерит]]; * SrAl₃(PO₄)₂(OH)₅•Н₂О — [[гойясит]]; * Sr₂Al(PO₄)₂OH — [[гудкенит]]; * SrAl₃(PO₄)SO₄(OH)₆ — [[сванбергит]]; * Sr(AlSiO₄)₂ — [[слосонит]]; * Sr(AlSi₃O₈)₂•5Н₂О — [[брюстерит]]; * Sr₅(AsO₄)₃F — [[ферморит]]; * Sr₂(B₁₄O₂₃)•8Н₂О — [[стронциоджинорит]]; * Sr₂(B₅O₉)Cl•Н₂О — [[стронциохильгардит]]; * SrFe₃(PO₄)₂(OH)₅•Н₂О — [[люсуньит]]; * SrMn₂(VO₄)₂•4Н₂О — [[сантафеит]]; * Sr₅(PO₄)₃OH — [[беловит]]; * SrV(Si₂O₇) — [[харадаит]]. == Пайдалануы == Техникада көбіне Стронцийдің минералдары мен қосылыстары қолданылады. Стронций карбонаты, хлораты, нитраты т.б. қосылыстары пиротехникада, галогенидтерді [[медицина]]да, кометикада, тотығы оптикалық шыны жасауда, гидрототығы [[қант]] өнеркәсібінде т.б. пайдаланылады. ==Сілтемелер== * [[Химиялық элементтер тізімі]] * [[Химиялық элементтер]] * [[Қоспалар]] * [[Шикізат]] == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sr/key.html Стронций на Webelements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616093158/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sr/key.html |date=2024-06-16 }} * [http://n-t.org/ri/ps/pb038.htm Стронций в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060213012122/http://n-t.org/ri/ps/pb038.htm |date=2006-02-13 }} {{Менделеевтің периодтық кестесі}} == Дереккөздер == * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 [[Санат:Химиялық элементтер]] <references /> trz0uij4kpxixekle2e1rzkda6vpima 0 506144 3636775 2949233 2026-07-30T01:00:44Z Nurken 111493 Nurken [[Бозымов Казыбай Қараұлы]] бетін [[Казыбай Қараұлы Бозымов]] бетіне жылжытты 2949233 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Бозымов Казыбай Қараұлы.jpg|380px|нобай|Бозымов Казыбай Қараұлы]] '''Бозымов Казыбай Қараұлы''', [[Қызылорда]] облысы [[Арал]] ауданының Сексеуіл бекетінде 1949 жылы 16 ақпанда дүниеге келген. ==Еңбек жолы== Білімі жоғары, 1976 жылы Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтын үздік бітірген. Еңбек жолын 1964 жылы Орал бекетінің локомотивтік депосында нақты өлшемелі аспаптарды жөндеу, реттеу және оларға қызмет көрсету слесары ретінде жұмыс жасай жүріп, жұмысшы жастардың № 54 кешкі мектебінде оқыған. 1967 жылы сәуір айында тепловоз машинисінің көмекшісі қызметіне ауыстырылған. 1969 – 1971 жылдары Кеңес әскери қарулы күштері қатарында қызмет ете жүріп, қатардағы жауынгердің жоғары наградасы – «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалімен марапатталған. 1971 жылы [[Батыс Қазақстан]] ауыл шаруашылығы институтына оқуға түсіп, оны 1976 жылы үздік бітіріп шықты. Бұдан кейінгі еңбек жолы жоғарыда аталған оқу орнымен тығыз байланысты, осы оқу орнында ассистент қызметінен бастап, аспирант, жеке мал шаруашылығы кафедрасының доценті, зооинженерлік факультеттің деканы, Батыс Қазақстан аграрлық университетінің бірінші проректоры, одан кейін Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ректорына дейінгі лауазымдық қызметтерді атқарды. ==Қызметтері== 09.1976 – 01.1976 ж.ж. – Жеке мал шаруашылығы кафедрасының ассистенті; 01.1979 – 12.1981 ж.ж. – Бүкілодақтық етті мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының аспиранты; 12.1981 – 04.1987 ж.ж. – Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтының (БҚАШИ) жеке мал шаруашылығы кафедрасының доцентінің міндетін атқарушы; 04.1987 – 12.1987 ж.ж. – БҚАШИ зооветеринария факультетінің деканы; 12.1987 – 01.1990 ж.ж. – БҚАШИ партия комитетінің хатшысы; 01.1990 – 05.1996 ж.ж.– БҚАШИ оқу жұмыстары жөніндегі проректоры; 05.1996 – 02.2000 ж.ж.– Батыс Қазақстан аграрлық университетінің бірінші проректоры; 02.2000 – 01.2002 ж.ж.– Басқару және Құқық институтының ректоры; 01.2002 – 11.2002 ж.ж.– Батыс Қазақстан инженерлік-технологиялық университетінің ректоры; 04.11.2002 жылдан осы уақытқа дейін – Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ректоры. ==Еңбектері== Профессор Қ.Қ. Бозымов 233 ғылыми, оқу-әдістемелік еңбектердің, мақалалардың, соның ішінде «Қазақтың ақбас сиыры» және «Түйе шаруашылығы» монографияларының, «Цитология, эмбриология, гистология негіздерімен жануарлар анатомиясының практикумы» мен «Жылқы және түйе шаруашылығы» оқулықтары, асылдандыру, ауыл шаруашылығы жануарларының өнімділігі мен асылтұқымдық қасиеттерін арттыруға арналған ұсынымдар мен нұсқаулықтардың авторы. «Ерлікке тағзым» және «Білім берудегі сапа менеджменті» кітаптарын шығарған. Оның жетекшілігімен 5 кандидаттық, бір докторлық диссертация қорғалды. Қазіргі кезде де ғылыми зерттеулермен белсенді түрде айналысады, Батыс Қазақстандағы асылтұқымды жануарлардың көбею қабілеттерін арттыруға арналған тақырыптың ғылыми жетекшісі болып табылады. Университеттің диссертациялық кеңесінің төрағасы. Қазақстан ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі болып сайланды, сондай-ақ Халықаралық ақпараттандыру академиясының толық мүшесі. Қазақстан ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының Батыс Қазақстан филиалының төрағасы. Малды асылдандыру жұмысындағы ірі жетістігі үшін (жаңа аймақтық түр және қазақтың ақбас сиырының екі линиясын шығарған) ҚР ӘМ зияткерлік меншікті қорғау комитеті профессор Қ.Қ. Бозымовқа 2010 жылы 3 патент берді. ==Марапаттамалары== ҚазКСР Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасы; ҚазКСР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Құрмет грамотасы; БЛКЖО Орталық комитетінің Құрмет грамотасы; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалі; «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі; «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі; ҚР Президентінің Алғыс хаты, 2005 ж.; «Құрмет» ордені, 2006 ж.; ҚР Президентінің Алғыс хаты мен «Барыс» белгісі, 2009 ж.; «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясының «Белсенді қызметі үшін» омырау белгісі, 2010 ж.; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалы, 2011 ж. Қ.Қ. Бозымов – беделді ғалым, қоғам қайраткері, білікті кәсіби-жетекші, студенттер қауымы мен әріптестері арасында, облыс пен Республика көлемінде абыройға және құрметке ие. Ол «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясының Батыс Қазақстан облыстық филиалының саяси кеңесінің мүшесі. 2005 жылы ҚР Президенттігіне Н.Ә.Назарбаевтың кандидатурасын қолдау жөніндегі қалалық штаб төрағасы және сенімді өкілі болды. == Дереккөздер == <references/> 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329122517/http://www.ardaktylar.kz/ |date=2014-03-29 }} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] 14zusbqluuuc4wjw5fssptyitr3jk6x 0 506159 3636777 2921111 2026-07-30T01:01:20Z Nurken 111493 Nurken [[Траисов Балуаш Бақышұлы]] бетін [[Балуаш Бақышұлы Траисов]] бетіне жылжытты 2921111 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Traisov-193x252.jpg|390px|нобай]] Траисов Балуаш Бақышұлы 1950 жылы 25 желтоқсанда Орынбор облысы, Первомай ауданы, Каменное ауылында дүниеге келген. Ұлты қазақ . Ғылыми дәрежесі, атағы: ауылшаруашылық ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі. Қазақстан Республикасының қандай мемлекеттік марапаттары бар: Қазақстан Ауыл шаруашылық Министрлігі, Қазақстан Республикасының ғылым және білім Министрлігінің Құрмет грамотасы, «Қазақстан Республикасы ғылымының дамуына сіңірген еңбегі үшін» белгісі. ==Еңбек жолы== Еңбек жолын 1968 жылы Орынбор облысы, Первомай ауданындағы астық қабылдау пунктінде жұмысшы болып бастады. 1969 жылдан бастап 1971 жылға дейін Совет армиясы қарулы күштері қатарындағы Германия совет әскері тобында борышын өтеді. 1971 жылдың маусымында аға сержант әскери атағымен запасқа шықты. 1971 жылы запасқа шыққаннан кейін Орынбор облысы, Первомай поселкесінде тұрмыстық қызмет көрсету комбинатында жұмысшы болып қызмет атқарды. 1971 жылдың желтоқсан айынан 1972 жылдың маусым айына дейін Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтындағы дайындық бөлімінің тыңдаушысы. 1972 жылы Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтының студенттер қатарына қосылып, оны 1977 жылы аяқтады. 1977-1992 жыл - Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтында аға ғылыми қызметкер. 1992 жылдың 1 қаңтарынан 1996 жылдың 1 қаңтарына дейін Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институты жанандағы «Зерде» ғылыми-өндірістік орталығының директоры. 1996 жылдың 1 қаңтарынан 2000 жылдың 23 ақпанына дейін Батыс Қазақстан аграрлық университетінің ғылыми жұмыс және халықаралық байланыс жөніндегі проректоры. 2000 жылдың 1 наурызынан 2002 жылдың 5 қарашасына дейін Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ғылыми жұмыс және халықаралық байланыс жөніндегі проректоры. 2002 жылдың 7 қарашасынан 2009 жылдың 31 тамызына дейін Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыс жөніндегі проректоры. 2009 жылдың 1 қыркүйегінен бастап осы күнге дейін Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры. 1977 жылы Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтының зооинженерия факультетін бітіргеннен кейін, өзін толықтай ғылымға арнап, аянбай еңбек етіп келеді. Осы жылдар ішінде ғалым аға қызметкерден ғылыми жұмыстар жөніндегі проректорға дейін көтерілді. 1984 жылы Қазақстан қой шаруашылығы жөніндегі ғылыми зерттеу институтының аспирантурасын сырттай бітіріп, ВНИИОК-та (Ставрополь қ.) 1985 жылы ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу жолындағы диссертациясын қорғады. ==Еңбектері== 1994 жылы ақпанда НИПТИЖ-де (Новосибирск қ.) Батыс Қазақстан облысындағы кроссбредті қой шаруашылығына арналған докторлық диссертациясын ойдағыдай қорғап, ауылшаруашылық ғылымдарының докторы дәрежесіне ие болды. Профессор Б.Б.Траисов Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық ғылымының дамуына өзіндік үлес қосты. Б.Б.Траисов қой шаруашылығы саласындағы В.А.Бальмонт, К.У.Медеубеков сияқты ғұлама ғалымдар бастаған кроссбредті қой шаруашлығын шығару жұмыстарын жалғастырды. Көп жылғы еңбек кроссбредті жүнді қойдың етті-жүнді ақжайық тұқымын дүниеге келтірді. Қойдың етті-жүнді ақжайық тұқымы 1996 жылы саралаудан өткізілді (ҚР Ауыл Шаруашылық Министрлігі 1996 жыл 26 тамыз №124 бұйрығы). Қойдың бұл тұқымы бүгінде Қазақстанның ауылшаруашылық ғылымы үшін зор жетістік деп есептелінеді. Профессор Б.Б.Траисов осы шығарылған жаңа тұқымның авторы болып табылады. Профессор Б.Б.Траисов ғылыми-педагогикалық қызметімен қатар қойдың етті-жүнді ақжайық тұқымының зауыттық екі түрін шығарды: «БАЛИ - 1395» тірі салмағы үлкен және «БАК – 4087» ұзын жүнді. Мал шараушылығындағы бұл жаңа жетістіктерге Жәңгір хан атындағы университет патент иеленуші болып, профессор Б.Б.Траисов 2010 жылы зауыттық екі түрдің авторы атанды. 2011 жылы ақжайық етті – жүнді қой тұқымы бойынша зауыттық етті типіне және қою қалың жүнді ата іздеріне мал шаруашылығындағы селекциялық жетістікке патент алуға ұсынылды. Б.Б.Траисовтың жетекшілігімен 220-дан аса ғылыми еңбектер мен 5 монография, оқу құралдары, ұсыныстар, қой шаруашылығын асылдандыру, кроссбредті қойлардың өнімділік сапасын арттыру мәселелеріне арналған бірнеше оқулықтар жарыққа шықты. Қой шаруашылығы практикумы, жартылай биязы жүнді қойларды бонитировкалау жөніндегі нұсқаулық, Батыс Қазақстан облысы жүйесін ауыл шаруашылыққа енгізу, «Ауыл шаруашылығындағы еңбекті ұйымдастырудың негіздері» оқу құралы, «Ерлікке тағзым», «Сельскохозяйственное производство степного приуралья: возрождение и интенсификация» кітаптары. Б.Б.Траисов үлкен ғылыми, педагогикалық жұмыстарды жүргізуде, «Қой шаруашылығы» ҒТБ жетекшісі, студенттердің дипломдық жұмыстарына, магистранттар, докторанттар мен ізденушілердің ғылыми жұмыстарына жетекшілік етеді. Оның жетекшілігімен 2 докторлық, 6 кандидаттық және 5 магистрлік диссертациялар қорғалды. Балуаш Бақышұлы әр түрлі қызметтерді атқара отырып, өзін білікті, ынталы жетекші ретінде көрсете білді. Ұйымдастырушылық қабілеті, ғылыми – педагогикалық белсенді қызметі университеттің ғылыми және халықаралық серіктестік қызметінің дамуына мүмкіндік берді. ==Қызметтері== 1985 жылы ВНИИОК-та (Ставрополь қ.) ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу жолындағы диссертациясын қорғады, ал 1994 жылы ақпанда Сібір ғылыми-зерттеу және мал шаруашылығын технологиялық – жобалау институтында (Новосибирск қ.) ауылшаруашылық ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған докторлық диссертациясын қорғады. 1996 жылы 27 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинетінің жанындағы Жоғары аттестациялық комиссияның шешімі бойынша «Зоотехния» мамандығы бойынша профессор атағы берілді. Оның жетекшілігімен 2 докторлық, 6 кандидаттық және 5 магистрлік диссертациялар қорғалды. Ол ғылыми зерттеу жұмыстарына белсене араласып келеді, Батыс Қазақстандағы малдардың өндірістік қабілетін толық жетілдіру ғылыми тақырыбының жетекшісі болып табылады. Профессор Траисов Б.Б. 042 «Прикладные научные исследования в области агропромышленного комплекса» мемлекетті бағдарламасы бойынша «Совершенствование племенных и продуктивных показателей акжаикской мясо-шерстной породы овец» тақырыбының жетекшісі. Профессор Траисов Б.Б. Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы министрлігіндегі ғылыми-техникалық кеңесінің мүшесі. Университеттің қоғамдық өміріне белсене қатысып, қойларды бонитировкалау бойынша шаруашылықтарда жыл сайын семинарлар өткізеді. Профессор Траисов Б.Б. 1997 жылдан 2007 жылдың желтоқсанына дейін университет жанындағы 06.02.01-Ауыл шаруашылығы малын өсіру, олардың селекциясы, генетикасы және көбеюі; 06.02.04 – Дербес зоотехния, мал шаруашылығы өнімдері өндірісінің технологиясы; 06.01.09 - Өсімдік шаруашылығы мамандықтарынан қорғалатын докторлық (кандидаттық) диссертациялар бойынша диссертациялық кеңестің төрағасы. 2001 – «Қазақстан жоғары мектебінің таңдаулылары» кітабына қосылды. Алматы: ЖШС «РОНД», 2001. 663 б. 2002 – «Батыс Қазақстан облысы» энциоклопедиясына қосылды. Алматы: «Арыс» баспасы, 2002. 494 б. 2004 – «Жоғары мектептегі жетекші ғылымдар мен педагогтар» кітабына қосылды. Алматы: «СаГа», 2004. 481-484 б. 2005 – Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарының жетекші ғалымдары мен оқытушылары тізіміне қосылды. 2006 - Батыс Қазақстан облысының ауыл шаруашылық энциклопедиясына қосылды. – Орал. 2006 ==Марапаттамалары== Ол ғылыми білімі, жан-жақтылығы, туралығы, адалдығы мен басқа да жағымды қасиеттерінің арқасында университет ұжымының арасында, Қазақстан және шет ел ғалымдарының арасында жоғары беделге ие болды. Б.Б.Траисовтың Батыс Қазақстандағы қой шаруашылығын, ауыл шаруашылық ғылымдарын дамытудағы жемісті қызметі, ғылыми интеграциялары мен жоғары білімде, Қазақстан, Ресей, Израиль, Германия, Украина және Белорусия ғалымдарымен халықаралық байланыста, Қазақстан Республикасы жаратылыстану ғылымдары Академиясының таңдаулы мүшесі, Халықаралық аграрлық білім академиясында (Мәскеу қ.) «Зоотехния» мамандығы бойынша академик дәрежесіне ие болуына әсер етті. Қазақстан Ауыл шаруашылық Министрлігі, Қазақстан Республикасының ғылым және білім Министрлігінің Құрмет грамотасымен, «Қазақстан Республикасы ғылымының дамуына сіңірген еңбегі үшін» белгісімен марапатталды. == Дереккөздер == <references/> 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329122517/http://www.ardaktylar.kz/ |date=2014-03-29 }} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] 9641axha9ss4au4y7d04fl5ihfikeko 0 522639 3636757 3293063 2026-07-29T19:36:18Z ~2026-42096-77 183980 /* */ 3636757 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Petra Jordan BW 21.JPG|нобай|Петра (Әл-Қазына)]] '''Петра''' (({{lang-ar|البتراء}}); [[Ежелгі Грекия]]: Πέτρα) – биік тас үйінді жартаста орналасқан [[Иордания]] [[қала]]сы. Әр кезеңде қала әр түрлі шапқыншыларға тиесілі болды. Б.з.д идумей, набатей, бертін келе орта ғасырда [[Рим]], [[Византия]], [[Араб]] шапқыншылары жаулап алды. Әр шапқыншы қаладағы сәулет өнерінің өзіндік жаңа айшықтарын әкелді. Қала шөлді даланы кезіп жүрген керуен сарай жолаушыларына арналған демалыс орны болатын. Тар [[каньон]]да керуеншілер шөлдерін қандырып, ұзақ сапарға аттанғандар өздеріне молынан су толтырып алатын. Жартастағы ойылған [[үй]]лер мен [[ғибадатхана]]лар суық күндері пана болатын. Көне қала бұл күндері саяхатшыларды өзінің айшықтарымен таң қалдыруда. Петра қаласында танымал ''«[[Индиана Джонс және соңғы крест жорығы]]»'' (''Indiana Jones & The Last Crusade'') киносы түсірілген<ref name="Jordan Tourism board">[http://www.visitjordan.com/Default.aspx?Tabid=63 Major Attractions: Petra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104133425/http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63 |date=2016-11-04 }}, Jordan tourism board</ref>. == Әріптес қала == Петра қаласына [[бауырлас қала]]сы әлемде [[Перу]]дің әйгілі [[Мачу-Пикчу]] қаласы есептеледі. == Галерея == <gallery class="center"> Сурет:Petra-1.JPG Сурет:Petra-2.JPG Сурет:Petra-3.JPG Сурет:Petra-4.JPG Сурет:Petra-5.JPG Сурет:Petra-6.JPG Сурет:Petra-7.JPG Сурет:Petra-9.JPG Сурет:Petra-11.JPG </gallery><ref>Fabio Bourbon: ''Petra. Die geheimnisvolle Felsenstadt.'' Müller, Köln 2004, ISBN 3-89893-564-7, S. 56–57.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әлемдік мұра]] [[Санат:Иордания қалалары]] k58clf6ph0uol9ug7er9tg03109vu9g 4 537752 3636803 3636461 2026-07-30T05:00:37Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3636803 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96525" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 525] | data-sort-value="1106" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1106] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="85820" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 85 820] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84039" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 039] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55564" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 564] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48936" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 936] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="32394" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 32 394] | data-sort-value="55" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 55] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22817" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 817] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22348" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 348] | data-sort-value="210" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 210] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19645" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 645] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17242" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 242] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11327" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 327] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10144" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 144] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8337" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8337] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8197" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8197] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7488" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4515" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4429" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4429] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3746" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3746] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3285" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3285] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3136" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3136] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2912" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2912] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2133" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2133] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1611" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1611] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1538" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1538] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1173" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1173] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1079" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1079] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="899" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 899] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="727" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 727] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="592" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 592] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 2f7w7lik8hpgp11zkqfggwmwjypqcq6 0 545049 3636766 3278558 2026-07-29T23:24:50Z Karagandanese 183847 /* */ 3636766 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек Көшімдер Ресей империясы кезінде Семей облысы Қарқаралы уезіндегі Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысын қоныстанған. Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] ozq4zjf59f6t6hudmfmjsxl7204vd01 3636767 3636766 2026-07-29T23:28:10Z Karagandanese 183847 /* */ 3636767 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек Көшімдер Ресей империясы кезінде Семей облысы Қарқаралы уезіндегі Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы Егіндібұлақ ауылдық округінде, Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде және Қарағанды қаласында тұрады.<ref>фиксация</ref> Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] frkp9aiykaxxnp2v9z8xguy75nhd0r7 3636768 3636767 2026-07-29T23:28:40Z Karagandanese 183847 /* */ 3636768 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек Көшімдер Ресей империясы кезінде Семей облысы Қарқаралы уезіндегі Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы Егіндібұлақ ауылдық округінде, Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде және Қарағанды қаласында тұрады. Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] nwkmbxn84sql3zyn5uqtkrxeer05kww 3636769 3636768 2026-07-29T23:30:50Z Karagandanese 183847 /* */ 3636769 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] tm9hhcs3inp23usxlg6pk14xf4puyht 3636771 3636769 2026-07-30T00:05:08Z Karagandanese 183847 3636771 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Тұлғалар == [[Жүсіпбек Елебеков|Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] c78gfo4j97o512pzlyo9uq6c5blq38r 3636772 3636771 2026-07-30T00:08:40Z Karagandanese 183847 3636772 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Басшылары == • Мес Кибатов == Тұлғалар == • [[Жүсіпбек Елебеков|Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] 8cenoh7zggqzevysgjy4eji9a6bmm85 3636773 3636772 2026-07-30T00:11:39Z Karagandanese 183847 3636773 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек == Басшылары == • Мес Кибатов == Тұлғалар == • [[Жүсіпбек Елебеков|Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] e7oparw7jt3czdm16p7c59n1p1hjrqd 3636774 3636773 2026-07-30T00:39:24Z Karagandanese 183847 3636774 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}): - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек == Басшылары == • Мес Кибатов == Тұлғалар == • [[Жүсіпбек Елебеков|Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] pn2o7oxb13o0iafm7nog84zlsggoxmb 3636781 3636774 2026-07-30T01:37:25Z Karagandanese 183847 /* Мәдениеті */ 3636781 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}): - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек == Басшылары == • Мес Кибатов == Тұлғалар == • [[Жүсіпбек Елебеков|Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] trexvdpgtlnsyemyoqmv4knl4yyqz3m 3636782 3636781 2026-07-30T01:38:10Z Karagandanese 183847 /* Мәдениеті */ 3636782 wikitext text/x-wiki '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}): - [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: • Жаныс • Жақсыбек • Елшібек == Басшылары == • Мес Кибатов == Тұлғалар == • [[Жүсіпбек Елебеков|Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] o3321ht9qyi5977c05latcitw1ez4nq 3636809 3636782 2026-07-30T06:05:07Z 1nter pares 146705 3636809 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}) — [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: * Жаныс * Жақсыбек * Елшібек == Басшылары == • Мес Кибатов == Тұлғалар == • [[Жүсіпбек Елебеков|Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] slci76fbq13aaus5bduhrfwqxxtkydd 3636810 3636809 2026-07-30T06:06:04Z 1nter pares 146705 3636810 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}) — [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: * Жаныс * Жақсыбек * Елшібек == Тұлғалар == * [[Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] oyhyqna7hnzqzlonikjd61mpzndwc9t 3636929 3636810 2026-07-30T10:43:52Z Karagandanese 183847 /* Мәдениеті */ 3636929 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}) — [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. 2017 жылы З. Садуақасов Көшім шежіресін жарыққа шығарды. == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: * Жаныс * Жақсыбек * Елшібек == Тұлғалар == * [[Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] 6rmyxxwcc6x9lbaadmaxuiaesecr3pl 10 564577 3636896 3513009 2026-07-30T09:18:45Z Almanbet Janışev 104255 3636896 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі]] {{Ту|Қырғызстан}} |сурет = [[Сурет:Emblem of Kyrgyzstan.svg|60px]] |бөлім_стиль = text-align:left; |бөлім1 = [[Бішкек]] қаласы |тізім1 = ''аудандары:'' [[Ленин ауданы (Бішкек)|Ленин ауданы]], [[Октябрь ауданы (Бішкек)|Октябрь ауданы]], [[Первомай ауданы (Бішкек)|Первомай ауданы]], [[Свердлов ауданы (Бішкек)|Свердлов ауданы]] |бөлім2 = [[Ош]] қаласы |тізім2 = [[Ош]] |бөлім3 = [[Баткен облысы]] |тізім3 = {{nowrap begin}} ''аудандары:'' [[Баткен ауданы]]{{·w}} [[Қадамжай ауданы]]{{·w}} [[Лейлек ауданы]] • ''облыстық бағыныстағы қалалар:'' [[Баткен]]{{·w}} [[Қызылқия (қала)|Қызылқия]]{{·w}} [[Сүлікті]] {{nowrap end}} |бөлім4 = [[Жалалабат облысы]] |тізім4 = {{nowrap begin}} ''аудандары:'' [[Ақсы ауданы]]{{·w}} [[Алабұқа ауданы]]{{·w}} [[Базарқорған ауданы]] {{·w}} [[Наукен ауданы]] {{·w}} [[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Созақ ауданы]] {{·w}} [[Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан)|Тоғызтарау ауданы]]{{·w}} [[Тоқтағұл ауданы]] {{·w}} [[Шатқал ауданы]] • ''облыстық бағыныстағы қалалар:'' [[Манас (қала)|Манас]]{{·w}} [[Қаракөл (қала, Қырғызстан)|Қаракөл]]{{·w}} [[Көкжаңғақ]]{{·w}} [[Майлысу]]{{·w}} [[Таскөмір]] {{nowrap end}} |бөлім5 = [[Нарын облысы]] |тізім5 = {{nowrap begin}} ''аудандары:'' [[Ақдала ауданы]]{{·w}} [[Атбасы ауданы]]{{·w}} [[Жұмғал ауданы]]{{·w}} [[Қошқар ауданы]]{{·w}} [[Нарын ауданы (Қырғызстан)|Нарын ауданы]] •'' облыстық бағыныстағы қала:'' [[Нарын (қала)|Нарын]] {{nowrap end}} |бөлім6 = [[Ош облысы]] |тізім6 = {{nowrap begin}} ''аудандары:'' [[Алай ауданы]]{{·w}} [[Араван ауданы]]{{·w}} [[Қарақұлжа ауданы]]{{·w}} [[Қарасу ауданы (Қырғызстан)|Қарасу ауданы]]{{·w}} [[Науқат ауданы]]{{·w}} [[Өзген ауданы]]{{·w}} [[Шоңалай ауданы]]{{·w}} {{nowrap end}} |бөлім7 = [[Талас облысы]] |тізім7 = {{nowrap begin}} ''аудандары:'' [[Бақайата ауданы]]{{·w}} [[Айтматов ауданы]]{{·w}} [[Манас ауданы]]{{·w}} [[Талас ауданы (Қырғызстан)|Талас ауданы]] • ''облыстық бағыныстағы қала:'' [[Талас (қала)|Талас]] {{nowrap end}} |бөлім8 = [[Шу облысы]] |тізім8 = {{nowrap begin}} ''аудандары:'' [[Аламүдін ауданы]]{{·w}} [[Жайыл ауданы]] {{·w}} [[Кемин ауданы]]{{·w}} [[Мәскеу ауданы (Қырғызстан)|Мәскеу ауданы]]{{·w}} [[Панфилов ауданы (Қырғызстан)|Панфилов ауданы]]{{·w}} [[Соқылық ауданы]] {{·w}}[[Шу ауданы (Қырғызстан)|Шу ауданы]]{{·w}} [[Ыстықата ауданы]] • ''облыстық бағыныстағы қала:'' [[Тоқмақ]] {{nowrap end}} |бөлім9 = [[Ыстықкөл облысы]] |тізім9 = {{nowrap begin}} ''аудандары:'' [[Ақсу ауданы (Қырғызстан)|Ақсу ауданы]]{{·w}} [[Жетіөгіз ауданы]] {{·w}} [[Тоң ауданы]]{{·w}} [[Түп ауданы]]{{·w}} [[Ыстықкөл ауданы]] • ''облыстық бағыныстағы қала:'' [[Қарақол]]{{·w}} [[Балықшы (қала)|Балықшы]] {{nowrap end}} }} <noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қырғызстан географиясы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Үлгілер:Елдер бойынша әкімшілік бөлініс|Қырғызстан]] </noinclude> 7oztqkqj0x38ncanjh4zpxug2w2kbwm 0 571054 3636740 3636632 2026-07-29T13:52:20Z Marksscheider 183882 [[Арнайы:Үлесі/1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылауы]]) істеген нөмір 3636632 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3636740 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Hasidic Men on Street.jpg|thumb|Штраймл және шляпа киген хасидтер, [[Нью-Йорк]].]] '''Хасидизм''' ({{lang-he|חֲסִידוּת}}, '''''хасиду́т''''' — дін ұстаушы) — [[Еврейлер|еврей]] қауымдары еңбекші кедей топтарының ақшалы [[плутократия]] мен [[раввин]]дер еврей дін басылары қауымдарындағы озбырлыққа қарсы наразылық ретінде 18 ғасырда [[Польша]] мен [[Ресей]] еврейлері арасында пайда болған діни қозғалыс. Хасидизмнің негізін салушы Израйль Бешт (1700-1760) болды. Бешттің ілімі дін басылары іліміне қарама-қарсы қойылды және олардың ықпалын жоюға бағытталды, көбіне - көп [[каббала]]ға сүйенді және шектен тыс мистицизммен көзге түсті. Ол құдайдан тыс және одан басқа ештеңе де жоқ, одан құдайға құлшылық етудің, құдайдың құдіреттері мен кереметтерін танып білуді және құдаймен қосылуды мақсат ете отырып, адам дүниеде ерекше орын алады, ал, түптеп келгенде, бұл мақсатқа раввиндер талап ететіндей [[Тәурат]] пен [[Талмуд]]ты оқумен емес, керісенше, беріле құлшылық етумен, діни өсиеттерді ыждағатты орындаумен - тақуалық мінез-құлықпен жетуге болады деп үйретті. Бешттің ілімі бұқараны белсенді күреске бағыттамағаны былай тұрсын, оның дұшпаны болды. Кейіннен Хасидизм өзінің іліміне табиғаттан тыс күші бар дарынды адам ретінде цадик дінді уағыздаушы туралы реакциялық идеяны қосты. Цадиктер де, раввиндер сияқты, революциялық қозғалысқа фанатиктік өшпенділікпен қарады. Хасидизмді неғұрлым жігерлі жақтаушылар қазіргі кезде [[Израиль]] мемлекетін мекен етіп алды. Хасидизм діни фанатизмді, орта ғасырлық нанымдарды, барлық прогресс атаулыға дұшпандықты дарытып, таратуда.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Хасидизм]] oqnrfznfcqhhiybb3nn2jwq3j9cmiit 0 599170 3636967 3380387 2026-07-30T11:54:24Z TolegenulyAdylkadyr 139898 3636967 wikitext text/x-wiki {{Телеарналар|атауы=СТС|толық атауы=«СТС» акционерлік қоғамы|ел={{байрақ|Ресей}}|хабар тарату аумағы={{байрақ|Ресей}}|хабар тарату уақыты=тәулік бойы|тілдері=[[орыс тілі|орысша]]|орталық=[[Мәскеу]], Правда көшесі, 15 үй (1999 жылдан бастап)<br> [[Мәскеу]], Ленинград даңғылы, 31А үй (2010 жылдан бастап)|формат=576i (SDTV)<br>1080i (HDTV)|тематика=ойын-сауық|хабар таратуын бастады=26 наурыз 1996 жыл (регистрация жасады)<br> 1 желтоқсан 1996|алмасқан арна={{ту|Ресей}} AMTV (Мәскеуде және Серпуховта)<br> {{ту|Ресей}} 6 арна (Санкт-Петербургте)|негізін салушы=8 аймақтық телекомпаниялар|иесі=СТС Медиа|басшы қызметі=Бас директоры|басшылары=Александр Апоков|бұрынғы атаулары='''СТС-8''' (1 желтоқсан 1996 — 23 қаңтар 2000)<br> '''СТС-Москва''' (24 желтоқсан 2000 — 12 тамыз 2009)|туыстас арналар={{ту|Ресей}} [[СТС International]] <br> {{ту|Ресей}} [[Домашний (телеарна)|Домашний]] <br> {{ту|Ресей}} [[Домашний International]] <br> {{ту|Ресей}} [[Че (телеарна)|Че]] <br> {{ту|Ресей}} [[Перец International]] <br> {{ту|Ресей}} [[СТС Love]] <br> {{ту|Ресей}} [[СТС Kids]] <br> {{ту|Беларусь}} [[ВТВ]] <br> {{ту|Молдова}} СТС Mega <br> {{ту|Молдова}} Familia Domashniy <br> {{ту|Қырғызстан}} [[НБТ (телеарна)|НБТ]]|слоган=СТС — көреміз және демаламыз! ({{lang-ru|СТС — смотрим и отдыхаем!}})|сайт=https://www.ctc.ru/|логотипі=Logo СТС 23-10-2017.png}} '''СТС''' ('''''С'''еть '''т'''елевизионных '''с'''танций немесе телевизиялық бекеттер торы'') — [[Ресей|ресейдің]] федералды ойын-сауықтық бағыттағы телеарнасы. "СТС Медиа" холдингіне тиесілі. 1996 жылы 1 желтоқсанды алғаш хабар таратуды СТС телеканалы бастау арқылы, алғашқы ресей телевизиялық торы атанды. СТС каналын тарататын аналогты сигналдарды СТС-ке қарасты жергілікті станциялар мен қатар, аймақтық демеушілер де таратады. 2012 жылдан бастап бұл телеканал сандық телевиденияның 2-мултиплексіне өткен.  Өзін "ойын сауықтық телевизиялық канал" деп санайды. "СТС International" - 2009 жылдың 21 желтоқсанынан әлемдік телеканал нұсқасы болып табылады. == Басшылық == == Сілтемелер == * [http://CTC.Ru "''СТС''"] телеарнасының ресми сайтына сілтеме * [http://ctcmedia.ru/rus/business/our_channels/ctc/ "СТС Медиа" холдингіне сілтеме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928035318/http://www.ctcmedia.ru/rus/business/our_channels/ctc/ |date=2020-09-28 }} * [http://www.everest-sales.ru/hotnews/?CANAL=СТС АТҚ агенттіктің сайтында сату бойынша жарнама "ЭвереСТ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304085905/http://www.everest-sales.ru/hotnews/?CANAL=%D0%A1%D0%A2%D0%A1 |date=2022-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20110101000000*/http://ctc-tv.ru Мұрағаттық нұсқасы ресми сайтының АТҚ домен атауымен ctc-tv.ru (1999-2012)] * [https://web.archive.org/web/*/http://ctc.ru Мұрағаттық нұсқасы ресми сайтының АТҚ домен атауымен ctc.ru (2012)] [[Санат:Ресей телеарналары]] [[Санат:Орыс тілді телеарналар]] [[Санат:Алфавит бойынша телеарналар]] ms75lipdskbaap1jdgoeujk6c6n8hys 3 604119 3636734 2628103 2026-07-29T13:27:19Z Ternarius 17489 Ternarius [[Қатысушы талқылауы:Roopeank]] бетін [[Қатысушы талқылауы:LasseKeskinen]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Roopeank|Roopeank]]" to "[[Special:CentralAuth/LasseKeskinen|LasseKeskinen]]" 2628103 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Roopeank}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 04:15, 2018 ж. маусымның 19 (+06) salao5whag7xsysi1l3t6h3daihr3vg 0 614605 3636669 3521188 2026-07-29T12:17:56Z Almanbet Janışev 104255 Almanbet Janışev [[Чоң Алай ауданы]] бетін [[Шоңалай ауданы]] бетіне жылжытты 3521188 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Қырғызстан}} |Қазақша атауы = Чоң Алай ауданы |Шынайы атауы = Чоң Алай району |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = [[Қырғызстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Аудан |Кіреді = [[Ош облысы]] |Енеді = |Астанасы = Дараут-Қорған ауылы |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Қырғыз тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 25 039 <ref name="Этно2009.Ош">[https://web.archive.org/web/20110810173811/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перепись населения Киргизии 2009. Ошская область]</ref> |Санақ жылы = 2009 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] - 99,9% |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Kyrgyzstan Chong-Alay Raion.png |Карта ені = 330 |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+6]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Чоң Алай ауданы''' ({{Lang-ky|Чоң Алай району}}) — [[Қырғызстан]]ның [[Ош облысы]]ндағы аудан. Аудан орталығы — Дараут-Қорған. Ауданның жер көлемі 4860 км², немесе Ош облысының 16,6%-ы. Халықтың жалпы саны 24,5 мың адамды құрайды немесе Ош облысы халқының 2,0 %-ы (2007). Климат қатаң континенталды, қысы суық. Жауын-шашын мөлшері жылына — 500-650 мм. Шілдедегі орташа температурасы +19-22 °C -, желтоқсанда — −10-15C. Ауданның негізгі экономика саласы — [[Қой шаруашылығы|қой]] және [[мүйізді ірі қара мал шаруашылығы]]. == Халқы == Аудан тұрғындарының көпшілігін қырғыздар құрайды, тұрғындардың жалпы санынан 99,9 %. == Әкімшілік бөлінуі == Аудан 3 айылдық (ауылдық) округтен тұрады (құрамында 21 ауыл бар)<ref>[http://namsu.org.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=99%3A2011-05-14-06-19-48&catid=2%3A2010-07-08-13-10-59&Itemid=3&lang=ru Аильные округ және село Ош облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803132626/http://namsu.org.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=99:2011-05-14-06-19-48&catid=2:2010-07-08-13-10-59&Itemid=3&lang=ru |date=2013-08-03 }}</ref>: * Жекенді айылдық округі — Қарамық * Қашқа-Су айылдық округі — Қашқа-Су а. * Чоң-Алай айылдық округі — Дараут-Қорған == Тарихы == [[1928 жыл]]ы Алай-Гүлче ауданы болып құрылды. [[1936 жыл]]ы ол ауданды екіге бөлді — [[Алай ауданы|Алай]] және Чоң Алай. [[1959 жыл]]ы екі аудан қайтадан біріктіріліп, Алай ауданы деп аталды. [[1992 жыл]]ы Қырғызстан тәуелсіздігін жариялаған соң бұл аудан қайтадан екі ауданға бөлінді — [[Алай ауданы|Алай]] және Чоң Алай. == География == Аудан Қызылсу тау өзенінің алқабында орналасқан. Оңтүстіктен және солтүстіктен аудан шекарасы [[Алай жотасы|Алай]] және Арқа Алай (Чоң Алай) жоталары бойымен өтеді. Шығыста аудан [[Алай ауданы]]мен, батысында [[Жергетал ауданы]]мен шектеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.adviser.kg/online/show.fwx?Regnom=6334 ҚАУЛЫ 27 ақпандағы 1992 жылғы N 764-XII білім Туралы "Чон-Алтай ауданының Ош облысы"]{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20100612231051/http://www.ehs.unu.edu/palm/file/get/5121 Жоба "Тұрақты даму басқармасы мен жерді пайдаланушылар в высокогорье Памир және Памир-Алая — интеграцияланған және трансшекаралық бастама Орталық Азия"] {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Чоң Алай ауданы]] 46qpcfwid9ywy5alqylp16nvv83tvac 3636674 3636669 2026-07-29T12:20:26Z Almanbet Janışev 104255 3636674 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Қырғызстан}} |Қазақша атауы = Шоңалай ауданы |Шынайы атауы = Чоң-Алай району |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = [[Қырғызстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Аудан |Кіреді = [[Ош облысы]] |Енеді = |Астанасы = Дараут-Қорған ауылы |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Қырғыз тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 25 039 <ref name="Этно2009.Ош">[https://web.archive.org/web/20110810173811/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перепись населения Киргизии 2009. Ошская область]</ref> |Санақ жылы = 2009 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] - 99,9% |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Kyrgyzstan Chong-Alay Raion.png |Карта ені = 330 |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+6]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Шоңалай ауданы''' ({{Lang-ky|Чоң-Алай району}}) — [[Қырғызстан]]ның [[Ош облысы]]ндағы аудан. Аудан орталығы — Дараут-Қорған. Ауданның жер көлемі 4860 км², немесе Ош облысының 16,6%-ы. Халықтың жалпы саны 24,5 мың адамды құрайды немесе Ош облысы халқының 2,0 %-ы (2007). Климат қатаң континенталды, қысы суық. Жауын-шашын мөлшері жылына — 500-650 мм. Шілдедегі орташа температурасы +19-22 °C -, желтоқсанда — −10-15C. Ауданның негізгі экономика саласы — [[Қой шаруашылығы|қой]] және [[мүйізді ірі қара мал шаруашылығы]]. == Халқы == Аудан тұрғындарының көпшілігін қырғыздар құрайды, тұрғындардың жалпы санынан 99,9 %. == Әкімшілік бөлінуі == Аудан 3 айылдық (ауылдық) округтен тұрады (құрамында 21 ауыл бар)<ref>[http://namsu.org.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=99%3A2011-05-14-06-19-48&catid=2%3A2010-07-08-13-10-59&Itemid=3&lang=ru Аильные округ және село Ош облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803132626/http://namsu.org.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=99:2011-05-14-06-19-48&catid=2:2010-07-08-13-10-59&Itemid=3&lang=ru |date=2013-08-03 }}</ref>: * Жекенді айылдық округі — Қарамық * Қашқа-Су айылдық округі — Қашқа-Су а. * Чоң-Алай айылдық округі — Дараут-Қорған == Тарихы == [[1928 жыл]]ы Алай-Гүлше ауданы болып құрылды. [[1936 жыл]]ы ол ауданды екіге бөлді — [[Алай ауданы|Алай]] және Шоңалай. [[1959 жыл]]ы екі аудан қайтадан біріктіріліп, Алай ауданы деп аталды. [[1992 жыл]]ы Қырғызстан тәуелсіздігін жариялаған соң бұл аудан қайтадан екі ауданға бөлінді — [[Алай ауданы|Алай]] және Шоңалай. == География == Аудан Қызылсу тау өзенінің алқабында орналасқан. Оңтүстіктен және солтүстіктен аудан шекарасы [[Алай жотасы|Алай]] және Арқаалай (Шоңалай) жоталары бойымен өтеді. Шығыста аудан [[Алай ауданы]]мен, батысында [[Жергетал ауданы]]мен шектеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.adviser.kg/online/show.fwx?Regnom=6334 ҚАУЛЫ 27 ақпандағы 1992 жылғы N 764-XII білім Туралы "Чон-Алтай ауданының Ош облысы"]{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20100612231051/http://www.ehs.unu.edu/palm/file/get/5121 Жоба "Тұрақты даму басқармасы мен жерді пайдаланушылар в высокогорье Памир және Памир-Алая — интеграцияланған және трансшекаралық бастама Орталық Азия"] {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Чоң Алай ауданы]] atyyuzsozx4g88oaa3rl674b0u78v5w 3636675 3636674 2026-07-29T12:21:06Z Almanbet Janışev 104255 /* Әкімшілік бөлінуі */ 3636675 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Қырғызстан}} |Қазақша атауы = Шоңалай ауданы |Шынайы атауы = Чоң-Алай району |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = [[Қырғызстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Аудан |Кіреді = [[Ош облысы]] |Енеді = |Астанасы = Дараут-Қорған ауылы |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Қырғыз тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 25 039 <ref name="Этно2009.Ош">[https://web.archive.org/web/20110810173811/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перепись населения Киргизии 2009. Ошская область]</ref> |Санақ жылы = 2009 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] - 99,9% |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Kyrgyzstan Chong-Alay Raion.png |Карта ені = 330 |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+6]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Шоңалай ауданы''' ({{Lang-ky|Чоң-Алай району}}) — [[Қырғызстан]]ның [[Ош облысы]]ндағы аудан. Аудан орталығы — Дараут-Қорған. Ауданның жер көлемі 4860 км², немесе Ош облысының 16,6%-ы. Халықтың жалпы саны 24,5 мың адамды құрайды немесе Ош облысы халқының 2,0 %-ы (2007). Климат қатаң континенталды, қысы суық. Жауын-шашын мөлшері жылына — 500-650 мм. Шілдедегі орташа температурасы +19-22 °C -, желтоқсанда — −10-15C. Ауданның негізгі экономика саласы — [[Қой шаруашылығы|қой]] және [[мүйізді ірі қара мал шаруашылығы]]. == Халқы == Аудан тұрғындарының көпшілігін қырғыздар құрайды, тұрғындардың жалпы санынан 99,9 %. == Әкімшілік бөлінуі == Аудан 3 айылдық (ауылдық) округтен тұрады (құрамында 21 ауыл бар)<ref>[http://namsu.org.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=99%3A2011-05-14-06-19-48&catid=2%3A2010-07-08-13-10-59&Itemid=3&lang=ru Аильные округ және село Ош облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803132626/http://namsu.org.kg/index.php?option=com_content&view=article&id=99:2011-05-14-06-19-48&catid=2:2010-07-08-13-10-59&Itemid=3&lang=ru |date=2013-08-03 }}</ref>: * Жекенді айылдық округі — Қарамық * Қашқасу айылдық округі — Қашқа-Су а. * Шоңалай айылдық округі — Дараут-Қорған == Тарихы == [[1928 жыл]]ы Алай-Гүлше ауданы болып құрылды. [[1936 жыл]]ы ол ауданды екіге бөлді — [[Алай ауданы|Алай]] және Шоңалай. [[1959 жыл]]ы екі аудан қайтадан біріктіріліп, Алай ауданы деп аталды. [[1992 жыл]]ы Қырғызстан тәуелсіздігін жариялаған соң бұл аудан қайтадан екі ауданға бөлінді — [[Алай ауданы|Алай]] және Шоңалай. == География == Аудан Қызылсу тау өзенінің алқабында орналасқан. Оңтүстіктен және солтүстіктен аудан шекарасы [[Алай жотасы|Алай]] және Арқаалай (Шоңалай) жоталары бойымен өтеді. Шығыста аудан [[Алай ауданы]]мен, батысында [[Жергетал ауданы]]мен шектеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.adviser.kg/online/show.fwx?Regnom=6334 ҚАУЛЫ 27 ақпандағы 1992 жылғы N 764-XII білім Туралы "Чон-Алтай ауданының Ош облысы"]{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20100612231051/http://www.ehs.unu.edu/palm/file/get/5121 Жоба "Тұрақты даму басқармасы мен жерді пайдаланушылар в высокогорье Памир және Памир-Алая — интеграцияланған және трансшекаралық бастама Орталық Азия"] {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Чоң Алай ауданы]] sc166lc6ifuna7gwycrtdd60y7mym39 0 636339 3636779 3611097 2026-07-30T01:10:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636779 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Литва}} Судува |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = [[1968 жыл]] |таратылды = |стадионы = «Судува», [[Мариямполе]] |сыйымдылығы = 6000 |иесі = |президенті = |директоры = {{flagicon|LTU}} |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|}} |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футболдан Литва чемпионаты|ТОПЛИГА]] |маусым = 2025 |орын = '''4.''', ''(A лига)'' |сайты = [http://www.fksuduva.lt/ fksuduva.lt] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _partizani1718a | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _sligo1617h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 |pattern_la3=_redshoulders |pattern_b3=_botevvratsa1819_3rd |pattern_ra3=_redshoulders |leftarm3=000000 |body3=000000 |rightarm3=000000 |shorts3=000000 |socks3=000000 }} '''«Судува»''' ({{lang-lt|«Futbolo klubas Sūduva»}}) — [[Литва|Литваның]] [[Мариямполе]] қаласындағы футбол клубы. [[1968]] жылы "Судува" деген атаумен [[Мариямполе]] қаласында құрылып. 2002 жылы тұңғыш рет [[Футболдан Литва чемпионаты|Литва А лигасында]] ойнады. == Жетістіктері == === Литва чемпионаты === * '''Чемпион (3)''': 2017, 2018, 2019 '''Кубок'''<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/litocuphist.html</ref> * '''Жеңімпаз (3):''' 2006, 2009, 2019 * '''Финалист (2):''' 2002, 2016 == Маусым (2000—) == {|class="wikitable" ! Маусым ! Див. ! Лига ! Oрын ! @ |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''2000''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''II ліга''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu00lyga2s.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021053802/http://almis.sritis.lt/ltu00lyga2s.html |date=2018-10-21 }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2001''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''I ліга''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito01.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2002''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito02.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2003''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito03.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2004''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2005''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2006''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2007''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2008''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2009''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2011''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2012''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты 2021|2021]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты 2022|2022]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты 2023|2023]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты 2024|2024]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| '''9.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты 2025|2025]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|А лига]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты 2026|2026]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Футболдан Литва чемпионаты|ТОПЛИГА]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Формасы == {| style="margin-bottom: 10px;" | |{{Football kit ||pattern_la=_redshoulders|pattern_b=_redshoulders|pattern_ra=_redshoulders|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=2005}} | |{{Football kit ||pattern_la=|pattern_b=_redcollar|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=2010}} | |{{Football kit ||pattern_la=_redshoulders|pattern_b=_domzale1819t|pattern_ra=_redshoulders|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=2015}} | |{{Football kit ||pattern_la=|pattern_b=_partizani1718a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=2020}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.fksuduva.lt/ Ресми сайт] * [http://www.toplyga.lt/suduva ТОПЛИГА вебсайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Бастама}} [[Санат:Литва футбол клубтары]] [[Санат:1968 жылы құрылған футбол клубтары]] qhw0hyz2jgtgu8m1edykzhmn6gcmewz 0 660586 3636761 3496623 2026-07-29T21:37:33Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636761 wikitext text/x-wiki {{Дәрі|group=[[вакцина]], [[сарысу]], [[фаг]]тар мен [[анатоксин]]дер|image=Вакцина Спутник V.jpg|latin_name=Gam-COVID-Vak|routes_of_administration=[[бұлшықет ішіне]]|trademarks=Спутник V, Гам-КОВИД-Вак-Лио}} [[Сурет:Посещение пункта вакцинации от COVID-19 (С. Собянин; декабрь 2020) (3).jpg|нобай|''Гам-КОВИД-Вак вакцинасының I кешені бар 3 мл-лік картон қорабы мен құтысы'' ]]'''«Гам-КОВИД-Вак»'''<ref>https://minzdrav.gov.ru/news/2020/08/11/14657-minzdrav-rossii-zaregistriroval-pervuyu-v-mire-vaktsinu-ot-covid-19</ref>, саудалық атауы '''«Спу́тник V»''' ([cпу́тник ви]) — COVID-19 жаңа [[Коронавирустық инфекция Covid-19|короновирустық жұқпа]]ның алдын алуға арналған тіркелген ресейлік құрамдастырылған векторлық [[вакцина]].<ref>https://sputnikvaccine.com/</ref><ref>https://www.nature.com/articles/d41586-020-02386-2</ref> Ресейлік Н. Ф. Гамалеи атындағы Ұлттық эпидемиология мен микробиология зерттеу орталығы және Ресей Қорғаныс министрінің 48-Орталық ғылыми-зерттеу институты бірлесіп жасап шығарған. Вакцина [[Ресей|РФ]] Денсаулық сақтау министрлігінде 2020 жылдың 11 тамызында тіркелген. Спутник V вакцинасы вирустық вектордың [[Аденовирусты инфекция|аденовирусынан]] тұрады. Атауындағы "V" бұл римше 5 цифры емес, V қарпін білдіреді.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=wfUe1SA6Wdk&ab_channel=SputnikV</ref> == Жалпы сипаттамасы == Гам-КОВИД-Вак вакцинасы – бұл адамның белсенді емес аденовирусына негізделген вирустық векторлық вакцина, оның геномында иммундық реакцияны тудыратын SARS-CoV-2 s-ақуызының фрагментін кодтайтын кірістіру бар.<ref>https://www.bloomberg.com/graphics/covid-vaccine-tracker-global-distribution/</ref> Вакцинаны ұлттық микробиология және эпидемиология орталығының медициналық микробиология бөлімінің жасушалық микробиология зертханасының ұжымы жасаған. [[Ресей Федерациясы]] Денсаулық сақтау министрлігінің Гамалеи (зертхана жетекшісі, биология ғылымдарының докторы, Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Д. Ю. Логунов) және вирусология орталығы<ref>https://tvr24.tv/news/my-nazyvaem-koronavirus-lipuch-i-letuch-sergey-borisevich {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430044501/https://tvr24.tv/news/my-nazyvaem-koronavirus-lipuch-i-letuch-sergey-borisevich |date=2021-04-30 }}</ref><ref>https://zakonbase.ru/content/part/66976</ref> 48-ші Орталық ғылыми-зерттеу институты, Эбола және BVRS вакциналарын жасаған.<ref>https://trialsitenews.com/russias-rdif-prominent-government-lab-progress-covid-19-vaccine-production-facility-readied-in-the-moscow-region/</ref><ref>https://www.militarynews.ru/story.asp?rid=0&nid=532792&lang=RU {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311013317/https://www.militarynews.ru/story.asp?rid=0&nid=532792&lang=RU |date=2021-03-11 }}</ref> 2021 жылғы 2 ақпанда "The Lancet" журналында III фазаны зерттеудің аралық нәтижелері жарияланды, оған сәйкес Спутник V вакцинасының тиімділігі 91,6 %, ал орташа немесе ауыр COVID вакцинасының тиімділігі-19 — 100 %. Осыдан кейін вакцина 5 жыл мерзімге азаматтық айналымға енгізуге рұқсат алды. Егде жастағы адамдарға арналған вакцинаның тиімділігін тексерудің алдын-ала нәтижелері бойынша ол 60 жастан асқан және тіпті 80 жастан асқан адамдарға бірдей қорғаныс беретіні анықталды. 2021 жылдың сәуірінде "Спутник V" екі компонентімен вакцинацияланған 3,8 млн ресейліктің деректерін талдау нәтижелері бойынша бұл вакцинаның тиімділігі 97,6% құрады. Вакцинаның тиімділігі туралы деректер, оның ішінде 60 жастан асқан адамдар үшін басқа елдердегі вакцинация нәтижелерімен расталады. Сонымен қатар, әзірлеушілердің мәліметтері бойынша және тәуелсіз зерттеулер, "Спутник V" коронавирустың әртүрлі штамдарына қарсы тиімді. Вакцина биотехнологиялық жолмен алынды, онда адамдар үшін патогенді [[SARS-CoV-2]] коронавирусы қолданылмайды. Препарат екі компоненттен тұрады: I компонент және II компонент. I Компонентке SARS-CoV-2 вирусының s-ақуыз генін алып жүретін 26 серотип (rAd26) адам аденовирусына негізделген рекомбинантты аденовирус векторы кіреді; II компоненттің құрамына SARS-CoV-2 вирусының s-ақуыз генін алып жүретін 5 серотип (rAd5) адам аденовирусына негізделген вектор кіреді. Вакцина компоненттері бұлшықет ішіне, 3 апта аралығымен екі кезеңде енгізіледі.<ref>http://grls.rosminzdrav.ru/InstrImg/0001459746/0000613812/%D0%9B%D0%9F-006395%5B2020%5D_0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303053445/http://grls.rosminzdrav.ru/InstrImg/0001459746/0000613812/%D0%9B%D0%9F-006395%5B2020%5D_0.pdf |date=2021-03-03 }}</ref> «Спутник V» препаратының құрамын Pfizer мен Moderna препараттарымен салыстырғанда , айырмашылығы, [[ДНҚ]]-вирустың екі тізбегі бар. Ал аталған екі препарат РНҚ-ның анағұрлым нәзік тізбегін пайдаланады. Төзімді ақуыз қабаты генетикалық материалды жақсы сақтауын қамтамасыз етеді. Сол арқылы вакцинаны міндетті төмен температурада сақтамай-ақ тасымалдап сақталуына мүмкіндік береді.<ref>https://www.nytimes.com/interactive/2021/health/gamaleya-covid-19-vaccine.html</ref> == Жұмыс істеуі == «Спутник V» – вирус векторынан тұратын вакцина. «Спутник V» респираторлық жұқпалы ауру тудыратын аденовирустар негізінде әзірленген. Демек, бұл екпеде басқа вирустың өзгертілген түрі бар. Өзгерген вирус генетикалық материалды адамның жасушасына жеткізеді. «Спутник V» екпесінде адамда ЖРВИ, конъюнктивит және гастроэнтерит тудыратын аденовирустар қолданылады (Кейбір екпелерде пневмония және қызылша тудыратын аденовирустар пайдаланылады). Екпеде вектор ретінде қолданылатын вирус ауру тудырмайтындай етіп өзгертіледі. Вектор көзделген вирустың генімен бірге егіледі. Covid-ке қарсы вакцинада бұл ген жасушаға тікен пішінді ақуыз қалыптастыруға көмектеседі. Бұл ақуыз – коронавирустың қабығындағы ақуызға ұқсайды. Адамға екпе салынғанда, вектор адам жасушасына енеді. Ал жасуша тікен пішінді ақуыз шығарады. Иммундық жүйе тікен пішінді ақуызды байқаған сәтте бірден антиденелерді өндіре бастап, ағзадағы өзге де иммундық процестерді іске қосады. Сөйтіп ағзаға вирус түскенде иммундық жүйе тойтарыс беруге дайын тұрады.<ref>https://www.azattyq.org/a/sputnik-v-vaccine/31145713.html</ref> == Химиялық құрамы == Басқа ингредиенттер (қосалқы заттар) екі дозада сандық және сапалық жағынан бірдей.<ref>{{cite web |url=https://roszdravnadzor.gov.ru/i/upload/files/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B/28.12.2020/%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E%20%D0%9B%D0%A1.pdf |title=Комбинированная векторная вакцина для профилактики коронавирусной инфекции, вызываемой вирусом SARS-CoV-2 }}</ref> * Трис(гидроксиметил)аминометан (буфер) * [[Натрий хлориді]] (тұз) * [[Сахароза]] (қант) * Магний хлориді гексагидраты * Динатрий ЭДТА дигидраты (хелациялық лиганд; секвестрант) * Полисорбат 80 * [[Этил спирті]] 95% * Су [[Адъюванттар]] жоқ<ref>{{cite journal |vauthors=Pushparajah D, Jimenez S, Wong S, Alattas H, Nafissi N, Slavcev RA |title=Advances in gene-based vaccine platforms to address the COVID-19 pandemic |journal=Advanced Drug Delivery Reviews |date=2021-03-01 |volume=170 |pages=113–141 |doi=10.1016/j.addr.2021.01.003 |issn=0169-409X |publisher=Elsevier |pmc=7789827 |quote=Viral vector vaccines confer high gene transduction capabilities due to the natural ability of viruses to infect host cells. These vaccines do not require adjuvants due to the presence of viral components that stimulate the innate immune system.}}</ref> және басқа компоненттер немесе ингредиенттер вакцинаға енгізілмеуі керек.<ref name="Sputnik V">{{cite web | url = https://businesstimenow.com/covid-19-russias-sputnik-v-vaccine-to-be-rolled-out-from-morepens-facilities/ | work = Russian drug reference | title = Sputnik V }}</ref> == Қазақстанға әкелінуі == Қазақстан Ресейдің "Спутник V" вакцинасын сатып алуға 16,8 миллиард теңге (40 миллион долларға жуық) жұмсамақ. Мұны 27 қаңтардағы брифинг кезінде Азаттық сауалына жауап берген Қазақстанның денсаулық сақтау вице-министрі Марат Шоранов айтты.<ref>https://kaz.zakon.kz/5055823-aza-stan-sputnik-v-vatsinasyna-17-mlrd.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421054620/https://kaz.zakon.kz/5055823-aza-stan-sputnik-v-vatsinasyna-17-mlrd.html |date=2021-04-21 }}</ref> [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР Денсаулық сақтау министрлігі]] Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығының Сараптама комиссиясы Гам-КОВИД-Вак вакцинасы қауіпсіз, сапасы мен тиімділігі жоғары деген қорытынды шығарды. Қазақстан Республикасында өндірілген COVID-19 коронавирусқа қарсы вакциналарды уақытша мемлекеттік тіркеудің бекітілген қағидаларына сәйкес Сараптама комиссиясы Дәрілік заттарды сараптау ұлттық орталығының, медицина, биология, микробиология, иммунология және эпидемиология саласындағы медициналық және бейінді ұйымдардың мамандары мен сарапшыларынан, сондай-ақ биоэтика жөніндегі орталық комиссияның өкілдерінен құрылды. 2021 жылғы 15 ақпанда Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті ДЗСҰО-ның 2021 жылғы 13 ақпандағы қорытындысы негізінде Гам-КОВИД-Вак вакцинасына тіркеу куәлігін берді. “Вакцинаны тіркеу нәтижесінде коронавирус инфекциясының алдын алу үшін халықты жаппай вакцинациялауға және ұжымдық иммунитет қалыптастыру процесін жеделдетуге мүмкіндік туады”, - деді Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой.<ref>https://egemen.kz/article/265472-qazaqstan-sputnik-v-vaktsinasyn-resmi-tirkedi</ref> 2021 жылдың 1 ақпанында Қазақстан Республикасында медициналық қызметкерлер арасында ресейлік Спутник-V вакцинасымен Коронавирустық инфекцияға қарсы вакцинация басталды.<ref>https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirusty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421054622/https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirusty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html |date=2021-04-21 }}</ref> Жоспар бойынша, "Қарағанды фармацевтика кешені" сәуірден бастап айына 600 мың доза вакцина шығаруы керек. 18 қаңтарда Ресейдің ақпарат агенттіктері "Спутник V" екпесінің Қазақстандағы кешенде өндірілген сынақ нұсқасы оны әзірлеген Гамалея атындағы институтта тексеруден өткенін хабарлады. Вакцина әзірлеу процесін қаржыландырған Ресей тікелей инвестиция қоры желтоқсанда Қазақстанның денсаулық сақтау министрлігімен келісімшарт жасасқан. Содан соң "Қарағанды фармацевтика кешені" қажет сұйықтықты алып, "Спутник V" вакцинасының алғашқы 6 мың дозасын жасады. [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР Денсаулық сақтау министрлігі]]<nowiki/>нің жоспары бойынша Қарағанды фармацевтикалық кешені ақпан айының ортасында Қазақстан Республикасы аумағында «Гам-КОВИД-Вак» («[[Спутник V]]<nowiki/>») коронавирустық инфекцияға қарсы вакцинасын тіркеу рәсімін аяқтады. Кәсіпорынның баспасөз қызметі хабарлағандай, 13 ақпанда Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Сараптама ұйымының тіркеу дерекнамасының материалдарын қарау нәтижесі бойынша вакцинаның қауіпсіздігі, сапасы мен тиімділігі туралы қорытындысы алынды. Аталған қорытынды негізінде ҚР ДСМ Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетіне тіркеу куәлігін алуға өтінім жолданды. Осылайша, Қазақстан '''«Спутник V» вакцинасын қолдануды мақұлдаған 27-ші мемлекет болды.''' <ref name=":0">https://24.kz/kz/zha-aly-tar/basty-zha-aly-tar/item/455488-aza-standa-sputnik-v-vaktsinasy-resmi-t-rde-tirkeldi</ref>[[Сурет:Совещание с членами Правительства (В. Путин; 11 августа 2020) – (01).jpg|нобай|''РФ президенті [[Владимир Владимирович Путин|Путин]]''<nowiki/>''нің [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19]]-ге қарсы тіркелген вакцина жайлы жариялаған сәті. Бейнеконференция режимінде үкімет мүшелерімен 2020 жылдың 11 тамызында кездесуі.'']]Қазақстанның өңірлеріне «Спутник V» вакцинасының 923 мың дозасы жеткізілді. Сәуір айының соңына дейін тағы 910 мың Sputnik V дозасы және басқа өндірушілердің 500 мың дозасы жеткізіледі. Бұл туралы «СҚ-Фармация» хабарлады.  Жалпы  елде ұжымдық иммунитетті қалыптастыру үшін 10 миллионға жуық адамды егу жоспарланып отыр. Премьер-министр [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<nowiki/>нің тапсырмасы бойынша өңірлерде ай сайын шамамен 2 миллион адамға вакцина салуға мүмкіндік жасалады. Жалпы науқанды 2021 жылдың қыркүйек айында аяқтау жоспары бар.<ref>https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/468328-irlerge-sputnik-v-vaktsinasyny</ref> == Тағы қараңыз == # [https://inbusiness.kz/kz/last/kazakstan-sputnik-v-vakcinasynyn-kosymsha-4-mln-dozasyn-alatyn-boldy Қазақстан "Спутник V" вакцинасының қосымша 4 млн дозасын алатын болды.] # https://m.facebook.com/sputniknewskz/posts/2873192826338316 # [https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirusty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421054622/https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirusty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html |date=2021-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421054622/https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirusty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html |date=2021-04-21 }}<nowiki/>[https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirusty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html ty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421054622/https://gor-pol3.kz/zhanaly-tar/382-2021-zhyldy-1-a-panynda-aza-stan-respublikasynda-meditsinaly-yzmetkerler-arasynda-resejlik-sputnik-v-vaktsinasymen-koronavirusty-infektsiya-a-arsy-vaktsinatsiya-bastaldy.html |date=2021-04-21 }} # https://baq.kz/news/othernews/vice-ministrler-sputnik-v-vakcinasyn-aldy/ # https://abai.kz/post/124925 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:COVID-19 қарсы вакциналар]] [[Санат:Ресейдегі ғылым]] [[Санат:COVID-19 пандемиясы]] 4mzo3chaaosc1pau8dl87pnuhp1641x 4 675070 3636841 3636485 2026-07-30T07:00:57Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3636841 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88015||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96525||76824||11065||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |4||3||{{u|Мағыпар}}||85824||80662||912||635||37||388||0||2886||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84039||68775||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55564||30517||3588||368||5769||944||2238||4786||5203 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48936||40204||1766||102||629||17||11||4487||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|1nter pares}}||32426||30067||213||7||875||70||0||1459||148 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23960||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||135||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22817||21507||790||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22348||20949||432||44||271||11||0||331||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19645||10161||1375||41||7040||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17242||12270||224||7||135||162||8||2486||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12988||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11327||6858||508||0||103||512||0||615||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10144||7973||1229||40||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |26||33||{{u|AlibekKS}}||8337||5756||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||32||{{u|TheNomadEditor}}||8197||5767||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5280||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6252||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3077||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4429||3886||4||0||11||7||0||418||5 |- |51||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3391||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||48||{{u|Makenzis}}||3746||3689||5||0||0||0||0||46||5 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3285||2602||363||116||105||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3136||3062||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2912||1877||317||0||91||55||0||441||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2133||1817||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1611||1341||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |109||95||{{u|Gliwi}}||1538||1532||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||118||{{u|Ziv}}||1173||1100||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||139||{{u|Wikuiser}}||1079||782||142||0||63||0||43||18||4 |- |136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||140||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||141||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||899||773||15||0||0||0||0||4||0 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||154||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||153||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||727||753||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||155||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |176||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |177||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |178||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |179||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||676||667||0||1||0||0||0||6||1 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||216||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||173||{{u|Tuttiorchestra687}}||592||590||0||0||0||0||0||4||2 |- |204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] syruozeqnaulimcknz3zbtv4lfhblx5 4 675089 3636940 3636617 2026-07-30T11:00:27Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3636940 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515621||380098||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145867||131245||957||0||13593||6||0||44||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132606||127396||763||15||62||17||10||2859||1459 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113678||1||0||0||0||0||0||113677||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||88454||88454||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79299||79284||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50444||50151||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26607||22827||42||0||3648||2||0||66||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22675||17396||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14663||13669||442||1||0||84||0||388||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13061||12829||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9116||9116||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7607||6152||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4424||4207||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] d2gd91oygh2cn8fwk5od236rntx1pi3 4 675116 3636718 3636220 2026-07-29T13:07:37Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3636718 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||947||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2655||42||0||60||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2330||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1344||314||1||314||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|1nter pares}}||584||311||0||10||690||3||0||0||4 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||533||187||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Nurken}}||518||505||3||646||4814||32||15||3||4 |- |51||{{u|Sagzhan}}||517||90||2||23||209||30||0||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||208||23||0||34||81||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |113||{{u|Coffee86}}||203||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||142||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|MuratbekErkebulan}}||87||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||43||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |400||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |401||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |403||{{u|Mheidegger}}||38||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |404||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |405||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |406||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |411||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |412||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |413||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |420||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |422||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |433||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |438||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |441||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |461||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |463||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |466||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |468||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |476||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |484||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |487||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |490||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |493||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |494||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |507||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |508||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |518||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |529||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |530||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |542||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |545||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |546||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |547||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |552||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |559||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |562||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |565||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Dostoevskykz}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |643||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |644||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |645||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |646||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |651||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |655||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayazhan10}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |832||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |834||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |835||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |843||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |847||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |852||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |855||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |856||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |862||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |879||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |884||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |902||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |910||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |912||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |924||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |928||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |935||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |938||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |939||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |940||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |950||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Садықова Ақгүл}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |957||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |960||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |961||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |991||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1000||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1002||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1014||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1022||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1030||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1044||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1059||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1063||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1086||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1087||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1089||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1090||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1093||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1101||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1104||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1133||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1139||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1172||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1175||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1180||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1182||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1195||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1199||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1206||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1257||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1286||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1296||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1426||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1428||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1429||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1441||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1442||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1458||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1461||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1487||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1517||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1534||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1552||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1553||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1560||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1682||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1696||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1702||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1707||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||290||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] jemsw71bmlytyocowx95qk987mwl9d9 0 679539 3636739 3600087 2026-07-29T13:50:47Z Marksscheider 183882 3636739 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Osamu Tezuka 1951 Scan10008-2.JPG|thumb|275px|«Манганың тәңірі» атанған мангака [[Осаму Тэдзука]]]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мангака''' ({{lang-ja|漫画家}}) — бұл [[комикс]]терді салатын адамға арналған [[Жапон тілі|жапон]] сөзі. [[Жапония]]дан тыс жерде бұл сөз әдетте «[[манга]] салатын суретші» деген мағынада қолданылады. Көбінесе мангака [[сценарий]]дің авторы болып табылады, бірақ кейде сценарийдың авторы «генсакуша» (жапон. 原作者) деп аталатын жеке [[тұлға]] болып табылады. Мангака кейіпкерлердің дизайнын өз бетінше жасайды (сирек кездерді қоспағанда), және жиі (тіпті ол сценарийдің авторы болмаса да) болашақ жұмыстың [[сюжет]]ін шамамен белгілейді 2006 жылғы жағдай бойынша Жапонияда 3000-ға жуық кәсіби мангакалар бар.<ref>''Маккарти, Хелен.'' 500 Manga Heroes and Villains. — С. 14.</ref> Мангамен тікелей жұмыс істегенде, мангака беттегі жақтаулардың саны мен орналасуын анықтайды және негізгі контурларды және қоршаған ортаның ең маңызды бөлшектерін сызады, ал оның бір немесе бірнеше көмекшілері қиын жұмыстарды орындайды: сиямен контурлар жасау, экрандық реңктерді қолдану, фондық және маңыздылығы аз кадрлар және т.б. Ұжымдық жұмыстың мұндай жүйесін [[Осаму Тэдзука]] бекіткен. Мангаканың жұмыс кестесі өте қатал - әр апта сайын манга шығаратын [[журнал]]ға өз жұмысының жаңа тарауын (20-30 бет) беруге міндетті. Мысалы, «[[Блич]]тың» авторы Тите Кубо: «Егер мен маңызды деп санайтын белгілі бір көрініске көбірек көңіл бөлгім келсе, уақыт тапшылығына байланысты менде ондай мүмкіндік жоқ» деген.<ref>{{cite web|url=http://comics.ign.com/articles/895/895983p1.html|title=SDCC 08: An Audience With Bleach's Creator|author=Sparrow, A. E.|publisher=[[IGN]]|date=2008-08-01|access-date=2009-02-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6182AM5jl?url=http://comics.ign.com/articles/895/895983p1.html|archive-date=2011-08-22|url-status=dead}}</ref> Мангака әдетте барлық уақытын мангамен жұмыс істеуге арнайды. Мангака Дайсуке Морияма 2005 жылы [[Бостон]]дағы [[аниме]] фестиваліне қатысып, хоббиі туралы сұрақтарға жауап бере отырып, ол жай серуендегенді ұнататынын айтты, өйткені мангамен жұмыс істеуден басқа оның басты ермегі жаяу жүру. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Манга]] dqflvjwpgzs0dqmvo8e83cs097zdxw7 0 710077 3636738 3636529 2026-07-29T13:44:09Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3636738 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>{{small|(тұңғыш рет құрылды)}}<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}}<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}} |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] {{small|(2014-2023)}} |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] {{small|(2019-2023)}} |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Премьер-министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: Ринат Мұхаметқали<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014-2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] 8t2m3f73nfakohy0iyjw5g7xntkvrjo 0 720140 3636737 3400453 2026-07-29T13:43:09Z Casserium 68287 /* */ 3636737 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[26 сәуір]] [[2006 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Мәңгілік ел даңғылы, № 8 үй, "Министрліктер үйі" әкімшілік ғимараты, 15-кіреберіс |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Нұрбол Байжанов |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/tourism?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті''' — туристік қызмет саласында басшылықты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == 2004 жылы ҚР Туризм және спорт жөнiндегi агенттiгi таратылып, оның туризмдi дамыту функциялары ҚР Индустрия және сауда министрлігінiң Сауда және туристiк қызметтi реттеу комитетiне берілді. Туризм индустриясы комитеті 2006 жылы ҚР Туризм және спорт министрлігі құрамында құрылды. 2012 жылы ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне беріліп, 2014 жылы таратылды. 2017 жылы комитет ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің құрамында қайта құрылып, 2023 жылы ҚР Туризм және спорт министрлігінің қарамағына берілді. == Міндеттері == # туристік қызмет саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру # туристік қызмет саласындағы басшылықты, салааралық үйлестіруді және мемлекеттік реттеуді жүзеге асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G17KS000052 "Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті" мемлекеттік мекемесінің ережесін бекіту туралы]</ref> == Құрылымы == Комитеттің 5 басқармаcы бар (2023 жылға): # Мониторинг және мемлекеттік бақылау басқармасы # Ішкі және келу туризмі басқармасы # Ойын бизнесін үйлестіру және лотерея қызметі басқармасы # Ішкі әкімшілендіру басқармасы # Инвестицияларды тарту, ілгерлету, жарнама және маркетинг басқармасы == Қарамағындағы мекемелер == * [[Kazakh Tourism|"Kazakh Tourism" Ұлттық компаниясы" АҚ]] * [[Халықаралық туризм және меймандостық университеті|"Халықаралық туризм және меймандостық университеті" КеАҚ]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|Т]] t4ei6myxr0wdsfufk07sdmdnzmkpnp5 2 725520 3636811 3636494 2026-07-30T06:24:12Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3636811 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 lpmt1gokdd730yplgqvxsetccma4jdy 3636842 3636811 2026-07-30T07:04:26Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3636842 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 ovifss711perf00cysrdp84dcjs4p22 3636947 3636842 2026-07-30T11:30:02Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3636947 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 beidtsri7yck4q5o774nauy4ave14kn 0 732805 3636760 3420969 2026-07-29T19:57:00Z Amherst99 4439 /* */ 3636760 wikitext text/x-wiki [[Сурет:ВП День батяра 2.jpg|нобай|Батяр күнін тойлау]] '''Батярство''' ({{lang-uk|львівські батяри}}) — XIX ғасырдың ортасынан XX ғасырдың ортасына дейін өмір сүрген [[Львов]] субмәдениеті.<ref name="qq">{{cite web |deadlink = |url = http://www.bbc.co.uk/ukrainian/entertainment/story/2008/05/080501_lviv_batiarday_oh.shtml |author = Ярина Капітан |title = День Батяра у Львові стане щорічним |lang = uk |website = BBCUkrainian.com |websiteurl = https://www.bbc.com/ukrainian |date = 2008-05-01 |accessdate = 2021-06-14 }}</ref> Субмәдениеттің атауы венгр тіліндегі betyár сөзімен берілген, «қарақшы», «шытырман» дегенді білдіреді және иран тілдерінен шыққан.<ref>{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1242561/betyar |author = The Editors of Encyclopaedia Britannica |title = Betyár |archiveurl = |archivedate = |lang = en |responsible = |website = Encyclopedia Britannica |websiteurl = http://www.britannica.com |type = |date = 2006-10-23 |accessdate = 2021-06-14 |quote = |quoteup = |description = |ref = }}</ref> Львовта батяр - әртүрлі әрекеттерге және қауіпті әзілдерге қабілетті батыл. Батырлардың көпшілігі таверналар мен «садочки» - әртүрлі ойын-сауық үшін плебейлік ауызсу орындарында жиналатын қала маңындағы тұрғындар болды.<ref name="aa">{{мақала |авторы=Космолінська |тақырыбы=Homo leopolensis ecce |тілі=uk |сілтеме=http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 |архив=https://web.archive.org/web/20071108120610/http://mpj.lviv.ua/modules.php?name=News&file=article&sid=283 |архив дата=2007-11-08 |издание=Мікроскоп пана Юрка |жыл= 2007 |месяц=5 |день=5 |номірі=48 |страницы= }}</ref>), которые собирались в кабаках и «садочках» — плебейских питейных заведениях для различных забав<ref name="qq" /> Батярлар поляк, украин, неміс және еврей сөздерінің қоспасы болған, Львовта ішінара осы уақытқа дейін қолданылған арнайы [[Жаргон|жаргонды]] пайдаланды: гальба «сыра құймасы», мент «полиция қызметкері», ранка «ғашықтар күні», спацкати.<ref name="qq" /><ref name="xx">{{мақала |авторы=Харчишин |тақырыбы=Батяри українського Львова |тілі=uk |сілтеме=http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |архив=https://web.archive.org/web/20080725022226/http://postup.brama.com/010224/32_8_1.html |архив дата=2008-07-25 |баспасы=Поступ |жыл=2001 |месяц=2 |день=25 |номірі=32 (690) |страницы= }}</ref> 1933 жылы Львовта «Көңілді Львов толқыны» радиобағдарламасы Тонко және Щепчо жүргізушілерімен бірге пайда болды, соның арқасында Польшаның басқа аймақтары батярлық субмәдениетпен көбірек таныс болды. Батярлардың әнұраны композитор Хенрик Варстың Эмануэль Шляхтердің «Тек Львовта» сөзіне жазылған әні болып саналды, ол кейіннен қаланың бейресми әнұранына айналды. Батиаризм негізінен поляктар арасында кең тараған, мұны тек поляк батырларының Львов фольклоры дәлелдейді.<ref name="lemko">{{cite web |url = https://zaxid.net/natsionalna_mozayichnist_lvova_n1049050 |first = І. |last = Лемко |title = Національна мозаїчність Львова |subtitle = |deadlink = |archiveurl = |archivedate = |lang = uk |website = ZAXID.NET |websiteurl = https://zaxid.net/ |type = |date = 2008-02-01 |accessdate = 2021-06-14 |quote = |quoteup = |description = |ref = }}</ref> Львов қалалық кеңесінің қаулысымен 2008 жылдың 1 мамырынан бастап қалада жыл сайынғы Батярлар күні енгізілді.<ref name="ss">{{cite web |url = http://korrespondent.net/ukraine/events/430016/?p=2&mode=DESC |title = Вместо Дня солидарности трудящихся во Львове отметят День батяра |deadlink = |archiveurl = |archivedate = |lang = ru |website = Корреспондент.net |websiteurl = http://korrespondent.net |type = |date = 2008-04-10 |accessdate = 2021-06-14 |quote = |quoteup = |description = |ref = }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Львов тарихы]] [[Санат:Львов мәдениеті]] [[Санат:Қоғам және субмәдениеттер]] qlhnqorpuv6i2dppfczijm3ar391uxo 0 733827 3636955 3636245 2026-07-30T11:33:51Z Casserium 68287 /* Павлодар облысы */ 3636955 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада қазіргі уақытта қызмет атқаратын Қазақстанның облыстық маңызы бар [[Қазақстан қалалары|қала]] және [[Қазақстан аудандары|аудан]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Әкімдердің көбі (100-ге жуық әкім) қызметке 2023 жылы тағайындалған. == Өңір әкімдері == # [[Атырау облысы]] әкімі — [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Болат Ақшолақов]] (2026 жылғы 17 шілдеден). Тағайындалғанға дейін «Kazenergy» қауымдастығының төрағасы болды. # [[Ұлытау облысы]] әкімі — [[Есет Берікұлы Байкен|Есет Байкен]] (2026 жылғы 17 шілдеден). Тағайындалғанға дейін [[Астана әкімі]]нің орынбасары болды. # [[Қызылорда облысы]] әкімі — [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] (2026 жылғы 8 мамырдан). Тағайындалғанға дейін Мәжіліс депутаты болды. # [[Алматы]] [[Алматы әкімі|әкімі]] — [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2025 жылғы 24 мамырдан). Тағайындалғанға дейін Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болды. # [[Абай облысы]] әкімі — [[Берік Уәли]] (2025 жылғы 17 ақпаннан). Тағайындалғанға дейін Президент кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болды. # [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімі — [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] (2025 жылғы 17 ақпаннан). Тағайындалғанға дейін Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. # [[Түркістан облысы]] әкімі — [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Нұралхан Көшеров]] (2025 жылғы 6 қаңтардан). Тағайындалғанға дейін Түркістан облысы әкімінің орынбасары болды. # [[Маңғыстау облысы]] әкімі — [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Нұрдәулет Қилыбай]] (2024 жылғы 17 мамырдан). Тағайындалғанға дейін [[Өзенмұнайгаз|«ӨзенМұнайГаз»]] компаниясының бас директоры болды. # [[Солтүстік Қазақстан облысы]] әкімі — [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Ғауез Нұрмұхамбетов]] (2023 жылғы 23 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. # [[Жамбыл облысы]] әкімі — [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Ауыл шаруашылығы министрі болды. # [[Ақмола облысы]] әкімі — [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Ішкі істер министрі болды. # [[Ақтөбе облысы]] әкімі — [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Асхат Шахаров]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болды. # [[Шымкент]] [[Шымкент әкімі|әкімі]] — [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Үкімет Аппараты басшысының бірінші орынбасары болды. # [[Астана]] [[Астана әкімі|әкімі]] — [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Қарағанды облысының әкімі болды. # [[Қарағанды облысы]] әкімі — [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Ермағанбет Бөлекпаев]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Қарағанды қаласының әкімі болды. # [[Павлодар облысы]] әкімі — [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Асайын Байханов]] (2022 жылғы 7 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Павлодар қаласының әкімі болды. # [[Батыс Қазақстан облысы]] әкімі — [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Нариман Төреғалиев]] (2022 жылғы 2 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. # [[Қостанай облысы]] әкімі — [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] (2022 жылғы 1 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Солтүстік Қазақстан облысының әкімі болды. # [[Алматы облысы]] әкімі — [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Марат Сұлтанғазиев]] (2022 жылғы 11 маусымнан). Тағайындалғанға дейін бірінші Қаржы вице-министрі болды. # [[Жетісу облысы]] әкімі — [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2022 жылғы 11 маусымнан). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. == Астана қаласы == ; [[Астана|Қала]] [[Астана әкімі|әкімі]] — [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан) # [[Алматы ауданы (Астана)|Алматы ауданы]] — Рүстем Серікұлы Тәуекелов (2024–) # [[Байқоңыр ауданы]] — Нұрлан Талғатұлы Әлімжанов (2026–) # [[Есіл ауданы (Астана)|Есіл ауданы]] — Дәрменияр Алғатбекұлы Қыдырбек-ұлы (2024–) # [[Нұра ауданы (Астана)|Нұра ауданы]] — Ришат Уәлиханұлы Тұрдыбеков (2024–) # [[Сарайшық ауданы]] — Мақсат Саматұлы (2024–) # [[Сарыарқа ауданы]] — Жанасыл Камалиұлы Шәукентаев (2025–) == Алматы қаласы == ; [[Алматы|Қала]] [[Алматы әкімі|әкімі]] — [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2025 жылғы 24 мамырдан) # [[Алатау ауданы]] — Данияр Батанұлы Қырықбаев (2025–) # [[Алмалы ауданы]] — Арман Нұржанұлы Шамшин (2024–) # [[Әуезов ауданы]] — Абзал Қуандықұлы Егембердиев (2023–) # [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданы]] — Азамат Бескемпірұлы Қалдыбеков (2025–) # [[Жетісу ауданы]] — Ляззат Әуесханқызы Жылқыбаева (2024–) # [[Медеу ауданы]] — Еркебұлан Нұрланұлы Оразалин (2022–) # [[Наурызбай ауданы]] — Назира Асылбекқызы Тоғызбаева (2023–) # [[Түрксіб ауданы]] — Дамир Нұрсұлтанұлы Әкежанов (2026–) == Шымкент қаласы == ; [[Шымкент|Қала]] [[Шымкент әкімі|әкімі]] — [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Абай ауданы (Шымкент)|Абай ауданы]] — Шәкір Асылханұлы Сұлтанхан (2024–) # [[Әл-Фараби ауданы]] — Маратбек Сәменбекұлы Мықтыбеков (2025–) # [[Еңбекші ауданы]] — Досбол Күздікбайұлы Есілбек (2021–) # [[Қаратау ауданы]] — Алмас Емелтайұлы Абаев (2025–) # [[Тұран ауданы]] — Біржан Қанатұлы Әзімбердиев (2026–) == Байқоңыр қаласы == ; [[Байқоңыр (қала)|Қала]] әкімі — [[Константин Дмитриевич Бусыгин]] (2017 жылғы 30 мамырдан) == Абай облысы == ; [[Абай облысы|Облыс]] әкімі — [[Берік Уәли]] (2025 жылғы 17 ақпаннан) # [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] — Мейіржан Серікбосынұлы Смағұлов (2023–) # [[Ақсуат ауданы]] — Ерсін Кәдірбекұлы Ескендіров (2024–) # [[Аягөз ауданы]] — Данияр Қайырханұлы Шәкәрімов (2024–) # [[Бесқарағай ауданы]] — Ділдар Қалиқанұлы Қалиқан (2026–) # [[Бородулиха ауданы]] — [[Талғат Батырұлы Мұратов]] (2026–) # [[Жаңасемей ауданы]] — Нұржан Оразбекұлы Әбдікәрімов (2025–) # [[Жарма ауданы]] — Нұрлан Мұхаметрақымұлы Борсукбаев (2024–) # [[Көкпекті ауданы]] — Нұрбек Тұрсынқанұлы Қошқарбаев (2025–) # [[Мақаншы ауданы]] — Дәурен Бақытжанұлы Қойгелдин (2024–) # [[Үржар ауданы]] — Ақылбек Жұмабекұлы Башимбаев (2024–) # [[Курчатов]] қаласы — Болат Таңсықбайұлы Әбдіралиев (2023–) # [[Семей]] қаласы — Әділет Нұрсағатұлы Қожанбаев (2025–) == Ақмола облысы == ; [[Ақмола облысы|Облыс]] әкімі — [[Марат Мұратұлы Ахметжанов]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Ақкөл ауданы]] – Біржан Тасболатұлы Әбдірахманов (2023–) # [[Аршалы ауданы]] – Достанбек Берікұлы Есжанов (2024–) # [[Астрахан ауданы]] – Талғат Аманбайұлы Ерсейітов (2023–) # [[Атбасар ауданы]] – Кенеш Ғалибекұлы Әлімжанов (2024–) # [[Бурабай ауданы]] – Арай Серікбайұлы Садықов (2023–) # [[Бұланды ауданы]] – Ардақ Дулатұлы Смайылов (2023–) # [[Біржан сал ауданы]] – Бауыржан Қазыбекұлы Қасенов (2024–) # [[Егіндікөл ауданы]] – Юрий Викторович Курушин (2023–) # [[Ерейментау ауданы]] – Нұрлан Зияйденұлы Мұқатов (2023–) # [[Есіл ауданы (Ақмола облысы)|Есіл ауданы]] – Серік Мырзасейітұлы Балжанов (2023–) # [[Жақсы ауданы]] – Алмагүл Аманжолқызы Қадыралина (2021–) # [[Жарқайың ауданы]] – Ербол Кәрімұлы Жүсіпбеков (2024–) # [[Зеренді ауданы]] – Әсет Құрманғожин (2025–) # [[Қорғалжын ауданы]] – Алмас Аянұлы Алин (2024–) # [[Сандықтау ауданы]] – Серік Кеңесарыұлы Құдабай (2024–) # [[Целиноград ауданы]] – Дарын Сабырғалиұлы Сабырғали (2024–) # [[Шортанды ауданы]] – Сағындық Серікбайұлы Шабаров (2022–) # [[Көкшетау]] қаласы – [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев]] (2024–) # [[Қосшы]] қаласы – Азамат Есімұлы Қапышев (2024–) # [[Степногорск]] қаласы – Гайдар Қабдоллаұлы Қасенов (2024–) == Ақтөбе облысы == ; [[Ақтөбе облысы|Облыс]] әкімі — [[Асхат Берлешұлы Шахаров]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Алға ауданы]] – Асланбек Серікұлы Шүйіншалиев (2024–) # [[Әйтеке би ауданы]] – Дәулетияр Қанатұлы Тоғызбаев (2023–) # [[Байғанин ауданы]] – Айбек Мұратқалиұлы Көпенов (2023–) # [[Қарғалы ауданы]] – Нұрлыбек Амандоллаұлы Өнербаев (2024–) # [[Қобда ауданы]] – Ізгілік Досмұратұлы Тынымгереев (2023–) # [[Мәртөк ауданы]] – Медет Жұмабайұлы Ысқақов (2023–) # [[Мұғалжар ауданы]] – Дархан Жанысханұлы Ермағанбетов (2023–) # [[Ойыл ауданы]] – Асқар Қайырғалиұлы Қазыбаев (2019–) # [[Темір ауданы]] – Алмас Жақсылықұлы Жақсылықов (2024–) # [[Хромтау ауданы]] – Нұрхан Жасұланұлы Тілеумұратов (2023–) # [[Шалқар ауданы]] – Жанболат Өтеғұлұлы Жидеханов (2020–) # [[Ырғыз ауданы]] – Нұрлан Қасымханұлы Қызбергенов (2022–) # [[Ақтөбе]] қаласы – Азамат Бауыржанұлы Бекет (2023–) ; Ақтөбе аудандары # [[Алматы ауданы (Ақтөбе)|Алматы ауданы]] – Рүстем Баймырзаұлы Өтешов (2024–) # [[Астана ауданы]] – Баянбек Талғатұлы Қырықбаев (2024–) == Алматы облысы == ; [[Алматы облысы|Облыс]] әкімі — [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] (2022 жылғы 11 маусымнан) # [[Балқаш ауданы]] – Азат Үкітайұлы Құтпанбетов (2023–) # [[Еңбекшіқазақ ауданы]] – Талғат Ескендірұлы Байеділов (2024–) # [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] – Нұрлан Ертасұлы Ертас (2021–) # [[Кеген ауданы]] – [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] (2023–) # [[Қарасай ауданы]] – Жасұлан Тоққожаұлы Естенов (2022–) # [[Райымбек ауданы]] – Дастан Сұлтанмұратұлы Құдабаев (2025–) # [[Талғар ауданы]] – Таңат Есенкелдіұлы Айдарбеков (2023–) # [[Ұйғыр ауданы]] – Бота Серікқызы Елеусізова (2023–) # [[Іле ауданы]] – Қайыржан Серікбайұлы Жақсымбетов (2024–) # [[Алатау (қала)|Алатау]] қаласы – Әркен Хамитұлы Өтенов (2024–) # [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласы – Асхат Ермекұлы Бердіханов (2024–) == Атырау облысы == ; [[Атырау облысы|Облыс]] әкімі — [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] (2026 жылғы 17 шілдеден) # [[Жылыой ауданы]] – Жұмабек Байрақбайұлы Қаражанов (2022–) # [[Индер ауданы]] – Серік Бағытжанұлы Нысанбаев (2024–) # [[Исатай ауданы]] – Нұрым Бекежанұлы Мусин (2023–) # [[Құрманғазы ауданы]] – Абат Сайфоллаұлы Жанғалиев (2023–) # [[Қызылқоға ауданы]] – Қанат Қадыржанұлы Әзмұханов (2022–) # [[Мақат ауданы]] – Азамат Саматұлы Мәмбетов (2024–) # [[Махамбет ауданы]] – Қайрат Есқабылұлы Нұрлыбаев (2022–) # [[Атырау]] қаласы – Шәкір Кейкінұлы Кейкин (2023–) == Батыс Қазақстан облысы == ; [[Батыс Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]] (2022 жылғы 2 желтоқсаннан) # [[Ақжайық ауданы]] – Мұрат Амангелдіұлы Сердалин (2023–) # [[Бәйтерек ауданы]] – [[Марат Лұқпанұлы Тоқжанов]] (2020–) # [[Бөкей ордасы ауданы]] – Нұрлыбек Жасқайратұлы Даумов (2021–) # [[Бөрлі ауданы]] – Еркебұлан Нұретдинұлы Ихсанов (2022–) # [[Жаңақала ауданы]] – Алпамыс Жаңабайұлы Көшкінбаев (2023–) # [[Жәнібек ауданы]] – Тимур Серікұлы Шиниязов (2023–) # [[Казталов ауданы]] – Асланбек Ахметоллаұлы Сарқұлов (2023–) # [[Қаратөбе ауданы]] – Қадыржан Орынбасарұлы Сүйеуғалиев (2021–) # [[Сырым ауданы]] – Жұмагелді Жолдыбайұлы Батырниязов (2023–) # [[Тасқала ауданы]] – Талғат Асқарұлы Шәкіров (2023–) # [[Теректі ауданы]] – Әлия Биғазықызы Мұханбетжанова (2023–) # [[Шыңғырлау ауданы]] – Мұрат Амангелдіұлы Өмірәлиев (2023–) # [[Орал]] қаласы — Мұрат Болатұлы Бәйменов (2024–) == Жамбыл облысы == ; [[Жамбыл облысы|Облыс]] әкімі — [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Байзақ ауданы]] – Олжас Елебекұлы Баққараев (2024–) # [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]] – Ерлан Қыдыралыұлы (2022–) # [[Жуалы ауданы]] – Жалғас Әлижанұлы Мұртаза (2022–) # [[Қордай ауданы]] – Бегзат Сейсенқұлұлы Болатбеков (2022–) # [[Меркі ауданы]] – Ербол Жұмабекұлы Жиенқұлов (2024–) # [[Мойынқұм ауданы]] – Ермек Амангелдіұлы Кәрентаев (2024–) # [[Сарысу ауданы]] – Сәкен Үмбетұлы Мамытов (2023–) # [[Талас ауданы]] – Нұрбол Әбдімәжитұлы Жүнісбеков (2022–) # [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] – Ернар Серікәліұлы Есіркепов (2022–) # [[Шу ауданы]] – Бақытжан Оразалыұлы Жәнібеков (2023–) # [[Тараз]] қаласы – Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков (2022–) ; Тараз аудандары # [[Әулиеата ауданы]] - Барлық Әдепханұлы Төреханов (2025–) # [[Жібек жолы ауданы]] - Қарлығаш Әмірқызы Аралбекова (2025–) == Жетісу облысы == ; [[Жетісу облысы|Облыс]] әкімі — [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]] (2022 жылғы 11 маусымнан) # [[Ақсу ауданы]] – Берік Тынышбайұлы Тынышбаев (2023–) # [[Алакөл ауданы]] – Алмас Сапарғалиұлы Абдинов (2021–) # [[Ескелді ауданы]] – Елдос Тұрсынбайұлы Ахметов (2022–) # [[Кербұлақ ауданы]] – Жанат Төлегенұлы Жүнісбеков (2026–) # [[Көксу ауданы]] – Дәулет Кенжеханұлы Халелов (2023–) # [[Қаратал ауданы]] – Ұлан Әлдибекұлы Досымбеков (2023–) # [[Панфилов ауданы]] – Марат Рахымбердіұлы Сағымбек (2022–) # [[Сарқан ауданы]] – Ғалымжан Қанатұлы Маманбаев (2022–) # [[Талдықорған]] қаласы – Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл (2023–) # [[Текелі]] қаласы – Алмас Қабдулұлы Әділ (2022–) == Қарағанды облысы == ; [[Қарағанды облысы|Облыс]] әкімі — [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан) # [[Абай ауданы (Қарағанды облысы)|Абай ауданы]] – Сәбит Темешұлы Оспанов (2023–) # [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]] – Руслан Айтыкенұлы Кенжебеков (2023–) # [[Бұқар жырау ауданы]] – Ерлан Бейсембайұлы Құсайын (2024–) # [[Қарқаралы ауданы]] – Саят Қабиденұлы Мусин (2026–) # [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]] – Бақытжан Мылтықбайұлы Мұқанов (2022–) # [[Осакаров ауданы]] – Руслан Есенбекұлы Нұрмұханбетов (2022–) # [[Шет ауданы]] – Мұхит Сайлауұлы Мұхтаров (2020–) # [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласы – Саян Мұратұлы (2026-) # [[Қарағанды]] қаласы – Мейрам Мұратұлы Қожықов (2023–) # [[Приозёрск]] қаласы – Мансур Талғатұлы Ахметов (2023–) # [[Саран (қала)|Саран]] қаласы – Дарын Бейбітұлы Бұлқайыр (2024–) # [[Теміртау]] қаласы – Сапар Қайыркенұлы Сатаев (2026–) # [[Шахтинск]] қаласы – Мұрат Есетұлы Қыдырғанбеков (2022–) ; Қарағанды аудандары # [[Әлихан Бөкейхан ауданы]] – Досбол Батырбекұлы Күлекеев (2023–) # [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды)|Қазыбек би ауданы]] – Ералы Серікұлы Оспанов (2023–) == Қостанай облысы == ; [[Қостанай облысы|Облыс]] әкімі — [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]] (2022 жылғы 1 желтоқсаннан) # [[Алтынсарин ауданы]] — Арнұр Маратұлы Сартов (2022–) # [[Амангелді ауданы]] — Қанат Уәшұлы Кеделбаев (2024–) # [[Әулиекөл ауданы]] — Жансұлтан Қоңыртайұлы Тәукенов (2023–) # [[Бейімбет Майлин ауданы]] — Қайсар Батырханұлы Мыржақыпов (2020–) # [[Денисов ауданы]] — Руслан Жоламанұлы Қатпаев (2023–) # [[Жангелді ауданы]] — Дінмұхамед Серікұлы Бидашев (2024–) # [[Жітіқара ауданы]] — Аслан Амантайұлы Жаныспаев (2024–) # [[Қамысты ауданы]] — Ерлан Әлімбайұлы Жаулыбаев (2023–) # [[Қарабалық ауданы]] — Руслан Болатұлы Халықов (2021–) # [[Қарасу ауданы]] — Қайрат Темірханұлы Оспанов (2024–) # [[Қостанай ауданы]] — Олжас Жомартұлы Нұрғалиев (2024–) # [[Меңдіқара ауданы]] — Ғабит Мәжитұлы Бекбаев (2021–) # [[Науырзым ауданы]] — Мәди Өмірзақұлы Ихтиляпов (2023–) # [[Сарыкөл ауданы]] — Марат Лесбекұлы Шымырбеков (2024–) # [[Ұзынкөл ауданы]] — Марат Кенжебекұлы Жұрқабаев (2024–) # [[Фёдоров ауданы]] — Тәуба Қайыржанұлы Исабаев (2016–) # [[Арқалық (қала)|Арқалық]] қаласы – Әмірхан Біркенұлы Асанов (2021–) # [[Қостанай]] қаласы – Марат Қонысбайұлы Жүндібаев (2022–) # [[Лисаковск]] қаласы – Абай Сәрсембайұлы Ибраев (2021–) # [[Рудный]] қаласы – Виктор Николаевич Ионенко (2023–) == Қызылорда облысы == ; [[Қызылорда облысы|Облыс]] әкімі — [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] (8 мамыр 2026 жылдан бастап) # [[Арал ауданы]] – Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев (2024–) # [[Жалағаш ауданы]] – Ардақ Әбдіғаппарұлы Ибраимов (2023–) # [[Жаңақорған ауданы]] – Ғалымжан Жарқынбек (2026–) # [[Қазалы ауданы]] – Алмасбек Әбілқасымұлы Есмаханов (2025–) # [[Қармақшы ауданы]] – Жандос Еркінбек (2023–) # [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] – Берік Әбдіғаппарұлы Сәрменбаев (2023–) # [[Шиелі ауданы]] – Айтбай Насриддинұлы Жандарбеков (2024–) # [[Қызылорда]] қаласы – Нұржан Сәбитұлы Ахатов (2024–) == Маңғыстау облысы == ; [[Маңғыстау облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] (2024 жылғы 17 мамырдан) # [[Бейнеу ауданы]] — Рахымжан Ысқақұлы Шалбаев (2023–) # [[Қарақия ауданы]] — Сымбат Қуанышұлы Төретаев (2023–) # [[Маңғыстау ауданы]] — Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов (2022–) # [[Мұнайлы ауданы]] — Қанат Жаңбырұлы Құлжанов (2024–) # [[Түпқараған ауданы]] — Ержан Көпжасарұлы Күмісқалиев (2024–) # [[Ақтау]] қаласы — Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов (2024–) # [[Жаңаөзен]] қаласы — Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев (2024–) == Павлодар облысы == ; [[Павлодар облысы|Облыс]] әкімі — [[Асайын Қуандықұлы Байханов]] (2022 жылғы 7 желтоқсаннан) # [[Аққулы ауданы]] — Асқар Қадырұлы Ажмұрат (2026–) # [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]] — [[Ернұр Нұрмұханұлы Әйткенов]] (2026–) # [[Баянауыл ауданы]] — Ардақ Әнуарбекұлы Ксентаев (2023–) # [[Ертіс ауданы]] — Нығман Мүтәләпұлы Жүсіпов (2024–) # [[Железин ауданы]] — Айтуған Абылайұлы Шайхимов (2021–) # [[Май ауданы]] — Ағыбай Қойшыбайұлы Әмірин (2021–) # [[Павлодар ауданы]] — Дидар Елубекұлы Ыбыраев (2024–) # [[Тереңкөл ауданы]] — Азамат Тоқтамысұлы Маңғұтов (2022–) # [[Успен ауданы]] — Нұрболат Абылайханұлы Мақашев (2023–) # [[Шарбақты ауданы]] — Сержан Ерғалымұлы Иманқұлов (2023–) # [[Ақсу]] қаласы – Әнуарбек Дүйсембайұлы Аманов (2026–) # [[Екібастұз]] қаласы – Аян Уахитұлы Бейсекин (2022–) # [[Павлодар]] қаласы – Хасар Айтпекұлы Хабылбеков (2023–) == Солтүстік Қазақстан облысы == ; [[Солтүстік Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]] (2023 жылғы 23 қыркүйектен) # [[Айыртау ауданы]] — Ерболат Мұратұлы Бекшенов (2021–) # [[Ақжар ауданы]] — [[Рүстем Мұқашұлы Елубаев]] (2024–) # [[Аққайың ауданы]] — Жанар Поселкеқызы Құсайын (2024–) # [[Ғабит Мүсірепов ауданы]] — Руслан Әкімжанұлы Аңбаев (2023–) # [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл ауданы]] — Мереке Тілеужанұлы Мұхамедияров (2023–) # [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл ауданы]] — Азамат Бауыржанұлы Бектасов (2023–) # [[Қызылжар ауданы]] — Бейбіт Қайыркешұлы Исманов (2025–) # [[Мағжан Жұмабаев ауданы]] — Рахат Назымбекұлы Смағұлов (2024–) # [[Мамлют ауданы]] — Елена Фёдоровна Степаненко (2023–) # [[Тайынша ауданы]] — Берік Ақылжанұлы Әлжанов (2022–) # [[Тимирязев ауданы]] — Ерлан Қайырұлы Жаров (2022–) # [[Уәлиханов ауданы]] — Мұрат Тоқмағанбетұлы Абдулов (2024–) # [[Шал ақын ауданы]] — Қайрат Қайроллаұлы Омаров (2024–) # [[Петропавл]] қаласы — Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев (2023–) == Түркістан облысы == ; [[Түркістан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] (2025 жылғы 6 қаңтардан) # [[Бәйдібек ауданы]] — Ерлан Зайыпұлы Нұрмаханов (2023–) # [[Жетісай ауданы]] — Серік Үсенұлы Мамытов (2023–) # [[Келес ауданы]] — Жәнібек Есенұлы Ағыбаев (2022–) # [[Қазығұрт ауданы]] — Азизхан Әзімханұлы Исмаилов (2023–) # [[Мақтаарал ауданы]] — Бақыт Насырханұлы Асанов (2018–) # [[Ордабасы ауданы]] — Азат Әбдіғалиұлы Оралбаев (2023–) # [[Отырар ауданы]] — Қайрат Жолдыбайұлы Жолдыбай (2024–) # [[Сайрам ауданы]] — Мадияр Мұхтарұлы Оразалиев (2025–) # [[Сарыағаш ауданы]] — Арман Айдарұлы Абдуллаев (2023–) # [[Сауран ауданы]] — Мақсат Асылбекұлы Таңғатаров (2023–) # [[Созақ ауданы]] — Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков (2022–) # [[Төле би ауданы]] — Еркеғали Амантайұлы Әлімқұлов (2024–) # [[Түлкібас ауданы]] — Асқар Сұлтанұлы Естібаев (2024–) # [[Шардара ауданы]] — Арман Романұлы Қарсыбаев (2023–) # [[Арыс]] қаласы — Қайсар Зәкірұлы Маңқараев (2024–) # [[Кентау]] қаласы — Жандос Қалмырзаұлы Тасов (2022–) # [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы — Әзімбек Пазылбекұлы (2024–) == Ұлытау облысы == ; [[Ұлытау облысы|Облыс]] әкімі — [[Есет Берікұлы Байкен]] (2026 жылғы 17 шілдеден) # [[Жаңаарқа ауданы]] – Қанат Шубайұлы Қожықаев (2023–) # [[Ұлытау ауданы]] – Аманжол Батырбекұлы Мырзабеков (2022–) # [[Жезқазған]] қаласы – Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов (2022–) # [[Қаражал (қала)|Қаражал]] қаласы – Айқын Қылышұлы Елеусізов (2023–) # [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласы – Мұрат Ерболатұлы Бөрібаев (2024–) == Шығыс Қазақстан облысы == ; [[Шығыс Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] (2025 жылғы 17 ақпаннан) # [[Алтай ауданы]] — Ренат Тілеуханұлы Құрманбаев (2023–) # [[Глубокое ауданы]] — Эльдар Лұқбекұлы Тумашинов (2022–) # [[Зайсан ауданы]] — Аэлита Ахметсәлімқызы (2023–) # [[Катонқарағай ауданы]] — Данияр Бекқазыұлы Дүйсенбаев (2024–) # [[Күршім ауданы]] — Мейіржан Қанатбекұлы Әлбеков (2024–) # [[Марқакөл ауданы]] — Рүстембек Набиолдаұлы Кемешев (2024–) # [[Самар ауданы]] — Серік Жеңісұлы Жеңісов (2024–) # [[Тарбағатай ауданы]] — Дархан Шомпайұлы Жөргекбаев (2022–) # [[Ұлан ауданы]] — Арман Ілиясұлы Бекбосынов (2024–) # [[Үлкен Нарын ауданы]] — Елдос Жанболатұлы Байрахметов (2024–) # [[Шемонаиха ауданы]] — Дидар Мұхтарбекұлы Кеңесбаев (2024–) # [[Өскемен]] қаласы – Алмат Талғатұлы Ақышев (2024–) # [[Риддер]] қаласы – Думан Есдәулетұлы Рахметқалиев (2024–) == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақстан аудандарының әкімдері|*]] mpmu8or03ahr8wto6212n7jhqfbi46d 0 742788 3636746 3548402 2026-07-29T18:03:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636746 wikitext text/x-wiki Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің 2020 жылғы 12 мамырдағы № 111 қаулысымен бекітілген.<ref>Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы[https://law.gov.kz/client/#!/doc/142763/kaz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240731085612/https://law.gov.kz/client/#!/doc/142763/kaz |date=2024-07-31 }}</ref> == Айыртау ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған стелла, 2001 жыл; Ақан серінің бюсті, 1992 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылы. |- | 2 || "Құлагер" мүсіндік композициясы, 1993 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Ақан сері ауылы|Ақан сері]] ауылы. |- | 3 || Ш. Уәлихановтың ескерткіші, 1985 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Сырымбет (Солтүстік Қазақстан облысы)|Сырымбет]] ауылы (мұражай ішінде орналасқан). |- | 4 || 1-ші Ақан Бұрлық қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Ақан Бұрлық қорымы, көне темір дәуірі; 3-ші Ақан Бұрлық қорымы, көне темір дәуірі; 4-ші Ақан Бұрлық қорымы, көне темір дәуірі; 5-ші Ақан Бұрлық қорымы, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Ақанбұрлық]] ауылынан батысқа қарай 4 км; Красново ауылынан солтүстік шығысқа қарай 2 км; Ақанбұрлық ауылынан оңтүстікке қарай 1,2 км; оңтүстікке қарай 2 км; оңтүстік батысқа қарай 4 км. |- | 5 || 1-ші Баян қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Баян қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Баян қорғаны, көне темір дәуірі; 4-ші Баян қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Кирилловка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Кирилловка]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 7,5 км; [[Баян (Айыртау ауданы)|Баян]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 5,5 км; солтүстік батысқа қарай 5 км; солтүстік батысқа қарай 5 км. |- | 6 || 1-ші Жарағаш қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Жарағаш қорымы, орта ғасыр; 3-ші Жарағаш қорымы, көне темір дәуірі; 1, 2-ші Жарағаш қорымдары, көне темір дәуірі; 3-ші Жарағаш қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || бұрынғы Жарағаш ауылынан солтүстік шығысқа қарай 2 км; оңтүстік батысқа қарай 2 км; оңтүстік шығысқа қарай 1,3 км; солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 3,5 км. |- | 7 || Каменный брод қорымы, көне темір дәуірі; Карловка қорымы, қола дәуірі мен көне темір дәуірі; 1-ші Кирилловка қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Кирилловка қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Кирилловка қорғаны, көне темір дәуірі; 5-ші Кирилловка қорымы, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Каменный Брод (Солтүстік Қазақстан облысы)|Каменный Брод]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 1 км; [[Карловка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Карловка]] ауылынан шығысқа қарай 1 км; Кирилловка ауылынан солтүстік-солтүстік батысқа қарай 6 км; оңтүстік шығысқа қарай 5,5 км; шығысқа қарай 3 км; солтүстік батысқа қарай 4,3 км. |- | 8 || 1-ші Красново қорымы, қола мен көне темір дәуірі; 2-ші Красново қорымы, қола дәуірі мен көне темір дәуірі; 1-ші Красново қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Красново қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Красново (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красново]] ауылынан солтүстікке қарай 0,5 км; солтүстік шығысқа қарай 1 км; солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 1 км. |- | 9 || 1-ші Никольское қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Никольское қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Никольское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Никольское]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 4,5 км; оңтүстік батысқа қарай 5 км. |- | 10 || Петропавловка қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр || || археология ескерткіші || [[Петропавловка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Петропавловка]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км. |- | 11 || Жақсы Жалғызтау қорымы, қола дәуірі мен көне темір дәуірі, орта ғасыр; 1-ші Жақсы Жалғызтау қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 2-ші Жақсы Жалғызтау қорымы, орта ғасыр; 3-ші Жақсы Жалғызтау қорымы, орта ғасыр; 5-ші Жақсы Жалғызтау қорымы, қола дәуірі; 6-шы Жақсы Жалғызтау қорымы, орта ғасыр; Жақсы Жалғызтау қонысы, қола дәуірі|| || археология ескерткіші || Ақанбұрлық ауылынан солтүстік шығысқа қарай 3 км; [[Жақсы Жалғызтау (ауыл)|Жақсы Жалғызтау]] ауылынан батысқа қарай 2,5 км; батысқа қарай 2,5 км; Ақанбұрлық ауылынан солтүстік шығысқа қарай 5 км; солтүстік шығысқа қарай 4,5 км; солтүстік шығысқа қарай 4,2 км; шығысқа қарай 2 км. |} == Ақжар ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Мемлекет және қоғам қайраткері С. Сәдуақасовтың бюсті, 2003 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Талшық]] ауылы. |- | 2 || 1-ші Айсары тұрағы, неолит дәуірі; 2-ші Айсары қорғаны, қола дәуірі; 3-ші Айсары қорғаны, қола дәуірі; 4-ші Айсары қорғаны, қола дәуірі; 5-ші Айсары шеберханасы, палеолит, мезолит, неолит; 6-шы Айсары шеберханасы, палеолит, мезолит, неолит; 7-ші Айсары қорғаны, орта ғасыр; 1-ші Айсары қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ексерткіші || [[Айсары (Солтүстік Қазақстан облысы)|Айсары]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 5,2 км; оңтүстік батысқа қарай 5,3 км; оңтүстік батысқа қарай 6,1 км; оңтүстік-оңтүстік батысқа қарай 2,8 км; оңтүстік батысқа қарай 4,6 км; оңтүстік батысқа қарай 4,6 км; оңтүстік батысқа қарай 5 км. |- | 3 || 1-ші Ащысу тұрағы, мезолит-неолит; 2-ші Ащысу қыстағы, кейінгі орта ғасыр; Талшық қонысы, қола дәуірі; 1-ші Талшық қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Талшық қорымы, қола дәуірі; 3-ші Талшық қорғаны, көне темір дәуірі; 4-ші Талшық қорғаны, қола дәуірі; 5-ші Талшық қорғаны, көне темір дәуірі; 6-шы Талшық қорғаны, көне темір дәуірі; 7-ші Талшық қорғаны, қола дәуірі; 8-ші Талшық қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Үлгілі қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ексерткіші || Талшық ауылынан солтүстікке қарай 10,5 км; солтүстікке қарай 10,5 км; солтүстікке қарай 3,5 км; оңтүстік батысқа қарай 4 км; оңтүстік батысқа қарай 4 км; солтүстік шығысқа қарай 0,8 км; солтүстікке қарай 0,5 км; солтүстік шығысқа қарай 2,1 км; солтүстікке қарай 2 км; солтүстікке 5,5 км; шығысқа қарай 2 км; солтүстік шығысқа қарай 8,9 км. |- | 4 || Қарашат қорымы, қола дәуірі, орта ғасыр; 1-ші Қарашат тұрағы, неолит дәуірі; 1-ші Қарашат қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Қарашат қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ексерткіші || [[Ленинградское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ленинградское]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 3,9 км; оңтүстік шығысқа қарай 1,3 км; оңүстікке қарай 8 км; оңтүстікке қарай 8 км. |- | 5 || Кеңащы қорымы, көне темір дәуірі || || археология ексерткіші || [[Кеңащы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Кеңащы]] ауылынан батысқа қарай 0,8 км. |- | 6 || 1-ші Кіші Қараой қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Кіші Қараой қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ексерткіші || [[Байтуыс]] ауылынан шығысқа қарай 4,1 км; солтүстік шығысқа қарай 4,5 км. |- | 7 || 1-ші Қамбайсор қорымы, орта ғасыр; 2-ші Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 3-ші Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 4-ші Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 5-ші Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 6-шы Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 7-ші Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 8-ші Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 9-шы Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 10-шы Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 11-ші Қамбайсор қорымы, қола дәуірі; 1-ші Қамбайсор қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 3-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 4-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 5-ші Қамбайсор қорғаны, көне темір дәуірі; 6-шы Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 7-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 8-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 9-шы Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 10-шы Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 11-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 12-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 13-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі; 14-ші Қамбайсор қорғаны, қола дәуірі || || археология ексерткіші || Ленинградское ауылынан солтүстік батысқа қарай 3,5 км; солтүстік шығысқа қарай 5,2 км; солтүстік шығысқа қарай 5,7 км; солтүстік шығысқа қарай 4 км; оңтүстік шығысқа қарай 2,2 км; оңтүстік шығысқа қарай 3,4 км; оңтүстік шығысқа қарай 3,5 км; шығысқа қарай 3,5 км; шығысқа қарай 3,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 5,6 км; шығысқа қарай 5,7 км; батысқа қарай 0,1 км; батысқа қарай 3,3 км; оңтүстік батысқа қарай 3,2 км; оңтүстік батысқа қарай 3,1 км; оңтүстік батысқа қарай 3 км; оңтүстік батысқа қарай 2,8 км; оңтүстік батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 3 км; оңтүстік батысқа қарай 4,1 км; оңтүстік батысқа қарай 4 км; оңтүстік шығысқа қарай 3,2 км; оңтүстік батысқа қарай 3 км. |- | 8 || 1-ші Қулыкөл қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Қулыкөл қорғаны, қола дәуірі; 3-ші Қулыкөл қорғаны, көне темір дәуірі; 4-ші Қулыкөл қорғаны, қола дәуірі; 5-ші Қулыкөл қорғаны, қола дәуірі; 6-шы Қулыкөл қорғаны, көне темір дәуірі; 7-ші Қулыкөл қорғаны, орта ғасыр; 8-ші Қулыкөл қорғаны, көне темір дәуірі; 9-шы Қулыкөл қорғаны, қола дәуірі|| || археология ексерткіші || Жаңаауыл ауылынан батысқа қарай 4 км; батысқа қарай 3,2 км; батысқа қарай 3,2 км; батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 3,5 км; оңтүстік батысқа қарай 5 км; оңтүстік батысқа қарай 4,8 км; оңтүстік батысқа қарай 8 км; [[Қулыкөл (Ақжар ауданы)|Қулыкөл]] ауылынан шығысқа қарай 5,5 км. |- | 9 || 1-ші Ленинградское қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Ленинградское қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Ленинградское қорымы, қола дәуірі; 4-ші Ленинградское қорғаны, көне темір дәуірі; 5-ші Ленинградское қорғаны, көне темір дәуірі; 6-шы Ленинградское қорғаны, көне темір дәуірі; 7-ші Ленинградское қорғаны, қола дәуірі; 8-ші Ленинградское қорғаны, қола дәуірі; 9-шы Ленинградское қорғаны, қола дәуірі; 10-шы Ленинградское қорғаны, қола дәуірі; 11-ші Ленинградское қорғаны, қола дәуірі; 12-ші Ленинградское қорғаны, қола дәуірі|| || археология ексерткіші || Ленинградское ауылынан оңтүстікке қарай 5,5 км; оңтүстікке қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 2,2 км; оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 7,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 8,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 3,3 км; оңтүстік шығысқа қарай 3,4 км; оңтүстік шығысқа қарай 3,9 км; оңтүстік шығысқа қарай 3,8 км; солтүстік шығысқа қарай 3,8 км; шығысқа қарай 5,5 км. |} == Аққайың ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Камышлово бекінісі, 1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || [[Камышлово (Аққайың ауданы)|Камышлово]] ауылы. |- | 2 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер М.М. Ғабралиевтің қабірі, 1984 жыл || || монументтік өнер құрылысы || бұрынғы [[Қызылжұлдыз (Солтүстік Қазақстан облысы)|Қызыл Жұлдыз]] ауылы. |- | 3 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.Г. Штейнердің қабірі,1980 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Рублёвка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Рублевка]] ауылы. |- | 4 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.Н. Мордвиновтың қабірі, 1986 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Тюмен ]] ауылы. |- | 5 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.М. Фатеевтің қабірі,1982 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Черкасское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Черкасское]] ауылы. |- | 6 || Амангелді қорғаны, көне темір дәуірі; Бозарал қорымы, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Амангелді (Аққайың ауданы)|Амангелді]] ауылынан солтүстікке қарай 4 км; солтүстікке қарай 6 км. |- | 7 || Кучковка қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Кучковка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Кучковка]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 2 км. |} == Ғабит Мүсірепов ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Мемлекет және саяси қайраткер Е. Әуелбековтің бюсті, 2001 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Новоишим]] ауылы. |- | 2 ||Алғабас қорғаны, орта ғасыр; Ашанин қорымы, қола дәуірі; Бірлік қорғаны, көне темір дәуірі; Бірлік қорымы, қола дәуірі; 1-ші Бірлік қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Возвышенка қорымы, көне темір дәуірі; Гаршино тұрағы, неолит дәуірі; Гаршино ауылы жанындағы қорғандар, көне темір дәуірі; Григорьевка қорғаны, қола дәуірі; ГРП-37 1-ші қорғаны, көне темір дәуірі; ГРП-37 2-ші қорғаны, қола дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Новосёловка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Новоселовка]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 5,5 км; Новоишим ауылынан оңтүстікке қарай 0,5км; [[Бірлік (Ғабит Мүсірепов ауданы)|Бірлік]] ауылынан батысқа қарай 1 км; оңтүстік батысқа қарай 1 км; шығысқа қарай 1 км; [[Возвышенка (Ғабит Мүсірепов ауданы)|Возвышенка]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 3,2 км; [[Гаршино (Солтүстік Қазақстан облысы)|Гаршино]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 0,3 км; оңтүстік батысқа қарай 1 км; солтүстікке қарай 1,4 км; бұрынғы ГРП-37 солтүстік шығысқа қарай 1,4 км; солтүстік шығысқа қарай 0,3 км. |- | 3 || Дубровка ауылы жанындағы қорғандар, көне темір дәуірі; Ефимовка қазындысы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 1-ші Ефимовка қорымы, қола дәуірі; 2-ші Ефимовка қорымы, қола дәуірі; 3-ші Ефимовка қорымы, қола дәуірі; 4-ші Ефимовка қорымы, көне темір дәуірі; 5-ші Ефимовка қорымы, қола дәуірі; 6-шы Ефимовка қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі; Жылынтау қорымы, орта ғасыр; Западный қорымы, көне темір дәуірі; Западное ауылы жанындағы қорғандар, қола дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Дубровка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Дубровка]] ауылынан оңтүстікке қарай 2,2 км; [[Ефимовка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ефимовка]] ауылынан оңтүстікке қарай 0,7 км; солтүстік-солтүстік шығысқа қарай 2,8 км; солтүстікке қарай 2 км; солтүстікке қарай 1,5 км; солтүстікке қарай 0,8 км; солтүстік шығысқа қарай 0,3 км; оңтүстік шығысқа қарай; оңтүстік-оңтүстік батысқа қарай 8,4 км; [[Тоқсан би ауылы|Тоқсан би]] ауылынан оңтүстікке қарай 0,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км. |- | 4 || 1-ші Ковыльный қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Ковыльный қорымы, көне темір дәуірі; 3-ші Ковыльный қорымы, қола дәуірі; 4-ші Ковыльный қорымы, қола дәуірі; Қоңырсу тұрағы, неолит дәуірі; Қоңырсу қорымы, көне темір дәуірі; Мұққыр қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Неженка қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Неженка қорымы, қола дәуірі; 3-ші Неженка қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі; Новоселовка қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; Новоселовка қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Ковыльное (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ковыльное]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 4,6 км; солтүстік шығысқа қарай 1,8 км; солтүстік шығысқа қарай 2 км; солтүстік шығысқа қарай 3,1 км; [[Қоңырсу (ауыл)|Қоңырсу]] ауылынан батысқа қарай 2,7 км; оңтүстік-оңтүстік батысқа қарай 5 км; [[Мұқыр (Солтүстік Қазақстан облысы)|Мұқыр]] ауылынан батысқа қарай 1,5 км; [[Нежинка]] ауылынан батысқа қарай 0,2 км; оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 5,2 км; Новоселовка ауылынан солтүстік-солтүстік батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 6,8 км. |- | 5 || 1-ші Пески қорымы, қола дәуірі және көне темір дәуірі; 2-ші Пески қорымы, көне темір дәуірі; Приишим қорымы, көне темір дәуірі, қола дәуірі; 1-ші Привольное қорымы, қола дәуірі; 3-ші Привольное қорымы, көне темір дәуірі; 4-ші Привольное қорымы, көне темір дәуірі; Привольное ауылы жанындағы қорғандар, қола дәуірі; Рузаевка тұрағы, неолит дәуірі; 1-ші Рузаевка қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 2-ші Рузаевка қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Рухловка қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Пески (Солтүстік Қазақстан облысы)|Пески]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай; оңтүстікке қарай; Нежинка ауылынан солтүстікке қарай 3 км; [[Привольное (Новосел ауылдық округі)|Привольное]] ауылынан батысқа қарай 2,85 км; оңтүстік шығысқа қарай 5,3 км; оңтүстікке қарай 5,2 км; оңтүстік батысқа қарай 1,7 км; [[Рузаевка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Рузаевка]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3,3 км; оңтүстік батысқа қарай 3,7 км; батысқа қарай 2 км; оңтүстікке қарай 2,3 км. |- | 6 || 1-ші Рыбинка тұрағы, неолит дәуірі; 2-ші Рыбинка тұрағы, неолит дәуірі; 3-ші Рыбинка қорымы, көне темір дәуірі; 4-ші Рыбинка қорымы, қола дәуірі; Симоновка қорғаны, қола дәуірі; 1-ші Симоновка тұрағы, неолит дәуірі; 2-ші Симоновка тұрағы, неолит дәуірі; 4-ші Симоновка қорымы, орта ғасыр; 5-ші Симоновка тұрағы, қола дәуірі; 6-шы Симоновка қорымы, қола дәуірі; 7-ші Симоновка қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 8-ші Симоновка қорымы, көне темір дәуірі; 9-шы Симоновка қорымы, көне темір дәуірі, қола дәуірі || || археология ескерткіші || Рыбинка ауылынан шығысқа қарай 0,2 км; оңтүстікке қарай 0,3 км; оңтүстікке қарай 2 км; солтүстік-солтүстік батысқа қарай 1,5 км; [[Симоновка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Симоновка]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 2,7 км; оңтүстік шығысқа қарай 2,3 км; оңтүстік шығысқа қарай 2 км; солтүстікке қарай 1,6 км; солтүстікке қарай 2,5 км; солтүстікке қарай 1,3 км; оңтүстік батысқа қарай 9 км; солтүстік шығысқа қарай 2 км. |- | 7 || 1-ші Сокологоровка қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Сокологоровка қорымы, қола дәуірі; 3-ші Сокологоровка қорымы, көне темір дәуірі; Ставрополка қорғаны, көне темір дәуірі; Ставрополка ауылы жанындағы қорғандар, көне темір дәуірі; 2-ші Ставрополка қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Ставрополка қорымы, қола дәуірі; 2-ші Ставрополка қорымы, қола және көне темір дәуірі; 3-ші Ставрополка қорымы, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Сокологоровка]] ауылынан солтүстікке қарай 1,3 км; солтүстікке қарай 1,4 км; солтүстікке қарай 2,2 км; [[Ставрополка]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 7,5 км; солтүстік-солтүстік шығысқа қарай 6,25 км; солтүстікке қарай 4 км; ауылдың батыс жақ шеті; ауылдан солтүстік шығысқа қарай 1,4 км; солтүстік-солтүстік шығысқа қарай 4 км. |- | 8 || 2-ші Теңдік қорымы, қола дәуірі; 2-ші Теңдік қонысы, қола дәуірі; 1-ші Урожайное қорымы, қола дәуірі; 2-ші Урожайное қорымы, қола және көне темір дәуірі; 3-ші Урожайное қорымы, қола дәуірі; 4-ші Урожайное қорымы, қола дәуірі; 5-ші Урожайное қорымы, қола және көне темір дәуірі; Қара қорған қорғаны, көне темір дәуірі; Қара мола қорымы, орта ғасыр; 1-ші Чернозубовка қорымы, қола дәуірі; 2-ші Чернозубовка қорымы, қола дәуірі; 1-ші Чистополье қорымы, орта ғасыр; Чистополье ауылы жанындағы қорғандар, орта ғасыр; Яновка қорымы, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Теңдік (Солтүстік Қазақстан облысы)|Теңдік]] ауылынан солтүстік-солтүстік батысқа қарай 0,7 км; оңтүстік шығысқа қарай 1,7 км; Урожайное ауылынан солтүстік батысқа қарай 1,85 км; солтүстік батысқа қарай; оңтүстікке қарай 0,5 км; оңтүстік шығыс-шығысқа қарай 1,2 км; оңтүстік шығысқа қарай 6,5 км; [[Құйған (Солтүстік Қазақстан облысы)|Құйған]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 1,5 км; солтүстікке қарай 0,5 км; [[Чернозубовка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Чернозубовка]] ауылының батыс жақ шеті; ауылдан оңтүстікке қарай 1 км; [[Чистополье (Солтүстік Қазақстан облысы)|Чистополье]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3,5 км; оңтүстік батысқа қарай 1,7 км; [[Дубровка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Дубровка]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 4,5 км. |} == Есіл ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || [[Құлсары батыр кесенесі |Құлсары батыр жерленген жер]], ХІХ ғасырдың 2-ші жартысы ||[[Сурет:Құлсары батыр кесенесі.jpg|thumb|right|150px|]] || киелі нысан || [[Бұлақ (Солтүстік Қазақстан облысы)|Бұлақ]] ауылы. |- | 2 || 1-ші Амангелді қонысы, қола дәуірі; 1-ші Бірлік қонысы, қола дәуірі; Жаңабай қорымы, көне темір дәуірі; Ильинка қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 2-ші Ильинка тұрағы, неолит дәуірі; [[Ильинка қонысы|3-ші Ильинка қонысы]], қола дәуірі; 2-ші Калиновка қорымы, қола дәуірі; Қарабұлақ қорғаны, көне темір дәуірі; Қаратал қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі; Қаратал қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Луговое қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Мектеп қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Мектеп қорымы, қола дәуірі || || археология ескерткіші || [[Амангелді (Амангелді ауылдық округі)|Амангелді]] ауылынан солтүстікке қарай 0,2 км; [[Николаевка (Есіл ауданы)|Николаевка]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 4,5 км; шығысқа қарай 2,5 км; [[Ильинка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ильинка]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 0,5 км; солтүстікке қарай 1 км; солтүстік батысқа қарай 0,3 км; [[Калиновка (Есіл ауданы)|Калиновка]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3 км; Николаевка ауылынан шығысқа қарай 2,8 км; [[Қаратал (Есіл ауданы)|Қаратал]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 2 км; оңтүстік батысқа қарай 1,5 км; [[Луговое (Солтүстік Қазақстан облысы)|Луговое]] ауылынан оңтүстікке қарай 2,7 км; Мектеп ауылынан солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 3,5 км. |- | 3 || Николаевка қорғаны, қола дәуірі; 1-ші Николаевка қорымы, көне темір дәуірі; 3-ші Николаевка қорғаны, көне темір дәуірі; 4-ші Николаевка қорғаны, көне темір дәуірі; Петровка табыну орны, қола дәуірі; 2-ші Петровка қонысы, қола дәуірі; 3-ші Петровка қонысы, соңғы қола дәуірі; 4-ші Петровка қонысы, соңғы қола дәуірі; 5-ші Петровка қонысы, қола дәуірі; 1-ші Петровка қорғаны, қола дәуірі; 2-ші Петровка қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Петровка қорғаны, көне темір дәуірі; Покровка қорғаны, көне темір дәуірі; Покровка қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Покровка қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; Сухая Ляга қорымы, қола дәуірі|| || археология ескерткіші || Николаевка ауылынан шығысқа қарай 0,1 км; солтүстік шығықа қарай 7,2 км; шығысқа қарай 0,3 км; солтүстік шығысқа қарай 2,2 км; [[Петровка (Есіл ауданы)|Петровка]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 4 км; оңтүстік шығысқа қарай 5 км; оңтүстік шығысқа қарай 8 км; оңтүстікке қарай 4,1 км; оңтүстікке қарай 3,9 км; солтүстік батысқа қарай 0,3 км; солтүстік батысқа қарай 1,8 км; солтүстік батысқа 1,5 км; солтүстік батысқа 3 км; оңтүстік шығысқа қарай 1,5 км; солтүстік шығысқа қарай 2,5 км; солтүстік шығысқа қарай 1 км. |- | 4 || 1-ші Томарқарасу қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Томарқарасу қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; Өрнек қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Өрнек тұрағы, неолит дәуірі; Өрнек қорымы, қола дәуірі; 1-ші Явленка қорымы, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || Амангелді ауылынан оңтүстікке қарай 0,2 км; оңтүстікке қарай 0,3 км; [[Өрнек (Солтүстік Қазақстан облысы)|Өрнек]] ауылы солтүстік қарай; оңтүстікке қарай 1 км; оңтүстікке қарай 2 км; [[Явленка]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 4 км. |} == Жамбыл ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Көпес Боярскийдің үйі, ХХ ғасырдың басы; [[Иван Шуховтың мұражай үйі |Жазушы И. Шуховтың үйі]], 1947 жыл; Жазушы И. Шуховтың бюсті, 2006 жыл; Пресновская бекінісі, 1752 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер Н.В. Вашутинның қабірі, 1983 жыл ||[[Сурет:И. Шуховтың мұражай үйі.jpg|thumb|right|150px|<small>И. Шуховтың мұражай үйі.</small>]] || қала құрылысы және сәулет/монументтік өнер құрылысы || [[Пресновка (Жамбыл ауданы)|Пресновка]] ауылы. |- | 2 || [[Сәбит Мұқановтың мұражай үйі|Жазушы С. Мұқановтың үйі]], ХХ ғасырдың 20-30 жылдары тұрған ||[[Сурет:С. Мұқановтың мұражай үйі (СҚ облысы).jpg|thumb|right|150px|]] || қала құрылысы және сәулет || [[Сәбит (ауыл)|Сәбит]] ауылы. |- | 3 || Кабанья бекінісі, 1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || [[Қабан (ауыл)|Қабан]] ауылы. |- | 4 || Пресноизбный бекінісі, 1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || [[Екатериновка (Жамбыл ауданы)|Екатериновка]] ауылы. |- | 5 || Кладбинский бекінісі, 1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || [[Кладбинка]] ауылы. |- | 6 || Болотноколодезный бекінісі,1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || [[Новорыбинка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Новорыбинка]] ауылы. |- | 7 || Пресный бекінісі, 1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || [[Пресноредуть]] ауылы. |- | 8 || Сенжарский бекінісі, 1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || [[Сеңжар ]] ауылы. |- | 9 || 1-ші Әулиеоба қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Әулиеоба қорымы, көне темір дәуірі; Байтоғай қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Қарақамыс қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Қарақамыс қорымы, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Қарақамыс (Жамбыл ауданы)|Қарақамыс]] ауылынан оңтүстікке қарай 7 км ; оңтүстікке қарай 7 км; солтүстік батысқа қарай 1 км; оңтүстікке қарай 0,3 км; солтүстік батысқа қарай 1,5 км. |- | 10 || Балтабек қорымы, көне темір дәуірі; Новорыбинка қорғаны, көне темір дәуірі; Островка қорғаны, көне темір дәуірі; Саркөл қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; Суаткөл қорымы, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || бұрынғы Октябрь ауылынан солтүстік батысқа қарай 1 км; [[Новорыбинка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Новорыбинка]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 2,5 км; бұрынғы Островка ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 2 км; [[Озёрное (Жамбыл ауданы)|Озерное]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 8 км; оңтүстік шығысқа қарай 1,8 км. |- | 11 || Доғалақ қорымы, көне темір дәуірі; Қорғызбай қорымы, орта ғасыр; Шағрай қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр || || археология ескерткіші || [[Украинское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Украинское]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 11 км; оңтүстік шығысқа қарай 1 км; солтүстік шығысқа қарай11 км . |- | 12 || Кеңесоба қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; Толыбай қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Увал қорымы, қола дәуірі; 2-ші Увал қорымы, көне темір дәуірі; Усердное қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Суаткөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Суаткөл]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3 км; [[Нұрымбет]] ауылынан оңтүстікке қарай 4 км; [[Макарьевка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Макарьевка]] ауылынан батысқа қарай 4 км; оңтүстік батысқа қарай 4 км; бұрынғы Усердное ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 1 км. |- | 13 || 1-ші Майбалық қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Майбалық қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр, ХХ ғасыр; Сорбалық қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр|| || археология ескерткіші || [[Майбалық (Жамбыл ауданы)|Майбалық]] ауылынан шығысқа қарай 0,3 км; батысқа қарай 3 км; оңтүстік батысқа қарай 10 км. |- | 14 || Ұлпанның жерленген жері, 1827-1878 жылдар|| || киелі нысан || [[Жаңажол (Жамбыл ауданы)|Жаңажол]] ауылы. |- | 15 || [[Ғабит Мүсіреповтің мұражай үйі]], 1992 жыл||[[Сурет:Ғ. Мүсіреповтың мұражай үйі.jpg|thumb|right|150px|<small>Ғ. Мүсіреповтың мұражай үйі.</small>]] || қала құрылыс және сәулет || [[Жаңажол (Жамбыл ауданы)|Жаңажол]] ауылы. |} == Қызылжар ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Гагарий бекінісі, 1752 жыл; Кривозерный бекінісі, 1752 жыл; Скопин бекінісі, 1752 жыл|| || қала құрылысы және сәулет || [[Вознесенка (Куйбышев ауылдық округі)|Вознесенка]] ауылы; [[Кривоозёрка|Кривоозерка]] ауылы; бұрынғы Қызыл Маяк ауылы. |- | 2 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.П. Дрягиннің қабірі, 1981 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер А.В. Дудконың қабірі, 1980 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Архангельское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Архангельское]] ауылы; [[Рассвет (Қызылжар ауданы)|Рассвет]] ауылы. |- | 3 || Березов қорғаны, көне темір дәуірі; 4-ші Бескөл қонысы, қола дәуірі; 5-ші Бескөл қонысы, қола дәуірі; 2-ші Боголюбово тұрағы, неолит дәуірі, көне темір дәуірі; 3-ші Боголюбово тұрағы, неолит дәуірі; 1-ші Вагулино тұрағы, неолит және қола дәуірі; 2-ші Вагулино қонысы, қола дәуірі; 3-ші Вагулино қонысы, қола дәуірі; 4-ші Вагулино қонысы, қола дәуірі; 5-ші Вагулино қонысы, қола дәуірі || || археология ескерткіші || Бұрынғы Новопавловка ауылынан солтүстік шығысқа қарай 4 км; [[Петропавл]] қаласынан оңтүстік батысқа қарай 17 км; [[Бәйтерек (Қызылжар ауданы)|Бәйтерек]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 1,4 км; [[Боголюбово (Солтүстік Қазақстан облысы)|Боголюбово]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік батысқа қарай 6 км; оңтүстік-оңтүстік шығысқа қарай 4 км; [[Вагулино]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 4,2 км; солтүстік шығысқа қарай 4,4 км. |- | 4 || Долматов қалашығы (Ак-Ирий), көне темір дәуірі; Затон қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Затон қонысы, қола дәуірі; Красногорка қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Красногорка қорғаны, көне темір дәуірі; Лебяжье (1-ші Соколовка) қорымы, көне темір дәуірі; Новоникольское қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 1-ші Новоникольское қонысы, қола дәуірі; 3-ші Новоникольское қонысы, қола дәуірі; 2-ші Новоникольское тұрағы, неолит дәуірі; Полковниково қорғаны, көне темір дәуірі; Рассвет қорғаны, көне темір дәуірі; Семипалатное қонысы, қола дәуірі; Семипалатное қорымы, қола дәуірі; 3-ші Соколовка қорымы, қола дәуірі; 4-ші Соколовка қонысы, қола дәуірі; Учхоз қорғаны, көне темір дәуірі; Чалково қорымы, қола дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Долматово (Солтүстік Қазақстан облысы)|Долматов]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3 км; [[Затон (Солтүстік Қазақстан облысы)|Затон]] ауылынан оңтүстікке қарай 1,5 км; бұрынғы Учхоз кентінен 0,1 км; Красная Горка ауылынан солтүстік шығысқа қарай 4 км; Приишимка ауылынан оңтүстікке қарай 2,5 км; Бұрынғы Горбуновка ауылынан батысқа қарай 0,5 км; [[Новоникольское (Новоникольский ауылдық округі)|Новоникольское]] ауылынан батысқа қарай 6 км; Петропавл қаласынан оңтүстікке қарай 50 км; Новоникольское ауылынан солтүстік батысқа қарай 2 км; оңтүстікке қарай 1 км; Вагулино ауылынан солтүстікке қарай 0,5 км; [[Рассвет (Қызылжар ауданы)|Рассвет]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 2,5 км; [[Семипалатное]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 3 км; солтүстікке қарай 1,5 км; [[Большая Малышка]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3,25 км; оңтүстік батысқа қарай 3,25 км; Бұрынғы Учхоз кентінен оңтүстікке қарай 2 км; [[Новоалександровка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Новоалександровка]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 5 км. |} == Мағжан Жұмабаев ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Лебяжье бекінісі, 1752 жыл; Полуденная бекінісі, 1752 жыл; Ганькин бекінісі, 1752 жыл; Медвежий бекінісі, 1752 жыл|| || қала құрылысы және сәулет || [[Лебяжье (Солтүстік Қазақстан облысы)|Лебяжье]] ауылы; [[Полудино]] ауылы; [[Ганькино (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ганькино]] ауылы; [[Медвежка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Медвежка]] ауылы; |- | 2 || М. Жұмабаевтың бюсті, 2000 жыл; М. Жұмабаевтың ескерткіші, 1993 жыл; Баян батырдың бюсті, 2006 жыл|| [[Сурет:127116442033 place.jpg|thumb|right|150px|<small>М. Жұмабаевтың ескерткіші</small>]] || монументтік өнер құрылысы || [[Булаев]] қаласы. |- | 3 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер Н.М. Сусолдың қабірі, 1982 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.Ю. Ишхановтың қабірі,1982 жыл|| || монументтік өнер құрылысы || [[Молодогвардейское (Солтүстік Қазақстан облысы)|Молодогвардейское]] ауылы. |- | 4 || М. Жұмабаевтың ескерткіші, 2003 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Сарытомар]] ауылы. |- | 5 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.К. Миллердің қабірі, 1980 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер Д.А. Лещенконың қабірі, 1981 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер А.Ю. Орловтың қабірі, 1987 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер А.И. Бунковскийдің қабірі, 1980 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер А.Я. Гертердің қабірі, 1980 жыл || || монументтік өнер құрылысыҰяшық мәтіні || [[Гаврино (Солтүстік Қазақстан облысы)|Гаврино]] ауылы; [[Надёжка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надежка]] ауылы; [[Ұзынкөл (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Ұзынкөл]] ауылы; [[Чистовское]] ауылы; [[Чистое (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Чистое]] ауылы. |- | 6 || Полудино қорғаны, көне темір дәуірі, орта ғасыр || || археология ескерткіші || [[Полудино]] ауылынан оңтүстікке қарай 1,3 км. |} == Мамлют ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- |1 || Становая бекінісі, 1752 жыл; Дубровный бекінісі, 1752 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер Н.Н. Осначтың қабірі,1984 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер А.С. Құсайыновтың қабірі, 1985 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.В. Петрушинның қабірі, 1983 жыл|| || қала құрылысы және сәулет || [[Становое (Солтүстік Қазақстан облысы)|Становое]] ауылы; [[Дубровное (Мамлют ауданы)|Дубровное]] ауылы; [[Мамлют]] қаласы; [[Бексейіт]] ауылы, [[Белое (Мамлют ауданы)|Белое]] ауылы. |- | 2 || 3-ші Мамлютка қорғаны, көне темір дәуірі; Меңгесер қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр|| || археология ескерткіші || Мамлют қаласынан солтүстікке қарай; [[Менгесер|Меңгесер]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км. |} == Тайынша ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || 1-ші Аққұдық қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Аққұдық тұрағы, неолит дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Аққұдық (Тайынша ауданы)|Аққұдық]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 7 км; оңтүстік шығысқа қарай 6 км. |- | 2 || 1-ші Амандық қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Амандық қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Амандық қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 2-ші Қарасу қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Қарасу қонысы, қола дәуірі; 1-ші Литжан қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Литжан қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 4-ші Литжан қорғаны, көне темір дәуірі; 5-ші Литжан қорымы, көне темір дәуірі; 7-ші Литжан қорымы, қола дәуірі; 1-ші Сексенбайсор қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 2-ші Сексенбайсор қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Сексенбайсор қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 4-ші Сексенбайсор қорғаны, көне темір дәуірі; 5-ші Сексенбайсор қорғаны, көне темір дәуірі; 6-шы Сексенбайсор қорымы, орта ғасыр|| || археология ескерткіші || [[Амандық (ауыл)|Амандық]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік батысқа қарай 4 км; оңтүстік батысқа қарай 6 км; оңтүстік батысқа қарай 12 км; оңтүстік батысқа қарай 12,2 км; оңтүстік батысқа қарай 11,8 км; батыс-оңтүстік батысқа қарай 13,2 км; батыс-оңтүстік батысқа қарай 11,2 км; батысқа қарай 5,5 км; батысқа қарай 5,2 км; батысқа қарай 5 км; батысқа қарай 6,3 км; оңтүстік батысқа қарай 6,2 км; оңтүстік батысқа қарай 5,5 км; оңтүстік батысқа қарай 5,7 км; оңтүстік батысқа қарай 6 км; батысқа қарай 4,4 км. |- | 3 || Бірлік тұрағы, неолит дәуірі; 1-ші Берлиновка тұрағы, неолит; 2-ші Берлиновка тұрағы, неолит; 3-ші Берлиновка тұрағы, кейінгі неолит, қола дәуірі; 4-ші Берлиновка тұрағы, неолит; 5-ші Берлиновка тұрағы, неолит; 6-шы Берлиновка тұрағы, неолит; 7-ші Берлиновка тұрағы, неолит || || археология ескерткіші || бұрынғы Бірлік ауылынан солтүстік шығысқа қарай 0,5 км; бұрынғы Берлиновка ауылынан солтүстікке қарай 1,5 км; солтүстікке қарай 1,5 км; солтүстікке қарай 1 км; оңтүстікке қарай 0,5 км; оңтүстікке қарай 1 км; ауылынан оңтүстікке қарай 1 км; оңтүстікке қарай 1,2 км. |- | 4 || 1-ші Виноградовка тұрағы, неолит дәуірі; 2-ші Виноградовка тұрағы, мезолит, неолит; 7-ші Виноградовка тұрағы, неолит дәуірі; 8-ші Виноградовка тұрағы, неолит дәуірі; 9-шы Виноградовка тұрағы, қола дәуірі; 10-шы Виноградовка тұрағы, неолит дәуірі; 11-ші Виноградовка тұрағы, неолит дәуірі; 12-ші Виноградовка тұрағы, ерте неолит және қола дәуірі; 13-ші Виноградовка тұрағы, неолит дәуірі; 14-ші Виноградовка тұрағы, неолит, мезолит; 15-ші Виноградовка тұрағы, неолит дәуірі || || археология ескерткіші || [[Виноградовка (Тайынша ауданы)|Виноградовка]] ауылынан солтүстік шығысқа қарай 2 км; солтүстікке қарай 3,3 км; солтүстік шығысқа қарай 3,7 км; солтүстік шығысқа қарай 3,5 км; солтүстік шығысқа қарай 4 км; солтүстік шығысқа қарай 3 км; бұрынғы Берлиновка ауылынан оңтүстікке қарай 2,5 км; солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 2,5 км; солтүстік шығысқа қарай 3,5 км; солтүстік шығысқа қарай 1,5 км. |- | 5 || 2-ші Золоторунное қорымы, орта ғасыр; 3-ші Золоторунное қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 4-ші Золоторунное қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Ынталы қорғаны, көне темір дәуірі; || || археология ескерткіші || [[Золоторунное]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 7 км; шығысқа қарай 7,5 км; шығысқа қарай 7,5 км; бұрынғы Ынталы ауылынан солтүстікке қарай 3,7 км. |- | 6 || 1-ші Московка қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Октябрьское қорымы, қола дәуірі; 2-ші Октябрьское қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 3-ші Октябрьское қорымы, қола дәуірі; 3-ші Рощинское тұрағы, энеолит дәуірі|| || археология ескерткіші || бұрынғы Московка ауылынан солтүстікке қарай 0,7 км; [[Октябрьское (Рощин ауылдық округі)|Октябрьское]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 км; оңтүстік батысқа қарай 3 км; оңтүстікке қарай 2 км; [[Рощинское]] ауылынан шығысқа қарай 2,5 км. |- | 7 || 1-ші Рощинское қонысы, неолит, энеолит, көне темір дәуірі; 1-ші Шағалалы қонысы, қола дәуірі; Теңдік қонысы, неолит дәуірі; 2-ші Теңдік қорымы, көне темір дәуірі; 3-ші Теңдік қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Үшсай қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Үшсай қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || Рощинское ауылынан оңтүстікке қарай 1,5 км; бұрынғы Линеевка ауылынан солтүстік батысқа қарай 3 км; [[Теңдік (Солтүстік Қазақстан облысы)|Теңдік]] ауылының шығыс жақ шетінде; ауылдан солтүстік шығысқа қарай 4 км; батысқа қарай 2,3 км; [[Тихоокеанское]] ауылынан оңтүстікке қарай 4,1 км; оңтүстікке қарай 5,9 км. |- | 8 || 4-ші Шұңқыркөл қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Шұңқыркөл қорымы, қола дәуірі; 2-ші Шұңқыркөл қорымы, қола дәуірі; 3-ші Шұңқыркөл қорымы, қола дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Шұңқыркөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Шұңқыркөл]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3 км; оңтүстік батысқа қарай 0,7 км; батысқа қарай 2,5 км; солтүстік батысқа қарай 2 км. |} == Тимирязев ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Қайран қорғаны, көне темір дәуірі || Ұяшық мәтіні || археология ескерткіші || [[Жарқын (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жарқын]] ауылынан оңтүстікке қарай 8 км. |} == Уәлиханов ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || 1-ші Бабеке қорғаны, көне темір дәуірі; Жуантөбе қорымы, көне темір дәуірі, ХХ ғасыр; 1-ші Жуантөбе тұрағы, неолит дәуірі; 1-ші Қазанқап қорғаны, қола дәуірі; 2-ші Қазанқап қорғаны, қола дәуірі; 3-ші Қазанқап қорғаны, қола дәуірі; 4-ші Қазанқап қорғаны, көне темір дәуірі; 5-ші Қазанқап қорғаны, қола дәуірі; 6-шы Қазанқап қорымы, орта ғасыр; 8-ші Қазанқап қорымы, қола дәуірі; 7-ші Қазанқап тұрағы, неолит дәуірі|| || археология ескерткіші || бұрынғы Бабеке ауылынан оңтүстікке қарай 2,5 км; бұрынғы Жуантөбе ауылынан солтүстікке қарай 1 км; оңтүстікке қарай 3 км; бұрынғы Қазанғап ауылынан батысқа қарай 0,4 км; оңтүстік батысқа қарай 2 км; оңтүстік батысқа қарай 2,2 км; батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 5,9 км; оңтүстік батысқа қарай 6 км; оңтүстік батысқа қарай 6,3 км; оңтүстік шығысқа қарай 0,4 км. |- | 2 || Қарасу қорымы, қола дәуірі, орта ғасыр; 1-ші Қарасу қорғаны, қола дәуірі; 8-ші Көксеңгісор қорымы, қола дәуірі; 1-ші Көксеңгісор қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Көксеңгісор қорғаны, қола дәуірі; 3-ші Көксеңгісор қорғаны, қола дәуірі; 4-ші Көксеңгісор қорғаны, көне темір дәуірі; 5-ші Көксеңгісор қорғаны, қола дәуірі; 6-шы Көксеңгісор қорғаны, қола дәуірі; 7-ші Көксеңгісор қорғаны, қола дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Золотая Нива (Уәлиханов ауданы)|Золотая Нива]] ауылынан шығысқа қарай 5,2 км; шығысқа қарай 5,3 км; бұрынғы Баянбай ауылынан оңтүстікке қарай 1,7 км; солтүстік батысқа қарай 4,8 км; оңтүстікке қарай 1,3 км; оңтүстікке қарай 3 км; оңтүстікке қарай 1,5 км; оңтүстікке қарай 1,5 км; оңтүстікке қарай 1,4 км; оңтүстікке қарай 1,6 км. |- | 3 || Комсомольское қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 1-ші Комсомольское қорғаны, қоладәуірі; 2-ші Комсомольское қорғаны, қола дәуірі; 3-ші Комсомольское қорғаны, қола дәуірі; 4-ші Комсомольское қорғаны, қола дәуірі; 5-ші Комсомольское қорғаны, көне темір дәуірі; 6-шы Комсомольское қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Қыздыңқарасу қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Қыздыңқарасу қорғаны, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 2-ші Қыздыңқарасу қорғаны, қола дәуірі; 3-ші Қыздыңқарасу қорғаны, қола дәуірі; 4-ші Қыздыңқарасу қорғаны, қола дәуірі; 5-ші Қыздыңқарасу қорғаны, қола дәуірі; Қызөзен қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Төбе қорымы, көне темір дәуірі; 3-ші Төбе қорымы, көне темір дәуірі; 6-шы Төбе қорымы, көне темір дәуірі; 7-ші Төбе қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Аққұдық (Уәлиханов ауданы)|Аққұдық]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 10,7 км; шығысқа қарай 1,5 км; шығысқа қарай 1,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 7 км; оңтүстік шығысқа қарай 7 км; оңтүстік шығысқа қарай 9,9 км; оңтүстік шығысқа қарай 9,9 км; бұрынғы Прожектор ауылынан солтүстікке қарай 2,1 км; солтүстікке қарай 4,4 км; Аққұдық ауылынан оңтүстікке қарай 4,7 км; оңтүстікке қарай 7 км; оңтүстікке қарай 3,4 км; оңтүстікке қарай 3,4 км; оңтүстік шығысқа қарай 17 км; бұрынғы Прожектор ауылынан солтүстікке қарай 5,7 км; Аққұдық ауылынан оңтүстікке қарай 8,5 км; оңтүстікке қарай 4,1 км; оңтүстік шығысқа қарай қарай 2 км. |- | 4 || 2-ші Саға тұрағы, неолит дәуірі; 3-ші Талдысай қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Теке қорғаны, қола дәуірі; 2-ші Теке қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Теке қорғаны, қола дәуірі || || археология ескерткіші || бұрынғы Қазанғап ауылынан солтүстік батысқа қарай 10,5 км; [[Қаратерек (Солтүстік Қазақстан облысы)|Қаратерек]] ауылынан батысқа қарай 9,5 км; [[Көбенсай]] ауылынан шығысқа қарай 8 км; Тілеусай ауылынан батысқа қарай 2,7 км; бұрынғы Саға ауылынан шығысқа қарай 0,7 км. |} == Шал ақын ауданы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Шал ақынның бюсті, 2007 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Сергеев]] қаласы. |- | 2 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер С.М. Рыжковтың қабірі, 1984 жыл || || монументтік өнер құрылысы || [[Меней]] ауылы. |- | 3 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер В.Н. Поданевтің қабірі, 1981 жыл || || монументтік өнер құрылысы || бұрынғы [[Неждановка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Неждановка]] ауылы. |- | 4 || Афанасьевка қорымы, қола дәуірі; Бағанаты қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Бағанаты қорымы, қола және көне темір дәуірі; 2-ші Бағанаты қорымы, қола және көне темір дәуірі, орта ғасыр; 3-ші Бағанаты қорымы, қола дәуірі; Байқара қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі, көне және кейінгі орта ғасыр; Байқызыл қорғаны, көне темір дәуірі; Бектеңіз қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі; [[Бұрлық (көне зират)|1-ші Бұрлық қорымы, қола дәуірі]]; 2-ші Бұрлық қорымы, орта ғасыр; Графские развалины қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі; Двойники қорымы, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Афанасьевка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Афанасьевка]] ауылынан батысқа Қарай 1,4 км; [[Бағанаты]] ауылынан шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 0,6 км; оңтүстік шығысқа қарай 1,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 0,6 км; Сергеев қаласынан солтүстікке қарай 3,5 км; [[Социал]] ауылынан оңтүстік батысқа қарай 2,2 км; Афанасьевка ауылынан солтүстік батысқа қарай 5 км; Социал ауылынан оңтүстік батысқа қарай 3,5 км; оңтүстік батысқа қарай 3,6 км; Афанасьевка ауылынан батысқа қарай 6 км; [[Двойники]] ауылынан батысқа қарай 5 км. |- | 5 || 1-ші Жаңаталап қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Жаңаталап қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Жаңаталап қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Жаңаталап (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жаңаталап]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 2,5 км; солтүстік батысқа қарай 3,1 км; солтүстік батысқа қарай 3,7 км. |- | 6 || 1-ші Коноваловка қорғаны, көне темір дәуірі; 1-ші Коноваловка қорымы, көне темір дәуірі; 2-ші Коноваловка қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Коноваловка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Коноваловка]] ауылынан солтүстікке қарай 0,6 км; солтүстікке қарай 3 км; солтүстік батысқа қарай 2 км. |- | 7 || Крещенка қорымы, қола дәуірі; 1-ші Крещенка қорымы, қола дәуірі; 2-ші Крещенка қорымы, қола дәуірі; 3-ші Крещенка қорымы, қола дәуірі; 4-ші Крещенка қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр; 5-ші Крещенка қорымы, қола дәуірі; 6-шы Крещенка қорғаны, көне темір дәуірі; 7-ші Крещенка қорымы, қола дәуірі || || археология ескерткіші || [[Крещенка (Солтүстік Қазақстан облысы)|Крещенка]] ауылынан солтүстікке қарай 2 км; шығысқа қарай 0,5 км; шығысқа қарай 0,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 5 км; оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік батысқа қарай 4 км; солтүстік шығысқа қарай 1,5 км; ауылдың фермасынан солтүстік шығысқа қарай 1 км. |- | 8 || 1-ші Куприяновка қорғаны, орта ғасыр; 1-ші Куприяновка қорымы, қола дәуірі, орта ғасыр; 2-ші Куприяновка қорымы, қола дәуірі; 2-ші Куприяновка қорғаны, көне темір дәуірі; 3-ші Куприяновка қорымы, көне темір дәуірі; 3-ші Куприяновка қорғаны, көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || [[Куприяновка (Шал ақын ауданы)|Куприяновка]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 0,7 км; солтүстік шығысқа қарай 0,5 км; солтүстік шығысқа қарай 4 км; солтүстік шығысқа қарай 3,5 км; солтүстік шығысқа қарай 3 км; солтүстік шығысқа қарай 3,5 км. |- | 9 || Ленино тұрағы, неолит дәуірі; Моңғол зираты қорғаны, көне темір дәуірі; Октябрь қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Октябрь қорымы, қола дәуірі; 2-ші Октябрь қорымы, қола дәуірі; 1-ші Рясинка қорғаны, көне темір дәуірі|| || археология ескерткіші || [[Ысқақ Ыбыраев ауылы|Ысқақ Ыбыраев]] ауылынан батысқа қарай 0,8 км; [[Арай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Арай]] ауылынан батысқа қарай 7 км; [[Ұзынжар]] ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 0,5 км; оңтүстік шығысқа қарай 4 км; оңтүстікке қарай 2,5 км; [[Рясинка (ауыл)|Рясинка]] ауылынан солтүстікке қарай 2,4 км. |- | 10 || Сергеевка қонысы, көне қола дәуірі; 1-ші Сергеевка қорымы, қола дәуірі және көне темір дәуірі; 2-ші Сергеевка қорымы, қола дәуірі; 3-ші Сергеевка қорымы, қола дәуірі; 4-ші Сергеевка қорғаны, көне темір дәуірі; 5-ші Сергеевка қорғаны (Байқара қорымы), көне темір дәуірі; 6-шы Сергеевка қорғаны (Байқарақорымы), көне темір дәуірі || || археология ескерткіші || Сергеев су торабынан солтүстікке қарай 0,35 км; Сергеев қаласынан 3 км; [[Қаратал (Шал ақын ауданы)|Қаратал]] ауылынан солтүстікке қарай 4,2 км; солтүстікке қарай 3,6 км; батысқа қарай 1,1 км; Сергеев қаласынан солтүстікке қарай 4 км; солтүстікке қарай 3 км. |- | 11 || 1-ші Социал қорғаны, көне темір дәуірі; 2-ші Социал қорымы, көне темір дәуірі; 1-ші Ступинка қорғаны, көне темір дәуірі; Сухой қорғаны, көне темір дәуірі; Ұлыбай қорымы, қола және көне темір дәуірі; Чудаскай қорғаны, көне темір дәуір; Шолақ қорымы, көне темір дәуірі, орта ғасыр|| || археология ескерткіші || Социал ауылынан оңтүстік шығысқа қарай 0,7 км; оңтүстік шығысқа қарай 0,5 км; [[Жаңаталап (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жаңаталап]] ауылынан солтүстік батысқа қарай 5 км; Ұзынжар ауылынан солтүстік шығысқа қарай 5 км; Двойники ауылынан батысқа қарай 5 км; Октябрьское ауылынан оңтүстік батысқа қарай 1,5 км; Ысқақ Ыбыраев ауылынан солтүстік шығысқа қарай 3 км. |} == Петропавл қаласы == {| class="wikitable" |+ |- ! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері |- | 1 || Реалдық училищенің өндірістік үй-жайы, 1903 жыл; Реалдық училищенің қызметтік ғимараты, 1903 жыл; Қалалық училище, ХХ ғасырдың басы; Реалдық училище, 1903 жыл|| || қала құрылысы және сәулет || В. Булавский атындағы көше, 2Б, 6А, 2, 6. |- | 2 || Романов училищесі, 1913-1915 жылдар; Көпес клубы, 1906 жыл|| [[File:Romanov School.jpg|thumb|right|150px|<small>Романов училищесі</small>]] || қала құрылысы және сәулет ||Театральная көшесі, 42, 38. |- | 3 || Сауда үйі, 1915-1916 жылдар || [[File:Сауда үйі, 1915-1916 жылдар 01.jpg|thumb|Сауда үйі]] || қала құрылысы және сәулет || Евгений Брусиловский атындағы көше, 22. |- | 4 || Тегеурінді су мұнарасы, 1902 жыл || [[File:Тегеурінді су мұнарасы, 1902 жыл 03.jpg|thumb|Тегеурінді су мұнарасы]] || қала құрылысы және сәулет || Амангелді көшесі, 147. |- | 5 || Көпес үйі, XIX ғасырдың аяғы; Шамсутдиновтың сауда үйі, XIX ғасырдың аяғы; Көпес Стреловтың үйі, XIX ғасырдың аяғы; Көпес Стреловтың дүкені, XIX ғасырдың аяғы; Коммерсант Аркельдің үйі (қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану мұражайы]]), 1891 жыл; Көпес Турлаповтың үйі, XX ғасырдың басы; Әкімшілік ғимарат, ХХ ғасырдың 30-шы жылдары; Көпес Черемисиновтың үйі, 1895 жыл; Көпес Шафеевтің үйі, XIX ғасырдың аяғы; Көпес Шафеевтің дүкені, XIX ғасырдың аяғы; В.И. Ленин атындағы № 1 мектеп, 1935-1938 жылдар; Костел ғимараты, ксендз үйі, ХХ ғасырдың басы; Көпес Чукановтың үйі, XIX ғасырдың аяғы; Сауда үйінің ғимараты, 1911-1915 жылдар; Көпес Казанцевтің үйі, XIX ғасырдың 2-ші жартысы; Көпес Казанцевтің дүкені, XIX ғасырдың 2-ші жартысы; Көпес үйі, ХХ ғасырдың басы||[[File:Торговый дом Шамсутдинова, конец XIX века.jpg|thumb|right|150px|<small>Шамсутдиновтың сауда үйі</small>]] [[File:Көпес Казанцевтің үйі, XIX ғасырдың екінші жартысы.jpg|thumb|right|150px|<small>Көпес Казанцевтің үйі</small>]] [[Сурет:СҚ облыстық тарихи-өлкетану мұражайы.jpg|thumb|right|150px|<small>Солтүстік Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану мұражайы.</small>]] || қала құрылысы және сәулет || Қазақстан Конституциясы көшесі, 18, 17, 44, 46, 48, 52, 13, 10, 24, 22, 39, 43, 43А, 20, 12, 2, 4, 31. |- | 6 || Муратовтың диірмені, 1904-1905 жылдар; Муратовтың диірмен қоймалары, 1904-1905 жылдар|| || қала құрылысы және сәулет || Интернациональная көшесі, 63. |- | 7 || [[Дін Мұхаммад мешіті]], XIX ғасырдың 2-ші жартысы || [[File:Дін-Мұхаммад мешіті, XIX ғасырдың 2-ші жартысы 1.jpg|thumb|right|150px|<small>Дін-Мұхаммад мешіті</small>]] || қала құрылысы және сәулет || С. Мұқанов көшесі, 34. |- | 8 || Мешіт, XIX ғасырдың 2-ші жартысы; Энергетиктер мәдениет үйі, 1956 жыл (қазіргі [[С. Мұқанов атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық қазақ музыкалық драма театры]]); Мердігер Малаховтың үйі, XIX ғасырдың аяғы; Көпес Измайловтың үйі, XIX ғасырдың аяғы ||[[Сурет:С. Мұқанов атындағы СҚ облыстық қазақ музыкалық драма театры.jpg|thumb|right|150px|<small>С. Мұқанов атындағы СҚ облыстық қазақ музыкалық драма театры.</small>]] || қала құрылысы және сәулет || Жамбыл атындағы көше, 160, 185, 184, 166. |- | 9 || Локомотив депосы, 1892-1896 жылдар; Теміржол вокзалы, 1894 жыл || || қала құрылысы және сәулет || Н.А. Ахременко көшесі, 81, 47. |- | 10 || Мемлекеттік банк, ХХ ғасырдың басы; Алғашқы электр станциясының ғимараты, XIX ғасырдың аяғы||[[File:Первая электростанция, Петропавловск.jpg|thumb|right|150px|<small>Алғашқы электр станциясының ғимараты</small>]] || қала құрылысы және сәулет || Советская көшесі, 34, 37. |- | 11 || Теміржолшылар мәдениет үйі, 1931 жыл || || қала құрылысы және сәулет || Қаныш Сәтбаев атындағы көше, 37. |- | 12 || Тұрғын үй, 1946 жыл; Тұрғын үй, 1946 жыл || || қала құрылысы және сәулет || Астана көшесі, 22, 24. |- | 13 || М.В. Ломоносов атындағы № 21 орта мектеп, 1956 жыл || || қала құрылысы және сәулет || Тоқсан би көшесі, 102. |- | 14 || Әйелдер гимназиясы, 1864 жыл || || қала құрылысы және сәулет || Вознесенская көшесі, 42. |- | 15 || Көпес үйі, XIX ғасырдың аяғы; Көпес Баженовтың үйі, XIX ғасырдың аяғы || [[File:Көпес үйі, XIX ғасырдың аяғы.jpg|thumb|Көпес үйі]] || қала құрылысы және сәулет || Парковая көшесі, 132, 134. |- | 16 || Всех Святых шіркеуі, 1894 жыл; Көпес Хлебниковтың үйі, XIX ғасырдың аяғы || || қала құрылысы және сәулет || Ыбырай Алтынсарин атындағы көше, 271, 197. |- | 17 || [[Әулие апостолдар Петр мен Павел шіркеуі|Покров шіркеуі]], 1813 жыл; Көпес Дмитриевтің үйі, 1907 жыл||[[Сурет:Әулие апостолдар Петр мен Павел шіркеуі.jpg|thumb|right|150px|<small>Әулие апостолдар Петр мен Павел шіркеуі.</small>]] || қала құрылысы және сәулет || Коминтерн көшесі, 97, 96. |- | 18 || Суайдағыш, 1902 жыл || || қала құрылысы және сәулет || Б.П. Ущев көшесі, 2. |- | 19 || Көпес Поляковтың диірмені, 1905-1907 жылдар || || қала құрылысы және сәулет || Мир өтпе жолы, 18. |- | 20 || Көпес Шулеповтың үйі, XIX ғасырдың 2-ші жартысы || || қала құрылысы және сәулет || Володаровский көшесі, 38. |- | 21 || Мердігер Пироговтың үйі, XIX ғасырдың аяғы; Керуен сарайы, XIX ғасырдың аяғы || [[File:Pirogov Contractor's House 2.jpg|thumb|right|150px|<small>Мердігер Пироговтың үйі</small>]] || қала құрылысы және сәулет || Евней Бөкетов атындағы көше, 12, 1. |- | 22 || Көпес Мухамедьяровтың үйі, XIX ғасырдың аяғы || [[File:Дом купца Мухамедъярова, конец XIX века.jpg|thumb|right|150px|<small>Көпес Мухамедьяровтың үйі</small>]] || қала құрылысы және сәулет || Казахстанская правда көшесі, 94. |- | 23 || "Бр. Овсянниковы и Ганшин" көпес дүкені, ХХ ғасырдың басы; Көпес Мазаевтің диірмені, 1913 жыл; Қоныс аударушылар пункті, XIX ғасырдың аяғы; Көпес Смолиннің үйі, 1874 жыл; Көпес Казанцевтің мейрамханасы, XIX ғасырдың 2-ші жартысы; Көпес Светлинскийдің үйі, XIX ғасырдың 2-ші жартысы; Көпес Назаровтың моншасы, ХХ ғасырдың басы; Полиция учаскесі, XIX ғасырдың 2-ші жартысы; "Новый свет" кинотеатры 1909 жыл|| [[File:Полиция учаскесі, XIX ғасырдың 2-ші жартысы 3.jpg|thumb|right|150px|<small>Полиция учаскесі]] || қала құрылысы және сәулет || Пушкин көшесі, 61; Егемен Қазақстан көшесі, 16; Универсальная көшесі, 3; Пушкин көшесі, 73; Рижская көшесі, 14; Абай көшесі, 16; Рижская көшесі, 6; Пушкин көшесі, 63; Казахстанская правда көшесі, 73, |- | 24 || Қалалық мәдениет және демалыс саябағы (бұрынғы қалалық бақ) || || қала құрылысы және сәулет || Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің саябағы. |- | 25 || Петропавл бекінісі, 1752 жыл || || қала құрылысы және сәулет || Оқшаулағыш материалдар зауытының аумағы. |- | 26 || Ж. Жабаевтың бюсті, 1975 жыл; С. Мұқановтың бюсті, 1990 жыл; Ш. Уәлихановтың бюсті, 1975 жыл; К. Сүтішевтің бюсті, 1975 жыл; В. Шаталовтың бюсті, 1979 жыл; А. Пушкинның бюсті, 1999 жыл; Ғ. Мүсіреповтің бюсті, 2002 жыл; М. Қозыбаевтың бюсті, 2003 жыл|| || монументтік өнер құрылысы || Жамбыл атындағы және Евней Бөкетов атындағы көшелердің қиылысы; Қазақстан Конституциясы көшесі, Сәбит Мұқанов атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапхана ғимаратының алдындағы сквер; Ш. Уәлиханов атындағы және Айыртау көшелерінің қиылысындағы сквер; Кәрім Сүтішев көшесі, 56; Қазақстан Конституциясы көшесі саябаққа кірер жер; 314-і атқыштар дивизиясы көшесіндегі сквер; Ғ. Мүсірепов көшесі; Пушкин және Абай көшелерінің қиылысы. |- | 28 || Ұлы Отан соғысындағы Жеңісітің 30 жылдығына арналған обелиск, 1975 жыл; Ұлы Отан соғысының "Мәңгілік алау" Жауынгерлік Даңқ мемориалы, 1979 жыл; Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс саябағындағы обелиск, 1985 жыл|| || монументтік өнер құрылысы || Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің саябағы; Театр алаңы; Жеңіс саябағы. |- | 29 || Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгерлерге арналған стелла, 2002 жыл; Саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған монумент, 2005 жыл; Ш. Уәлиханов пен Ф. Достоевскийдің барельефі, 2005 жыл; "Абай және Пушкин" мүсіндік композициясы, 2006 жыл; "Ат үстіндегі Абылай хан" мүсіндік композициясы, 2007 жыл;|| || монументтік өнер құрылысы || Жамбыл атындағы және Абай көшелерінің қиылысы; Пушкин және Кәрім Сүтішев көшелерінің қиылысы; Қазақстан Конституциясы көшесі, 48; Қазақстан Конституциясы көшесі (Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті саябағының аумағында); Кәрім Сүтішев көшесі, 1А. |- | 30 || Жаппай ату орны, ХХ ғасырдың 20-30 жылдары; Большевик венгрлердің бауырластар зираты, 1918 жыл; Кеңес үкіметін орнату үшін күресушілердің бауырластар зираты, 1919 жыл; Октябрь алаңындағы бауырластар қабірлері, 1918 – 1921 жылдар; Ұлы Отан соғысы жылдарында Петропавл қаласының госпитальдарында жарақаттардан қаза тапқан ұшқыштар экипажының № 1 қабірі, 1943 жыл; Ұлы Отан соғысы жылдарында Петропавл қаласының госпитальдарында жарақаттардан қаза тапқан ұшқыштар экипажының № 2 қабірі, 1943 жыл; Генерал М. Шмыровтың қабірі, 1941 жыл; Жазушы Б. Петровтың қабірі, 1971 жыл; Кеңес Одағының Батыры А. Матвеевтің қабірі, 1972 жыл; Ұлы Отан соғысы жылдарында Петропавл қаласының госпитальдарында қаза тапқан жауынгерлердің ескерткіші, 1957 жыл (№ 1 христиан жауынгерлерге); Ұлы Отан соғысы жылдарында Петропавл қаласының госпитальдарында қаза тапқан жауынгерлердің ескерткіші, 1957 жыл (№ 2 христиан жауынгерлерге); Ұлы Отан соғысы жылдарында Петропавл қаласының госпитальдарында қаза тапқан жауынгерлердің ескерткіші, 1957 жыл (№ 1 мұсылман жауынгерлерге); Ұлы Отан соғысы жылдарында Петропавл қаласының госпитальдарында қаза тапқан жауынгерлердің ескерткіші, 1957 жыл (№ 2 мұсылман жауынгерлерге); Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер С. Морожниковтың қабірі, 1980 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер Е.Ш. Гориевтің қабірі, 1984 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер С.В. Горловтың қабірі, 1985 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер И.И. Клепальскийдің қабірі, 1986 жыл; Ауған Демократиялық Республикасында қаза тапқан интернационал жауынгер А.А. Бутаковтың қабірі, 1980 жыл || || монументтік өнер құрылысы || Бесінші лог (ескерткіш тас); Петропавл-Көкшетау темір жолының жолайрығы; Жамбыл атындағы көшесі, көне зират; Театр алаңы; ескі қалалық зират, Жамбыл атындағы және Ғ. Мүсірепов көшелерінің қиылысы; ескі қалалық зират, Жамбыл атындағы және Ғ. Мүсірепов көшелерінің қиылысы; Жұмысшы кентіндегі зират; Жұмысшы кентіндегі зират; Жұмысшы кентіндегі зират; ескі қалалық зират, Жамбыл атындағы және Ғ. Мүсірепов көшелерінің қиылысы; ескі қалалық зират, Жамбыл атындағы және Ғ. Мүсірепов көшелерінің қиылысы; ескі қалалық зират, Жамбыл атындағы және Ғ. Мүсірепов көшелерінің қиылысы; ескі қалалық зират, Жамбыл атындағы және Ғ. Мүсірепов көшелерінің қиылысы; ескі әуежай жақтағы зират; ескі әуежай жақтағы зират; бұрынғы Новопавловка ауылы ауданындағы зират; бұрынғы Новопавловка ауылы ауданындағы зират; бұрынғы Новопавловка ауылы ауданындағы зират. |- | 31 ||[[Ақтау қалашығы]], көне темір дәуірі; "Солнечный" қорымы, қола дәуірі, көне темір дәуірі; "Новопавловка" қорғаны, көне темір дәуірі|| [[Сурет:Ақтау қалашығы. Графикалық реконструкциясы.jpg|thumb|right|150px|<small>Ақтау қалашығы. Графикалық реконструкциясы.</small>]] || археология ескерткіші || бұрынғы Новопавловка ауылынан солтүстік батысқа қарай 1,5 км; Солнечный кентінің шетінде орналасқан; Бұрынғы Новопавловка ауылынан оңтүстікке қарай 2 км. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстанның тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының тарихи орындары]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы]] 1i7qb83o7dyg9x802b2ktic7s36t1zk 0 744407 3636745 3562087 2026-07-29T18:01:37Z ~2026-42268-53 183972 Бағасы өсті 3636745 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Темірлан Анарбеков |туған күні = 14.10.2003 |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 189 |позиция = қақпашы |қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]] |номері = 41 |клубтары = {{футбол карьерасы |2020—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|7 (−1) |2020—2023|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Академия]]|53 (−81) |2024|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|14 (-15) }} }} '''Темірлан Анарбекұлы Анарбеков''' (14 қазан 2003, {{туғанжері|Атырау|Атырауда}}, [[Қазақстан]])&nbsp;— қазақстандық футболшы, "[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]" клубының қақпашысы<ref>{{Cite web|title=ИГРОК «КАЙРАТ» Темирлан Анарбеков|url=https://fckairat.com/player/temirlan-anarbekov/}}</ref>. Қазақстанның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 2025 жылдан [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құраманың]] ойыншысы. 2025 жылғы 4 қыркүйек күні [[Астана|Астанада]] өткен Қазақстан-Уэйлс ойнында ұлттық құрамадағы алғашқы матчын өткізді<ref>{{Cite web|title=Омрачен дебют Темирлана Анарбекова за сборную Казахстан|url=https://www.sports.kz/news/omrachen-debyut-temirlana-anarbekova-zasbornuyu-kazahstana|date=2025 жылғы 5 қыркүйек}}</ref>. Transfermarkt деректері бойынша, оның трансферлік құны '''800 мың еуроны''' құрайды. Ол әлі жас болса да, осындай маңызды жетістіктерге жеткен<ref>{{Cite web|title=Рақмет, Темирлан Анарбеков! Что нужно знать о новом герое «Кайрата», который остановил «Селтик»|url=https://arena.olimpbet.kz/news/stories/rahmet-temirlan-anarbekov-chto-nuzhno-znat-o-novom-geroe-kajrata-kotoryj-ostanovil-seltik/}}</ref>. [[Байұлы]] тайпасы [[Шеркеш]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}</ref> == Өмірбаяны == 2003 жылы 14 қазанда [[Атырау|Атырау қаласында]] дүниеге келген. Спортқа 11 жасында келді, бірақ алаң ойыншысы ретінде қабылданбағандықтан, қақпаға тұруды таңдады. 2017 жылы «Қайрат» клубының скауттары оны байқап, Алматы академиясына шақырды. Анарбековтің айтуынша, бұл оның өміріндегі бетбұрыс кезеңі болды. Ол Қазақстанда мұндай жағдайлар бар екенін білмегенін және алғаш рет табиғи жабыны бар алаңды көргенін айтады. === Футболдағы мансабы === 2017 жылы «Қайрат» футбол клубының академиясына шақырту алды. 2020 жылғы маусымда, 17 жасында, [[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер-лигада]] [[Тараз (футбол клубы)|«Таразға»]] қарсы матчта (0:1) негізгі командада дебют жасады. 2022 жылы [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан Бірінші лигасында]] өнер көрсеткен [[Қайрат (жастар клубы)|«Қайрат-Жастар»]] командасының капитаны болды. 2024 жылғы маусымды елордалық [[Жеңіс (футбол клубы)|«Жеңіс» клубында]] жалға алу құқығымен өткізді. ==== УЕФА Чемпиондар лигасы ==== 2025 жылы 20 тамызда сырт алаңда [[Селтик|«Селтикке»]] қарсы ойында Еурокубоктардағы дебютін өткізді. Екінші таймда негізгі қақпашы [[Александр Александрович Заруцкий|Александр Заруцкий]] жарақат алды. Темірлан оның орнына алаңға шықты. Матч 0:0 есебімен тең аяқталды. Қарымта матчта да есеп ашылмады, қақпашы 5 сейв жасады. Ал пенальти сериясында Сельтик ойыншылары Адам Айда, [[Люк МакКоуэн]] және [[Дайзен Маэда|Дайзен Маэданың]] соққыларынн қайтарды. Оның сейвтерінің арқасында команда шотландиялық клубты пенальтиде жеңіп, «Қайрат» өз тарихында алғаш рет [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар лигасының]] жалпы кезеңіне жолдама алды. ==== Қазақстан ұлттық құрамасында ==== 2021 жылдың 6 қазанында Чехияға қарсы Қазақстан U-19 құрамасы сапындағы алғашқы матчы. Ұлттық құрама сапында алаңға тұңғыш рет 2025 жылғы 4 қыркүйек күні Астанада өткен Қазақстан - Уэйлс матчында шықты. Ойын 0:1 есебімен Уэйлс жеңісімен аяқталды. == Жетістіктері == ; «Қайрат» '''[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионаты]]''' * Қазақстан чемпионы: 2020 * Қола жүлдегер: 2021 '''[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]''' * Жеңімпаз: 2021 '''[[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкобыгы]]''' * Жеңімпаз: 2025 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бастама}}{{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]] nkw07ct1uoxjlnzg5pd3rcq532mnbou 3636747 3636745 2026-07-29T18:57:14Z 1nter pares 146705 Дереккөздер керек // [[Арнайы:Үлесі/~2026-42268-53|~2026-42268-53]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-42268-53|талқылауы]]) істеген нөмір 3636745 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3636747 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Темірлан Анарбеков |туған күні = 14.10.2003 |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 189 |позиция = қақпашы |қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]] |номері = 41 |клубтары = {{футбол карьерасы |2020—|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|7 (−1) |2020—2023|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Академия]]|53 (−81) |2024|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|14 (-15) }} }} '''Темірлан Анарбекұлы Анарбеков''' (14 қазан 2003, {{туғанжері|Атырау|Атырауда}}, [[Қазақстан]])&nbsp;— қазақстандық футболшы, "[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]" клубының қақпашысы<ref>{{Cite web|title=ИГРОК «КАЙРАТ» Темирлан Анарбеков|url=https://fckairat.com/player/temirlan-anarbekov/}}</ref>. Қазақстанның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 2025 жылдан [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құраманың]] ойыншысы. 2025 жылғы 4 қыркүйек күні [[Астана|Астанада]] өткен Қазақстан-Уэйлс ойнында ұлттық құрамадағы алғашқы матчын өткізді<ref>{{Cite web|title=Омрачен дебют Темирлана Анарбекова за сборную Казахстан|url=https://www.sports.kz/news/omrachen-debyut-temirlana-anarbekova-zasbornuyu-kazahstana|date=2025 жылғы 5 қыркүйек}}</ref>. Transfermarkt деректері бойынша, оның трансферлік құны '''200 мың еуроны''' құрайды. Ол әлі жас болса да, осындай маңызды жетістіктерге жеткен<ref>{{Cite web|title=Рақмет, Темирлан Анарбеков! Что нужно знать о новом герое «Кайрата», который остановил «Селтик»|url=https://arena.olimpbet.kz/news/stories/rahmet-temirlan-anarbekov-chto-nuzhno-znat-o-novom-geroe-kajrata-kotoryj-ostanovil-seltik/}}</ref>. [[Байұлы]] тайпасы [[Шеркеш]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}</ref> == Өмірбаяны == 2003 жылы 14 қазанда [[Атырау|Атырау қаласында]] дүниеге келген. Спортқа 11 жасында келді, бірақ алаң ойыншысы ретінде қабылданбағандықтан, қақпаға тұруды таңдады. 2017 жылы «Қайрат» клубының скауттары оны байқап, Алматы академиясына шақырды. Анарбековтің айтуынша, бұл оның өміріндегі бетбұрыс кезеңі болды. Ол Қазақстанда мұндай жағдайлар бар екенін білмегенін және алғаш рет табиғи жабыны бар алаңды көргенін айтады. === Футболдағы мансабы === 2017 жылы «Қайрат» футбол клубының академиясына шақырту алды. 2020 жылғы маусымда, 17 жасында, [[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер-лигада]] [[Тараз (футбол клубы)|«Таразға»]] қарсы матчта (0:1) негізгі командада дебют жасады. 2022 жылы [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан Бірінші лигасында]] өнер көрсеткен [[Қайрат (жастар клубы)|«Қайрат-Жастар»]] командасының капитаны болды. 2024 жылғы маусымды елордалық [[Жеңіс (футбол клубы)|«Жеңіс» клубында]] жалға алу құқығымен өткізді. ==== УЕФА Чемпиондар лигасы ==== 2025 жылы 20 тамызда сырт алаңда [[Селтик|«Селтикке»]] қарсы ойында Еурокубоктардағы дебютін өткізді. Екінші таймда негізгі қақпашы [[Александр Александрович Заруцкий|Александр Заруцкий]] жарақат алды. Темірлан оның орнына алаңға шықты. Матч 0:0 есебімен тең аяқталды. Қарымта матчта да есеп ашылмады, қақпашы 5 сейв жасады. Ал пенальти сериясында Сельтик ойыншылары Адам Айда, [[Люк МакКоуэн]] және [[Дайзен Маэда|Дайзен Маэданың]] соққыларынн қайтарды. Оның сейвтерінің арқасында команда шотландиялық клубты пенальтиде жеңіп, «Қайрат» өз тарихында алғаш рет [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар лигасының]] жалпы кезеңіне жолдама алды. ==== Қазақстан ұлттық құрамасында ==== 2021 жылдың 6 қазанында Чехияға қарсы Қазақстан U-19 құрамасы сапындағы алғашқы матчы. Ұлттық құрама сапында алаңға тұңғыш рет 2025 жылғы 4 қыркүйек күні Астанада өткен Қазақстан - Уэйлс матчында шықты. Ойын 0:1 есебімен Уэйлс жеңісімен аяқталды. == Жетістіктері == ; «Қайрат» '''[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионаты]]''' * Қазақстан чемпионы: 2020 * Қола жүлдегер: 2021 '''[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]''' * Жеңімпаз: 2021 '''[[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкобыгы]]''' * Жеңімпаз: 2025 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бастама}}{{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]] j1gma26tjlyutqavfi636esqgfb4xf1 0 754312 3636759 3494314 2026-07-29T19:46:24Z ~2026-42096-77 183980 3636759 wikitext text/x-wiki {{Сәулетші|есімі=Артак Гулян Беникович|азаматтығы={{Байрақ|Армения}}|туған жері=Гюлистан ауылы, Шаумянов ауданы, [[Әзірбайжан КСР]], [[КСРО]]|туған күні=28.12.1958|ортаққор=Artak Ghulyan|білімі=Армения ұлттық политехникалық университеті|суреті=Artak_Ghulyan-03.jpg|басты құрылыстары=Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн шіркеуі (Абовиан)|марапаттары=Армения Республикасының еңбек сіңірген сәулетшісі}} '''Артак Гулян Беникович''' ([[Армян тілі|арм.]] Արտակ Բենիկի Ղուլյան; 28 желтоқсан 1958, Гюлистан, Шаумянов ауданы) — кеңестік және [[Армения|армян]] сәулетшісі және дизайнері. Армения Республикасының еңбек сіңірген сәулетшісі (2013), Армения Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2013, Эчмиадзиндегі Ваче және Тамар Манукян атындағы қолжазбалар кітапханасы жобасы үшін<ref>{{Cite web|url=http://golosarmenii.am/article/16562/matenadaran---otkrytaya-kniga|title=МАТЕНАДАРАН — ОТКРЫТАЯ КНИГА|accessdate=2019-04-20|archivedate=2019-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420192456/http://golosarmenii.am/article/16562/matenadaran---otkrytaya-kniga|deadlink=no}}</ref>). == Өмірбаяны == 1958 жылы 28 желтоқсанда Әзірбайжан КСР, Шаумянов ауданы, Гюлистан ауылында мұғалімдер отбасында дүниеге келген. Артак Гулян 1976 жылы жергілікті орта мектепті алтын медальмен бітірді. 1976-1981 жылдары Ереван политехникалық институтының (қазіргі Ереван мемлекеттік сәулет-құрылыс университеті) сәулет факультетінде оқыды. 1981-1988 жылдары сол университеттің сәулет факультетінде ассистент болып жұмыс істеді. 1988-1991 жылдары Армения Ұлттық ғылым академиясының Сәулет факультетінің өнер институтында жұмыс істеді. 1988-2010 жылдар аралығында Ереван мемлекеттік сәулет-құрылыс университетінің сәулет факультетінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1991-1994 жылдары Артак Гулян Армения Республикасының ескерткіштерді қорғау департаментінің ортағасырлық ескерткіштер бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1994 жылы Армения Ұлттық ғылым академиясының өнер институтының ғылыми қызметкері болды. 1999 жылы [[Ғылым кандидаты|сәулет ғылымдарының кандидаты ғылыми]] дәрежесін алып, «Арцах пен Сюниктің Мелік құрылыстары» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. 2002 жылы Гулян доцент, 2006 жылы Сәулет және құрылыс университетінде сәулет мамандығы бойынша докторлық дәрежесін алды. 2014 жылы Халықаралық сәулет академиясының Мәскеу филиалының шешімімен Артак Гулян профессор атағымен академияның мүшесі болып сайланды. Ол Ереван мемлекеттік тілдер және әлеуметтік ғылымдар университетінің түлегі Хасмик Степанянмен отбасын құрған және олардың екі баласы бар. == Жұмыстары == [[Сурет:Վաչէ_և_Թամար_Մանուկյան_մատենադարանը_Մայր_Աթոռ_Սուրբ_Էջմիածնում.jpg|оңға|нобай|240x240 нүкте|Ваче және Тамар Манукян, Матенадаран]] Гулян көптеген азаматтық ғимараттар мен ескерткіштердің авторы болып табылады, бірақ оның атағы негізінен оның жаңа [[Армяндық апостол шіркеуі|армян апостолдық шіркеулерінің]] көрнекті жобаларына негізделген. Оның еңбектері: * [[Мәскеу|Мәскеудегі]] армян храмдар кешені, * Абовяндағы Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн шіркеуі, * [[Арташат|Арташаттағы]] Әулие Иоанн теолог шіркеуі, * Бердтегі Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн шіркеуі, * Севандағы Қасиетті Архангел шіркеуі, * Нор-Ачиндегі Әулие Аменапркич шіркеуі, * [[Ереван|Еревандағы]] Қасиетті шейіттер шіркеуі, * [[Иордания|Иорданиядағы]] Әулие Гарабед шіркеуі. <center><gallery widths="180" heights="160"> Сурет:Սբ._Պայծառակերպության_եկեղեցին_և_Սբ._Խաչ_մատուռը_Մոսկվայում.JPG|link=Файл:Սբ._Պայծառակերպության_եկեղեցին_և_Սբ._Խաչ_մատուռը_Մոսկվայում.JPG|alt=Москва| Мәскеу Сурет:Surp_Hovhannes,_Abovyan,_5_Jan._2016_(2).jpg|link=Файл:Surp_Hovhannes,_Abovyan,_5_Jan._2016_(2).jpg| Абовян Сурет:St._Hovhannes,_Artashat,_2016_(8).jpg|link=Файл:St._Hovhannes,_Artashat,_2016_(8).jpg| Арташат Сурет:Բերդ_քաղաքի_Սուրբ_Հովհաննես_եկեղեցին.jpg|link=Файл:Բերդ_քաղաքի_Սուրբ_Հովհաննես_եկեղեցին.jpg| Берд Сурет:Church_of_the_Holy_Archangels,_Sevan2.jpg|link=Файл:Church_of_the_Holy_Archangels,_Sevan2.jpg| Севан </gallery></center> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://zham.ru/categories/heritage/759-artak-gulyan-h-am-eto-sozidatelnoe-voob-azhenie.html Артак Гулян: «Храмхана – Шығармашылық қиял»]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420083752/http://zham.ru/categories/heritage/759-artak-gulyan-h-am-eto-sozidatelnoe-voob-azhenie.html |date=2019-04-20 }} * [https://web.archive.org/web/20190420162426/http://www.masis.tv/component/option,com_afm/pid,124/vfile,1865/lang,ru/ Артак Гулян - Шохақат] * [https://openarmenia.am/index.php?/topic/35881-%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8F%D0%BD/ Армениядағы ең қызықты сәулетші - Артак Гулян]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://armeniasputnik.am/radio/20180718/13321678/artak-xulyan.html Ғалымдар.] [https://armeniasputnik.am/radio/20180718/13321678/artak-xulyan.html «Біз болашақ туралы емес, болашақ туралы айтпаймыз, біз болашақ туралы айтпаймыз»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421050047/https://armeniasputnik.am/radio/20180718/13321678/artak-xulyan.html |date=2019-04-21 }}{{Ref-hy}} [[Санат:Армения Республикасының еңбек сіңірген сәулетшілері]] [[Санат:Армения сәулетшілері]] aefu36r2u5ier1z1n2bw7w5t32lxs0y 0 759875 3636671 3621027 2026-07-29T12:19:08Z Sagzhan 29953 /* Өмірі */ 3636671 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Құтлұқ Бұқа | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның беклербегі | Ту = | Басқара бастады = 1351 | Басқаруын аяқтады = 1357 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Моғұл Бұқа]] Қыпшақ | Ізбасары = [[Мамай (беклербек)|Мамай]] [[Қияттар|Қият]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = Әз Жәнібек хан<br />Қызыр хан | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Туған күні = 1310 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1393 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Енджлі (Найман) | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Лақап аты = Өкіреш шал | Балалары = Ілияс, Синан | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Құтлұқ Бұқа''', шежіреде '''Өкіреш Ата''' — 1351–1357 жылдары билік еткен [[Алтын Орда]]ның беклербегі. 1359 жылы [[Қырым]]ның билеушісі болды, ол бұл лауазымда Темір Құтлұқты алмастырған болатын. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Әз Жәнібек хан]]ның тұсында өмір сүрген және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болған. [[Қызыр хан]]ның бас уәзірі болған. Бүгінгі [[қазақтар]]дың құрамындағы [[наймандар]]дың жартысына жуығы Құтлұқ Бұқадан тарайды. Құтлұқ Бұқа наймандардың шежіресінде Өкіреш деген атпен көрсетілген. == Өмірі == Деректерге сәйкес, ол [[Күшлік хан]]ның ұрпағы болған. Күшлік хан [[Жебе ноян]]ға қарсы шайқаста қаза болғаннан кейін, оның бір баласын нөкерлері жасырып аман алып қалады. Осы баласынан тараған Күшліктің ұрпағы Құтлұқ Бұқа [[Алтын Орда]] мемлекетінде үлкен дәрежеге ие болып, ықпалды бектердің біріне айналады. Ортағасырлық [[Наймандар|Наймандардың]] Енджлі тармағынан тарайды. Құтлұқ Бұқа [[Көксу шайқасы|Көксулардағы шайқасқа]] қатысқан. Алайда Құтлұқ би сол шайқаста қаза болды деп көрсетілген, дегенмен Құтлұқ Бұқа содан кейін тағы 30 жыл өмір сүрген. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] жақтасы және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болды. 1347 мен 1358 жылдар аралығында [[Венеция республикасы|Венеция республикасымен]] сауданы қадағалап отырған. 1351-1357 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханнан кейінгі ең жоғарғы лауазымы – [[Беклербек|беклербегі]] қызметін атқарады. 1357 жылғы [[Бердібек хан|Бердібектің]] Метрополит Алексейге берген жарлығында есімі аталған. [[Алтын Орда]] дәуірінде [[наймандар]] [[Шибан әулеті|Шыбан әулетінің]] қарамағында болғандықтан, Құтлұқ Бұқа олардың жақтасы болған. 1359-1380 жылдары орын алған [[Ұлы дүрбелең]] (Алтын Ордадағы азаматтық соғыс) дәуірінде белсенділік танытады. [[Өзбек хан]]ның жесірі [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] анасы [[Тайдула хатұн|Тайдула ханым]], Шибан ұрпағы Маңғытайдың ұлы [[Қызыр хан|Қызырмен]] одақтасады. Ал Құтлұқ Бұқа Қызыр оғланның бас уәзірі атанады. Келісім бойынша, [[Қызыр хан|Қызыр]] Тайдуллаға үйленіп, хандық билікті қолына алуы керек еді. Алайда араздық салдарынан Қызыр Тайдулланың ордасын тонап, Тайдулла Қызырды қуып шығады. 92 тайпаның 2 ғана қолдайтын Қызыр қашуға мәжбүр болады. [[Қызыр хан|Қызыр]] мен Тайдулланың араздығына дәл осы Құтлұқ Бұқа себеп болған делінеді. Құтлұқ Бұқа Қызырға Тайдулаға үйленбеуге кеңес береді. Тайдула [[Бату әулеті|Бату әулетінің]] мүддесі үшін күрессе, Құтлұқ Бұқа шибандықтардың мүддесі үшін күресіп, Қызырға қолдау білдіреді. Осы жауластықтың нәтижесінде 1360 жылы [[Қызыр хан|Қызыр]] таққа отырып, [[Наурыз хан]], Тайдула хатұн және оның туысы беклербек [[Моғұл Бұқа]] өлтіріледі.<ref>[https://e-history.kz/ru/news/show/4275 Гражданская война в Улусе Джучи]</ref> 1361 жылы жаңа хан [[Келдібек хан|Келдібек]] Құтлұқ Бұқаны [[Қырым|Қырым ұлысының]] билеушісі етіп тағайындады. 1362 жылы Келдібек хан өлгеннен кейін Құтлұқ Бұқа Қырымдағы билік үшін ұлысбек [[Қожа Әлібек|Қожа Әлібекпен]] күреседі. Әуелде, [[Азов теңізі|Азақ]] маңына шегініп, 1365 жылы Қожа Әлібекті өлтіргеннен кейін [[Қырым|Қырымға]] басып кіреді. [[Самара|Самар ұлысын]] басып алған Мамайға да қарсы күрес жүргізеді. Нәтижесінде [[Қырым|Қырымдағы]] ордалықтардың билігі әлсіреп, [[Феодоро княздігі]] күшейді, ал генуэздіктер Сугдеяны және [[Готия|Готиядағы]] жерлерді басып алды. 1365 жылы Құтлұқ Бұқа ұлы Ильясты [[Литва]] ұлы князі [[Ольгерд|Ольгердке]] бірлескен әрекеттер туралы келісу үшін жіберді. 1371 жылы [[Мамай (беклербек)|Мамай]] басып алған [[Қырым|Қырым түбегін]] тастап кетуге мәжбүр болды. 1380 жылы Мамай жеңіліп, қаза тапқаннан кейін, [[Алтын Орда|Орданың]] жаңа ханы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыспен]] бірге [[Қырым|Қырымды]] басып алды. 1381 жылы Құтлұқ Бұқа жаңадан Қырым ұлысбегі болып тағайындалды. Ұлы Ильяс көмекшісі қызметінде [[Солхат|Солхатты]] басқарады. 1385–1386 жылдары Алтын Орда мен [[Генуя республикасы|Генуя Республикасы]] арасында [[Солхат]] қаласы үшін соғыс болып, генуэздіктер жеңіске жетеді. 1387 жылы Құтлұқ Бұқа [[Кафа]] қаласының генуэз консулымен келісім жасасады, келісім бойынша [[Алтын Орда]] хандарының бұрынғы келісімдері расталып, генуэздіктерге Сугдея, таулы Готия жерлері қалып, Қырымдағы сауда монополиясы расталады. Осы аралықта Қырымды басқарған [[Бек-Болат бек]] Қырымнан қуылып, Тоқтамыс Құтлық-Бұқаны қайтадан ұлысбек етіп қояды. Соңғы рет Құтлық-Бұқа трихи деректерде 1393 жылы аталады. Бәлкім, сол жылы қайтыс болған. Одан кейін Қырымның жаңа ұлысбегі болып [[Тастемір|Таш-Темір]] тағайындалады. Құтлық-Бұқаның үлкен ұлы Ильяс сол уақытта қайтыс болған болуы мүмкін. Оның екінші ұлы Синан 1393–1395 жылдары [[Солхат]] түменінің басшысы болып, Әмір Темірдің шапқыншылығына қарсы тұрды. «Өкіреш» атауы «үлкен бұқа» деген мағынаны береді. Алып денелі болғанынан болар, Құтлұқ Бұқаға Өкіреш лақап аты жабысып, шежіреде осы атпен қалған.<ref>[https://qazaqadebieti.kz/20250/batyrdy-kesenesinde-bol-an-gime Батырдың кесенесінде болған әңгіме]</ref> == Құтлұқ Бұқа мен Өкіреш шалдың бір адам екеніне дәлелдер == Тарихшы [[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Жақсылық Сәбитовтың]] ойынша, шежіре бойынша қазақ [[Наймандар|наймандарының]] түпкі атасы – Өкіреш шал – жоғарыда аталған Құтлұқ-Бұқамен бір тұлға. «Өкіреш» сөзі қазақ тілінен аударғанда «мұздаған», «өкірген» деген мағына береді, яғни «бұқа» сөзіне синоним болып табылады. Бұл есімнің құрамындағы екінші бөлігі. Демек, Құтлұқ Бұқа есімі мен Өкіреш атауы мағынасы жағынан үндес келеді. Мұны жанама дәлелдер де растайды. Белгілі қазақ тарихшысы [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|Мұхамеджан Тынышбайұлы]] (1879 ж. туған) өзінің он алтыншы атасы [[Төлегетай баба|Төлегетай]] екенін жазады <ref>Тынышпаев, 2014: 34</ref>, ал Төлегетай – Өкіреш шалдың шөбересі. Егер бір ұрпаққа орта есеппен 30 жыл деп есептесек, онда М. Тынышбайұлының он тоғызыншы атасы – Өкіреш шал – шамамен 1310 жылы туған деп санауға болады (570 жыл бұрын). Ал 1351 жылы Құтлұқ Бұқа [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] [[Беклербек|беклербегі]] (бас кеңесшісі) болғаны белгілі, бұл – Өкіреш шалдың өмір сүрген уақытымен сәйкес келеді. Екінші жанама дәлел – [[Шибан әулеті|Шибан әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілхайыр ханның]] билігінде, оған жақын адамдардың қатарында найман руынан шыққан Өкіреш ұрпақтары болған.<ref>Ибрагимов және т.б., 1969: 144</ref> Демек, 1428 жылға қарай Өкіреш ұрпақтары найман ішінде бөлек бір руға айналған, бұл оның XV ғасырдан бұрын өмір сүргенін білдіреді. Ал XIV ғасырда найман руының ең белгілі өкілі – бек Құтлұқ Бұқа болған. Шежіре бойынша, Өкірештің баласы – Қаптағай, ал ол өз кезегінде барлық наймандардың бабасы – Найманның әкесі болған <ref>Сейдімбек, 2008: 457; Бабалар сөзі, 2012: 125</ref>. Біз бұл Қаптағайды орыс жылнамаларында кездесетін, 1370 жылы [[Тверь]] князі Михаил Александровичке хан жарлығын (ярлык) жеткізген [[Қаптағай]] елшілігінің басшысы ретінде танимыз.<ref>Селезнев, 2009: 100</ref>. Сонымен қатар, Қаптағай есімі – қазақ наймандары үшін ортақ ұран болып табылады <ref>Искакова, 2012: 402</ref> == Ұрпақтары == Найман шежіресіндегі бүкіл [[Қаптағай]], [[Төлегетай баба|Төлегетай]] ұрпақтары осы Құтлұқ Бұқадан тікелей тарайды. Құтлұқ Бұқаның немерелері Әбу Бәкр, Сары Осман, Қара Осман, Омар, Тұлын Қожа (Төлегетай) Әбілқайыр ханның бектері болған. [[Тәуке хан|Тәуке ханның]] әскери қолбасшысы болған [[Алдияр батыр]],қазақтың ең әйгілі батырларының бірі [[Қабанбай батыр]], барлығы Құтлұқ Бұқаның тұқымдары. Бүгінгі таңда кемі 500 мыңға жуық, көбі миллиондаған найман руының өкілдері оның ұрпағы болып саналады.<ref>[https://yvision.kz/kk/post/kiresh-shal-48931 Шежіредегі Өкіреш Шал кім]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] [[Санат:Алтын Орда билері]] sz9zyp4o7ub9r8kthds5h97tlq00opf 3636673 3636671 2026-07-29T12:19:55Z Sagzhan 29953 /* Ұрпақтары */ 3636673 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Құтлұқ Бұқа | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның беклербегі | Ту = | Басқара бастады = 1351 | Басқаруын аяқтады = 1357 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Моғұл Бұқа]] Қыпшақ | Ізбасары = [[Мамай (беклербек)|Мамай]] [[Қияттар|Қият]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = Әз Жәнібек хан<br />Қызыр хан | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Туған күні = 1310 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1393 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Енджлі (Найман) | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Лақап аты = Өкіреш шал | Балалары = Ілияс, Синан | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Құтлұқ Бұқа''', шежіреде '''Өкіреш Ата''' — 1351–1357 жылдары билік еткен [[Алтын Орда]]ның беклербегі. 1359 жылы [[Қырым]]ның билеушісі болды, ол бұл лауазымда Темір Құтлұқты алмастырған болатын. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Әз Жәнібек хан]]ның тұсында өмір сүрген және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болған. [[Қызыр хан]]ның бас уәзірі болған. Бүгінгі [[қазақтар]]дың құрамындағы [[наймандар]]дың жартысына жуығы Құтлұқ Бұқадан тарайды. Құтлұқ Бұқа наймандардың шежіресінде Өкіреш деген атпен көрсетілген. == Өмірі == Деректерге сәйкес, ол [[Күшлік хан]]ның ұрпағы болған. Күшлік хан [[Жебе ноян]]ға қарсы шайқаста қаза болғаннан кейін, оның бір баласын нөкерлері жасырып аман алып қалады. Осы баласынан тараған Күшліктің ұрпағы Құтлұқ Бұқа [[Алтын Орда]] мемлекетінде үлкен дәрежеге ие болып, ықпалды бектердің біріне айналады. Ортағасырлық [[Наймандар|Наймандардың]] Енджлі тармағынан тарайды. Құтлұқ Бұқа [[Көксу шайқасы|Көксулардағы шайқасқа]] қатысқан. Алайда Құтлұқ би сол шайқаста қаза болды деп көрсетілген, дегенмен Құтлұқ Бұқа содан кейін тағы 30 жыл өмір сүрген. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] жақтасы және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болды. 1347 мен 1358 жылдар аралығында [[Венеция республикасы|Венеция республикасымен]] сауданы қадағалап отырған. 1351-1357 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханнан кейінгі ең жоғарғы лауазымы – [[Беклербек|беклербегі]] қызметін атқарады. 1357 жылғы [[Бердібек хан|Бердібектің]] Метрополит Алексейге берген жарлығында есімі аталған. [[Алтын Орда]] дәуірінде [[наймандар]] [[Шибан әулеті|Шыбан әулетінің]] қарамағында болғандықтан, Құтлұқ Бұқа олардың жақтасы болған. 1359-1380 жылдары орын алған [[Ұлы дүрбелең]] (Алтын Ордадағы азаматтық соғыс) дәуірінде белсенділік танытады. [[Өзбек хан]]ның жесірі [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] анасы [[Тайдула хатұн|Тайдула ханым]], Шибан ұрпағы Маңғытайдың ұлы [[Қызыр хан|Қызырмен]] одақтасады. Ал Құтлұқ Бұқа Қызыр оғланның бас уәзірі атанады. Келісім бойынша, [[Қызыр хан|Қызыр]] Тайдуллаға үйленіп, хандық билікті қолына алуы керек еді. Алайда араздық салдарынан Қызыр Тайдулланың ордасын тонап, Тайдулла Қызырды қуып шығады. 92 тайпаның 2 ғана қолдайтын Қызыр қашуға мәжбүр болады. [[Қызыр хан|Қызыр]] мен Тайдулланың араздығына дәл осы Құтлұқ Бұқа себеп болған делінеді. Құтлұқ Бұқа Қызырға Тайдулаға үйленбеуге кеңес береді. Тайдула [[Бату әулеті|Бату әулетінің]] мүддесі үшін күрессе, Құтлұқ Бұқа шибандықтардың мүддесі үшін күресіп, Қызырға қолдау білдіреді. Осы жауластықтың нәтижесінде 1360 жылы [[Қызыр хан|Қызыр]] таққа отырып, [[Наурыз хан]], Тайдула хатұн және оның туысы беклербек [[Моғұл Бұқа]] өлтіріледі.<ref>[https://e-history.kz/ru/news/show/4275 Гражданская война в Улусе Джучи]</ref> 1361 жылы жаңа хан [[Келдібек хан|Келдібек]] Құтлұқ Бұқаны [[Қырым|Қырым ұлысының]] билеушісі етіп тағайындады. 1362 жылы Келдібек хан өлгеннен кейін Құтлұқ Бұқа Қырымдағы билік үшін ұлысбек [[Қожа Әлібек|Қожа Әлібекпен]] күреседі. Әуелде, [[Азов теңізі|Азақ]] маңына шегініп, 1365 жылы Қожа Әлібекті өлтіргеннен кейін [[Қырым|Қырымға]] басып кіреді. [[Самара|Самар ұлысын]] басып алған Мамайға да қарсы күрес жүргізеді. Нәтижесінде [[Қырым|Қырымдағы]] ордалықтардың билігі әлсіреп, [[Феодоро княздігі]] күшейді, ал генуэздіктер Сугдеяны және [[Готия|Готиядағы]] жерлерді басып алды. 1365 жылы Құтлұқ Бұқа ұлы Ильясты [[Литва]] ұлы князі [[Ольгерд|Ольгердке]] бірлескен әрекеттер туралы келісу үшін жіберді. 1371 жылы [[Мамай (беклербек)|Мамай]] басып алған [[Қырым|Қырым түбегін]] тастап кетуге мәжбүр болды. 1380 жылы Мамай жеңіліп, қаза тапқаннан кейін, [[Алтын Орда|Орданың]] жаңа ханы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыспен]] бірге [[Қырым|Қырымды]] басып алды. 1381 жылы Құтлұқ Бұқа жаңадан Қырым ұлысбегі болып тағайындалды. Ұлы Ильяс көмекшісі қызметінде [[Солхат|Солхатты]] басқарады. 1385–1386 жылдары Алтын Орда мен [[Генуя республикасы|Генуя Республикасы]] арасында [[Солхат]] қаласы үшін соғыс болып, генуэздіктер жеңіске жетеді. 1387 жылы Құтлұқ Бұқа [[Кафа]] қаласының генуэз консулымен келісім жасасады, келісім бойынша [[Алтын Орда]] хандарының бұрынғы келісімдері расталып, генуэздіктерге Сугдея, таулы Готия жерлері қалып, Қырымдағы сауда монополиясы расталады. Осы аралықта Қырымды басқарған [[Бек-Болат бек]] Қырымнан қуылып, Тоқтамыс Құтлық-Бұқаны қайтадан ұлысбек етіп қояды. Соңғы рет Құтлық-Бұқа трихи деректерде 1393 жылы аталады. Бәлкім, сол жылы қайтыс болған. Одан кейін Қырымның жаңа ұлысбегі болып [[Тастемір|Таш-Темір]] тағайындалады. Құтлық-Бұқаның үлкен ұлы Ильяс сол уақытта қайтыс болған болуы мүмкін. Оның екінші ұлы Синан 1393–1395 жылдары [[Солхат]] түменінің басшысы болып, Әмір Темірдің шапқыншылығына қарсы тұрды. «Өкіреш» атауы «үлкен бұқа» деген мағынаны береді. Алып денелі болғанынан болар, Құтлұқ Бұқаға Өкіреш лақап аты жабысып, шежіреде осы атпен қалған.<ref>[https://qazaqadebieti.kz/20250/batyrdy-kesenesinde-bol-an-gime Батырдың кесенесінде болған әңгіме]</ref> == Құтлұқ Бұқа мен Өкіреш шалдың бір адам екеніне дәлелдер == Тарихшы [[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Жақсылық Сәбитовтың]] ойынша, шежіре бойынша қазақ [[Наймандар|наймандарының]] түпкі атасы – Өкіреш шал – жоғарыда аталған Құтлұқ-Бұқамен бір тұлға. «Өкіреш» сөзі қазақ тілінен аударғанда «мұздаған», «өкірген» деген мағына береді, яғни «бұқа» сөзіне синоним болып табылады. Бұл есімнің құрамындағы екінші бөлігі. Демек, Құтлұқ Бұқа есімі мен Өкіреш атауы мағынасы жағынан үндес келеді. Мұны жанама дәлелдер де растайды. Белгілі қазақ тарихшысы [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|Мұхамеджан Тынышбайұлы]] (1879 ж. туған) өзінің он алтыншы атасы [[Төлегетай баба|Төлегетай]] екенін жазады <ref>Тынышпаев, 2014: 34</ref>, ал Төлегетай – Өкіреш шалдың шөбересі. Егер бір ұрпаққа орта есеппен 30 жыл деп есептесек, онда М. Тынышбайұлының он тоғызыншы атасы – Өкіреш шал – шамамен 1310 жылы туған деп санауға болады (570 жыл бұрын). Ал 1351 жылы Құтлұқ Бұқа [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] [[Беклербек|беклербегі]] (бас кеңесшісі) болғаны белгілі, бұл – Өкіреш шалдың өмір сүрген уақытымен сәйкес келеді. Екінші жанама дәлел – [[Шибан әулеті|Шибан әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілхайыр ханның]] билігінде, оған жақын адамдардың қатарында найман руынан шыққан Өкіреш ұрпақтары болған.<ref>Ибрагимов және т.б., 1969: 144</ref> Демек, 1428 жылға қарай Өкіреш ұрпақтары найман ішінде бөлек бір руға айналған, бұл оның XV ғасырдан бұрын өмір сүргенін білдіреді. Ал XIV ғасырда найман руының ең белгілі өкілі – бек Құтлұқ Бұқа болған. Шежіре бойынша, Өкірештің баласы – Қаптағай, ал ол өз кезегінде барлық наймандардың бабасы – Найманның әкесі болған <ref>Сейдімбек, 2008: 457; Бабалар сөзі, 2012: 125</ref>. Біз бұл Қаптағайды орыс жылнамаларында кездесетін, 1370 жылы [[Тверь]] князі Михаил Александровичке хан жарлығын (ярлык) жеткізген [[Қаптағай]] елшілігінің басшысы ретінде танимыз.<ref>Селезнев, 2009: 100</ref>. Сонымен қатар, Қаптағай есімі – қазақ наймандары үшін ортақ ұран болып табылады <ref>Искакова, 2012: 402</ref> == Ұрпақтары == Найман шежіресіндегі бүкіл [[Төлегетай баба|Төлегетай]] ұрпақтары осы Құтлұқ Бұқадан тікелей тарайды. Құтлұқ Бұқаның немерелері Әбу Бәкр, Сары Осман, Қара Осман, Омар, Тұлын Қожа (Төлегетай) Әбілқайыр ханның бектері болған. [[Тәуке хан|Тәуке ханның]] әскери қолбасшысы болған [[Алдияр батыр]],қазақтың ең әйгілі батырларының бірі [[Қабанбай батыр]], барлығы Құтлұқ Бұқаның тұқымдары. Бүгінгі таңда кемі 500 мыңға жуық, көбі миллиондаған найман руының өкілдері оның ұрпағы болып саналады.<ref>[https://yvision.kz/kk/post/kiresh-shal-48931 Шежіредегі Өкіреш Шал кім]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] [[Санат:Алтын Орда билері]] ayzckul3r6wefyw74az4hwgnraa1c7p 0 763693 3636732 3636570 2026-07-29T13:22:20Z Kaiyr 3134 3636732 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Қазақтар мекен еткен болыстары тізімі. Әсет Зейнелғабденұлы Темірғалиевтың "ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века" (Алматы, 2010) кітабы негізінде жасалған.<ref>{{кітап|ав[[Торы (ру)|торы]]= Асет Темиргалиев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |б[[асыл]]ым= |орны= Алматы|баспасы= |жыл= 2010|томы= |беттері= |барлық беті= 43|сериясы= |isbn= 978-601-06-0474-2|тиражы= }}</ref> == [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Қарқаралы уезі]] |- | 1. || [[Нұра болысы (Семей облысы)|Нұра]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 82,7%(майқы, бошан, қамбар), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[Керей (тайпа)|керей]] ([[Абақ Керей|абақ]]: [[жастабан]]), [[қожа]], [[жетіру]]([[табын]], [[телеу]], [[тама]]), [[алшын]], |- | 2. || Темірші|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас, бошан, қамбар); [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[қоңырат]], [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[үйсін]]? |- | 3. || [[Мойынты болысы|Мойынты]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 94,2%([[шұбыртпалы]], бошан); [[уақ]] |- | 4. || Абыралы|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас, қамбар), [[қуандық]](алтай), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]; [[төре]] , [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қыпшақ]] |- | 5. || [[Сары (Албан)|сары]]тау || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 6. || Қу|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан), [[тарақты]]; [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 7. || [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Ақшатау]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 95,0+%(бошан), [[тарақты]]; [[үйсін]]? |- | 8. || Кент || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас), [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[уақ]]([[сіргелі]]), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[найман]]([[көкжарлы]]), [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || Едірей || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 10. || Қотанбұлақ || [[арғын]]([[тобықты]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]] |- | 11. || Берікқара || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас), [[қуандық]](алтай, темеш); [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[садыр]]), [[жалайыр]], [[жетіру]] ([[тама]], [[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]](накыс) |- | 12. || Бөрілі || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](жалықпас, бошан) |- | 13. || [[Тоқырауын болысы|Тоқырауын]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 97,7% (майқы, бошан); [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 14. || Шұбартау|| [[арғын]]: [[қуандық]](алтай), [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]; [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]](саяк), [[төлеңгіт]] |- | 15. || [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)|Қызылтау]] || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 98,1% (бошан); [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Дегелең|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, майқы), [[тобықты]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[тарақты]]; [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қожа]] |- | 17. || Ақ[[Сары (Албан)|сары]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас, бошан, қамбар), [[қуандық]](алтай, темеш), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]; [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Балқаш|| [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 19. || Ақбота|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]]; [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 20. || Дағандел|| [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[тарақты]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]], [[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[садыр]]) |- | colspan="3" | [[Семей уезі]] |- | 1. || Кеңтүбек || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[уақ]] |- | 2. || Айғыржал || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[уақ]], [[төре]], [[арғын]]([[бәсентиін]]) |- | 3. || Семізтау || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]] |- | 4. || Қоқан|| [[уақ]], [[арғын]]([[тобықты]], [[қуандық]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], …) |- | 5. || Аршалы || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[көкжарлы]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Шаған || [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 7. || Бұғылы || [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 8. || Шыңғыс || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 9. || Мұқыр || [[арғын]]([[тобықты]]), [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Енрікей || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[қожа]], [[шанышқылы]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Қандығатай || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], |- | 12. || Қызылмола? || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]]), |- | 13. || Делбегетей || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 14. || Сейтен || [[уақ]]([[жансары]], [[бидалы]], [[шоға]],…) [[найман]], [[қожа]] [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]],…), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 15. || Малыбай || [[уақ]]([[жансары]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]…) |- | 16. || Бесқарағай || [[уақ]], [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[ергенекті]], [[саржомарт]]), [[шанышқылы]], [[қожа]] |- | 17. || Александров || [[арғын]], [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 18. || Аққұм || [[уақ]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],…), [[жетіру]]([[табын]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]]) |- | 19. || Белағаш || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],.), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | [[Өскемен уезі]] |- | 1. || Шар || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[саржомарт]]), [[қыпшақ]] |- | 2. || Сұлу[[Сары (Албан)|сары]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 3. || Қалба || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[саржомарт]]) |- | 4. || Айыртау || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 5. || Ұлан || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[төлеңгіт]] |- | 6. || Себін || [[найман]]([[саржомарт]], [[қаракерей]], [[көкжарлы]]) |- | 7. || Т[[арғын]] || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 8. || Құлұжүн || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[көкжарлы]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Күршім || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Бура (найман)|бура]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Үркер || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]],) [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 11. || Алтай || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]) |- | 12. || Шанғыстай|| [[найман]] ([[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]) |- | 13. || Нарым || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | colspan="3" | [[Павлодар уезі]] |- | 1. || Ақкелін || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[төре]], [[қожа]] |- | 2. || Ақкөл || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[шегендік]]), [[төре]], [[уақ]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]]) |- | 3. || Ақбеттау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]], [[шегендік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[уақ]] |- | 4. || Ақсу || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]] |- | 5. || Алқакөл|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Алтыбай || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]) [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]]) |- | 7. || Атакөз || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 8. || Баянауыл || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | 9. || Далба || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]) |- | 10. || Қарамола || [[арғын]]([[бегендік]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 11. || Қызылағаш || [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қызылтау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[шегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 13. || Маралды || [[арғын]]([[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 14. || Теренкөл|| [[уақ]](абрай, ажибек, [[шоға]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[бәсентиін]], [[бегендік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 15. || Ұрық|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[тарақты]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 16. || Шақшан || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | colspan="3" | [[Зайсан уезі]] |- | 1. || Қалжыр || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]] |- | 2. || Майтерек || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[қожа]], [[шанышқылы]], |- | 3. || Қара Ертіс || [[найман]]([[төртуыл]]) |- | 4. || Кендірлік || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[найман]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 5. || Маңырақ || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], туркпен, [[алшын]]? |- | 6. || Шілікті || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 7. || Шорғын || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 8. || Терісайрық || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]] |- | 9. || Хабар асу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Құмкөл|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 11. || Базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Нарын || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 13. || Қарабөген || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Лабы || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 15. || Богасов || [[найман]]([[қаракерей]]), [[шанышқылы]] |- | 16. || Өкпекті || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[төре]], [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, калмак, [[Қырғыз руы|қырғыз]], сарт, [[қожа]] |- | 17. || Баспан-базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |} == [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Лепсі уезі]] |- | 1. || Ақшәулі || [[найман]] ([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], [[қожа]] [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[үйсін]]([[ошақты]])? |- | 2. || Аягөз|| [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 3. || Арғанаты || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 4. || Тауқұм Балқаш || [[найман]]([[қаракерей]]), [[арғын]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || [[Мырза руы|мырза]]тай-Қарасу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 6. || Үржар|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 7. || Барлық || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 8. || Еміл || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Алакөл || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Шарбақты || [[найман]]([[қаракерей]]),[[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Мақаншы-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қоңырат]], [[уақ]], [[жалайыр]] |- | 12. || Балқаш-Лепсі || [[найман]]([[садыр]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]] |- | 13. || Қысқаш-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Мәмбетай-Қысқаш || [[найман]]([[садыр]], [[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Батыс Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]]), [[уақ]], [[төре]], [[қыпшақ]] |- | 17. || Каракольская || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | colspan="3" | [[Пішпек уезі]] |- | 1. || [[жаныс]] || [[дулат]]([[жаныс]]), [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[сіргелі]](байжігіт) |- | 2. || Чумышевская || [[дулат]] ([[ботпай]]) |- | 3. || Шығыс Ырғайты|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 4. || Қалғұты || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 5. || Жыланкөз || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[шапырашты]] |- | 6. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 7. || Қыбырай || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 8. || Жаңа-Шу || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 9. || Шу || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 10. || [[сиқым]] || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || [[дулат]] || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]) |- | 12. || Көкірек || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]], [[сиқым]]) |- | 13. || Қарабұлақ || [[шапырашты]]([[есқожа]]) |- | 14. || Сұқылық || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 15. || Сусамыр || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 16. || Қара[[Балта руы|балта]]|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || Ысық-Ата || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 18. || [[Сары (Албан)|сары]]бағыш || [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Қапал уезі]] |- | 1. || Басқан-Сарқанд || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Төменгі-Ақсу|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қыпшақ]], [[арғын]] |- | 3. || Таулы-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 4. || Бүйен-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 5. || [[балғалы]] || [[жалайыр]]([[балғалы]], [[байшегір]], [[қайшылы]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[ысты]] |- | 6. || Чолаковская || [[жалайыр]]([[ақбұйым]], [[қарашапан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] , торкпен, [[найман]], [[уақ]] |- | 7. || [[андас]] || [[жалайыр]]([[андас]], [[орақты]]) |- | 8. || Таз || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[сыпатай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || Алтынемел|| [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](каспан, кызыл, онбай), торкпен, қарақалпақ, маңғыт, [[арғын]], [[жалайыр]], [[найман]], [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[суан]], [[Албан руы|албан]], |- | 11. || Төменгі-Қаратал|| [[жалайыр]]([[андас]], [[Күшік руы|күшік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[ысты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[алшын]]? |- | 12. || Таулы-[[жалайыр]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[андас]], [[сыпатай]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 13. || Жоғары-Қаратал|| [[жалайыр]]([[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[Мырза руы|мырза]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[шапырашты]], [[ысты]] |- | 14. || [[Сары (Албан)|сары]]тау|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Арасан || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], қарақалпақ, [[қыпшақ]] |- | 16. || Күлдей-Жұмай || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 17. || Ак-ичкинская || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 18. || [[Мырза руы|мырза]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[андас]]), [[арғын]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || [[сыпатай]] || [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[сыпатай]]) |- | 20. || Ши || [[жалайыр]]([[андас]], [[қарашапан]], [[Қалпе руы|қалпе]], [[орақты]]) |- | 21. || Южно-прибалхашская || [[жалайыр]]([[арықтыным]], [[байшегір]]), [[дулат]], [[төре]], [[сіргелі]] |- | 22. || [[Күшік руы|күшік]] || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[орақты]], [[сыпатай]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]] |- | 23. || Бүйен-Қоянды|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шапырашты]], [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Жаркент уезі]] |- | 1. || Иванов || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: досалы, [[шоған]]) |- | 2. || Құрман || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 3. || Шелек || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қызылбөрік]]) |- | 4. || Торайғыр || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 5. || Меркі || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 6. || [[алжан]] || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[алжан]]) |- | 7. || Кеген || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[алжан]], айт) |- | 8. || Айт || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 9. || Бөдеті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[қалжан]]) |- | 10. || Қожмамбет|| [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]:қожбанбет) |- | 11. || [[қоңырбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]]) |- | 12. || [[Сары (Албан)|сары]]-тоғай || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 13. || [[Бура (найман)|бура]]қожыр || [[суан]]([[тоқарыстан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[уақ]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]] |- | 14. || Тугурекская || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт; [[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]], [[қызылбөрік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Тұрдымбет || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 16. || [[тоқарыстан]] || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 17. || [[байтүгей]]|| [[суан]]([[байтүгей]]) |- | colspan="3" | [[Верный уезі]] |- | 1. || Шығыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[шапырашты]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 2. || Батыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]]), [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[шапырашты]]([[асыл]]) |- | 3. || Үлкен Алматы || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]) |- | 4. || Кіші Алматы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[ысты]]([[ойық]]), [[шапырашты]]([[есқожа]], [[асыл]]) |- | 5. || Шамалған||[[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[ботпай]]), [[ысты]]([[ойық]]), [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]]), [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 6. || [[қызылбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 7. || Сөгіті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 8. || Бақай || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), |- | 9. || Түрген|| [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]], [[есқожа]]), [[дулат]]([[ботпай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || [[шапырашты]] || [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]], [[екей]]), [[ысты]]([[ойық]]) |- | 11. || Жайылмыш || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]), [[шапырашты]]([[айқым]]), |- | 12. || Қарғалы|| [[шапырашты]]([[айқым]]) |- | 13. || Ұзынағаш || [[шапырашты]]([[екей]], [[айқым]], [[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 14. || Шығыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 15. || Батыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[ысты]] |- | 16. || Тай[[Торы (ру)|торы]] || [[шапырашты]](емыл), [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || Ырғайты || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[андас]]), [[шапырашты]]([[шыбыл]]) |- | 18. || Қордай || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 19. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[қоңырат]]([[құлшығаш]]) |- | 20. || Күрті || [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]]) |- | 21. || Мойынқұм|| [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]]([[қалша]]) |- | 22. || [[Сары (Албан)|сары]]тауқұм || [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]](жакып), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](караманас), [[шанышқылы]](саңырау) [[жалайыр]]([[Қалпе руы|қалпе]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[дулат]]([[ботпай]], [[шымыр]], [[жаныс]]), [[шақшам]], [[ысты]] |- | 23. || Төменгі Іле || [[ысты]]([[ойық]]), [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 24. || Жаңа Іле || [[ысты]]([[ойық]]), [[жалайыр]]([[байшегір]]) |} == [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақмола уезі]] |- | 1. || Ақтау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]], [[қоңырат]], [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 2. || Спасск || [[арғын]]([[қуандық]]:алтай), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Нұра|| [[арғын]]([[қуандық]]:темеш, бөрші; [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ақмола|| [[қыпшақ]]([[бұлтың]], кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]], [[Торы (ру)|торы]]), [[арғын]]([[қуандық]]: алтай, қарпық, темеш; [[бегендік]]; [[атығай]]; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[тарақты]]; [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]]) |- | 5. || Моншақты || [[Керей (тайпа)|керей]](ақ[[Сары (Албан)|сары]], құр[[Сары (Албан)|сары]], [[Балта руы|балта]]), [[арғын]]([[бегендік]]), [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], |- | 6. || Қызыл-Топырақ || [[Керей (тайпа)|керей]](құр[[Сары (Албан)|сары]], тезегай), [[уақ]] |- | 7. || Есіл || [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[арғын]]([[атығай]]; [[қуандық]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[шегендік]], [[бегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]];), [[найман]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Қарағаш|| [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || [[Шерубай-Нұра болысы|Шерубай Нұра]] || [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[найман]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 10. || Нілді|| [[арғын]]([[қуандық]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 11. || Қоржынкөл|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Ортау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай) |- | 13. || Жыланды|| [[арғын]]([[қуандық]]:қарпық; [[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]) |- | 14. || Ереймен|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Атасу|| [[арғын]]([[қуандық]]: алтай) |- | 16. || Сораң|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]) |- | 17. || Мұңлы || [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 18. || Қорғалжын|| [[арғын]]([[қуандық]],[[тарақты]]) |- | 19. || Шу|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]өзен|| [[арғын]]([[тарақты]], [[қуандық]]) |- | colspan="3" | [[Омбы уезі]] |- | 1. || Черлакская || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]]), [[төре]],[[төлеңгіт]] |- | 2. || Покров || [[Керей (тайпа)|керей]](ақ[[Сары (Албан)|сары]], құр[[Сары (Албан)|сары]], [[Балта руы|балта]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) [[арғын]]([[атығай]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[шегендік]]) |- | 3. || Омбы || [[арғын]]([[атығай]], бағыс, баба, матей, булек, шага; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[қожа]] |- | 4. || Қорған|| [[Керей (тайпа)|керей]](құр[[Сары (Албан)|сары]], ақ[[Сары (Албан)|сары]]), [[арғын]]([[атығай]]), [[қожа]], калмак |- | 5. || Николаев || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | colspan="3" | [[Көкшетау уезі]] |- | 1. || Шалқар|| [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Мезгіл || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], қарақалпақ |- | 3. || Көкшетау|| [[арғын]]([[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 4. || Восточная || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], қарақалпақ, [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || [[Қотыркөл болысы|Қотыркөл]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](ақ[[Сары (Албан)|сары]]), [[жалайыр]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[шапырашты]], [[төре]], [[дулат]], [[төлеңгіт]], [[[[[[әлімұлы]]]]]], [[арғын]]([[атығай]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Карачинская || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 7. || Зеренді || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қуандық]]), [[уақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 8. || Жыланды || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]) |- | 9. || Айыртау ||[[арғын]]([[атығай]], [[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[шымыр]]) |- | colspan="3" |[[Атбасар уезі]] |- | 1. || Ұлытау|| [[найман]]([[бағаналы]]) |- | 2. || Атбасар || [[арғын]]([[бегендік]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[қуандық]], [[тобықты]], [[шегендік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 3. || Теңіз|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 4. || Терісаққан|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[қожа]] |- | 5. || Кзылкульская || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 6. || Кентубекская || [[найман]]([[бағаналы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[тарақты]]) |- | 7. || Жарқайын|| [[найман]]([[бағаналы]], [[Балта руы|балта]]лы, [[көкжарлы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қожа]] |- | 8. || Кеңгір|| [[найман]]([[бағаналы]]) |- | 9. || Кумконырская || [[найман]]([[бағаналы]], [[Балта руы|балта]]лы), [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]] |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]су || [[найман]]([[бағаналы]], [[Балта руы|балта]]лы), [[қожа]] |- | 11. || Жезді|| [[найман]]([[бағаналы]]) |- | 12. || Айнакөл || [[найман]]([[бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Петропавл уезі]] |- | 1. || Станов || [[Керей (тайпа)|керей]](құр[[Сары (Албан)|сары]], сибан, тезегай, [[Балта руы|балта]], көшебе, ақ[[Сары (Албан)|сары]], еменалы), [[уақ]]([[шоға]]), [[арғын]]([[атығай]]) |- | 2. || Преснов || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]], көшебе, сибан, ақ[[Сары (Албан)|сары]], тезегай), [[уақ]](сарман, [[шоға]], [[бидалы]], [[жансары]], шайкөз, баржақсы), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Құсмұрын || [[Керей (тайпа)|керей]](ақ[[Сары (Албан)|сары]], сибан), [[уақ]]([[бидалы]], [[жансары]], баржақсы, еренши) |- | 4. || Пресногорьков || [[Керей (тайпа)|керей]](сибан), [[уақ]]([[жансары]], шайкөз, баржақсы),[[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || Полуденская || [[арғын]](даут:баба, құдайберді-бәйімбет; [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 6. || Тайынша || [[арғын]](даут:бабасан, [[атығай]]) |- | 7. || Петропавлов || [[арғын]](даут:құдайберді-бәйімбет, койлы-[[атығай]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Средняя || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]](торайғыр, [[бұлтың]]) |} == [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақтөбе уезі]] |- | 1. || Бес[[тама]]қ || әлім([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], шөм[[екей]], шекті, кете), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |- | 2. || Бөрте || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], кердері), [[төре]], [[уақ]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], әлім(шекті, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], төртқара, шөм[[екей]], кете), баулы(алаша), [[қожа]] |- | 3. || Елек || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 4. || Қарақобда || әлім(кете, шекті, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Қобда || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 6. || Бөрлі || әлім(шекті, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], кете), [[жетіру]]([[тама]], кердері), [[қожа]] |- | 7. || Қаратоғай || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), әлім(шекті) |- | 8. || Тұзтөбе || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері), әлім(кете, шекті), [[уақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 9. || Ойсылқара || [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), әлім(шекті, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]],), байұлы(алтын, жаппас), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || Ақтөбе || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[уақ]], [[төре]], әлім(кете, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], шөм[[екей]], шекті), [[төлеңгіт]], |- | 11. || Теректі || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), [[төре]], [[қожа]] әлім (кете, шөм[[екей]], шекті), |- | 12. || Аралтөбе || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), [[арғын]], байұлы(жаппас), әлім(шөм[[екей]], кете, шекті, төртқара, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | colspan="3" | [[Торғай уезі]] |- | 1. || 1 Наурызым || [[арғын]](елемес: даут, ермен), әлім(шекті) |- | 2. || 2 Наурызым || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 3. || Тосын || [[арғын]](елемес: даут, ермен), байұлы(жаппас, алтын), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]) |- | 4. || Майқара, Майқарау || [[арғын]](елемес: даут, ермен), әлім(шекті) |- | 5. || Шұбалаң || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 6. || Қарақоға || [[арғын]](елемес: даут, ермен) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), байұлы(жаппас), [[найман]]([[бағаналы]]) |- | 7. || [[Сары (Албан)|сары]]қопа || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], ұзын), [[арғын]](ермен, даут) |- | 8. || Қараторғай || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 9. || [[Сары (Албан)|сары]]торғай || [[қыпшақ]](колденен, [[Құлан қыпшақ|құлан]], торайғыр, ұзын) |- | 10. || Аққұм || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 11. || Қайдауыл || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], ұзын, торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]) байұлы(жаппас), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қызылжыңғыл || [[қыпшақ]](торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[найман]]([[бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Ырғыз уезі]] |- | 1. || Талдық || әлім(төртқара), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:малатау) |- | 2. || Бақсай || әлім(төртқара) |- | 3. || Қызылжар || әлім(төртқара) |- | 4. || Аманкөл || әлім(шөм[[екей]]) |- | 5. || Кенжеғара || әлім(шөм[[екей]]) |- | 6. || Тәуіп || әлім(шөм[[екей]], шекті), байұлы(алтын) |- | 7. || Теректі || әлім(төртқара) |- | 8. || Толағай || әлім(төртқара) |- | 9. || Темірастау || әлім(төртқара, шекті) |- | 10. || Қарасай || әлім(шекті, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 11. || Шыңғыл, Шеңгел, Жыңғыл || әлім(шекті), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 12. || Қабырға || әлім([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], шекті) |- | 13. || Ордақонған || әлім(шекті) |- | 14. || [[Құлан қыпшақ|құлан]]ды || әлім(шекті), [[уақ]] |- | colspan="3" | [[Қостанай уезі]] |- | 1. || Меңдіқара || [[Керей (тайпа)|керей]](танат, [[Балта руы|балта]], тезегай), [[төре]] |- | 2. || Кеңарал || [[қыпшақ]](кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр, ұзын), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), байұлы(жаппас) |- | 3. || Обаған || [[арғын]](ермен:шагыр), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Арақарағай || [[қыпшақ]](торайғыр, ұзын, кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]]), байұлы(жаппас), [[жетіру]]([[телеу]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]] |- | 5. || [[Қарабалық руы|қарабалық]] || [[қыпшақ]](кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[бұлтың]], торайғыр, ұзын), [[жетіру]]([[табын]]), байұлы(жаппас, алтын), [[қожа]] |- | 6. || Аманқарағай || [[арғын]]([[бәсентиін]], ермен :шагыр), [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], кольденен), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], байұлы(жаппас) |- | 7. || Дәмбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), байұлы(жаппас) [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]) |- | 8. || Бестөбе || байұлы(жаппас, алтын, байбақты, шеркеш, алаша), [[жетіру]]([[телеу]], [[тама]]), [[шанышқылы]], [[үйсін]]? |- | 9. || Жітіқара || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), байұлы(алаша, жаппас) |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]ой || [[қыпшақ]](кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), [[арғын]], әлім(шөм[[екей]]), байұлы(жаппас, алтын), [[жетіру]]([[телеу]], [[табын]]) |- | 11. || Құмақ || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |- | 12. || Шұбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], кольденен), байұлы(жаппас), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[арғын]](ермен : қырықмылтық), [[қожа]] |- | 13. || Желқуар || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 14. || [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]] || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |} == [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]] == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | [[Орал уезі]] |- | 1. || Соболев || [[жетіру]](кердері, [[тама]]),… |- | 2. || Красноуметская || [[жетіру]](кердері, [[тама]]),… |- | 3. || Благодарнов || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Мустаевская || [[жетіру]]([[табын]]),… |- | 5. || Мухрановская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | 6. || Кирсановская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 7. || Рубежинская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 8. || Теректі || [[жетіру]](кердері),… |- | 9. || Қароба|| [[жетіру]](кердері, [[табын]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Бөрлі|| [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 11. || Шыңғырлау|| [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қарашығанақ || [[жетіру]]([[табын]]), байұлы(таз, ысық) |- | 13. || Жымпиты|| байұлы(байбақты, тана) |- | 14. || Шілік || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Қарағаш || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 16. || Круглоозерновская || [[жетіру]]([[табын]], кердері),… |- | 17. || Каменская || байұлы(беріш, алаша, байбақты), [[жетіру]](кердері, [[табын]]) |- | 18. || Шежін || байұлы(байбақты, тана, алаша, масқар, ысық, беріш), [[жетіру]](кердері) |- | 19. || Жиренқопа || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), әлім(кете) |- | 20. || Шіжерті || байұлы(байбақты, масқар, тана) |- | 21. || Иіртек || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]),… |- | 22. || Студеновская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | colspan="3" |[[Гурьев уезі]] |- | 1. || Тайсойған || байұлы(адай, беріш), [[жетіру]](кердері) |- | 2. || Қызылқоға || байұлы(таз, есентемір, шеркеш, адай) |- | 3. || Кермеқас || байұлы(таз, есентемір) |- | 4. || Қарабау|| байұлы(беріш, есентемір) |- | 5. || Есбол || байұлы(беріш) |- | 6. || Сімбірті || байұлы(беріш, адай), [[төре]], [[қожа]] |- | 7. || Гурьев || байұлы(шеркеш) |- | 8. || Қаратөбе || байұлы(алаша, ысық) |- | 9. || Былан || байұлы(ысық, шеркеш) |- | 10. || Қарабайлы || әлім(кете), байұлы(ысық) |- | 11. || Жаршық|| байұлы(таз), [[қожа]] |- | 12. || Ембі || байұлы(таз) |- | 13 || Ақбас|| байұлы(таз, шеркеш) |- | 14. || Ембі-Атырау || байұлы(таз, адай, алаша) |- | 15. || Қарашағыр || әлім(шекті) |- | 16. || Ақжал || әлім(кете) |- | 17. || Бестөбе || әлім(кете), байұлы(таз) |- | 18. || Кулагинская || байұлы(тана, беріш, масқар), әлім([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 19. || Орловская || байұлы(беріш) |- | 20. || Жаманқала || байұлы(беріш) |- | 21. || Сарайшық || байұлы(таз, беріш) |- | colspan="3" | [[Ілбішін уезі]] |- | 1. || Шаған || [[жетіру]]([[табын]], кердері) |- | 2. || Скворкин || [[жетіру]](кердері), байұлы… |- | 3. || Бударин || [[жетіру]](кердері), байұлы |- | 4. || Жұбанышкөл || [[жетіру]](кердері, [[тама]], [[табын]]) |- | 5. || Өріктікөл || [[жетіру]](кердері, [[тама]]), байұлы(адай) |- | 6. || Ілбішін || байұлы(байбақты, тана), [[жетіру]](кердері),…. |- | 7. || Шалқар|| байұлы(байбақты, тана, адай), [[жетіру]]([[табын]], кердері) |- | 8. || Мерген || байұлы(байбақты, беріш, алаша),… |- | 9. || Қарасу || байұлы(байбақты) |- | 10. || Мәтеш || байұлы(байбақты, беріш, есентемір) |- | 11. || Қурайлы || байұлы(байбақты, тана) |- | 12. || Өлеңті || байұлы(байбақты, тана), [[төре]] |- | 13. || Бұлдырты || байұлы(алаша, тана, масқар), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Қалдығайты || байұлы(қызылқұрт, тана, алаша, масқар, шеркеш), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |- | 15. || Сабынкөл || байұлы(ысық, алаша) |- | 16. || Соналы || байұлы(алаша, байбақты) |- | 17. || Сламихин || байұлы(байбақты, беріш, алаша, масқар, қызылқұрт, тана, ысық) |- | 18. || Карманов || байұлы(тана, беріш, қызылқұрт, адай, байбақты, алаша) |- | 19. || Сахарнов || байұлы(тана, байбақты) |- | 20. || Глиненская || байұлы(тана, беріш, қызылқұрт, адай, байбақты, ысық, шеркеш, алаша) |- | 21. || Калмыков || байұлы(тана, беріш, қызылқұрт)… |- | 22. || Индер || байұлы(масқар, беріш, тана, шеркеш, қызылқұрт) |- | 23. || Қаракөл || байұлы(ысық) |- | 24. || Қызылжар || байұлы(тана) |- | 25. || Жақсыбай || байұлы(алаша, тана, ысық), [[төре]] |- | colspan="3" | [[Темір уезі]] |- | 1. || Қарағанды|| әлім(кете) |- | 2. || Қиыл-Ойыл || әлім(кете), [[қыпшақ]] |- | 3. || Қайыңды || әлім(кете) |- | 4. || Жетікөл|| байұлы(ысық, тана, қызылқұрт) |- | 5. || Қазыбек || байұлы(ысық, адай, таз, есентемір, тана) |- | 6. || Ойыл|| әлім(кете) |- | 7. || Құмды-Ойыл || әлім(кете), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Қалмаққырған || әлім(шекті, кете), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 9. || Жиделі-Сағыз || әлім(кете), байұлы(адай), [[жетіру]]([[табын]], кердері) |- | 10. || Темір-Орқаш || әлім(шекті), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Ембі-Темір || әлім(шекті) |- | 12. || Ембі || әлім(шекті) |- | 13. || Оймауыт-Желтау || әлім([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), байұлы(адай) |- | 14. || Доңызтау-Аққолқын|| [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Ұлысам || [[жетіру]]([[табын]]), байұлы(адай) |- | 16. || Қошқарата|| әлім(шекті) |- | 17. || Сам-[[Матай (ру бірлестігі)|матай]]|| [[жетіру]]([[табын]]) |} == [[Күнгей Каспий облысы|Закаспий облысы]]== {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Маңғыстау уезі]] |- | 1. || [[Бірінші Бозащы болысы|1 Бозащы болысы]] || байұлы:адай(бұзау) |- | 2. || [[Екінші Бозащы болысы|2 Бозащы болысы]] || байұлы:адай(мұңал) |- | 3. || [[Үшінші Бозащы болысы|3 Бозащы болысы]] || байұлы:адай(мұңал) |- | 4. || [[Жеменей болысы|Жеменей]]|| байұлы:адай(бұзау) |- | 5. || [[Бірінші Маңғыстау болысы|1 Маңғыстау болысы]] || байұлы:адай(тобыш) |- | 6. || [[Екінші Маңғыстау болысы|2 Маңғыстау болысы]] || байұлы:адай(тобыш) |- | 7. || [[Райымберді болысы|Райымберді]]|| байұлы:адай(мұңал), беріш(күлкеш) |- | 8. || Түрікменадай || байұлы:адай(қосай, құнанорыс, тобыш) |- | 9. || Түрікмен|| байұлы:адай |- | 10. || [[Түпқараған болысы|Түпқараған]] || байұлы:адай(мұңал) |- | colspan="3" | Темір уезі |- | 1. || [[Бірінші Адай болысы|1 Адай болысы]] || байұлы:адай(балықшы) |- | 2. || [[Екінші Адай болысы|2 Адай болысы]]|| байұлы:адай(тобыш) |- | 3. || [[ Үшінші Адай болысы|3 Адай болысы]] || байұлы:адай(мұңал) |- | colspan="3" | 1,2,3 адаевские волости в рассматриваемый период де юро, числились за Темирским уездом, де факто в большинстве зимовали в Мангышлакском уезде. |- | colspan="3" | Кроме вышеперечисленных родов в Мангышлакском уезде проживали [[жетіру]]([[табын]], кердері), байұлы(таз, есентемір, шеркеш, жаппас), [[қожа]]. [[табын]]цы большей частью зимовали на западном побережье Аральского моря. |- | colspan="3" | Красноводский уезд Волости и приставства |- | 1. || [[Төртінші Адай болысы|4 Адай ]] (вне приставства) || байұлы:адай(қосай) |- | 2. || Кара-калинское: с.о. Сумбар || байұлы:адай(мұңал) |- | 3. || Сел. общ. «Ших» (вне приставства) || байұлы:адай |- | 4. || Полоса отчуждения ср. азиат. ж/д станции: Джебел, Небитдаг, Ягман, Айдын, Ахча-Куйма… || байұлы:адай . |- | colspan="3" | Мерв уезі |- | 1. || Киргизское(казахское) с.о. при пос. Байрам-али (вне пр-ва) || байұлы:адай |- | 2. || Полоса отчуждения ср.аз. ж/д станции: Равнина, Уш-адши, разъезды || байұлы:адай |- | colspan="3" | 5-я Адаевская не попадает во временной отрезок рассматриваемого периода «1897-1915 г.г.», так как была образована в 1916 году. |} == [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Әулиеата уезі]] |- | 1. || [[ошақты]] || [[ошақты]] (тасжүрек, аталық, қоңыр), [[шапырашты]] ([[шыбыл]]) |- | 2. || [[арғын]] || [[арғын]]ы:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[шұбыртпалы]], бошан, майқы), [[бәсентиін]] |- | 3. || Аққолтық || [[дулат]] ([[шымыр]]) |- | 4. || [[ойық]] || [[ысты]] ([[ойық]]) |- | 5. || Шу || [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 6. || Ағашақ || [[жалайыр]] ([[Қалпе руы|қалпе]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[дулат]] ([[шымыр]], [[ботпай]]) [[шапырашты]]([[шыбыл]], [[айқым]], [[екей]]), [[арғын]] |- | 7. || Ашы || [[дулат]]([[шымыр]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[қыпшақ]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 8. || Аспара || [[дулат]]([[ботпай]]), [[шақшам]] |- | 9. || Асы || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]] [[шақшам]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[ошақты]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 10. || Билікөл || [[дулат]] ([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]), [[сіргелі]] |- | 11. || Ботамойнақ-Алмалы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[шапырашты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Мақпал || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 13. || Талас || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[қыпшақ]] |- | 14. || Тастөбе || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[қоңырат]](котенши) |- | 15. || Қар[[Абақ Керей|абақ]]ыр || [[дулат]]([[жаныс]]), [[төре]] |- | 16. || Қарақыстақ || [[дулат]]([[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[төре]], [[ошақты]] |- | 17. || Көшеней || [[дулат]]([[шымыр]]) |- | 18. || Күйік || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](енке), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 19. || Қорағаты || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 20. || Үшқорған || [[дулат]], [[жетіру]]([[тама]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 21. || Құмарық || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[сіргелі]] |- | 22. || Чонгурская || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[төре]], |- | colspan="3" | [[Шымкент уезі]] |- | 1. || Жаңасу|| [[ысты]] (тылик), [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]])? |- | 2. || Жылыбұлақ || [[сіргелі]] ([[қайшылы]], тутаңбалы, конирдек, шалдар,..), [[дулат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 3. || Қаракөл || [[ысты]] (тылик), [[қожа]] |- | 4. || Құршу|| [[жетіру]]([[тама]]:алип), [[арғын]]([[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Шу || [[жетіру]]([[тама]]:алип, жогы, [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:лез), байұлы(шеркеш:қосым), |- | 6. || Қаратау || [[қоңырат]](божбан, жаманбай, алгый), [[дулат]]([[ботпай]]) [[арғын]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 7. || Машат || [[дулат]] ([[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 8. || Қарамұрт || [[дулат]]([[сиқым]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[сіргелі]], [[ысты]], [[арғын]], [[ошақты]], [[шапырашты]]([[екей]], [[есқожа]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]], |- | 9. || Майлыкент || [[дулат]]([[шымыр]], [[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шақшам]], [[сіргелі]](конирдек), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 10. || Қошқарата|| [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]], [[шақшам]], [[сіргелі]](тутаңбалы), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 11. || Арыс || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[Албан руы|албан]], [[сіргелі]] |- | 12. || Арыстанды || [[ысты]](тылик, оик), [[сіргелі]] |- | 13. || Түлкібас || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], ботбай, [[шымыр]]), [[шанышқылы]](дархан, санырау, курпик), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](онбай), [[шапырашты]], [[сіргелі]] |- | 14. || Боралдай || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[Албан руы|албан]] |- | 15. || Бадам || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[сіргелі]], [[төре]] |- | 16. || Қазығұрт|| [[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 17. || Ақтөбе || [[қоңырат]](құрбан, жетімдер), [[найман]], |- | 18. || Көкшеқұм || [[қоңырат]](саңғыл, маңғытай), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || Шілік || [[қоңырат]], [[қыпшақ]] , [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]бұлақ || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]) |- | 21. || Шағатай || [[қоңырат]](божбан, маңғытай), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 22. || Ақтас || [[сіргелі]], [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 23. || Байырқұм || [[қоңырат]](жандар) |- | 24. || Шаян|| [[сіргелі]](карабатыр, шалдар, байжігіт), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 25. || Хантағы || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[арғын]]([[қуандық]]) |- | 26. || [[Ноғай-Қазақ|ноғай]]қора || [[қоңырат]](жетымдер, саңғыл, маңғытай, божбан) |- | 27. || Бөржар || [[қоңырат]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) [[найман]]([[Балта руы|балта]]лы), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 28. || [[Сары (Албан)|сары]]көл || [[қоңырат]](жандар, [[құлшығаш]], оразгелді), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 29. || Сырдария || [[қоңырат]](байлар), [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 30. || Бөген || [[сіргелі]](байлы), [[ошақты]], [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[жалайыр]], [[ысты]] |- | colspan="3" | [[Қазалы уезі]] |- | 1. || Аққыр|| әлім(кете, шөм[[екей]]) |- | 2. || Ақшатау || әлім(шекті, кете, төртқара) |- | 3. || Ақтоғай || әлім(төртқара, шөм[[екей]], шекті, кете), [[жетіру]](кердері) |- | 4. || Ақтөбе || әлім(шекті, төртқара) |- | 5. || Жамансыр || әлім(шөм[[екей]], кете), байұлы(алтын, алаша), [[арғын]], [[төре]] |- | 6. || Заңғар || әлім(шөм[[екей]]), [[қожа]] |- | 7. || Қалымбас || әлім(карасакал, төртқара), [[қожа]] |- | 8. || Қарабастоғай || әлім(шөм[[екей]] ), [[қожа]] |- | 9. || Қаракөл|| әлім(шекті, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], шөм[[екей]], төртқара), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), байұлы(алтын) |- | 10. || Қармақшы || байұлы(алтын, шеркеш), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]]), әлім(шөм[[екей]]), [[қыпшақ]], [[арғын]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || Қостам || әлім(шекті), [[жетіру]]([[телеу]]), [[қожа]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қуандария || әлім(кете, шөм[[екей]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]) |- | 13. || Көшербай || әлім(шөм[[екей]]) |- | 14. || Мақпал || әлім(шекті, төртқара, кете), [[жетіру]]([[тама]])? |- | 15. || Райым || әлім(шекті, шөм[[екей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || [[Сары (Албан)|сары]]тоғай || әлім(төртқара), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 17. || Шыбынды || әлім(шекті, шөм[[екей]], төртқара) |- | 18. || Қорғаншы || әлім(шөм[[екей]], төртқара, шекті), [[жалайыр]] |- | colspan="3" | [[Перовск уезі]] |- | 1. || Айнакөл || байұлы(жаппас) |- | 2. || Аламесек || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 3. || Байзақ || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Головачев || [[қыпшақ]], [[арғын]], байұлы(жаппас) |- | 5. || Гродеков || [[қыпшақ]] |- | 6. || Жөлек || [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]), байұлы(жаппас) |- | 7. || Қаракөл-Қуаңдария|| әлім(шөм[[екей]], кете), [[қожа]] |- | 8. || Қараөзек || [[арғын]], [[найман]], байұлы(жаппас), [[жалайыр]], [[дулат]] |- | 9. || Кеңтүп || байұлы(жаппас), [[қожа]] |- | 10. || Қостам || әлім(шөм[[екей]]), [[қожа]] |- | 11. || Көткеншек || [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], әлім( шөм[[екей]]), байұлы(таз, жаппас), |- | 12. || Қышбөгет (Қосбөгет) || [[жетіру]]( [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), әлім(шөм[[екей]]) |- | 13. || Маслов || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Приречная || [[қоңырат]](котенши), [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[қыпшақ]], сунак |- | 15. || Сауран || [[қоңырат]](котенши), [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 16. || Скобелев || [[найман]], [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 17. || Телікөл || [[найман]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Царская || байұлы(жаппас, алаша, алтын), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 19. || Шаған || байұлы(жаппас, алаша, есентемір, ысық, шеркеш), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]), бактияр? |- | 20. || Жаңақорған || [[қоңырат]](котенши), сунак, [[қожа]], [[арғын]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | colspan="3" | [[Ташкент уезі]] |- | 1. || Жетісу || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], байұлы(таз), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 2. || Ақжар || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[арғын]], [[дулат]], [[қожа]], [[қоңырат]] байұлы(алтын) |- | 3. || Алтын || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], қарақалпақ, [[ысты]], [[найман]], қатаған, [[қоңырат]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), маңғыт, [[төре]], кият |- | 4. || Болат || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қожа]], [[төре]] |- | 5. || Ниязбек || [[шанышқылы]], [[қыпшақ]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[ысты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], дурмен |- | 6. || Шыназ || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], кердері), [[шанышқылы]], [[дулат]], [[қожа]], [[найман]](балгалы), [[шақшам]], [[сіргелі]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қоңырат]], маңғыт, қатаған, құрама |- | 7. || '''Ескендір''' || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]] |- | 8. || Қосқорған || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[дулат]], [[қоңырат]], [[шақшам]] |- | 9. || Жетікент || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]] |- | 10. || Зеңгіата|| [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[жалайыр]],… |- | 11. || Қытай-төбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Жалелтөбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]] |- | 13. || Ғайып-төбе || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[найман]](балгалы), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 14. || Тойтөбе || [[шанышқылы]], [[арғын]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ысты]], [[дулат]], [[жалайыр]], [[шапырашты]], [[қожа]] |- | 15. || '''Османата''' || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]), [[шақшам]] |- | 16. || Майдантал || [[шанышқылы]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[тама]]), [[сіргелі]], байұлы(адай), [[ошақты]] |- | 17. || Кенжеғали|| [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]]… |- | 18. || Піскент || [[қоңырат]], [[сіргелі]] |- | 19. || Аққорған || [[қожа]], [[жалайыр]], [[найман]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, жагайбайлы), |- | 20. || Кәріз || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], құрама |- | 21. || Бөке || [[жалайыр]], байұлы(алтын), [[қоңырат]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), |- | 22. || Жаушықұм|| [[қоңырат]], [[дулат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 23. || Шарапхана || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[қоңырат]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[суан]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | colspan="3" | [[Әмудария бөлімі]] |- | 1. || Бесжап || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт), әлім(шекті), [[қыпшақ]](колденен), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | 2. || Дәуқара || әлім(шекті, кете, төртқара, карасакал, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 3. || Ишимская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 4. || Кегейлі || әлім(шекті), [[жетіру]]([[табын]]), кенегес, маңғыт |- | 5. || Көккөл || әлім(шекті, төртқара, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал, шөм[[екей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 6. || Көкөзек || [[қыпшақ]] ([[Торы (ру)|торы]], ктай), [[қоңырат]] |- | 7. || [[қоңырат]] || әлім(шекті, карасакал, шөм[[екей]]), [[жетіру]]([[табын]]), байұлы(алаша), [[жалайыр]] |- | 8. || Мыңбұлақ|| әлім(шөм[[екей]], шекті), байұлы(алаша) [[жетіру]]([[тама]]), [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 9. || Наупыр || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), әлім(төртқара, шекті), [[қыпшақ]], [[найман]] |- | 10. || Нүкіс|| [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[табын]]), [[қожа]], [[төре]] әлім(шекті, төртқара), [[қыпшақ]], маңғыт |- | 11. || Талдық || [[жетіру]]([[табын]]), әлім(төртқара, шекті) |- | 12. || Тамды || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), әлім(кете, шөм[[екей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), байұлы(алаша) |- | 13. || Шымбай || әлім, [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 14. || Жаңабазар || әлім(төртқара), кенегес, маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 15. || Би-базар || әлім(шөм[[екей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]] |- | 16. || Шейх-Аббас-Уәли || әлім(шөм[[екей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 17. || [[Сары (Албан)|сары]]би || [[жетіру]], әлім(шөм[[екей]]), байұлы |- | 18. || Төрткөл|| [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), әлім(шөм[[екей]]), байұлы |- | 19. || Шорахан || байұлы(алаша), әлім(шөм[[екей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |} == [[Хиуа хандығы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |рулық құрамы |- | colspan="3" | [[Хиуа хандығы]] |- | 1. || Порсу || әлім(шекті), байұлы(адай, алаша), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 1. || [[қожа]]лы || [[жетіру]]([[табын]]), байұлы(адай, алаша, таз), әлім(шекті) |- | 2. || [[қыпшақ]] || [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], байұлы(адай, алаша) |- | 3. || Қытай|| [[жетіру]]([[табын]]), |- | 4. || [[қоңырат]]|| әлім(шекті), байұлы, (адай, алаша), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 5. || Шоманай|| әлім(шекті), байұлы(адай, алаша), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 6. || Көне Үргеніш || әлім, байұлы(адай, алаша), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], |- | 7. || Қият|| [[қоңырат]], әлім, байұлы |- | 8. || Гүрлен || [[жетіру]]([[табын]]), әлім(төртқара) |- | 9. || Маңғыт || [[жетіру]]([[табын]]), байұлы Афганистан : қатаған, сарай………. |} == [[Бұхара әмірлігі|Бұқар әмірлігі]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |ру құрамы |- | colspan="3" | [[Бұхара әмірлігі|Бұқара әмірлігі]] |- | 1. || Нұрата || [[арғын]], [[қыпшақ]], байұлы(адай, таз, жаппас, алаша), (кызылкумский кочевой район) [[жетіру]]([[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], кердері, [[Керей (тайпа)|керей]]іт), әлім(кете, шекті,төртқара, шөм[[екей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал), қатаған, [[жалайыр]], [[ошақты]] |- | 3. || Кермене || [[найман]], қатаған, [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), байұлы(жаппас) |- | 4. || Бұқар|| маңғыт, [[қоңырат]], кенегес, қатаған, [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], сеид, [[жалайыр]], [[алшын]]?… |- | 5. || Шаршауз (Шахрисябз) || [[дулат]](оймаут), маңғыт, кенегес, [[найман]], [[қожа]], кият, [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 6. || Куляб || [[қоңырат]], қатаған, [[дулат]](оймаут) [[алшын]]?…. |- | 7. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], маңғыт, [[найман]], әлім, байұлы(адай), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Кабадианское || [[қоңырат]], [[найман]], байұлы(адай), [[жетіру]]([[табын]])….. |- | 9. || Қатыршы || [[жалайыр]], [[найман]], [[арғын]], маңғыт |} == [[Самарқан облысы (Ресей империясы)|Самарқан облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | [[Жызақ уезі]] |- | 1. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], [[арғын]], байұлы(алтын, алаша, таз, жаппас), [[қыпшақ]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]] |- | 2. || Қызылқұм || [[арғын]], [[жалайыр]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[қоңырат]], байұлы(жаппас), әлім(шекті), [[жетіру]]([[табын]]), [[шапырашты]], маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 3. || Атақорған || [[қоңырат]], [[арғын]]([[тарақты]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[қыпшақ]], колеген |- | 4. || Фистаулинская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | 5. || Шардара|| [[қоңырат]],… |- | 6. || Синтаб || [[қоңырат]],… |- | 7. || Фарыш || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 8. || Богдан || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 9. || Көктөбе || [[қоңырат]], [[арғын]]… |- | 10. || Өзбек || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 11. || Жаңақорған || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], қатаған, [[қоңырат]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Хожант уезі]] |- | 1. || Ержар || [[қоңырат]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), әлім ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Сабат || [[найман]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], кердері) |- | 3. || Орал || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]) Катта-курганский уезд |- | 1. || Төрткөл || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[шапырашты]], [[найман]], [[қоңырат]], байұлы |- | 2. || Жарбасы || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |} == Тобольская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | волости || роды | |- | colspan="2" | Ишимский округ | |- | 1. || Беловская | rowspan="12" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Жиляковская |- | 3. || Ильинская |- | 4. || Каменская |- | 5. || Красноярская |- | 6. || Петуховская |- | 7. || Соколовская |- | 8. || Уктузская |- | 9. || Аулы в владельческих усадьбах |- | 10. || Теплодубравская |- | 11. || Частоозёрская |- | 12. || Утчанская |- | colspan="2" | Курганский округ | |- | 1. || Башкирская волость | rowspan="6" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] и [[жетіру]]. |- | 2. || Моршихинская |- | 3. || Куреинская |- | 4. || Плотниковская |- | 5. || Шмаковская |- | 6. || Нижнеалабужская |- | colspan="2" | Тюкалинский округ | |- | 1. || Драгунская | rowspan="14" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] және басқалар |- | 2. || Крупянская |- | 3. || Кулачинская |- | 4. || Любинская |- | 5. || Лузинская |- | 6. || Большепесчанская |- | 7. || Серебрянская |- | 8. || Аулы казахов в районе г. Тюкалинска |- | 9. || Еланская |- | 10. || Камышинская |- | 11. || Карасукская |- | 12. || Куликовская |- | 13. || Покровская |- | 14. || Поселения вдоль ж/д |- | || Тарский округ |[[Керей (тайпа)|керей]] |- | || Тюменский округ |[[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |} == Томская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Томский округ |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | Барнаульский округ |- | 1. || Александровская | rowspan="10" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Бурлинская |- | 3. || Белоярская |- | 4. || Карасукская |- | 5. || Касмалинская |- | 6. || Кулундинская |- | 7. || Нижнее-кулундинская |- | 8. || Лянинская |- | 9. || Покровская |- | 10. || Щадринская |- | colspan="3" | Бийский округ |- | 1. || 7 алтайских дючин || [[найман]] |- | 2. || Сарасинская управа || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || 1-я и 2-я Чуйские волости || [[найман]]([[қожа]]мбет, [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 4. || Уймонская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Вольные казахи об-ва Обдольдо || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 6. || Ануйская | rowspan="5" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 7. || Смоленская |- | 8. || Нижне-чарышская |- | 9. || Антоньевская |- | 10. || Чарышская |- | 11. || Киргизская(казахская) /кошагачская/ || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | colspan="3" | Каинский округ |- | 1. || Барабинская управа || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 2. || Казаткульская волость || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Юдинская волость || [[арғын]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Казанская волость || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Верхне-каинская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Верхне-омская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 7. || Вознесенская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" | Змеиногорский округ |- | 1. || Александровская || [[найман]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Верх-алейская || [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Ново-алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || Бобровская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Бухтарминская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]), |- | 7. || Верх-бухтарминская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[төртуыл]]) |- | 8. || Владимирская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || Змеиногорская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]..) |- | 10. || Зыряновская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 11. || Колывановская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 12. || Курьинская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 13. || Локтевская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]])… |- | 14. || Нарымская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[төртуыл]]) |- | 15. || Покровская || [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[арғын]] |- | 16. || Риддерская || [[найман]] |- | 17. || Устькаменогорская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[арғын]] |- | 18. || Чарышская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 19. || Шелковниковская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[уақ]] |- | 20. || Новошульбинская || [[арғын]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 21. || Бель-агачская степь || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |} == Оренбургская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | Троицкий уезд |- | 1. || Кособродская || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], кольденен), [[арғын]](қырықмылтық), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), байұлы(жаппас) |- | 2. || Ключевская || [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Нижнее-увельская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | Верхнеуральский уезд |- | 1. || Верхнеуральская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || Березинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], байұлы(жаппас) |- | 3. || Магнитная || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 4. || Великопетровская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 5. || Кизильская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]),… |- | 6. || Варшавская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], байұлы(жаппас) |- | 7. || Карагайская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[телеу]]),… |- | 8. || Николаевская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" |Орский уезд |- | 1. || Орская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || Таналыкская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Кваркенская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ильинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Гирьяльская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]], [[табын]]) |- | 6. || Воздвиженская || [[жетіру]], әлім |- | colspan="3" | Челябинский уезд |- | 1. || Усть-уйская || [[қыпшақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]]) |- | 2. || Звериноголовская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Кочердыкская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Каминская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Куртамышская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Становская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" |Оренбургский уезд |- | 1. || Богуславская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері) |- | 2. || Павловская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), әлім(шекті, кете) |- | 3. || Оренбургская || [[жетіру]], әлім |- | 4. || Татищевская || [[жетіру]]([[тама]]), әлім, [[уақ]] |- | 6. || Нижеозерская || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 7. || [[Бура (найман)|бура]]нная || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Илецкая || [[жетіру]]([[табын]]) |} == Самарская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Новоузенский уезд | rowspan="34" |байұлы(жаппас, байбақты, беріш, шеркеш, тана, қызылқұрт), [[жетіру]]([[тама]], кердері, [[табын]]),беріш әлім([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]] және басқалар |- | 1. || Алекандровгайская |- | 2. || Новоузенская |- | 3. || Осиновогайская |- | 4. || Натальинская |- | 5. || Дергачевская |- | 6. || Малоузенская |- | 7. || Петропавловская |- | 8. || Николаевская |- | 9. || Савинская |- | 10. || Торгунская |- | 11. || Куриловская |- | 12. || Иловатая |- | 13. || Дьяковская |- | 14. || Моршанская |- | 15. || Нижнее-ерусланская |- | colspan="2" | Николаевский уезд |- | 1. || Нижнепокровская |- | 2. || Канаевская |- | 3. || Любицкая |- | 4. || Хлебновская |- | 5. || Большеглушицкая |- | 6. || Кузябаевская |- | 7. || Корнеевская |- | 8. || Каменосарминская |- | 9. || Балаковская |- | 10. || Селезнихинская |- | colspan="2" | Бузулукский уезд |- | 1. || Барановская |- | 2. || Матвеевская |- | 3. || Боголюбская |- | 4. || Богдановская |- | 5. || Покровская |- | 6. || Андреевская |} == Астраханская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Красноярский уезд | rowspan="26" |әлім(кете), байұлы(почти все рода), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], кердері), [[төлеңгіт]] және басқалар. |- | 1. || Никольская(Джамбай) |- | 2. || Разночинская |- | 3. || Петропавловская |- | 4. || Хожетаевская |- | 5. || Теплинская |- | colspan="2" | Астраханский уезд |- | 1. || Дмитриевская |- | 2. || Икрянинская |- | 3. || Началовская |- | 4. || Чаганская |- | 5. || Царевская |- | colspan="2" | Енотаевский уезд |- | 1. || Болхунская |- | 2. || Золотухинская |- | 3. || Княжевская |- | 4. || Харабалинская |- | colspan="2" | Царевский уезд |- | 1. || Владимирская |- | 2. || Колобовская |- | 3. || Капустиноярская |- | 4. || Кисловская |- | 5. || Молчановская |- | 6. || Слободская |- | 7. || Николаевская |- | 8. || Солодовская |- | colspan="3" | Бөкей ордасы |- | || Части и округа |племена и роды: |- | 1. || Т[[арғын]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, [[жетіру]](кердері, [[табын]]), байұлы(беріш, шеркеш, тана, жаппас, адай, байбақты, ысық, алаша, қызылқұрт), әлім (кете) |- | 2. || Талов || байұлы(байбақты, алаша, жаппас, шеркеш, беріш, тана, адай, есентемір, ысық, масқар), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], қарақалпақ, [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], әлім(кете), [[жетіру]](кердері, [[табын]], [[тама]]), |- | 3. || Қалмақ || байұлы(жаппас, беріш, шеркеш, есентемір, ысық, байбақты, алаша, адай, масқар), әлім(кете), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[жетіру]](кердері,[[табын]],[[тама]]) |- | 4. || Нарын || байұлы(байбақты, беріш, алаша, масқар, қызылқұрт), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 5. || Қамыс-Самар || байұлы(байбақты, тана, алаша, масқар, беріш, ысық, қызылқұрт, адай, шеркеш, жаппас), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], кердері), әлім(кете) |- | 6. || 1 (Приморск) округ || байұлы(беріш, адай, таз, алаша, есентемір, жаппас), [[төлеңгіт]], [[қожа]], әлім(кете), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері) |- | 7. || 2 (Приморск) округ || байұлы(қызылқұрт, беріш, байбақты, шеркеш, алаша, ысық, жаппас, есентемір, масқар, адай), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], әлім(кете), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |} == Қытай империясы == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстары |рулары |- | colspan="3" | [[Алтай аймағы]] |- | 1. || [[Сары (Албан)|сары]]сүмбе || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], жәдік, шеруші) |- | 2. || [[Буыршын (аудан)|Буыршын ]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, жант[[екей]]) |- | 3. || [[Қаба (аудан)|Қаба]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, шұбарайғыр, жант[[екей]]), [[найман]]([[қожа]]мбет) |- | 4. || [[Жеменей (аудан)|Жеменей]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, меркіт, ителі, жант[[екей]], қарақас) |- | 5. || [[Бурылтоғай (аудан)|Бурылтоғай ]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], ителі, меркіт), [[уақ]] |- | 6. || [[Көктоғай ауданы|Көктоғай]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](қарақас, молқы, сарбас) |- | 7. || [[Шіңгіл (аудан)|Шіңгіл]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], молқы, қарақас, шеруші) |- | colspan="3" | [[Тарбағатай аймағы]] |- | 1. || [[Шәуешек]] || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Шағантоғай || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || Дөрбілжін|| [[найман]] |- | 4. || Қостолағай || [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Сауан || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 6. || Көрқарасу, Шиху (Усу) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Толы || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Іле Қазақ автономиялық облысы|Іле аймағы]] |- | 1. || [[Текес (аудан)|Текес]]|| [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 2. || [[Тоғызтарау ауданы|Тоғызтарау ]] || [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 3. || [[Шапшал Сібе автономиялық ауданы|Шапшал]] || [[Албан руы|албан]], [[найман]] |- | 4. || [[Құлжа ауданы|Құлжа]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 5. || [[Қорғас (Қытай)|Суйдин (Қорғас)]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 6. || [[Күнес (аудан)|Күнес]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 7. || [[Нылқы ауданы|Нылқы]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 8. || Арасан || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || [[Бура (найман)|бура]]тал || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 10. || Жыңғылды, Цзин || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Үрімжі]] аймағы |- | 1. || Санжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 2. || Құтыби || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Сулай (Манас) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 4. || Жем[[Сары (Албан)|сары]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || [[Мори Қазақ автономиялық ауданы|Мори]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 6. || Шонжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Фукуан (Үшбөкен) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 8. || Мишуан (Шамды) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 9. || [[Үрімжі]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Ганьсу]] провинциясы |- | 1. || [[Баркөл Қазақ автономиялық ауданы|Баркөл]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | Жоғарыда айтылған рулардан басқалар ([[дулат]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[арғын]], [[қоңырат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] мен басқалар) Шыңжанда кішкене топтар болып жүретін. Шыңжаңның қазіргі әкімшілік-аймақтық бөлінісі сол заманнан бері өзгерген. |- | colspan="3" | Мысалы Баркөл уезінің жері қазір Кумылский округіне жатады. Кобыксарский мен Карамайский Костолагайскийге кірді және тағы басқа. 1930–1960 жылдары түрлі себептерден Қытайға да (Ганьсу, Цинхай аймақтары), оның сыртына да (Моңғолия, Түркия) біраз қазақ көшетін болды. |} == Моңғолия == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | Моңғолия |- | || кошуны(нутуки) | рулар |- | 1. || Шеруші || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:шеруші) |- | 2. || Ботакара || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:жант[[екей]]) |- | 3. || Молқы || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:молқы) |- | 4. || Қарақас || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:қарақас) |- | colspan="3" | (Қазақтардың) [[сомон]]дары Моңғолияда 1917 жылдан бері бар. [[Баян-Өлгей аймағы]]ндағы қазіргі сумун саны — 12. Ол жерлерде тұратындардың бәрі дерлік [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]] руынан. Кішкене болсын [[найман]]дар да, басқалар да бар. |- | colspan="3" | [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]]лер Булган мен Ховд аймақтарында тұрады. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://personalhistory.ru/papers/1922_Spisok_gubern_uezdov_USSR.htm [[Санат:Тізімдер]] [[Санат:Қазақ болыстары]] [[Санат:Қазақстанның болыстары]] 98s9hrqjee6hciqu63j96p8nlcddr4c 3636736 3636732 2026-07-29T13:33:07Z Kaiyr 3134 3636736 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Қазақтар мекен еткен болыстары тізімі. Әсет Зейнелғабденұлы Темірғалиевтың "ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века" (Алматы, 2010) кітабы негізінде жасалған.<ref>{{кітап|ав[[Торы (ру)|торы]]= Асет Темиргалиев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |б[[асыл]]ым= |орны= Алматы|баспасы= |жыл= 2010|томы= |беттері= |барлық беті= 43|сериясы= |isbn= 978-601-06-0474-2|тиражы= }}</ref> == [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Қарқаралы уезі]] |- | 1. || [[Нұра болысы (Семей облысы)|Нұра]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 82,7%(майқы, бошан, қамбар), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[Керей (тайпа)|керей]] ([[Абақ Керей|абақ]]: [[жастабан]]), [[қожа]], [[жетіру]]([[табын]], [[телеу]], [[тама]]), [[алшын]], |- | 2. || Темірші|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас, бошан, қамбар); [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[қоңырат]], [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[үйсін]]? |- | 3. || [[Мойынты болысы|Мойынты]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 94,2%([[шұбыртпалы]], бошан); [[уақ]] |- | 4. || Абыралы|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас, қамбар), [[қуандық]](алтай), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]; [[төре]] , [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қыпшақ]] |- | 5. || [[Сары (Албан)|сары]]тау || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 6. || Қу|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан), [[тарақты]]; [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 7. || [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Ақшатау]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 95,0+%(бошан), [[тарақты]]; [[үйсін]]? |- | 8. || Кент || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас), [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[уақ]]([[сіргелі]]), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[найман]]([[көкжарлы]]), [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || Едірей || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 10. || Қотанбұлақ || [[арғын]]([[тобықты]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]] |- | 11. || Берікқара || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас), [[қуандық]](алтай, темеш); [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[садыр]]), [[жалайыр]], [[жетіру]] ([[тама]], [[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]](накыс) |- | 12. || Бөрілі || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](жалықпас, бошан) |- | 13. || [[Тоқырауын болысы|Тоқырауын]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 97,7% (майқы, бошан); [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 14. || Шұбартау|| [[арғын]]: [[қуандық]](алтай), [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]; [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]](саяк), [[төлеңгіт]] |- | 15. || [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)|Қызылтау]] || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 98,1% (бошан); [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Дегелең|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, майқы), [[тобықты]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[тарақты]]; [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қожа]] |- | 17. || [[Ақсары (ру)|ақсары]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас, бошан, қамбар), [[қуандық]](алтай, темеш), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]; [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Балқаш|| [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 19. || Ақбота|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]]; [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 20. || Дағандел|| [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[тарақты]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]], [[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[садыр]]) |- | colspan="3" | [[Семей уезі]] |- | 1. || Кеңтүбек || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[уақ]] |- | 2. || Айғыржал || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[уақ]], [[төре]], [[арғын]]([[бәсентиін]]) |- | 3. || Семізтау || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]] |- | 4. || Қоқан|| [[уақ]], [[арғын]]([[тобықты]], [[қуандық]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], …) |- | 5. || Аршалы || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[көкжарлы]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Шаған || [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 7. || Бұғылы || [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 8. || Шыңғыс || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 9. || Мұқыр || [[арғын]]([[тобықты]]), [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Енрікей || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[қожа]], [[шанышқылы]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Қандығатай || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], |- | 12. || Қызылмола? || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]]), |- | 13. || Делбегетей || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 14. || Сейтен || [[уақ]]([[жансары]], [[бидалы]], [[шоға]],…) [[найман]], [[қожа]] [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]],…), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 15. || Малыбай || [[уақ]]([[жансары]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]…) |- | 16. || Бесқарағай || [[уақ]], [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[ергенекті]], [[саржомарт]]), [[шанышқылы]], [[қожа]] |- | 17. || Александров || [[арғын]], [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 18. || Аққұм || [[уақ]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],…), [[жетіру]]([[табын]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]]) |- | 19. || Белағаш || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],.), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | [[Өскемен уезі]] |- | 1. || Шар || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[саржомарт]]), [[қыпшақ]] |- | 2. || Сұлу[[Сары (Албан)|сары]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 3. || Қалба || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[саржомарт]]) |- | 4. || Айыртау || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 5. || Ұлан || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[төлеңгіт]] |- | 6. || Себін || [[найман]]([[саржомарт]], [[қаракерей]], [[көкжарлы]]) |- | 7. || Т[[арғын]] || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 8. || Құлұжүн || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[көкжарлы]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Күршім || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Бура (найман)|бура]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Үркер || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]],) [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 11. || Алтай || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]) |- | 12. || Шанғыстай|| [[найман]] ([[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]) |- | 13. || Нарым || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | colspan="3" | [[Павлодар уезі]] |- | 1. || Ақкелін || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[төре]], [[қожа]] |- | 2. || Ақкөл || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[шегендік]]), [[төре]], [[уақ]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]]) |- | 3. || Ақбеттау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]], [[шегендік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[уақ]] |- | 4. || Ақсу || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]] |- | 5. || Алқакөл|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Алтыбай || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]) [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]]) |- | 7. || Атакөз || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 8. || Баянауыл || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | 9. || Далба || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]) |- | 10. || Қарамола || [[арғын]]([[бегендік]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 11. || Қызылағаш || [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қызылтау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[шегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 13. || Маралды || [[арғын]]([[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 14. || Теренкөл|| [[уақ]](абрай, ажибек, [[шоға]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[бәсентиін]], [[бегендік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 15. || Ұрық|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[тарақты]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 16. || Шақшан || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | colspan="3" | [[Зайсан уезі]] |- | 1. || Қалжыр || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]] |- | 2. || Майтерек || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[қожа]], [[шанышқылы]], |- | 3. || Қара Ертіс || [[найман]]([[төртуыл]]) |- | 4. || Кендірлік || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[найман]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 5. || Маңырақ || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], туркпен, [[алшын]]? |- | 6. || Шілікті || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 7. || Шорғын || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 8. || Терісайрық || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]] |- | 9. || Хабар асу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Құмкөл|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 11. || Базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Нарын || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 13. || Қарабөген || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Лабы || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 15. || Богасов || [[найман]]([[қаракерей]]), [[шанышқылы]] |- | 16. || Өкпекті || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[төре]], [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, калмак, [[Қырғыз руы|қырғыз]], сарт, [[қожа]] |- | 17. || Баспан-базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |} == [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Лепсі уезі]] |- | 1. || Ақшәулі || [[найман]] ([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], [[қожа]] [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[үйсін]]([[ошақты]])? |- | 2. || Аягөз|| [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 3. || Арғанаты || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 4. || Тауқұм Балқаш || [[найман]]([[қаракерей]]), [[арғын]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || [[Мырза руы|мырза]]тай-Қарасу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 6. || Үржар|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 7. || Барлық || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 8. || Еміл || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Алакөл || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Шарбақты || [[найман]]([[қаракерей]]),[[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Мақаншы-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қоңырат]], [[уақ]], [[жалайыр]] |- | 12. || Балқаш-Лепсі || [[найман]]([[садыр]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]] |- | 13. || Қысқаш-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Мәмбетай-Қысқаш || [[найман]]([[садыр]], [[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Батыс Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]]), [[уақ]], [[төре]], [[қыпшақ]] |- | 17. || Каракольская || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | colspan="3" | [[Пішпек уезі]] |- | 1. || [[жаныс]] || [[дулат]]([[жаныс]]), [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[сіргелі]](байжігіт) |- | 2. || Чумышевская || [[дулат]] ([[ботпай]]) |- | 3. || Шығыс Ырғайты|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 4. || Қалғұты || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 5. || Жыланкөз || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[шапырашты]] |- | 6. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 7. || Қыбырай || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 8. || Жаңа-Шу || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 9. || Шу || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 10. || [[сиқым]] || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || [[дулат]] || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]) |- | 12. || Көкірек || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]], [[сиқым]]) |- | 13. || Қарабұлақ || [[шапырашты]]([[есқожа]]) |- | 14. || Сұқылық || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 15. || Сусамыр || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 16. || Қара[[Балта руы|балта]]|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || Ысық-Ата || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 18. || [[Сары (Албан)|сары]]бағыш || [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Қапал уезі]] |- | 1. || Басқан-Сарқанд || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Төменгі-Ақсу|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қыпшақ]], [[арғын]] |- | 3. || Таулы-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 4. || Бүйен-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 5. || [[балғалы]] || [[жалайыр]]([[балғалы]], [[байшегір]], [[қайшылы]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[ысты]] |- | 6. || Чолаковская || [[жалайыр]]([[ақбұйым]], [[қарашапан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] , торкпен, [[найман]], [[уақ]] |- | 7. || [[андас]] || [[жалайыр]]([[андас]], [[орақты]]) |- | 8. || Таз || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[сыпатай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || Алтынемел|| [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](каспан, кызыл, онбай), торкпен, қарақалпақ, маңғыт, [[арғын]], [[жалайыр]], [[найман]], [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[суан]], [[Албан руы|албан]], |- | 11. || Төменгі-Қаратал|| [[жалайыр]]([[андас]], [[Күшік руы|күшік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[ысты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[алшын]]? |- | 12. || Таулы-[[жалайыр]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[андас]], [[сыпатай]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 13. || Жоғары-Қаратал|| [[жалайыр]]([[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[Мырза руы|мырза]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[шапырашты]], [[ысты]] |- | 14. || [[Сары (Албан)|сары]]тау|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Арасан || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], қарақалпақ, [[қыпшақ]] |- | 16. || Күлдей-Жұмай || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 17. || Ак-ичкинская || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 18. || [[Мырза руы|мырза]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[андас]]), [[арғын]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || [[сыпатай]] || [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[сыпатай]]) |- | 20. || Ши || [[жалайыр]]([[андас]], [[қарашапан]], [[Қалпе руы|қалпе]], [[орақты]]) |- | 21. || Южно-прибалхашская || [[жалайыр]]([[арықтыным]], [[байшегір]]), [[дулат]], [[төре]], [[сіргелі]] |- | 22. || [[Күшік руы|күшік]] || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[орақты]], [[сыпатай]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]] |- | 23. || Бүйен-Қоянды|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шапырашты]], [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Жаркент уезі]] |- | 1. || Иванов || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: досалы, [[шоған]]) |- | 2. || Құрман || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 3. || Шелек || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қызылбөрік]]) |- | 4. || Торайғыр || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 5. || Меркі || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 6. || [[алжан]] || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[алжан]]) |- | 7. || Кеген || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[алжан]], айт) |- | 8. || Айт || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 9. || Бөдеті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[қалжан]]) |- | 10. || Қожмамбет|| [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]:қожбанбет) |- | 11. || [[қоңырбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]]) |- | 12. || [[Сары (Албан)|сары]]-тоғай || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 13. || [[Бура (найман)|бура]]қожыр || [[суан]]([[тоқарыстан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[уақ]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]] |- | 14. || Тугурекская || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт; [[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]], [[қызылбөрік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Тұрдымбет || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 16. || [[тоқарыстан]] || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 17. || [[байтүгей]]|| [[суан]]([[байтүгей]]) |- | colspan="3" | [[Верный уезі]] |- | 1. || Шығыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[шапырашты]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 2. || Батыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]]), [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[шапырашты]]([[асыл]]) |- | 3. || Үлкен Алматы || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]) |- | 4. || Кіші Алматы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[шапырашты]]([[есқожа]], [[асыл]]) |- | 5. || Шамалған||[[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[ботпай]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]]), [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 6. || [[қызылбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 7. || Сөгіті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 8. || Бақай || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), |- | 9. || Түрген|| [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]], [[есқожа]]), [[дулат]]([[ботпай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || [[шапырашты]] || [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]], [[екей]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]) |- | 11. || Жайылмыш || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]), [[шапырашты]]([[айқым]]), |- | 12. || Қарғалы|| [[шапырашты]]([[айқым]]) |- | 13. || Ұзынағаш || [[шапырашты]]([[екей]], [[айқым]], [[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 14. || Шығыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 15. || Батыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[ысты]] |- | 16. || Тай[[Торы (ру)|торы]] || [[шапырашты]](емыл), [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || Ырғайты || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[андас]]), [[шапырашты]]([[шыбыл]]) |- | 18. || Қордай || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 19. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[қоңырат]]([[құлшығаш]]) |- | 20. || Күрті || [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]]) |- | 21. || Мойынқұм|| [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]]([[қалша]]) |- | 22. || [[Сары (Албан)|сары]]тауқұм || [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]](жакып), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](караманас), [[шанышқылы]](саңырау) [[жалайыр]]([[Қалпе руы|қалпе]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[дулат]]([[ботпай]], [[шымыр]], [[жаныс]]), [[шақшам]], [[ысты]] |- | 23. || Төменгі Іле || [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 24. || Жаңа Іле || [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[жалайыр]]([[байшегір]]) |} == [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақмола уезі]] |- | 1. || Ақтау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]], [[қоңырат]], [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 2. || Спасск || [[арғын]]([[қуандық]]:алтай), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Нұра|| [[арғын]]([[қуандық]]:темеш, бөрші; [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ақмола|| [[қыпшақ]]([[бұлтың]], кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]], [[Торы (ру)|торы]]), [[арғын]]([[қуандық]]: алтай, қарпық, темеш; [[бегендік]]; [[атығай]]; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[тарақты]]; [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]]) |- | 5. || Моншақты || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[құрсары]], [[Балта руы|балта]]), [[арғын]]([[бегендік]]), [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], |- | 6. || Қызыл-Топырақ || [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], тезегай), [[уақ]] |- | 7. || Есіл || [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[арғын]]([[атығай]]; [[қуандық]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[шегендік]], [[бегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]];), [[найман]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Қарағаш|| [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || [[Шерубай-Нұра болысы|Шерубай Нұра]] || [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[найман]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 10. || Нілді|| [[арғын]]([[қуандық]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 11. || Қоржынкөл|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Ортау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай) |- | 13. || Жыланды|| [[арғын]]([[қуандық]]:қарпық; [[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]) |- | 14. || Ереймен|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Атасу|| [[арғын]]([[қуандық]]: алтай) |- | 16. || Сораң|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]) |- | 17. || Мұңлы || [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 18. || Қорғалжын|| [[арғын]]([[қуандық]],[[тарақты]]) |- | 19. || Шу|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]өзен|| [[арғын]]([[тарақты]], [[қуандық]]) |- | colspan="3" | [[Омбы уезі]] |- | 1. || Черлакская || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]]), [[төре]],[[төлеңгіт]] |- | 2. || Покров || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[құрсары]], [[Балта руы|балта]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) [[арғын]]([[атығай]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[шегендік]]) |- | 3. || Омбы || [[арғын]]([[атығай]], бағыс, баба, матей, булек, шага; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[қожа]] |- | 4. || Қорған|| [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], [[Ақсары (ру)|ақсары]]), [[арғын]]([[атығай]]), [[қожа]], калмак |- | 5. || Николаев || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | colspan="3" | [[Көкшетау уезі]] |- | 1. || Шалқар|| [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Мезгіл || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], қарақалпақ |- | 3. || Көкшетау|| [[арғын]]([[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 4. || Восточная || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], қарақалпақ, [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || [[Қотыркөл болысы|Қотыркөл]]|| [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]]), [[жалайыр]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[шапырашты]], [[төре]], [[дулат]], [[төлеңгіт]], [[[[[[әлімұлы]] (]]]], [[арғын]]([[атығай]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Карачинская || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 7. || Зеренді || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қуандық]]), [[уақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 8. || Жыланды || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]) |- | 9. || Айыртау ||[[арғын]]([[атығай]], [[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[шымыр]]) |- | colspan="3" |[[Атбасар уезі]] |- | 1. || Ұлытау|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 2. || Атбасар || [[арғын]]([[бегендік]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[қуандық]], [[тобықты]], [[шегендік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 3. || Теңіз|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 4. || Терісаққан|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[қожа]] |- | 5. || Кзылкульская || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 6. || Кентубекская || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[тарақты]]) |- | 7. || Жарқайын|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]], [[көкжарлы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қожа]] |- | 8. || Кеңгір|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 9. || Кумконырская || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]] |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]су || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]]), [[қожа]] |- | 11. || Жезді|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 12. || Айнакөл || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Петропавл уезі]] |- | 1. || Станов || [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], [[сибан]], тезегай, [[Балта руы|балта]], [[көшебе]], [[Ақсары (ру)|ақсары]], еменалы), [[уақ]]([[шоға]]), [[арғын]]([[атығай]]) |- | 2. || Преснов || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]], [[көшебе]], [[сибан]], [[Ақсары (ру)|ақсары]], тезегай), [[уақ]]([[сарман]], [[шоға]], [[бидалы]], [[жансары]], [[шайкөз]], баржақсы), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Құсмұрын || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[сибан]]), [[уақ]]([[бидалы]], [[жансары]], баржақсы, еренши) |- | 4. || Пресногорьков || [[Керей (тайпа)|керей]]([[сибан]]), [[уақ]]([[жансары]], [[шайкөз]], баржақсы),[[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || Полуденская || [[арғын]](даут:баба, құдайберді-бәйімбет; [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 6. || Тайынша || [[арғын]](даут:бабасан, [[атығай]]) |- | 7. || Петропавлов || [[арғын]](даут:құдайберді-бәйімбет, койлы-[[атығай]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Средняя || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]](торайғыр, [[бұлтың]]) |} == [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақтөбе уезі]] |- | 1. || Бес[[тама]]қ || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[шекті]], кете), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |- | 2. || Бөрте || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], кердері), [[төре]], [[уақ]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[төртқара]], [[шөмекей]], кете), баулы(алаша), [[қожа]] |- | 3. || Елек || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 4. || Қарақобда || [[әлімұлы]] (кете, [[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Қобда || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 6. || Бөрлі || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], кете), [[жетіру]]([[тама]], кердері), [[қожа]] |- | 7. || Қаратоғай || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 8. || Тұзтөбе || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері), [[әлімұлы]] (кете, [[шекті]]), [[уақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 9. || Ойсылқара || [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]],), [[байұлы]](алтын, жаппас), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || Ақтөбе || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[уақ]], [[төре]], [[әлімұлы]] (кете, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[шекті]]), [[төлеңгіт]], |- | 11. || Теректі || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), [[төре]], [[қожа]] әлім (кете, [[шөмекей]], [[шекті]]), |- | 12. || Аралтөбе || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), [[арғын]], [[байұлы]](жаппас), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], кете, [[шекті]], [[төртқара]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | colspan="3" | [[Торғай уезі]] |- | 1. || 1 Наурызым || [[арғын]](елемес: даут, ермен), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 2. || 2 Наурызым || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 3. || Тосын || [[арғын]](елемес: даут, ермен), [[байұлы]](жаппас, алтын), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]) |- | 4. || Майқара, Майқарау || [[арғын]](елемес: даут, ермен), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 5. || Шұбалаң || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 6. || Қарақоға || [[арғын]](елемес: даут, ермен) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), [[байұлы]](жаппас), [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 7. || [[Сары (Албан)|сары]]қопа || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], ұзын), [[арғын]](ермен, даут) |- | 8. || Қараторғай || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 9. || [[Сары (Албан)|сары]]торғай || [[қыпшақ]](колденен, [[Құлан қыпшақ|құлан]], торайғыр, ұзын) |- | 10. || Аққұм || [[арғын]](елемес: даут, ермен) |- | 11. || Қайдауыл || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], ұзын, торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]) [[байұлы]](жаппас), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қызылжыңғыл || [[қыпшақ]](торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Ырғыз уезі]] |- | 1. || Талдық || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:малатау) |- | 2. || Бақсай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 3. || Қызылжар || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 4. || Аманкөл || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 5. || Кенжеғара || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 6. || Тәуіп || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[шекті]]), [[байұлы]](алтын) |- | 7. || Теректі || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 8. || Толағай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 9. || Темірастау || [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]) |- | 10. || Қарасай || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 11. || Шыңғыл, Шеңгел, Жыңғыл || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 12. || Қабырға || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шекті]]) |- | 13. || Ордақонған || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 14. || [[Құлан қыпшақ|құлан]]ды || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[уақ]] |- | colspan="3" | [[Қостанай уезі]] |- | 1. || Меңдіқара || [[Керей (тайпа)|керей]](танат, [[Балта руы|балта]], тезегай), [[төре]] |- | 2. || Кеңарал || [[қыпшақ]](кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр, ұзын), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), [[байұлы]](жаппас) |- | 3. || Обаған || [[арғын]](ермен:шагыр), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Арақарағай || [[қыпшақ]](торайғыр, ұзын, кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]]), [[байұлы]](жаппас), [[жетіру]]([[телеу]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]] |- | 5. || [[Қарабалық руы|қарабалық]] || [[қыпшақ]](кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[бұлтың]], торайғыр, ұзын), [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](жаппас, алтын), [[қожа]] |- | 6. || Аманқарағай || [[арғын]]([[бәсентиін]], ермен :шагыр), [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], кольденен), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], [[байұлы]](жаппас) |- | 7. || Дәмбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), [[байұлы]](жаппас) [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]) |- | 8. || Бестөбе || [[байұлы]](жаппас, алтын, байбақты, шеркеш, алаша), [[жетіру]]([[телеу]], [[тама]]), [[шанышқылы]], [[үйсін]]? |- | 9. || Жітіқара || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), [[байұлы]](алаша, жаппас) |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]ой || [[қыпшақ]](кольденен, [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), [[арғын]], [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]](жаппас, алтын), [[жетіру]]([[телеу]], [[табын]]) |- | 11. || Құмақ || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |- | 12. || Шұбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], кольденен), [[байұлы]](жаппас), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[арғын]](ермен : қырықмылтық), [[қожа]] |- | 13. || Желқуар || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 14. || [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]] || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |} == [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]] == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | [[Орал уезі]] |- | 1. || Соболев || [[жетіру]](кердері, [[тама]]),… |- | 2. || Красноуметская || [[жетіру]](кердері, [[тама]]),… |- | 3. || Благодарнов || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Мустаевская || [[жетіру]]([[табын]]),… |- | 5. || Мухрановская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | 6. || Кирсановская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 7. || Рубежинская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 8. || Теректі || [[жетіру]](кердері),… |- | 9. || Қароба|| [[жетіру]](кердері, [[табын]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Бөрлі|| [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 11. || Шыңғырлау|| [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қарашығанақ || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](таз, ысық) |- | 13. || Жымпиты|| [[байұлы]](байбақты, тана) |- | 14. || Шілік || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Қарағаш || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 16. || Круглоозерновская || [[жетіру]]([[табын]], кердері),… |- | 17. || Каменская || [[байұлы]](беріш, алаша, байбақты), [[жетіру]](кердері, [[табын]]) |- | 18. || Шежін || [[байұлы]](байбақты, тана, алаша, масқар, ысық, беріш), [[жетіру]](кердері) |- | 19. || Жиренқопа || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] (кете) |- | 20. || Шіжерті || [[байұлы]](байбақты, масқар, тана) |- | 21. || Иіртек || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]),… |- | 22. || Студеновская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | colspan="3" |[[Гурьев уезі]] |- | 1. || Тайсойған || [[байұлы]](адай, беріш), [[жетіру]](кердері) |- | 2. || Қызылқоға || [[байұлы]](таз, есентемір, шеркеш, адай) |- | 3. || Кермеқас || [[байұлы]](таз, есентемір) |- | 4. || Қарабау|| [[байұлы]](беріш, есентемір) |- | 5. || Есбол || [[байұлы]](беріш) |- | 6. || Сімбірті || [[байұлы]](беріш, адай), [[төре]], [[қожа]] |- | 7. || Гурьев || [[байұлы]](шеркеш) |- | 8. || Қаратөбе || [[байұлы]](алаша, ысық) |- | 9. || Былан || [[байұлы]](ысық, шеркеш) |- | 10. || Қарабайлы || [[әлімұлы]] (кете), [[байұлы]](ысық) |- | 11. || Жаршық|| [[байұлы]](таз), [[қожа]] |- | 12. || Ембі || [[байұлы]](таз) |- | 13 || Ақбас|| [[байұлы]](таз, шеркеш) |- | 14. || Ембі-Атырау || [[байұлы]](таз, адай, алаша) |- | 15. || Қарашағыр || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 16. || Ақжал || [[әлімұлы]] (кете) |- | 17. || Бестөбе || [[әлімұлы]] (кете), [[байұлы]](таз) |- | 18. || Кулагинская || [[байұлы]](тана, беріш, масқар), [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 19. || Орловская || [[байұлы]](беріш) |- | 20. || Жаманқала || [[байұлы]](беріш) |- | 21. || Сарайшық || [[байұлы]](таз, беріш) |- | colspan="3" | [[Ілбішін уезі]] |- | 1. || Шаған || [[жетіру]]([[табын]], кердері) |- | 2. || Скворкин || [[жетіру]](кердері), [[байұлы]]… |- | 3. || Бударин || [[жетіру]](кердері), [[байұлы]] |- | 4. || Жұбанышкөл || [[жетіру]](кердері, [[тама]], [[табын]]) |- | 5. || Өріктікөл || [[жетіру]](кердері, [[тама]]), [[байұлы]](адай) |- | 6. || Ілбішін || [[байұлы]](байбақты, тана), [[жетіру]](кердері),…. |- | 7. || Шалқар|| [[байұлы]](байбақты, тана, адай), [[жетіру]]([[табын]], кердері) |- | 8. || Мерген || [[байұлы]](байбақты, беріш, алаша),… |- | 9. || Қарасу || [[байұлы]](байбақты) |- | 10. || Мәтеш || [[байұлы]](байбақты, беріш, есентемір) |- | 11. || Қурайлы || [[байұлы]](байбақты, тана) |- | 12. || Өлеңті || [[байұлы]](байбақты, тана), [[төре]] |- | 13. || Бұлдырты || [[байұлы]](алаша, тана, масқар), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Қалдығайты || [[байұлы]](қызылқұрт, тана, алаша, масқар, шеркеш), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |- | 15. || Сабынкөл || [[байұлы]](ысық, алаша) |- | 16. || Соналы || [[байұлы]](алаша, байбақты) |- | 17. || Сламихин || [[байұлы]](байбақты, беріш, алаша, масқар, қызылқұрт, тана, ысық) |- | 18. || Карманов || [[байұлы]](тана, беріш, қызылқұрт, адай, байбақты, алаша) |- | 19. || Сахарнов || [[байұлы]](тана, байбақты) |- | 20. || Глиненская || [[байұлы]](тана, беріш, қызылқұрт, адай, байбақты, ысық, шеркеш, алаша) |- | 21. || Калмыков || [[байұлы]](тана, беріш, қызылқұрт)… |- | 22. || Индер || [[байұлы]](масқар, беріш, тана, шеркеш, қызылқұрт) |- | 23. || Қаракөл || [[байұлы]](ысық) |- | 24. || Қызылжар || [[байұлы]](тана) |- | 25. || Жақсыбай || [[байұлы]](алаша, тана, ысық), [[төре]] |- | colspan="3" | [[Темір уезі]] |- | 1. || Қарағанды|| [[әлімұлы]] (кете) |- | 2. || Қиыл-Ойыл || [[әлімұлы]] (кете), [[қыпшақ]] |- | 3. || Қайыңды || [[әлімұлы]] (кете) |- | 4. || Жетікөл|| [[байұлы]](ысық, тана, қызылқұрт) |- | 5. || Қазыбек || [[байұлы]](ысық, адай, таз, есентемір, тана) |- | 6. || Ойыл|| [[әлімұлы]] (кете) |- | 7. || Құмды-Ойыл || [[әлімұлы]] (кете), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Қалмаққырған || [[әлімұлы]] ([[шекті]], кете), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 9. || Жиделі-Сағыз || [[әлімұлы]] (кете), [[байұлы]](адай), [[жетіру]]([[табын]], кердері) |- | 10. || Темір-Орқаш || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Ембі-Темір || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 12. || Ембі || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 13. || Оймауыт-Желтау || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[байұлы]](адай) |- | 14. || Доңызтау-Аққолқын|| [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Ұлысам || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](адай) |- | 16. || Қошқарата|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 17. || Сам-[[Матай (ру бірлестігі)|матай]]|| [[жетіру]]([[табын]]) |} == [[Күнгей Каспий облысы|Закаспий облысы]]== {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Маңғыстау уезі]] |- | 1. || [[Бірінші Бозащы болысы|1 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:адай(бұзау) |- | 2. || [[Екінші Бозащы болысы|2 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | 3. || [[Үшінші Бозащы болысы|3 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | 4. || [[Жеменей болысы|Жеменей]]|| [[байұлы]]:адай(бұзау) |- | 5. || [[Бірінші Маңғыстау болысы|1 Маңғыстау болысы]] || [[байұлы]]:адай(тобыш) |- | 6. || [[Екінші Маңғыстау болысы|2 Маңғыстау болысы]] || [[байұлы]]:адай(тобыш) |- | 7. || [[Райымберді болысы|Райымберді]]|| [[байұлы]]:адай(мұңал), беріш(күлкеш) |- | 8. || Түрікменадай || [[байұлы]]:адай(қосай, құнанорыс, тобыш) |- | 9. || Түрікмен|| [[байұлы]]:адай |- | 10. || [[Түпқараған болысы|Түпқараған]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | colspan="3" | Темір уезі |- | 1. || [[Бірінші Адай болысы|1 Адай болысы]] || [[байұлы]]:адай(балықшы) |- | 2. || [[Екінші Адай болысы|2 Адай болысы]]|| [[байұлы]]:адай(тобыш) |- | 3. || [[ Үшінші Адай болысы|3 Адай болысы]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | colspan="3" | 1,2,3 адаевские волости в рассматриваемый период де юро, числились за Темирским уездом, де факто в большинстве зимовали в Мангышлакском уезде. |- | colspan="3" | Кроме вышеперечисленных родов в Мангышлакском уезде проживали [[жетіру]]([[табын]], кердері), [[байұлы]](таз, есентемір, шеркеш, жаппас), [[қожа]]. [[табын]]цы большей частью зимовали на западном побережье Аральского моря. |- | colspan="3" | Красноводский уезд Волости и приставства |- | 1. || [[Төртінші Адай болысы|4 Адай ]] (вне приставства) || [[байұлы]]:адай(қосай) |- | 2. || Кара-калинское: с.о. Сумбар || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | 3. || Сел. общ. «Ших» (вне приставства) || [[байұлы]]:адай |- | 4. || Полоса отчуждения ср. азиат. ж/д станции: Джебел, Небитдаг, Ягман, Айдын, Ахча-Куйма… || [[байұлы]]:адай . |- | colspan="3" | Мерв уезі |- | 1. || Киргизское(казахское) с.о. при пос. Байрам-али (вне пр-ва) || [[байұлы]]:адай |- | 2. || Полоса отчуждения ср.аз. ж/д станции: Равнина, Уш-адши, разъезды || [[байұлы]]:адай |- | colspan="3" | 5-я Адаевская не попадает во временной отрезок рассматриваемого периода «1897-1915 г.г.», так как была образована в 1916 году. |} == [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Әулиеата уезі]] |- | 1. || [[ошақты]] || [[ошақты]] (тасжүрек, аталық, қоңыр), [[шапырашты]] ([[шыбыл]]) |- | 2. || [[арғын]] || [[арғын]]ы:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[шұбыртпалы]], бошан, майқы), [[бәсентиін]] |- | 3. || Аққолтық || [[дулат]] ([[шымыр]]) |- | 4. || [[Ойық руы|ойық]] || [[ысты]] ([[Ойық руы|ойық]]) |- | 5. || Шу || [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 6. || Ағашақ || [[жалайыр]] ([[Қалпе руы|қалпе]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[дулат]] ([[шымыр]], [[ботпай]]) [[шапырашты]]([[шыбыл]], [[айқым]], [[екей]]), [[арғын]] |- | 7. || Ашы || [[дулат]]([[шымыр]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[қыпшақ]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 8. || Аспара || [[дулат]]([[ботпай]]), [[шақшам]] |- | 9. || Асы || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]] [[шақшам]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[ошақты]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 10. || Билікөл || [[дулат]] ([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]), [[сіргелі]] |- | 11. || Ботамойнақ-Алмалы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[шапырашты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Мақпал || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 13. || Талас || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[қыпшақ]] |- | 14. || Тастөбе || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[қоңырат]](котенши) |- | 15. || Қар[[Абақ Керей|абақ]]ыр || [[дулат]]([[жаныс]]), [[төре]] |- | 16. || Қарақыстақ || [[дулат]]([[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[төре]], [[ошақты]] |- | 17. || Көшеней || [[дулат]]([[шымыр]]) |- | 18. || Күйік || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](енке), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 19. || Қорағаты || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 20. || Үшқорған || [[дулат]], [[жетіру]]([[тама]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 21. || Құмарық || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[сіргелі]] |- | 22. || Чонгурская || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[төре]], |- | colspan="3" | [[Шымкент уезі]] |- | 1. || Жаңасу|| [[ысты]] (тылик), [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]])? |- | 2. || Жылыбұлақ || [[сіргелі]] ([[қайшылы]], тутаңбалы, конирдек, шалдар,..), [[дулат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 3. || Қаракөл || [[ысты]] (тылик), [[қожа]] |- | 4. || Құршу|| [[жетіру]]([[тама]]:алип), [[арғын]]([[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Шу || [[жетіру]]([[тама]]:алип, жогы, [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:лез), [[байұлы]](шеркеш:қосым), |- | 6. || Қаратау || [[қоңырат]](божбан, жаманбай, алгый), [[дулат]]([[ботпай]]) [[арғын]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 7. || Машат || [[дулат]] ([[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 8. || Қарамұрт || [[дулат]]([[сиқым]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[сіргелі]], [[ысты]], [[арғын]], [[ошақты]], [[шапырашты]]([[екей]], [[есқожа]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]], |- | 9. || Майлыкент || [[дулат]]([[шымыр]], [[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шақшам]], [[сіргелі]](конирдек), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 10. || Қошқарата|| [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]], [[шақшам]], [[сіргелі]](тутаңбалы), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 11. || Арыс || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[Албан руы|албан]], [[сіргелі]] |- | 12. || Арыстанды || [[ысты]](тылик, оик), [[сіргелі]] |- | 13. || Түлкібас || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], ботбай, [[шымыр]]), [[шанышқылы]](дархан, санырау, курпик), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](онбай), [[шапырашты]], [[сіргелі]] |- | 14. || Боралдай || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[Албан руы|албан]] |- | 15. || Бадам || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[сіргелі]], [[төре]] |- | 16. || Қазығұрт|| [[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 17. || Ақтөбе || [[қоңырат]](құрбан, жетімдер), [[найман]], |- | 18. || Көкшеқұм || [[қоңырат]](саңғыл, маңғытай), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || Шілік || [[қоңырат]], [[қыпшақ]] , [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]бұлақ || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]) |- | 21. || Шағатай || [[қоңырат]](божбан, маңғытай), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 22. || Ақтас || [[сіргелі]], [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 23. || Байырқұм || [[қоңырат]](жандар) |- | 24. || Шаян|| [[сіргелі]](карабатыр, шалдар, байжігіт), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 25. || Хантағы || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[арғын]]([[қуандық]]) |- | 26. || [[Ноғай-Қазақ|ноғай]]қора || [[қоңырат]](жетымдер, саңғыл, маңғытай, божбан) |- | 27. || Бөржар || [[қоңырат]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) [[найман]]([[балталы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 28. || [[Сары (Албан)|сары]]көл || [[қоңырат]](жандар, [[құлшығаш]], оразгелді), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 29. || Сырдария || [[қоңырат]](байлар), [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 30. || Бөген || [[сіргелі]](байлы), [[ошақты]], [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[жалайыр]], [[ысты]] |- | colspan="3" | [[Қазалы уезі]] |- | 1. || Аққыр|| [[әлімұлы]] (кете, [[шөмекей]]) |- | 2. || Ақшатау || [[әлімұлы]] ([[шекті]], кете, [[төртқара]]) |- | 3. || Ақтоғай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шөмекей]], [[шекті]], кете), [[жетіру]](кердері) |- | 4. || Ақтөбе || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]]) |- | 5. || Жамансыр || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], кете), [[байұлы]](алтын, алаша), [[арғын]], [[төре]] |- | 6. || Заңғар || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қожа]] |- | 7. || Қалымбас || [[әлімұлы]] (карасакал, [[төртқара]]), [[қожа]] |- | 8. || Қарабастоғай || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]] ), [[қожа]] |- | 9. || Қаракөл|| [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[төртқара]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[байұлы]](алтын) |- | 10. || Қармақшы || [[байұлы]](алтын, шеркеш), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қыпшақ]], [[арғын]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || Қостам || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[қожа]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қуандария || [[әлімұлы]] (кете, [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]) |- | 13. || Көшербай || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 14. || Мақпал || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]], кете), [[жетіру]]([[тама]])? |- | 15. || Райым || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[шөмекей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || [[Сары (Албан)|сары]]тоғай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 17. || Шыбынды || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[шөмекей]], [[төртқара]]) |- | 18. || Қорғаншы || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[төртқара]], [[шекті]]), [[жалайыр]] |- | colspan="3" | [[Перовск уезі]] |- | 1. || Айнакөл || [[байұлы]](жаппас) |- | 2. || Аламесек || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 3. || Байзақ || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Головачев || [[қыпшақ]], [[арғын]], [[байұлы]](жаппас) |- | 5. || Гродеков || [[қыпшақ]] |- | 6. || Жөлек || [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[байұлы]](жаппас) |- | 7. || Қаракөл-Қуаңдария|| [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], кете), [[қожа]] |- | 8. || Қараөзек || [[арғын]], [[найман]], [[байұлы]](жаппас), [[жалайыр]], [[дулат]] |- | 9. || Кеңтүп || [[байұлы]](жаппас), [[қожа]] |- | 10. || Қостам || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қожа]] |- | 11. || Көткеншек || [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]] ( [[шөмекей]]), [[байұлы]](таз, жаппас), |- | 12. || Қышбөгет (Қосбөгет) || [[жетіру]]( [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 13. || Маслов || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Приречная || [[қоңырат]](котенши), [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[қыпшақ]], сунак |- | 15. || Сауран || [[қоңырат]](котенши), [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 16. || Скобелев || [[найман]], [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 17. || Телікөл || [[найман]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Царская || [[байұлы]](жаппас, алаша, алтын), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 19. || Шаған || [[байұлы]](жаппас, алаша, есентемір, ысық, шеркеш), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]), бактияр? |- | 20. || Жаңақорған || [[қоңырат]](котенши), сунак, [[қожа]], [[арғын]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | colspan="3" | [[Ташкент уезі]] |- | 1. || Жетісу || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], [[байұлы]](таз), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 2. || Ақжар || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[арғын]], [[дулат]], [[қожа]], [[қоңырат]] [[байұлы]](алтын) |- | 3. || Алтын || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], қарақалпақ, [[ысты]], [[найман]], қатаған, [[қоңырат]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), маңғыт, [[төре]], кият |- | 4. || Болат || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қожа]], [[төре]] |- | 5. || Ниязбек || [[шанышқылы]], [[қыпшақ]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[ысты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], дурмен |- | 6. || Шыназ || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], кердері), [[шанышқылы]], [[дулат]], [[қожа]], [[найман]](балгалы), [[шақшам]], [[сіргелі]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қоңырат]], маңғыт, қатаған, құрама |- | 7. || '''Ескендір''' || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]] |- | 8. || Қосқорған || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[дулат]], [[қоңырат]], [[шақшам]] |- | 9. || Жетікент || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]] |- | 10. || Зеңгіата|| [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[жалайыр]],… |- | 11. || Қытай-төбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Жалелтөбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]] |- | 13. || Ғайып-төбе || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[найман]](балгалы), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 14. || Тойтөбе || [[шанышқылы]], [[арғын]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ысты]], [[дулат]], [[жалайыр]], [[шапырашты]], [[қожа]] |- | 15. || '''Османата''' || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]), [[шақшам]] |- | 16. || Майдантал || [[шанышқылы]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[тама]]), [[сіргелі]], [[байұлы]](адай), [[ошақты]] |- | 17. || Кенжеғали|| [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]]… |- | 18. || Піскент || [[қоңырат]], [[сіргелі]] |- | 19. || Аққорған || [[қожа]], [[жалайыр]], [[найман]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, жагайбайлы), |- | 20. || Кәріз || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], құрама |- | 21. || Бөке || [[жалайыр]], [[байұлы]](алтын), [[қоңырат]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), |- | 22. || Жаушықұм|| [[қоңырат]], [[дулат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 23. || Шарапхана || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[қоңырат]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[суан]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | colspan="3" | [[Әмудария бөлімі]] |- | 1. || Бесжап || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[қыпшақ]](колденен), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | 2. || Дәуқара || [[әлімұлы]] ([[шекті]], кете, [[төртқара]], карасакал, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 3. || Ишимская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 4. || Кегейлі || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[табын]]), кенегес, маңғыт |- | 5. || Көккөл || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал, [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 6. || Көкөзек || [[қыпшақ]] ([[Торы (ру)|торы]], ктай), [[қоңырат]] |- | 7. || [[қоңырат]] || [[әлімұлы]] ([[шекті]], карасакал, [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](алаша), [[жалайыр]] |- | 8. || Мыңбұлақ|| [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[шекті]]), [[байұлы]](алаша) [[жетіру]]([[тама]]), [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 9. || Наупыр || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]), [[қыпшақ]], [[найман]] |- | 10. || Нүкіс|| [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[табын]]), [[қожа]], [[төре]] [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]]), [[қыпшақ]], маңғыт |- | 11. || Талдық || [[жетіру]]([[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]) |- | 12. || Тамды || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] (кете, [[шөмекей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[байұлы]](алаша) |- | 13. || Шымбай || әлім, [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 14. || Жаңабазар || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), кенегес, маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 15. || Би-базар || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]] |- | 16. || Шейх-Аббас-Уәли || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 17. || [[Сары (Албан)|сары]]би || [[жетіру]], [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]] |- | 18. || Төрткөл|| [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]] |- | 19. || Шорахан || [[байұлы]](алаша), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |} == [[Хиуа хандығы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |рулық құрамы |- | colspan="3" | [[Хиуа хандығы]] |- | 1. || Порсу || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]](адай, алаша), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 1. || [[қожа]]лы || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](адай, алаша, таз), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 2. || [[қыпшақ]] || [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[байұлы]](адай, алаша) |- | 3. || Қытай|| [[жетіру]]([[табын]]), |- | 4. || [[қоңырат]]|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]], (адай, алаша), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 5. || Шоманай|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]](адай, алаша), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 6. || Көне Үргеніш || әлім, [[байұлы]](адай, алаша), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], |- | 7. || Қият|| [[қоңырат]], әлім, [[байұлы]] |- | 8. || Гүрлен || [[жетіру]]([[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 9. || Маңғыт || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]] Афганистан : қатаған, сарай………. |} == [[Бұхара әмірлігі|Бұқар әмірлігі]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |ру құрамы |- | colspan="3" | [[Бұхара әмірлігі|Бұқара әмірлігі]] |- | 1. || Нұрата || [[арғын]], [[қыпшақ]], [[байұлы]](адай, таз, жаппас, алаша), (кызылкумский кочевой район) [[жетіру]]([[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], кердері, [[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] (кете, [[шекті]],[[төртқара]], [[шөмекей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал), қатаған, [[жалайыр]], [[ошақты]] |- | 3. || Кермене || [[найман]], қатаған, [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[байұлы]](жаппас) |- | 4. || Бұқар|| маңғыт, [[қоңырат]], кенегес, қатаған, [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], сеид, [[жалайыр]], [[алшын]]?… |- | 5. || Шаршауз (Шахрисябз) || [[дулат]](оймаут), маңғыт, кенегес, [[найман]], [[қожа]], кият, [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 6. || Куляб || [[қоңырат]], қатаған, [[дулат]](оймаут) [[алшын]]?…. |- | 7. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], маңғыт, [[найман]], әлім, [[байұлы]](адай), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Кабадианское || [[қоңырат]], [[найман]], [[байұлы]](адай), [[жетіру]]([[табын]])….. |- | 9. || Қатыршы || [[жалайыр]], [[найман]], [[арғын]], маңғыт |} == [[Самарқан облысы (Ресей империясы)|Самарқан облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | [[Жызақ уезі]] |- | 1. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], [[арғын]], [[байұлы]](алтын, алаша, таз, жаппас), [[қыпшақ]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]] |- | 2. || Қызылқұм || [[арғын]], [[жалайыр]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[қоңырат]], [[байұлы]](жаппас), [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[шапырашты]], маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 3. || Атақорған || [[қоңырат]], [[арғын]]([[тарақты]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[қыпшақ]], колеген |- | 4. || Фистаулинская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | 5. || Шардара|| [[қоңырат]],… |- | 6. || Синтаб || [[қоңырат]],… |- | 7. || Фарыш || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 8. || Богдан || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 9. || Көктөбе || [[қоңырат]], [[арғын]]… |- | 10. || Өзбек || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 11. || Жаңақорған || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], қатаған, [[қоңырат]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Хожант уезі]] |- | 1. || Ержар || [[қоңырат]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), әлім ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Сабат || [[найман]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], кердері) |- | 3. || Орал || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]) Катта-курганский уезд |- | 1. || Төрткөл || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[шапырашты]], [[найман]], [[қоңырат]], [[байұлы]] |- | 2. || Жарбасы || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |} == Тобольская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | волости || роды | |- | colspan="2" | Ишимский округ | |- | 1. || Беловская | rowspan="12" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Жиляковская |- | 3. || Ильинская |- | 4. || Каменская |- | 5. || Красноярская |- | 6. || Петуховская |- | 7. || Соколовская |- | 8. || Уктузская |- | 9. || Аулы в владельческих усадьбах |- | 10. || Теплодубравская |- | 11. || Частоозёрская |- | 12. || Утчанская |- | colspan="2" | Курганский округ | |- | 1. || Башкирская волость | rowspan="6" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] и [[жетіру]]. |- | 2. || Моршихинская |- | 3. || Куреинская |- | 4. || Плотниковская |- | 5. || Шмаковская |- | 6. || Нижнеалабужская |- | colspan="2" | Тюкалинский округ | |- | 1. || Драгунская | rowspan="14" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] және басқалар |- | 2. || Крупянская |- | 3. || Кулачинская |- | 4. || Любинская |- | 5. || Лузинская |- | 6. || Большепесчанская |- | 7. || Серебрянская |- | 8. || Аулы казахов в районе г. Тюкалинска |- | 9. || Еланская |- | 10. || Камышинская |- | 11. || Карасукская |- | 12. || Куликовская |- | 13. || Покровская |- | 14. || Поселения вдоль ж/д |- | || Тарский округ |[[Керей (тайпа)|керей]] |- | || Тюменский округ |[[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |} == Томская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Томский округ |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | Барнаульский округ |- | 1. || Александровская | rowspan="10" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Бурлинская |- | 3. || Белоярская |- | 4. || Карасукская |- | 5. || Касмалинская |- | 6. || Кулундинская |- | 7. || Нижнее-кулундинская |- | 8. || Лянинская |- | 9. || Покровская |- | 10. || Щадринская |- | colspan="3" | Бийский округ |- | 1. || 7 алтайских дючин || [[найман]] |- | 2. || Сарасинская управа || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || 1-я и 2-я Чуйские волости || [[найман]]([[қожа]]мбет, [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 4. || Уймонская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Вольные казахи об-ва Обдольдо || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 6. || Ануйская | rowspan="5" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 7. || Смоленская |- | 8. || Нижне-чарышская |- | 9. || Антоньевская |- | 10. || Чарышская |- | 11. || Киргизская(казахская) /кошагачская/ || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | colspan="3" | Каинский округ |- | 1. || Барабинская управа || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 2. || Казаткульская волость || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Юдинская волость || [[арғын]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Казанская волость || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Верхне-каинская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Верхне-омская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 7. || Вознесенская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" | Змеиногорский округ |- | 1. || Александровская || [[найман]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Верх-алейская || [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Ново-алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || Бобровская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Бухтарминская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]), |- | 7. || Верх-бухтарминская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[төртуыл]]) |- | 8. || Владимирская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || Змеиногорская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]..) |- | 10. || Зыряновская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 11. || Колывановская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 12. || Курьинская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 13. || Локтевская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]])… |- | 14. || Нарымская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[төртуыл]]) |- | 15. || Покровская || [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[арғын]] |- | 16. || Риддерская || [[найман]] |- | 17. || Устькаменогорская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[арғын]] |- | 18. || Чарышская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 19. || Шелковниковская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[уақ]] |- | 20. || Новошульбинская || [[арғын]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 21. || Бель-агачская степь || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |} == Оренбургская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | Троицкий уезд |- | 1. || Кособродская || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], кольденен), [[арғын]](қырықмылтық), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[байұлы]](жаппас) |- | 2. || Ключевская || [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Нижнее-увельская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | Верхнеуральский уезд |- | 1. || Верхнеуральская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || Березинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], [[байұлы]](жаппас) |- | 3. || Магнитная || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 4. || Великопетровская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 5. || Кизильская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]),… |- | 6. || Варшавская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], [[байұлы]](жаппас) |- | 7. || Карагайская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[телеу]]),… |- | 8. || Николаевская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" |Орский уезд |- | 1. || Орская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || Таналыкская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Кваркенская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ильинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Гирьяльская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]], [[табын]]) |- | 6. || Воздвиженская || [[жетіру]], әлім |- | colspan="3" | Челябинский уезд |- | 1. || Усть-уйская || [[қыпшақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]]) |- | 2. || Звериноголовская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Кочердыкская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Каминская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Куртамышская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Становская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" |Оренбургский уезд |- | 1. || Богуславская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері) |- | 2. || Павловская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]], кете) |- | 3. || Оренбургская || [[жетіру]], әлім |- | 4. || Татищевская || [[жетіру]]([[тама]]), әлім, [[уақ]] |- | 6. || Нижеозерская || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 7. || [[Бура (найман)|бура]]нная || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Илецкая || [[жетіру]]([[табын]]) |} == Самарская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Новоузенский уезд | rowspan="34" |[[байұлы]](жаппас, байбақты, беріш, шеркеш, тана, қызылқұрт), [[жетіру]]([[тама]], кердері, [[табын]]),беріш [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]] және басқалар |- | 1. || Алекандровгайская |- | 2. || Новоузенская |- | 3. || Осиновогайская |- | 4. || Натальинская |- | 5. || Дергачевская |- | 6. || Малоузенская |- | 7. || Петропавловская |- | 8. || Николаевская |- | 9. || Савинская |- | 10. || Торгунская |- | 11. || Куриловская |- | 12. || Иловатая |- | 13. || Дьяковская |- | 14. || Моршанская |- | 15. || Нижнее-ерусланская |- | colspan="2" | Николаевский уезд |- | 1. || Нижнепокровская |- | 2. || Канаевская |- | 3. || Любицкая |- | 4. || Хлебновская |- | 5. || Большеглушицкая |- | 6. || Кузябаевская |- | 7. || Корнеевская |- | 8. || Каменосарминская |- | 9. || Балаковская |- | 10. || Селезнихинская |- | colspan="2" | Бузулукский уезд |- | 1. || Барановская |- | 2. || Матвеевская |- | 3. || Боголюбская |- | 4. || Богдановская |- | 5. || Покровская |- | 6. || Андреевская |} == Астраханская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Красноярский уезд | rowspan="26" |[[әлімұлы]] (кете), [[байұлы]](почти все рода), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], кердері), [[төлеңгіт]] және басқалар. |- | 1. || Никольская(Джамбай) |- | 2. || Разночинская |- | 3. || Петропавловская |- | 4. || Хожетаевская |- | 5. || Теплинская |- | colspan="2" | Астраханский уезд |- | 1. || Дмитриевская |- | 2. || Икрянинская |- | 3. || Началовская |- | 4. || Чаганская |- | 5. || Царевская |- | colspan="2" | Енотаевский уезд |- | 1. || Болхунская |- | 2. || Золотухинская |- | 3. || Княжевская |- | 4. || Харабалинская |- | colspan="2" | Царевский уезд |- | 1. || Владимирская |- | 2. || Колобовская |- | 3. || Капустиноярская |- | 4. || Кисловская |- | 5. || Молчановская |- | 6. || Слободская |- | 7. || Николаевская |- | 8. || Солодовская |- | colspan="3" | Бөкей ордасы |- | || Части и округа |племена и роды: |- | 1. || Т[[арғын]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, [[жетіру]](кердері, [[табын]]), [[байұлы]](беріш, шеркеш, тана, жаппас, адай, байбақты, ысық, алаша, қызылқұрт), әлім (кете) |- | 2. || Талов || [[байұлы]](байбақты, алаша, жаппас, шеркеш, беріш, тана, адай, есентемір, ысық, масқар), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], қарақалпақ, [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], [[әлімұлы]] (кете), [[жетіру]](кердері, [[табын]], [[тама]]), |- | 3. || Қалмақ || [[байұлы]](жаппас, беріш, шеркеш, есентемір, ысық, байбақты, алаша, адай, масқар), [[әлімұлы]] (кете), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[жетіру]](кердері,[[табын]],[[тама]]) |- | 4. || Нарын || [[байұлы]](байбақты, беріш, алаша, масқар, қызылқұрт), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 5. || Қамыс-Самар || [[байұлы]](байбақты, тана, алаша, масқар, беріш, ысық, қызылқұрт, адай, шеркеш, жаппас), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], кердері), [[әлімұлы]] (кете) |- | 6. || 1 (Приморск) округ || [[байұлы]](беріш, адай, таз, алаша, есентемір, жаппас), [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[әлімұлы]] (кете), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], кердері) |- | 7. || 2 (Приморск) округ || [[байұлы]](қызылқұрт, беріш, байбақты, шеркеш, алаша, ысық, жаппас, есентемір, масқар, адай), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]] (кете), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |} == Қытай империясы == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстары |рулары |- | colspan="3" | [[Алтай аймағы]] |- | 1. || [[Сары (Албан)|сары]]сүмбе || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], жәдік, шеруші) |- | 2. || [[Буыршын (аудан)|Буыршын ]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, жант[[екей]]) |- | 3. || [[Қаба (аудан)|Қаба]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, шұбарайғыр, жант[[екей]]), [[найман]]([[қожа]]мбет) |- | 4. || [[Жеменей (аудан)|Жеменей]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, меркіт, ителі, жант[[екей]], қарақас) |- | 5. || [[Бурылтоғай (аудан)|Бурылтоғай ]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], ителі, меркіт), [[уақ]] |- | 6. || [[Көктоғай ауданы|Көктоғай]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](қарақас, молқы, сарбас) |- | 7. || [[Шіңгіл (аудан)|Шіңгіл]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], молқы, қарақас, шеруші) |- | colspan="3" | [[Тарбағатай аймағы]] |- | 1. || [[Шәуешек]] || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Шағантоғай || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || Дөрбілжін|| [[найман]] |- | 4. || Қостолағай || [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Сауан || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 6. || Көрқарасу, Шиху (Усу) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Толы || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Іле Қазақ автономиялық облысы|Іле аймағы]] |- | 1. || [[Текес (аудан)|Текес]]|| [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 2. || [[Тоғызтарау ауданы|Тоғызтарау ]] || [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 3. || [[Шапшал Сібе автономиялық ауданы|Шапшал]] || [[Албан руы|албан]], [[найман]] |- | 4. || [[Құлжа ауданы|Құлжа]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 5. || [[Қорғас (Қытай)|Суйдин (Қорғас)]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 6. || [[Күнес (аудан)|Күнес]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 7. || [[Нылқы ауданы|Нылқы]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 8. || Арасан || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || [[Бура (найман)|бура]]тал || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 10. || Жыңғылды, Цзин || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Үрімжі]] аймағы |- | 1. || Санжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 2. || Құтыби || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Сулай (Манас) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 4. || Жем[[Сары (Албан)|сары]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || [[Мори Қазақ автономиялық ауданы|Мори]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 6. || Шонжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Фукуан (Үшбөкен) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 8. || Мишуан (Шамды) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 9. || [[Үрімжі]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Ганьсу]] провинциясы |- | 1. || [[Баркөл Қазақ автономиялық ауданы|Баркөл]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | Жоғарыда айтылған рулардан басқалар ([[дулат]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[арғын]], [[қоңырат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] мен басқалар) Шыңжанда кішкене топтар болып жүретін. Шыңжаңның қазіргі әкімшілік-аймақтық бөлінісі сол заманнан бері өзгерген. |- | colspan="3" | Мысалы Баркөл уезінің жері қазір Кумылский округіне жатады. Кобыксарский мен Карамайский Костолагайскийге кірді және тағы басқа. 1930–1960 жылдары түрлі себептерден Қытайға да (Ганьсу, Цинхай аймақтары), оның сыртына да (Моңғолия, Түркия) біраз қазақ көшетін болды. |} == Моңғолия == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | Моңғолия |- | || кошуны(нутуки) | рулар |- | 1. || Шеруші || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:шеруші) |- | 2. || Ботакара || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:жант[[екей]]) |- | 3. || Молқы || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:молқы) |- | 4. || Қарақас || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:қарақас) |- | colspan="3" | (Қазақтардың) [[сомон]]дары Моңғолияда 1917 жылдан бері бар. [[Баян-Өлгей аймағы]]ндағы қазіргі сумун саны — 12. Ол жерлерде тұратындардың бәрі дерлік [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]] руынан. Кішкене болсын [[найман]]дар да, басқалар да бар. |- | colspan="3" | [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]]лер Булган мен Ховд аймақтарында тұрады. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://personalhistory.ru/papers/1922_Spisok_gubern_uezdov_USSR.htm [[Санат:Тізімдер]] [[Санат:Қазақ болыстары]] [[Санат:Қазақстанның болыстары]] biltde3xv2hmd5ad0fb6drg6xmwfj6m 10 764845 3636748 3636286 2026-07-29T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3636748 json application/json { "articles": 244418, "pages": 669181, "edits": 3633025, "users": 180212, "activeusers": 327, "admins": 15, "files": 8766 } nz5xtxinz7sy8m74wdd3hg7laa3cer2 0 768413 3636672 3520981 2026-07-29T12:19:39Z Almanbet Janışev 104255 3636672 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = ауыл |қазақша атауы = Дараут-Қорған |шынайы атауы = {{lang-ky|Дароот-Коргон}} |сурет = Daroot-Korgon (Chong-Alay) skyline.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =33 |lat_sec = 08 |lon_dir =E |lon_deg =72 |lon_min =12 |lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Ош облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Шоңалай ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1885 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 2468 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6793 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дараут-Қорған''' ({{lang-ky|Дароот-Коргон}}) — [[Қырғызстан]]ның [[Ош облысы]], [[Шоңалай ауданы|Шоңалай ауданындағы]] ауыл. Чоң Алай ауылдық аймағының әкімшілік орталығы. == Географиялық сипаттама == Дарауыт-Қорған ауылы Алай алқабының батыс бөлігінің бір бөлігін алып жатыр. Ол Чоң-Алай ауданының әкімшілік және экономикалық орталығы болып табылады. Географиялық тұрғыдан ол Теңіз-Бей шатқалының шыға берісіндегі жотаның беткейлеріне жақын орналасқан. Асу арқылы солтүстікке қарай жол өтеді, содан кейін [[Үшқорған (қала)|Үшқорған]], кейін [[Қоқан (қала)|Қоқан]]ға барады. == Тарихы == Тарихи деректерге сүйенсек, орыс зерттеушісі Алексей Павлович Федченко бұл жерлерге 1871 жылы барған. Ол сол кезде Теңіз бей асуы арқылы осында келген алғашқы еуропалық болды. Оның бұл жерлерге бару мақсаты Алай алқабы тұрғындарының табиғатымен, әдет-ғұрыптарымен және мәдениетімен танысу болды. Аттас жотаға барып, оның шыңына шығу үшін оған Қоқан ханының рұқсаты қажет болды. Ханға өтініш бергеннен кейін, ол ақырында қажетті нәтижеге қол жеткізді. Саяхатшы және ол басқарған экспедиция Алай жотасына көтеріліп, одан әрі асуды еңсеріп, Дараут қорғанына тап болды. Ауылда болғаннан кейін оны сол кездегі бекіністің қолбасшысы қабылдады. Бірақ кездесу ол саяхатшыға жоспарланған маршрут бойынша жүруге тыйым салды. Өткен дәуірлерден мұраға қалған тарихи жазбаша дереккөздерге сүйенсек, Дарауыт-Қорған аймағын ежелгі заманнан бері мекендеген. Дегенмен, ежелгі шежірелерде жазылған ақпарат дәл емес және уақыт өте келе әртүрлі. Мысалы, кейбір дереккөздер бұл аймақта 18 ғасырдың басында мекендеген деп мәлімдейді, ал басқалары 19 ғасырда болған деп мәлімдейді. Мұнда бекіністің салынуы соңғы пікірді растайды. Ол аймақты үнемі көшпелі шапқыншылықтардан қорғау үшін салынған. Уақыт өте келе бекініс қиратылып, оның орнында бұрынғы құрылыстардың тек бөліктері ғана қалған. Ауылдың батысында археологтар тапқан қоныс біздің заманымызға дейінгі бірінші мыңжылдықтың ортасына жатады. Сондай-ақ, сауда керуендері жүріп өткен Ұлы Жібек жолының бір тармағы бүгінгі ауылдың аумағынан өткені белгілі. Жарғытал мен Сары-Ташты жалғайтын жол қазіргі ауыл арқылы өтеді. Бұл бағыт Қытай мен Қырғызстан және Тәжікстан республикалары арасындағы байланыстырушы көлік желісі ретінде қызмет ететін халықаралық бағыттың бөлігі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10830-Daraut-Kurgan.html|title=Азия. Қырғызстан. Ош облысы. Чон-Алай ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-11-20 |lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауылдың ең маңызды экономикалық саласы — ауыл шаруашылығы. Қой өсіру аймақтағы малдың айтарлықтай бөлігін құрайды, ал ірі қара мал мен құс аз мөлшерде ұсталады. Ауыл шаруашылығынан басқа, туризм де аймақтың таулы ландшафтына байланысты маңызды экономикалық фактор болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта туризм инфрақұрылымы жетіспейді және аймаққа тек аз ғана келушілер келеді. Қалада екі орта мектеп, балабақша, мәдениет орталығы, клуб, қоғамдық орталық және балалар кітапханасы бар. Сондай-ақ аурухана, жедел жәрдем пункті, отбасылық дәрігерлік кабинет және монша орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Чоң Алай ауданы елді мекендері]] n4jlrlqp8ndibaltcf13mi2g4exm4bz 0 772824 3636792 3616859 2026-07-30T04:39:30Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3636792 wikitext text/x-wiki {{Әуе апаты |Атауы=Оңтүстік Сүлуес маңындағы ATR-42 әуе апаты |Дата=[[17 қаңтар]] [[2026]] |Уақыты=Жергілікті уақытпен 13:40≈ |Сипаты=ATR-42 рейсі Оңтүстік Сүлуес маңындағы тауға соғылып кетті. |Қайтыс болғандар=10 |Әуекомпаниясы=Indonesia Air Transport |Модель=ATR 42–512 |Ұшып шыққан пункті=Адисутджипто әуежайы |Келу пункті=Сұлтан Қасайнуддин әуежайы |Жолаушылар=3 |Экипаж саны=7 |Әуе кемесінің суреті=PK-THT (cropped).jpg |Себебі=тергеуде |Апат орны=Оңтүстік Сүлуес маңындағы тау |Координаттары=[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=2026_Indonesia_Air_Transport_ATR_42_crash&params=04_55_48_S_119_44_52_E_type:event_region:ID&#124;04°55′48″S 119°44′52″E] |Жарақаттанғандар= |Тірі қалғандар=0 }} '''Оңтүстік Сүлуес маңындағы әуе апаты''' — [[2026 жыл]]ғы [[17 қаңтар]] күні болған [[Indonesia Air Transport]] әуе компаниясына тиесілі ATR 42 ұшағы Индонезиядағы Адисутджипто әуежайынан Сұлтан Қасайнуддин халықаралық әуежайына ұшып бара жатып апатқа ұшырауы. Бортта 10 адам болған. Қиыр, қолжетімі қиын аумақта жанып жатқан ұшақ қалдықтары табылды.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesian-authorities-find-wreckage-missing-surveillance-plane-with-11-board-2026-01-18/ Индонезияда әуе кемесі апатқа ұшырады - 18.01.26]</ref> == Әуе кемесі == Апатқа ұшыраған әуе кемесі — ATR 42-512, зауыттық сериялық нөмірі 611, тіркеу нөмірі PK-THT. Апат кезінде ұшақтың жасы 25 жыл болды: ол алғаш рет 2000 жылы Air Dolomiti компаниясына жеткізілген, ал 2010 жылы Indonesia Air Transport әуе компаниясы сатып алған. Ұшақ Indonesia Air Transport компаниясының меншігінде болып, рейсті Индонезияның Теңіз және балық ресурстарын бақылау жөніндегі бас дирекциясының тапсырысы бойынша орындаған. Бортта дирекцияның үш қызметкері және жеті экипаж мүшесі болған. == Апат == Дереккөздердің хабарлауынша, ұшақ қону кезінде дұрыс траекторияда болмаған. Әуе кемесі әуе қозғалысын басқару қызметімен соңғы рет жергілікті уақытпен 13:37-де, межелі әуежайдан шамамен 20 км (12 миль) қашықтықта байланысқа шыққан. Ұшақ жоғалған сәт шамасында жергілікті тұрғындар жарылысты көріп, Оңтүстік Сулавесидегі Панкеп аймағында орналасқан Бантимурунг–Булусараунг ұлттық паркіндегі Булусараунг тауы маңынан түтін көтерілгенін байқағандарын хабарлады. ==Іздеу-құтқару жұмыстары== Құтқару топтары ұшақ қалдықтары табылған аумақта іздеу жұмыстарын жүргізді. Операцияларға жердегі топтар мен тікұшақтар тартылды. Аймақтағы қолайсыз ауа райы іздеу жұмыстарын қиындатты.Аталған аумақта жүрген жаяу туристер апатқа ұшыраған ұшаққа тиесілі болуы мүмкін сынықтарды тапты. 2026 жылғы 18 қаңтарда, WITA уақытымен 07:46-да құтқару тікұшағының экипажы ұшақтың терезесіне тиесілі сынықты тапты, ал 07:49-да ұшақтың ірі бөліктері анықталды. Құйрық бөлігі тау баурайының төменгі жағынан көрінген.Іздеу-құтқару жұмыстары әлі де жалғасуда. Апат орнынан кемінде бір адамның мәйіті табылған.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2026/01/indonesian-atr-42-plane-goes-missing-debris-reported-on-mountain/ INDONESIA AIR TRANSPORT CRASH INTO THE MOUNTAIN] </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Әуе апаттары]] lioff9r82mss8n3i2st8ztd832e30h5 4 775564 3636783 3636381 2026-07-30T03:04:55Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3636783 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 16689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 152910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 286683] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 35204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 110164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 394044] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 36652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 96678] |- |4 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18518] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 265740] |- |6 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8111] |- |7 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 12865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21829] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 13346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83647] |- |9 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10157] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84084] |- |11 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127090] |- |12 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7666] |- |13 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 109926] |- |14 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22797] |- |15 |[[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5140] |- |16 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 24062] |- |17 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63020] |- |18 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28867] |- |19 |[[Колледж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 3108] |- |20 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 76580] |- |21 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23384] |- |22 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8319] |- |23 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59080] |- |24 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31113] |- |25 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46364] |- |26 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28577] |- |27 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121067] |- |28 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36929] |- |29 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 7962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106623] |- |30 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30812] |- |31 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116392] |- |32 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49509] |- |33 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35878] |- |34 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58737] |- |35 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38913] |- |36 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 63510] |- |37 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 8906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13688] |- |38 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36384] |- |39 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32011] |- |40 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11043] |- |41 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 23754] |- |42 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13183] |- |43 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27597] |- |44 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42979] |- |45 |[[Ақыр заман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2938] |- |46 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65772] |- |47 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22822] |- |48 |[[Рафаил Иосифович Розенсон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1640] |- |49 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28974] |- |50 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38114] |- |51 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5976] |- |52 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58497] |- |53 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23248] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26482] |- |55 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23369] |- |56 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 28828] |- |57 |[[Жылқы еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1752] |- |58 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19910] |- |59 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99661] |- |60 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 2422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 5192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21693] |- |61 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4816] |- |62 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35496] |- |63 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35096] |- |64 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84392] |- |65 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26237] |- |66 |[[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1279] |- |67 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28524] |- |68 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23356] |- |69 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9777] |- |70 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31086] |- |71 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77047] |- |72 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64140] |- |73 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1182] |- |74 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17744] |- |75 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7703] |- |76 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34493] |- |77 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15681] |- |78 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35795] |- |79 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8004] |- |80 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54763] |- |81 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58757] |- |82 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50205] |- |83 |[[Күл ауруы уыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1323] |- |84 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 7056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50129] |- |85 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26843] |- |86 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13390] |- |87 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5444] |- |88 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11877] |- |89 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33447] |- |90 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8764] |- |91 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 3131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 32048] |- |92 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11791] |- |93 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36467] |- |94 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12989] |- |95 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71909] |- |96 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3709] |- |97 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 4172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29816] |- |98 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28990] |- |99 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40016] |- |100 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23956] |- |101 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21115] |- |102 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46222] |- |103 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3650] |- |104 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29375] |- |105 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10947] |- |106 |[[Әпике Кәріпқызы Әбенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 967] |- |107 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23223] |- |108 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54499] |- |109 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38855] |- |110 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 3597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24777] |- |111 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 4000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9971] |- |112 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16998] |- |113 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 6228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29547] |- |114 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29705] |- |115 |[[Талқылау:Әйел дирижёрлер (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 906] |- |116 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12567] |- |117 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24773] |- |118 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14786] |- |119 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6145] |- |120 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 21317] |- |121 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8761] |- |122 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9120] |- |123 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 38981] |- |124 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12616] |- |125 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32028] |- |126 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 5176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23420] |- |127 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5834] |- |128 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30536] |- |129 |[[Құмырсқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9039] |- |130 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8637] |- |131 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15778] |- |132 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25598] |- |133 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18822] |- |134 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5835] |- |135 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16351] |- |136 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31952] |- |137 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7431] |- |138 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3718] |- |139 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5891] |- |140 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18949] |- |141 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15590] |- |142 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53867] |- |143 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8561] |- |144 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11362] |- |145 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9424] |- |146 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35268] |- |147 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 4965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23796] |- |148 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18635] |- |149 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13985] |- |150 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 28168] |- |151 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12895] |- |152 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20981] |- |153 |[[Вегетативтік көбею]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 4061] |- |154 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26462] |- |155 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47575] |- |156 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30159] |- |157 |[[Құйынды мекен (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 4119] |- |158 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6105] |- |159 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 3133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7418] |- |160 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11918] |- |161 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11631] |- |162 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15856] |- |163 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43328] |- |164 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18136] |- |165 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4991] |- |166 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22768] |- |167 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16208] |- |168 |[[Кемпірқосақ (сөз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 2064] |- |169 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12232] |- |170 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20211] |- |171 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17179] |- |172 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10379] |- |173 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8624] |- |174 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24037] |- |175 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23264] |- |176 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26590] |- |177 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26129] |- |178 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28172] |- |179 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14229] |- |180 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9948] |- |181 |[[Алаш партиясы программасының жобасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1740] |- |182 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28219] |- |183 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65260] |- |184 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4839] |- |185 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9267] |- |186 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9020] |- |187 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19091] |- |188 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28303] |- |189 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8170] |- |190 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19359] |- |191 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12036] |- |192 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23644] |- |193 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1537] |- |194 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21669] |- |195 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40573] |- |196 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13455] |- |197 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13017] |- |198 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12281] |- |199 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33090] |- |200 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16553] |- |201 |[[Қыша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 1291] |- |202 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27451] |- |203 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18150] |- |204 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8502] |- |205 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3863] |- |206 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 18415] |- |207 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17492] |- |208 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14528] |- |209 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9811] |- |210 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16071] |- |211 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15865] |- |212 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12055] |- |213 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12301] |- |214 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12075] |- |215 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15984] |- |216 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5565] |- |217 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15603] |- |218 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19046] |- |219 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12216] |- |220 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56933] |- |221 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24633] |- |222 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 5262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 28025] |- |223 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10969] |- |224 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11509] |- |225 |[[Батыр ауылдық округі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 809] |- |226 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29898] |- |227 |[[Kaspi Bank]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi_Bank 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi_Bank 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi_Bank 4170] |- |228 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13856] |- |229 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6885] |- |230 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32851] |- |231 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15555] |- |232 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10522] |- |233 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3908] |- |234 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19490] |- |235 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11446] |- |236 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14365] |- |237 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15356] |- |238 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16585] |- |239 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28882] |- |240 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12967] |- |241 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7603] |- |242 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15173] |- |243 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 14513] |- |244 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5496] |- |245 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5822] |- |246 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7566] |- |247 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22831] |- |248 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 14101] |- |249 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6178] |- |250 |[[Шығанақ Берсиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4097] |- |251 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1155] |- |252 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16532] |- |253 |[[Абсорбция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 1295] |- |254 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4109] |- |255 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60254] |- |256 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6267] |- |257 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15699] |- |258 |[[Прожектор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 667] |- |259 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16645] |- |260 |[[Бэкрумс (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 671] |- |261 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24907] |- |262 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9143] |- |263 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8188] |- |264 |[[Халықаралық балаларды қорғау күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1281] |- |265 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 14335] |- |266 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9338] |- |267 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2960] |- |268 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7497] |- |269 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10530] |- |270 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4175] |- |271 |[[Нарықтық экономика қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3483] |- |272 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19371] |- |273 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31533] |- |274 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10417] |- |275 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29428] |- |276 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16482] |- |277 |[[Софы Қалыбекұлы Сматаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1843] |- |278 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9736] |- |279 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11172] |- |280 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11388] |- |281 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7407] |- |282 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13443] |- |283 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11328] |- |284 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13057] |- |285 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14819] |- |286 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9966] |- |287 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20843] |- |288 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12487] |- |289 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39519] |- |290 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8939] |- |291 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8330] |- |292 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5648] |- |293 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17064] |- |294 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11730] |- |295 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18189] |- |296 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14563] |- |297 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6167] |- |298 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15080] |- |299 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 3366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8631] |- |300 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8534] |- |301 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15879] |- |302 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17580] |- |303 |[[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2139] |- |304 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15661] |- |305 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31961] |- |306 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27000] |- |307 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8869] |- |308 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19479] |- |309 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12114] |- |310 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15848] |- |311 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9002] |- |312 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8185] |- |313 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10642] |- |314 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15940] |- |315 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9805] |- |316 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28442] |- |317 |[[Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1126] |- |318 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14692] |- |319 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7562] |- |320 |[[Менопауза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 2467] |- |321 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9984] |- |322 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5405] |- |323 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9309] |- |324 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12790] |- |325 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23620] |- |326 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16911] |- |327 |[[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4245] |- |328 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5912] |- |329 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 41880] |- |330 |[[Әсел Маратқызы Сәдуақасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 825] |- |331 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7716] |- |332 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9401] |- |333 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2598] |- |334 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3310] |- |335 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12955] |- |336 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 13096] |- |337 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 9017] |- |338 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10675] |- |339 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26802] |- |340 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9058] |- |341 |[[Әкелер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 865] |- |342 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6142] |- |343 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2777] |- |344 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6709] |- |345 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4696] |- |346 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18335] |- |347 |[[Қарқаралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4622] |- |348 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10057] |- |349 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9198] |- |350 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12397] |- |351 |[[Диуани лұғат ат-түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4888] |- |352 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19852] |- |353 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20386] |- |354 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22925] |- |355 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27017] |- |356 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23991] |- |357 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1793] |- |358 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4141] |- |359 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10999] |- |360 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4738] |- |361 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7840] |- |362 |[[Жезқазған мыс кен орны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1807] |- |363 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26507] |- |364 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11538] |- |365 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12925] |- |366 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9603] |- |367 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7331] |- |368 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12421] |- |369 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7445] |- |370 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16447] |- |371 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8755] |- |372 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17987] |- |373 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6850] |- |374 |[[Қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6025] |- |375 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11389] |- |376 |[[Махамбет ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1764] |- |377 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37812] |- |378 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20805] |- |379 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13489] |- |380 |[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1964] |- |381 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30221] |- |382 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12233] |- |383 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 5768] |- |384 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15234] |- |385 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25746] |- |386 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13481] |- |387 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7583] |- |388 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9143] |- |389 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9319] |- |390 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22860] |- |391 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10895] |- |392 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2404] |- |393 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5785] |- |394 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3403] |- |395 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8096] |- |396 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12052] |- |397 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4498] |- |398 |[[Тігін машинасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1839] |- |399 |[[Әлмерек абыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2894] |- |400 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8197] |- |401 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11105] |- |402 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23294] |- |403 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 12391] |- |404 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9304] |- |405 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7893] |- |406 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8416] |- |407 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7153] |- |408 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8361] |- |409 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10313] |- |410 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4223] |- |411 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8319] |- |412 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11510] |- |413 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8781] |- |414 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4669] |- |415 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10574] |- |416 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5736] |- |417 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5634] |- |418 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19127] |- |419 |[[Асу Алмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2503] |- |420 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9036] |- |421 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18611] |- |422 |[[Халықаралық балалар күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1716] |- |423 |[[Ұлт-азаттық көтерілістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 7083] |- |424 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1797] |- |425 |[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1561] |- |426 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4938] |- |427 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12108] |- |428 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18780] |- |429 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21316] |- |430 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15348] |- |431 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9212] |- |432 |[[Әскери қызмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3587] |- |433 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7537] |- |434 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12228] |- |435 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30214] |- |436 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11692] |- |437 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9958] |- |438 |[[Білге қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5968] |- |439 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5669] |- |440 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4228] |- |441 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7797] |- |442 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13978] |- |443 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22387] |- |444 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5763] |- |445 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4489] |- |446 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40461] |- |447 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4211] |- |448 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5678] |- |449 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11821] |- |450 |[[Қазақстан бокс федерациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1084] |- |451 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13236] |- |452 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 3016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20437] |- |453 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5648] |- |454 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8502] |- |455 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8193] |- |456 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12177] |- |457 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13652] |- |458 |[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1490] |- |459 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12666] |- |460 |[[Аниме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 996] |- |461 |[[Психологияның зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4510] |- |462 |[[Алма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 4026] |- |463 |[[Сәукеле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4661] |- |464 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5786] |- |465 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32426] |- |466 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14295] |- |467 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6214] |- |468 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14018] |- |469 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4894] |- |470 |[[Майкл Джексон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 4251] |- |471 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 1618] |- |472 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12951] |- |473 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25082] |- |474 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7019] |- |475 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9194] |- |476 |[[:Сурет:Mari holiday Peledysh Payrem 2024 in the Leningrad region 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 418] |- |477 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24846] |- |478 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8774] |- |479 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11159] |- |480 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6919] |- |481 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8177] |- |482 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10723] |- |483 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15212] |- |484 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4323] |- |485 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17236] |- |486 |[[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1243] |- |487 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6874] |- |488 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5648] |- |489 |[[Темір баба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 607] |- |490 |[[Сергей Викторович Лохвицкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 574] |- |491 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4698] |- |492 |[[Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 413] |- |493 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15012] |- |494 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10004] |- |495 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3409] |- |496 |[[Найман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2548] |- |497 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3880] |- |498 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12029] |- |499 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8916] |- |500 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1844] |- |501 |[[Есік жазба ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1084] |- |502 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15324] |- |503 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14216] |- |504 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6063] |- |505 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32226] |- |506 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7064] |- |507 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3680] |- |508 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3865] |- |509 |[[Жер сілкіну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 7300] |- |510 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8713] |- |511 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19573] |- |512 |[[Әдет-ғұрыптар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2589] |- |513 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 3964] |- |514 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11379] |- |515 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16649] |- |516 |[[Мемлекеттік ту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 8683] |- |517 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1613] |- |518 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22376] |- |519 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9916] |- |520 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19599] |- |521 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6940] |- |522 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5361] |- |523 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12382] |- |524 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 4400] |- |525 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5927] |- |526 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9307] |- |527 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15963] |- |528 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5099] |- |529 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6089] |- |530 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9373] |- |531 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8262] |- |532 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4657] |- |533 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24649] |- |534 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 13013] |- |535 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10612] |- |536 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18120] |- |537 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20925] |- |538 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 16918] |- |539 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9879] |- |540 |[[Қазақстан Халық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3352] |- |541 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 3159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5904] |- |542 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2275] |- |543 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16780] |- |544 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2607] |- |545 |[[Қазақ газеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2284] |- |546 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17415] |- |547 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10651] |- |548 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3601] |- |549 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23781] |- |550 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4445] |- |551 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36244] |- |552 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7728] |- |553 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8472] |- |554 |[[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1053] |- |555 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20773] |- |556 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10386] |- |557 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12451] |- |558 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5665] |- |559 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 6177] |- |560 |[[Өкпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 7668] |- |561 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4564] |- |562 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10291] |- |563 |[[Адай көтерілісі (1870)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 4229] |- |564 |[[Ерлан Рысқалиұлы Рысқали]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1173] |- |565 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5707] |- |566 |[[Білім инновациялық лицейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3664] |- |567 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17038] |- |568 |[[Тодо бичиг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 498] |- |569 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16882] |- |570 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1116] |- |571 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7661] |- |572 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19929] |- |573 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4898] |- |574 |[[Айыртау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1720] |- |575 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16365] |- |576 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10199] |- |577 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10424] |- |578 |[[Бозжыра шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6156] |- |579 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 11479] |- |580 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10548] |- |581 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21987] |- |582 |[[Ауа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 5965] |- |583 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12496] |- |584 |[[Дат тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 610] |- |585 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5138] |- |586 |[[Әлам ад-Дин Әл-Жауһари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 470] |- |587 |[[Грамматика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4869] |- |588 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8395] |- |589 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4997] |- |590 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4766] |- |591 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9104] |- |592 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6593] |- |593 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4718] |- |594 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10306] |- |595 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4074] |- |596 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6457] |- |597 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10532] |- |598 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5426] |- |599 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8690] |- |600 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5608] |- |601 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12895] |- |602 |[[Бөкей ордасы ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2642] |- |603 |[[Кабо-Верде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 1035] |- |604 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2311] |- |605 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12153] |- |606 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20921] |- |607 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27289] |- |608 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16052] |- |609 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12892] |- |610 |[[Технологиялық процесс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 813] |- |611 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5846] |- |612 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 11726] |- |613 |[[Мулао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 439] |- |614 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20349] |- |615 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10709] |- |616 |[[Қалың мал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3910] |- |617 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15159] |- |618 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16198] |- |619 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5349] |- |620 |[[Араб тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3320] |- |621 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14228] |- |622 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8112] |- |623 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7708] |- |624 |[[Бидай (астық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 4764] |- |625 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13944] |- |626 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6918] |- |627 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8731] |- |628 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4194] |- |629 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 3065] |- |630 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5119] |- |631 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6773] |- |632 |[[Халықаралық әйелдер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5992] |- |633 |[[Гайморит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 3467] |- |634 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6571] |- |635 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3900] |- |636 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7679] |- |637 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17915] |- |638 |[[Асау жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 1870] |- |639 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17338] |- |640 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 3252] |- |641 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 4000] |- |642 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12031] |- |643 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2631] |- |644 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5582] |- |645 |[[Серке газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3708] |- |646 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6509] |- |647 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6783] |- |648 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4111] |- |649 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3839] |- |650 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23677] |- |651 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 13541] |- |652 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4636] |- |653 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4884] |- |654 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15119] |- |655 |[[Жанабіл Сымағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1274] |- |656 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5765] |- |657 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17437] |- |658 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4513] |- |659 |[[Имантай Сәтбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1046] |- |660 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4198] |- |661 |[[Ауғанстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5287] |- |662 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5802] |- |663 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4649] |- |664 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6121] |- |665 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 62069] |- |666 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4869] |- |667 |[[Алтай таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10032] |- |668 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6451] |- |669 |[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 7999] |- |670 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15585] |- |671 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4765] |- |672 |[[ИС-1]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%A1-1 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%A1-1 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%A1-1 386] |- |673 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2813] |- |674 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15250] |- |675 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6536] |- |676 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8149] |- |677 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11964] |- |678 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5186] |- |679 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15913] |- |680 |[[Алматы заң колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 674] |- |681 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8990] |- |682 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 18857] |- |683 |[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3044] |- |684 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4826] |- |685 |[[Григориополь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 398] |- |686 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8070] |- |687 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3576] |- |688 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15667] |- |689 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6558] |- |690 |[[Келтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 779] |- |691 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11050] |- |692 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8292] |- |693 |[[Алтыналмас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 426] |- |694 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5515] |- |695 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4739] |- |696 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 663] |- |697 |[[Клавдия Николаевна Чернышева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 386] |- |698 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 7566] |- |699 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22554] |- |700 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 13969] |- |701 |[[Жыныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 2448] |- |702 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6599] |- |703 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2741] |- |704 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8037] |- |705 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3182] |- |706 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3176] |- |707 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2277] |- |708 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4334] |- |709 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8892] |- |710 |[[Талқылау:Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 331] |- |711 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10200] |- |712 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15754] |- |713 |[[Жай зат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 1750] |- |714 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2049] |- |715 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5713] |- |716 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9198] |- |717 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19158] |- |718 |[[Виттельсбахтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 394] |- |719 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11452] |- |720 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15603] |- |721 |[[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3479] |- |722 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7718] |- |723 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11798] |- |724 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5769] |- |725 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7915] |- |726 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13496] |- |727 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18704] |- |728 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3418] |- |729 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16838] |- |730 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5588] |- |731 |[[Сүлеймен Бақырғани]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 2494] |- |732 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18503] |- |733 |[[Эйнштейн постулаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1115] |- |734 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8521] |- |735 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6539] |- |736 |[[Әлеуметтік салық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 730] |- |737 |[[Араб жазуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 3341] |- |738 |[[Ядролық қару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4234] |- |739 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4623] |- |740 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7093] |- |741 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3724] |- |742 |[[Уикипедия:Санаттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3749] |- |743 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5324] |- |744 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5489] |- |745 |[[Георгий Михайлович Вицин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 389] |- |746 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5478] |- |747 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22397] |- |748 |[[Ақтөбе гуманитарлық колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 638] |- |749 |[[Тасаттық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 1541] |- |750 |[[Қызыл тамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 884] |- |751 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6484] |- |752 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 4138] |- |753 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2432] |- |754 |[[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2442] |- |755 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7012] |- |756 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19087] |- |757 |[[Шиелі ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3824] |- |758 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14307] |- |759 |[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1461] |- |760 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7148] |- |761 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16735] |- |762 |[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 6580] |- |763 |[[Палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 9427] |- |764 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11509] |- |765 |[[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1236] |- |766 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2414] |- |767 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10413] |- |768 |[[Эрлинг Холанд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 1133] |- |769 |[[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 733] |- |770 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24472] |- |771 |[[Бұрыш (геометрия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 3736] |- |772 |[[Кельтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 549] |- |773 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12037] |- |774 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15611] |- |775 |[[Ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2629] |- |776 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5900] |- |777 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3748] |- |778 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5216] |- |779 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9629] |- |780 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4607] |- |781 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7290] |- |782 |[[Бекіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 2632] |- |783 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2823] |- |784 |[[Өлім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 1463] |- |785 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5623] |- |786 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5462] |- |787 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5150] |- |788 |[[II Екатерина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1672] |- |789 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5928] |- |790 |[[Өтте тас байлану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 4135] |- |791 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5743] |- |792 |[[Назарбаев Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2981] |- |793 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1987] |- |794 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7112] |- |795 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3667] |- |796 |[[Қазақ ұлттық өнер университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2738] |- |797 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2805] |- |798 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6498] |- |799 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6385] |- |800 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24155] |- |801 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6466] |- |802 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6789] |- |803 |[[Астана LRT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 691] |- |804 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5014] |- |805 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16704] |- |806 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9536] |- |807 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17610] |- |808 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11483] |- |809 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4355] |- |810 |[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8789] |- |811 |[[Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1182] |- |812 |[[Орман қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 841] |- |813 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5960] |- |814 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3972] |- |815 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 6205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16762] |- |816 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6591] |- |817 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8194] |- |818 |[[Петр Моисеевич Поспелов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 413] |- |819 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7973] |- |820 |[[Күн күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 4848] |- |821 |[[Лэндон Донован]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 359] |- |822 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6417] |- |823 |[[Шыңғыс хан әулеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 12176] |- |824 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2245] |- |825 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 11229] |- |826 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4103] |- |827 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10410] |- |828 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10747] |- |829 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21859] |- |830 |[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5976] |- |831 |[[Жаңа Зеландия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2874] |- |832 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5678] |- |833 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11662] |- |834 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6335] |- |835 |[[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 493] |- |836 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4039] |- |837 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9280] |- |838 |[[Дания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2453] |- |839 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7781] |- |840 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5015] |- |841 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5770] |- |842 |[[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2803] |- |843 |[[Игельстром реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4653] |- |844 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10243] |- |845 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4316] |- |846 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9136] |- |847 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22944] |- |848 |[[Сабина Абайқызы Алтынбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1955] |- |849 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8339] |- |850 |[[Шкала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 610] |- |851 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5469] |- |852 |[[Жылқы аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3311] |- |853 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3953] |- |854 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12347] |- |855 |[[Дыбыс қысымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 326] |- |856 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8315] |- |857 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7816] |- |858 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6479] |- |859 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9656] |- |860 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19576] |- |861 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4983] |- |862 |[[Өт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82 4839] |- |863 |[[BINOM School]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BINOM_School 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BINOM_School 1219] |- |864 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12100] |- |865 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17214] |- |866 |[[Лексика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6171] |- |867 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14442] |- |868 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4697] |- |869 |[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3478] |- |870 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4759] |- |871 |[[Кетбұға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 3264] |- |872 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1080] |- |873 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9023] |- |874 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3458] |- |875 |[[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1758] |- |876 |[[Бақ өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 453] |- |877 |[[Жиде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 2774] |- |878 |[[Төтенше жағдай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2767] |- |879 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3846] |- |880 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12253] |- |881 |[[Баян-Өлгей аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 2629] |- |882 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15146] |- |883 |[[Оргазм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 1751] |- |884 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8250] |- |885 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3585] |- |886 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4648] |- |887 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6336] |- |888 |[[Мойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1081] |- |889 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5957] |- |890 |[[Бекболат Әшекеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3009] |- |891 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7919] |- |892 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20063] |- |893 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4262] |- |894 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7516] |- |895 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3739] |- |896 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9695] |- |897 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14042] |- |898 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9373] |- |899 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11193] |- |900 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17219] |- |901 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6311] |- |902 |[[Көнерген сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9556] |- |903 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15546] |- |904 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 928] |- |905 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8182] |- |906 |[[Самарқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 2226] |- |907 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12488] |- |908 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13216] |- |909 |[[Жәпек бытыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 530] |- |910 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8701] |- |911 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3773] |- |912 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29526] |- |913 |[[Штифенхофен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 308] |- |914 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4650] |- |915 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3768] |- |916 |[[Жәндіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5673] |- |917 |[[Никотин қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 567] |- |918 |[[Темекі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 4291] |- |919 |[[Әсия Әйіпқызы Беркенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1023] |- |920 |[[Сиыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7175] |- |921 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18830] |- |922 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 399] |- |923 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5679] |- |924 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19584] |- |925 |[[Адам анатомиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4764] |- |926 |[[Тұрымтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 558] |- |927 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11850] |- |928 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5123] |- |929 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9867] |- |930 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5893] |- |931 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18198] |- |932 |[[Аркадий Кемерханұлы Топаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2029] |- |933 |[[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 2575] |- |934 |[[Бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1550] |- |935 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10143] |- |936 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6076] |- |937 |[[Жер тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3227] |- |938 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5720] |- |939 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6793] |- |940 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7055] |- |941 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3140] |- |942 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3097] |- |943 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9182] |- |944 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4346] |- |945 |[[Садыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 2681] |- |946 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1662] |- |947 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3892] |- |948 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7016] |- |949 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3188] |- |950 |[[Қақбас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 1147] |- |951 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5327] |- |952 |[[Саяси партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 3833] |- |953 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9653] |- |954 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39194] |- |955 |[[Сара Тастанбекқызы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 4051] |- |956 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7371] |- |957 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5517] |- |958 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6815] |- |959 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7421] |- |960 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7691] |- |961 |[[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1335] |- |962 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5171] |- |963 |[[Ботай (қоныс)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 1687] |- |964 |[[Мекке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 2982] |- |965 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10088] |- |966 |[[Ағатай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1172] |- |967 |[[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 5039] |- |968 |[[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 997] |- |969 |[[Кюрасао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 491] |- |970 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4239] |- |971 |[[Айнымалы ток]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 2724] |- |972 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7291] |- |973 |[[Үлкен көз кесіртке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 444] |- |974 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3463] |- |975 |[[Маколей Калкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 539] |- |976 |[[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1729] |- |977 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8516] |- |978 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3492] |- |979 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4744] |- |980 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6803] |- |981 |[[Гарвард университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1726] |- |982 |[[Максимович рауғашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 317] |- |983 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5587] |- |984 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2701] |- |985 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7336] |- |986 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5712] |- |987 |[[Сәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5255] |- |988 |[[Карта ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3395] |- |989 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14518] |- |990 |[[Ұлы Жібек Жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 417] |- |991 |[[Ән-Ниса сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3089] |- |992 |[[Адамаралық қарым-қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3807] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} hs263rg25as6qwypv33gda5odkd2d6c 0 779341 3636784 3601257 2026-07-30T04:10:18Z CommonsDelinker 165 «[[:File:"Milliy_tiklanish"_demokratik_partiyasi_ramzi.png|"Milliy_tiklanish"_demokratik_partiyasi_ramzi.png]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Krd|Krd]] [[commons:File:"Milliy_tiklanish"_demokratik_partiyasi_ramzi.png|жой 3636784 wikitext text/x-wiki '''Өзбекстан саяси партиялары''' ({{Lang-uz|Oʻzbekiston siyosiy partiyalari}}) — [[президенттік республика]] үкіметі бар<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://constitution.uz/ru/clause/index|title=Конституция Республики Узбекистан|website=constitution.uz|accessdate=2023-06-24|archivedate=2023-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606030245/https://constitution.uz/ru/clause/index|url-status=live}}</ref> [[Өзбекстан]]ның [[саяси партия]]лары. Тіркелген партиялардың бірнешеуінің [[Олий Мәжіліс]]тегі өкілеттігі бар. [[Өзбекстан Конституциясы]]на сәйкес азаматтар саяси партияларға бірігу құқығына ие (39-бет).<ref name=":0" /> Партиялар қоғамдық бірлестіктер ретінде танылады және олар тек сот шешімі негізінде ғана тыйым салынуы немесе таратылуы мүмкін (70-бет).<ref name=":0" /> Партиялар мемлекеттік билікті қалыптастыруға қатысады (74-бет).<ref name=":0" /> Мысалы, парламентте ұсынылған саяси партиялардың фракциялары [[Өзбекстан президенті|президент]]пен [[Өзбекстан премьер-министрі|премьер-министр]] кандидатурасы бойынша консультацияларға қатысады (118-бет).<ref name=":0" /> Сонымен қатар, судьялар ешбір партияның мүшесі бола алмайды, прокурорлар өз қызметін атқару кезінде партиялық мүшелігі мен қызметін уақытша тоқтатуға міндетті. Конституциядан бөлек, партиялардың қызметін «Саяси партиялар туралы» заңы, басқа да нормативтік-құқықтық актілер, партия жарғылары реттейді.<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://lex.uz/acts/57033|title=ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН О ПОЛИТИЧЕСКИХ ПАРТИЯХ (№ 337-I)|website=lex.uz|date=2021-10-15|accessdate=2023-06-24|archivedate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210739/https://lex.uz/acts/57033|url-status=live}}</ref> 1996 жылы қабылданған «Саяси партиялар туралы» заң көппартиялық жүйенің институционалдық негізін қалады.<ref>{{мақала|сілтеме=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63827650/%D0%92%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8__5-202020200704-19291-sx3i.pdf?1593880320=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3D63827650.pdf&Expires=1687643337&Signature=XzUrR-irFYgWPTaiCyvJPs2h1OJSgs-5ZlcVlbB2PYDXaiC4WvKyGMg5y2yOl0tr0C-4eyKv8cJ0JLL~1nJXkEcUvKsoNh7g-GtUrc840YuJxEbscwHPIUCRHy0VTnQ23SSW4ccz~xZ3H6XSlnRbaeUASYTmztb9F8jDkPQpXmnGTAj-J98ithLxZqp~7yen1JaEu-z7n4fBUsgc2yYd~H1Lz7XnoggPdZxAmng4zSA-KMrUBks5QR4cclhvsLzDoKf0hyOwelIAiEHcOT7qeOf7UDmTFgwPh3ss5mDZ6N1Ls9YzldrX0gFNwBxrcj55OAR3~zmVNQ4Kx8rma46PdQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA#page=243|авторы=Джамиев Б.А.|тақырыбы=Особенности формирования и развития многопартийности в Узбекистане|жыл=2020|тіл=RU|баспасы=Вопросы политологии|тип=журнал|айы=5|нөмері=5(57)|беттері=1547—1554|archivedate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210738/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63827650/%D0%92%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8__5-202020200704-19291-sx3i.pdf?1593880320=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3D63827650.pdf&Expires=1687643337&Signature=XzUrR-irFYgWPTaiCyvJPs2h1OJSgs-5ZlcVlbB2PYDXaiC4WvKyGMg5y2yOl0tr0C-4eyKv8cJ0JLL~1nJXkEcUvKsoNh7g-GtUrc840YuJxEbscwHPIUCRHy0VTnQ23SSW4ccz~xZ3H6XSlnRbaeUASYTmztb9F8jDkPQpXmnGTAj-J98ithLxZqp~7yen1JaEu-z7n4fBUsgc2yYd~H1Lz7XnoggPdZxAmng4zSA-KMrUBks5QR4cclhvsLzDoKf0hyOwelIAiEHcOT7qeOf7UDmTFgwPh3ss5mDZ6N1Ls9YzldrX0gFNwBxrcj55OAR3~zmVNQ4Kx8rma46PdQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA#page=243}}</ref> Партия құру үшін кемінде 20 мың партия мүшесі болуы қажет, олар кем дегенде [[Өзбекстан әкімшілік бөлінісі|8 аймақта]], соның ішінде [[Ташкент]] пен [[Қарақалпақстан]]да тұруы тиіс.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-politicheskih-partiy-v-razvitii-grazhdanskogo-obschestva-v-uzbekistane/viewer|title=Роль политических партий в развитии гражданского общества в Узбекистане|website=cyberleninka.ru|accessdate=2023-06-24|archivedate=2023-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624210738/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-politicheskih-partiy-v-razvitii-grazhdanskogo-obschestva-v-uzbekistane/viewer|url-status=live}}</ref> Ұлттық және діни белгі бойынша партия құруға тыйым салынады.<ref name=":2" /> 2023 жылғы жағдай бойынша Өзбекстанда ресми түрде 5 партия тіркелген.<ref name="inform">{{cite web|author=Мадибек Джанибеков|title=Политические партии Узбекистана утвердили своих кандидатов на президентские выборы|url=https://www.inform.kz/ru/politicheskie-partii-uzbekistana-utverdili-svoih-kandidatov-na-prezidentskie-vybory_a4073163|website=inform.kz|date=2023-05-30|accessdate=2023-06-22|archivedate=2023-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230622193230/https://www.inform.kz/ru/politicheskie-partii-uzbekistana-utverdili-svoih-kandidatov-na-prezidentskie-vybory_a4073163|url-status=live}}</ref> Олардың барлығы жүйенің бөлігі болып табылады және парламентте депутаттары бар. Парламенттік фракциялар блоктарға бірігу құқығына ие.<ref name=":1" /> 2005–2009 жылдары билікте [[ӨзЛиДеП]], [[Өзбекстан «Ұлттық жаңғыру» демократиялық партиясы|«Ұлттық жаңғыру»]] және [[Әділет (партия, Өзбекстан)|«Әділет»]] партияларынан құралған блок болды.<ref name=":2" /> Барлық бес партия бұрынғы шақырылымдардағы парламенттерде де ұсынылған. Партиялар негізгі мәселелер мен президент Шавкат Мирзиёевтің шешімдеріне қатысты ұқсас саясат ұстанады. Кейбір партиялар бір-бірін белсенді түрде сынағанымен, президентке қатысты сын өте сирек айтады. == Саяси партиялар тізімі == === Тіркелген партиялар === {|class="wikitable" |-" !colspan=4|Саяси партия !Құрылғаны !Басшысы !Идеологиясы !Саяси<br/>позициясы ![[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Депутаттары]] ![[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенаторлары]] |- !style="background-color:#009FE3"| |[[Сурет:O'zLiDeP logo.svg|50px]] |align=center|'''ӨзЛиДеП'''<br>{{lang|uz|size=85%|OʻzLiDeP}} |[[Өзбекстан Либерал-демократиялық партиясы]]<br>{{lang|uz|size=85%|Oʻzbekiston Liberal Demokratik Partiyasi}} |2003 |[[Абдулла Нығметұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |[[Экономикалық либерализм]] |Оңшыл центризм |{{Партия/Орындар|53|150|#009FE3}} |{{Партия/Орындар|41|100|#009FE3}} |- !style="background-color:#005AA0"| | |align=center|'''ӨзҰЖДП'''<br>{{lang|uz|size=85%|OʻzMTDP}} |[[Өзбекстан «Ұлттық жаңғыру» демократиялық партиясы]]<br>{{lang|uz|size=85%|Oʻzbekiston “Milliy Tiklanish” Demokratik Partiyasi}} |1995 |[[Әлішер Келдиұлы Қадыров|Әлішер Қадыров]] |[[Ұлттық консерватизм]] |Оңшыл |{{Партия/Орындар|36|150|#005AA0}} |{{Партия/Орындар|0|100|#005AA0}} |- !style="background-color:#DA251C"| | |align=center|'''ӘСДП'''<br>{{lang|uz|size=85%|ASDP}} |[[Әділет (партия, Өзбекстан)|Әділет социал-демократиялық партиясы]]<br>{{lang|uz|size=85%|Adolat Sotsial Demokratik Partiyasi}} |1995 |[[Бахрам Абдурахимович Абдухалимов|Бахрам Абдухалимов]] |[[Социал-демократия]] |Солшыл центризм |{{Партия/Орындар|24|150|#DA251C}} |{{Партия/Орындар|0|100|#DA251C}} |- !style="background-color:#8D3589"| |[[File:Logo of the People's Democratic Party of Uzbekistan (2021).svg|50px]] |align=center|'''ӨХДП'''<br>{{lang|uz|size=85%|O'zXDP}} |[[Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы]]<br>{{lang|uz|size=85%|O'zbekistan Xalq Demokratik Partiyasi}} |1991 |[[Ұлықбек Ілиясұлы Иноятов|Ұлықбек Иноятов]] |[[Қолшатыр партия]] |Центризм |{{Партия/Орындар|22|150|#8D3589}} |{{Партия/Орындар|28|100|#8D3589}} |- !style="background-color:#318153"| |[[File:Logo of the Ecological Party of Uzbekistan (2021).svg|50px]] |align=center|'''ӨЭП'''<br>{{lang|uz|size=85%|O'zEP}} |[[Өзбекстан Экологиялық партиясы]]<br>{{lang|uz|size=85%|O'zbekiston ekologik partiyasi}} |2008 |[[Нарзулла Наимұлы Абламұратов|Нарзулла Абламұратов]] |[[Жасыл саясат]] |Солшыл |{{Партия/Орындар|15|150|#318153}} |{{Партия/Орындар|0|100|#318153}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан саяси партиялары]] [[Санат:Елдер бойынша саяси партиялардың тізімдері]] ezt697rba1u0q5839yqhw0hdhftbqmk 4 780876 3636742 3636255 2026-07-29T15:00:38Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3636742 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-07-28'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1256" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 256] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="859" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 859] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="399" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 399] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="166" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 166] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Астана]] | data-sort-value="163" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 163] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="144" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 144] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="125" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 125] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 123] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Қатысушы талқылауы:GanS NIS]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AGanS_NIS 109] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 103] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 102] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 100] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Тарих]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 92] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 89] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Шалқар (радио)]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80_%28%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%29 82] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 78] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 73] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Алтай]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 71] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 71] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 71] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[:Санат:User ko|Санат:User ko]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AUser_ko 71] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 67] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 66] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 64] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 63] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 61] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 61] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 59] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 58] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Бижамал Далабайқызы Кемалова]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 58] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Қазақ (айрық)]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 56] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 56] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 54] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 52] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 52] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Ирокез (тайпа)]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B5%D0%B7_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 50] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 49] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Ирактықтар]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 49] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 49] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 49] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Қатысушы:GanS NIS]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AGanS_NIS 47] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 47] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Түркілер]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 47] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 46] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 46] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Құралай Төлегенқызы Мұхамәди]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B8 45] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 44] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 44] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Алтай (қала)]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 43] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 43] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Журналистика]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 42] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 42] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Албан руы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 42] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Қатысушы талқылауы:Kaiyr]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKaiyr 41] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 41] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 41] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Алжир]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%80 39] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 38] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Арғын]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 37] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Гробиня]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D1%8F 37] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 37] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Есік обасы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 35] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 35] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 34] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Ангола]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B0 34] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Ақсу]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83 34] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 33] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Атығай]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 33] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Ресей]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 33] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 33] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[КешYOU]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 33] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 33] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[5 қаңтар]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D1%82%D0%B0%D1%80 32] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 32] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Перикл]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BB 32] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Ақжар ауданы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 32] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 32] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 32] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Жаныс]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 32] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Алтын Орданың Елханатпен соғысы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%95%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Тывалар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 31] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 31] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Оспан батыр]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 30] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 30] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 30] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 30] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 30] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 29] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Қондырша шайқасы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Қатысушы талқылауы:Абылай]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9 28] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Наймандар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Ливан]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 27] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Текелі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96 27] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 27] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 27] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 27] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 26] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Үлгі:Ел тарихы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 26] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Қатысушы талқылауы:Нурасылл]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BB 26] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 26] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Бұхара хандығы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 26] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 26] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Қ]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 25] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Басқұр]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D2%B1%D1%80 25] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 25] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Tesla, Inc.]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Tesla%2C_Inc. 25] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 25] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Linux]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linux 25] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 25] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Сабира Егізбайқызы Бибатырова]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 25] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Парадигма]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BC%D0%B0 25] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 25] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Сарықопа]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Гүлжамал Имержанқызы Аметбакиева]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%98%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 25] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Еуропа]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Қытай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 24] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Ольга Олеговна Андриевская]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B0_%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F 24] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Тор қанаттылар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Доға]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D2%93%D0%B0 24] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Гульнара Атаевна Аннакулиева]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 24] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Эрнест Хемингуэй]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 24] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Бейбіт Қорған]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Хафиз]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B7 24] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Сиқым]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 24] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Дулат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Forbes]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Forbes 23] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Ұзын]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD 23] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Арқанкерген оқиғасы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[URL]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 23] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 23] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Таз руы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 23] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Керей хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Тундра]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0 23] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Астрахан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Тасқарасу]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 22] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 22] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Алматы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 22] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Жаһандану]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 22] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[16 қаңтар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D1%82%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 22] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Кеңсай зираты]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B 21] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 21] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Тайбай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 21] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 21] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Ақша-несие саясаты]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 21] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Ысты]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 21] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Юсуф сүресі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 21] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Салауат]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 21] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Сарыжал (жота, Қалба жотасы)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B6%D0%B0%D0%BB_%28%D0%B6%D0%BE%D1%82%D0%B0%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B%29 20] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 20] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Одиссея]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 20] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Қазақтардың екі қанатты бөлінісі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Тоқтамыс ханның Мәскеуге жорығы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Көкқұтан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D2%9B%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Эквадор]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80 20] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 20] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 20] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[12 шілде]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=12_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 20] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Сақтар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Адай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Балти]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B8 19] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 19] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 19] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Орталық барлау агенттігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 19] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Ұлттық пантеон]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BE%D0%BD 19] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[:Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері|Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Алгол]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D0%BB 19] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 19] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 19] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 19] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Одиссея (фильм, 2026)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 19] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Троя соғысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[The Golden Horde (ойын)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=The_Golden_Horde_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Шығыс Қытай теңізі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 19] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Қатысушы талқылауы:Kasymov]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 18] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Табын]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 18] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 18] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Бақытжан Момышұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Тасқала ауылдық округі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 18] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 18] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Тәртіп]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BF 18] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Жанатай батыр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 18] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 18] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 18] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[4 тамыз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7 17] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 17] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[10 шілде]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 17] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 17] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 17] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[:Санат:Латвия|Санат:Латвия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Жалпақтал]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 17] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Сарыесікатырау]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 17] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Өскемен]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 17] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 17] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 17] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Валькалар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Домбыра]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 17] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Сарыбауыр қарашұбар жылан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Жюль Верн]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8E%D0%BB%D1%8C_%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%BD 16] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Жалпақсор (ойыс, Ақтөбе облысы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%BE%D1%80_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D1%81%2C_%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 16] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 16] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 16] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 16] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 16] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 16] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Тасшағыл]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB 16] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 16] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Қожа]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 16] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Суан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Қатысушы талқылауы:Arruah]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AArruah 16] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Құр]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 16] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Ақтау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 15] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Жағал шақшақ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B 15] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Құран]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Төре]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 15] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 15] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Вольтер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Топар (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 15] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Сүре]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 15] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 15] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Майкл Стюарт Браун]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D1%8E%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BD 15] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 15] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Ойыншықтар хикаясы 5]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 15] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Медицина]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 15] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Талдықорған]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Қызылқұм (шөл)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%28%D1%88%D3%A9%D0%BB%29 15] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Балқаш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 15] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Минет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 15] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Туризм]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 15] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Үлгі:Биылғы өсім]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B8%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC 15] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Зейнеп Ахметова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Бурылбайтал (станция)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB_%28%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%29 15] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Іштің қатуы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 15] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Толағай (ауыл)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 15] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 15] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Челси (футбол клубы)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%B8_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 15] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Бұқар (ауыл)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 15] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Арасан (ауыл)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 15] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Қазақ ұлттық ырымдары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 15] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Берел қорымы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 14] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Қосымша]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%88%D0%B0 14] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Жоңғар Алатауы ұлттық паркі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 14] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 14] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Абай лирикасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Транскрипция]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Бірінші Ливан соғысы (1982)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%281982%29 14] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Оралды секс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 14] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Атырау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[PHP]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=PHP 14] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Батбат кесірткелер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%82_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 14] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Сайт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 14] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 14] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Етеккір]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 14] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Түркия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Апатани]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8 14] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 14] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Дальян Иван Борисович]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 14] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Мақпалкөл (көл)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Қияттар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Жабағылы суғару жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Қатысушы:Sagzhan]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ASagzhan 14] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Алтынай Құлажанқызы Жорабаева]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Қазақ графикасының тарихы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Швейцариялықтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 13] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Түйелер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 13] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Еуроаймақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 13] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Тана]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қарахан кесенесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Сыбайлас жемқорлық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Бату хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Ащы ермен]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%89%D1%8B_%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Қатаған]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Кхмерлер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Руслан Бөлебай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Тақия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Ақселеу Сланұлы Сейдімбек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[IC 544]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 13] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Біртабан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Медеу Сәрсеке]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 13] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 13] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Сиқыршылар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Ертіс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Жапония]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Шежіре]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 12] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Төле би]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 12] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 12] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Үкек Үстірті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D0%B5%D0%BA_%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Жаңаарқа ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Қайрат Советайұлы Боранбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Қасқыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 12] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[DotA]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=DotA 12] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Қазақ радиосы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Байбақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Талдықорған қалалық әкімдігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 12] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 12] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Жалаңкөз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D0%BA%D3%A9%D0%B7 12] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Алла Борисовна Пугачева]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Компьютер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 12] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Тарбағатай аймағы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Едігенің Мәскеуге жорығы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Тағайна]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0 12] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Гауһар ана кесенесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Кюдорф]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8E%D0%B4%D0%BE%D1%80%D1%84 12] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Қатысушы:Садықова Ақгүл/зертхана]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B3%D2%AF%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 12] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Жаңбыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Подагра]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Су]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 12] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Еңлікгүл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B3%D2%AF%D0%BB 12] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Шугнандар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Айгүл Серікқұлқызы Иманбаева]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Ит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 12] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Генетика]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Тараз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 12] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Аборт]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Уақ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 12] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Тарақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 12] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Ұ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 12] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Киберспорт]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 12] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Кубяк]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%B1%D1%8F%D0%BA 12] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Троебратский]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 12] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Хазарлар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Хаббл ультра терең өрісі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%BB_%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D2%A3_%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Қалың мал]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 11] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Қараой үстірті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BE%D0%B9_%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Ерен еңбегі үшін медалі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Санди Сұлтан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қоғам]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 11] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Ихар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%85%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Бақыт Қажыбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Кетбұға]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 11] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Төремұрат Тайлыбекұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Нәнсай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Географиялық координаттар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 11] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Ninety One]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 11] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 11] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Парсы тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Іштің түйілуі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 11] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Қарабура]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Бақытжан Ертайұлы Ертаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Катонқарағай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қатысушы:Boris Crépeau]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ABoris_Cr%C3%A9peau 11] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Бейіт]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 11] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[:Санат:Әзербайжан діни құрылыстары|Санат:Әзербайжан діни құрылыстары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Sәlem Entertainment]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 11] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Ботбай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Ұйқас]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81 11] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Дубровка (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Бүркітті (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Қазақстан — Малайзия қатынастары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%E2%80%94_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Футбол]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Білім инновациялық лицейлері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Ұңғыманың тұмшалану дәрежесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D0%BC%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B4%D3%99%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Сипаттама]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 11] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Алгебралық сан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Үлгі:Жаңарту]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Ақжона ауылдық округі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Бантлю]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BB%D1%8E 11] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[JavaScript]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=JavaScript 11] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Төртқара]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Анубис]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%81 11] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Дәрет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Қазығұрт ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Қарағанды (өзен, Ойыл алабы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%2C_%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 11] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Қалыбек Қуанышбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Латын тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Қатысушы:Arruah]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AArruah 11] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 11] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Айдарлы какаду]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D1%83 11] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Мөлдір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Ветеринария]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Османлы сұлтандарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Маруаль (Нор)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%28%D0%9D%D0%BE%D1%80%29 11] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Оразкелді (Қоңырат)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 11] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Германия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Қаратай әулеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Талқылау:Арко-Бесштанная]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%BE-%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F 10] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Божбан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Бекет ата жер асты мешіті (Оғланды)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96_%28%D0%9E%D2%93%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[:Санат:Б. з. д. 162 жыл|Санат:Б. з. д. 162 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91._%D0%B7._%D0%B4._162_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 10] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Испания]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Логистика]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Мұрат Ерғалиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Спазмалық жөтел]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BB 10] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Лас-Плассас]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%81-%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%81 10] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Тоқты (мал)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D1%8B_%28%D0%BC%D0%B0%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[IC 2426]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_2426 10] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[IC 5196]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_5196 10] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2026)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282026%29 10] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Домалақ ана кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Әл-Муззәммил сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B7%D3%99%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%BB_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Қауын]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 10] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Әл-Фалақ сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Азия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Винилацетилен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Алтын]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD 10] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Хеммингштедт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B4%D1%82 10] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Әл-Қамар сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Топар ауылдық округі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Сүгір Әліұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Роман]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 10] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Керейіт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 10] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Пашева (Шоча тармағы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%28%D0%A8%D0%BE%D1%87%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Туберкулез]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 10] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[КАФ кубогы 1998]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%90%D0%A4_%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D1%8B_1998 10] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Жан Әли Қазбекұлы Пайруз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D0%B7 10] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Пенневиц]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86 10] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Бейкер аралы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Теректібұлақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[:Санат:Б. з. д. 812 жыл|Санат:Б. з. д. 812 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91._%D0%B7._%D0%B4._812_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Жақсы Қазығұрт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%82 10] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Лиссоне]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B5 10] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[NGC 898]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=NGC_898 10] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 10] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Бәйтерек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Қатысушы:Садықова Ақгүл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B3%D2%AF%D0%BB 10] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Нұрлан Баянғалиұлы Әлімжанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Іле (айрық)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 10] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 10] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 10] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Мейірім Төлегенұлы Нұрсұлтанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Англюр-су-Ден]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D1%8E%D1%80-%D1%81%D1%83-%D0%94%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Құда]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 10] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Алтын сақа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0 10] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Бедерлі жазу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 10] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[:Санат:Жапония қалалары|Санат:Жапония қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Тоңазытқыш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88 10] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[269 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=269_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Сартай батыр Байжанұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Жетіру]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 10] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Магистр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80 10] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[ССЛ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%A1%D0%9B 10] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[947]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=947 10] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[332 ж.]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=332_%D0%B6. 10] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Шерзат Болаттың өлімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Шекті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Алшын]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 10] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Мұрат Есжан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Әрекетке қабілеттілік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Рауан Кенжеханұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Айдар (шаш)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 10] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Италия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Қарабарақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 10] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Қалжыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Алтын Орда хандарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Қандала]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 10] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Ружфе]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D0%B6%D1%84%D0%B5 10] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Торнадисос-де-Авила]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D1%81-%D0%B4%D0%B5-%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0 10] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 10] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Нағашы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 10] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Сырым батыр (ауыл)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Березовка 2]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0_2 10] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 10] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Егіндібұлақ (Ақтөбе облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Есентемір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Алдияр батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Беріш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 10] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Бүйі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 10] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Әл-хамду ли-Лләһ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B8-%D0%9B%D0%BB%D3%99%D2%BB 10] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Лионель Месси]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 10] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Калька]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 10] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Бағаналы (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Мәйек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Тааль (көл)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Талқылау:Каммерфорст (Вестервальд)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%82_%28%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%29 10] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Жылысу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%83 10] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Қоқан-Ресей соғысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD-%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Энтони Хопкинс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81 10] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Қазақ әдеби тілінің тарихы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Жаппас]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 10] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Булаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Есекжем]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 10] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Унаи Симон]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BD%D0%B0%D0%B8_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD 10] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Күн күнтізбесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Көкектәрізділер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Тораңғы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Нартай Сауданбекұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Азаматтық құқық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Таусүгір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Әлсіз қаһарман]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Бингөл (ил)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%28%D0%B8%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Ақсүйек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Балағат сөз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[29]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29 9] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Үркер (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[29 шілде]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 9] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Жүрек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Үлгі:Байрақ/Коморлар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D2%9B%2F%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Перизат Қайрат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Брегово (Видин облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Гарибальди бригадалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8_%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Ернар Айдар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Берік Әбдіғалиұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 9] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Жабы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Қалжа]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0 9] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Балқаштағы Ли-2 ұшақ апаты (1948)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9B%D0%B8-2_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B_%281948%29 9] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Жасуша]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 9] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Maxi Чай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Тарбағатай ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Стоматит]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 9] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Зат есім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Лаузен (Базель-Ланд)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%29 9] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Абай облысындағы өрт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Күйікті емдеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Кіші сарышұнақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Бөржігін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Аргентина]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Кассель (аудан)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Портал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Адам анатомиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Қармақшы ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Өт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82 9] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[:Сурет:Kazakhstan adm location map.svg|Сурет:Kazakhstan adm location map.svg]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AKazakhstan_adm_location_map.svg 9] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 9] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Тахтаброд]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B4 9] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Үндістан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Өріс (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D1%96%D1%81_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Есет Берікұлы Байкен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Болу (ил)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%83_%28%D0%B8%D0%BB%29 9] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Майбас Төрехан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Отырар ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Желшешек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Денсаулық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Сәбит Әбдімүтәліұлы Әбдіқалықов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Қатысушы:78.8.194.120]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A78.8.194.120 9] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Якорь ауылдық округі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%8C_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Қатысушы талқылауы:Menikure]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AMenikure 9] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Тобықты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[1236 жыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1236_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Бонавентура]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 9] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Сұлу қаған]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Ботай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[OTAU TV]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=OTAU_TV 9] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Изотермия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Қатысушы талқылауы:Caddafi]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ACaddafi 9] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 9] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Шағатай хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Ембі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B1%D1%96 9] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Мәскеу кінәздігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D3%99%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Перғауын]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 9] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Шәкәрім университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[ФАО]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%90%D0%9E 9] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Философия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Үлгі:Bio-stub]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3ABio-stub 9] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Қостанай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Уикипедия:Зертхана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[БТА Банкі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%A2%D0%90_%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Мысыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 9] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Дәуіт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 9] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Бахур]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%83%D1%80 9] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Омбы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B1%D1%8B 9] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Тәж Махал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Анар Бурашова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Құмырсқалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Балбал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Жүсіпбек Қорғасбек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Манас дастаны]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Уикипедия:Санаттар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Құлшығаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Алтай таулары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Қараой (Ақтөбе облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BE%D0%B9_%28%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Анте Ребич]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B5_%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D1%87 9] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Қой]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 9] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Қоңырбөрік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Қатысушы:Kasymov]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AKasymov 9] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Ыстанбұл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB 9] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Ом заңы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 9] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Һ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 9] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Тобыш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 9] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Куннилингус]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 9] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Talk:Мекеш Жұмабекұлы Утин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Talk%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D1%82%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Мұнай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Репрессия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Балқадиша әні]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Жауынгерлік кезекшілік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 9] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Көкемарал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Бурыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Иірім (Қадыр Мырза Әлі)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96%29 9] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[АИВ/ЖИТС]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Терістаңбалы (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Мәскеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Түркі тілдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Бойы бұлғаң...]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D2%A3... 9] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Овер-Сен-Жорж]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B2%D0%B5%D1%80-%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%96%D0%BE%D1%80%D0%B6 9] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Ламин Ямаль]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 9] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Шырша қайшыауызы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7%D1%8B 9] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Баланы шомылдыру]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 9] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Төлек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Араб тілі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Нетбук]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%82%D0%B1%D1%83%D0%BA 9] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} n6emjao985kebp1g9ghvf7hcxytutvq 0 781080 3636807 3611120 2026-07-30T05:18:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636807 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Сүттей хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = XII ғасыр | Туған жері = Дешті Қыпшақ | Қайтыс болған күні = XII ғасыр аяғы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Тертер оба | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = [[Көтен хан]] | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Каяла шайқасы | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Сүттей хан''' (?—[[1185 жыл]]дан кейін) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы. Тертер-оба (Тертровичтер, дуруттар) руының өкілі.<ref name="Пріцак">Пріцак 1973: 112—118.</ref><ref name="Пилипчук">Пилипчук 2014: 62—66.</ref> [[Көтен хан]]ның әкесі. Оның ата-анасы туралы ештеңе белгісіз. Бір нұсқа бойынша, оның есімі түркі тіліндегі süt («сүт») және daj/dej сөздерінен шығып, süttei («сүтке ұқсас») деген мағына береді. Басқа нұсқа бойынша, есімі түркі тіліндегі süttöj aq («ақ, аппақ») сөзінен туындаған. [[1185 жыл]]ы [[Қоншақ хан]]мен бірге Каяла шайқасына қатысқан болуы мүмкін. XII ғасырдың соңында өз тайпасының [[Днепр]]дің сол жағалауы аймағынан Надднестрянщина өңіріне қоныс аударуын басқарған деп есептеледі. == Библиография == === Мақалалар === * Головко, О.Б. Половецький хан Котян Сутоєвич у політичному житті Центрально-Східної Європи першої половини XIII&nbsp;ст. // ''XI сходознавчі читання А. Кримського''. Київ: Інститут сходознавства, 2007. С. 80-83. * Пилипчук, Я.В. Хан Котян и его род [http://www.academia.edu/5299544/Пилипчук_Я.В._Хан_Котян_и_его_род_%D2%B0лы_Даланы%D2%A3_тарихы_т%D2%AFріктер_мен_мо%D2%A3%D2%93олдар_Khan_Kotyan_and_his_clan_Астана_2014._с._62-66_in_Russian_] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240604170335/https://www.academia.edu/5299544/%D0%9F%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D1%87%D1%83%D0%BA_%D0%AF.%D0%92._%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D1%82%D1%8F%D0%BD_%D0%B8_%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D1%80%D0%BE%D0%B4_%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_Khan_Kotyan_and_his_clan_%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_2014._%D1%81._62-66_in_Russian_ |date=2024-06-04 }} // ''Ұлы Даланың тарихы: түріктер мен моңғолдар''. Астана, 2014. C. 62-66. * [[Омелян Пріцак|Пріцак, О.]] [http://shron.chtyvo.org.ua/Pritsak_Omelian/Polovtsi.pdf Половці] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712160357/http://shron.chtyvo.org.ua/Pritsak_Omelian/Polovtsi.pdf |date=2017-07-12 }} // ''Український історик''. 1973, № 1—2, С. 112—118. * Balogh L. Mikor költözött Kötöny kun fejedelem Magyarországra? // ''Acta Universitatis Szegediensis de Attila József nominalae. Acta Historica''. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. 2001. T. 113. Old. 53-61. * Polgár Sz. Kötöny, kun fejedelem // ''Tanulmányok a középkori magyar történelemről. Medievisztikai PhD-konferencia előadásai''. Az. I. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely, 1999. Old. 91-102. === Анықтамалар === * Плахонін А. Г. [http://www.history.org.ua/?encyclop&termin=Kotyan Котян, Котян Сутойович] // * [http://encyclopedia.kiev.ua/vydaniya/files/use/second_book/part1.pdf Котян] // == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қыпшақ хандары}} [[Санат:Қыпшақ хандары]] te1utkvaur5004jurigut71xt6ozloi 0 783354 3636837 3629374 2026-07-30T06:47:55Z 1nter pares 146705 3636837 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі |логотипі = |суреті = ICBC ChanganAVe.jpg |сурет атауы = ICBC бас кеңсесі, Бейжің |түрі = [[Қоғамдық компания]]<br>[[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = 601398 (SSE), 1398 (HKSE), 360011 (SSE), 84602 (SEHK), 4603 (SEHK), 4604 (SEHK), [[Hang Seng Index]], [[CSI A100 Index]] |қызметі = |құрылды = [[1984 жыл|1984]] |құрушы = |орналасуы = [[Бейжің]], [[Қытай]] |басты адамдары = Ляо Лин (директорлар кеңесінің төрағасы және президенті) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 3,97 трлн қытай юані (577,76 млрд АҚШ доллары) (2025) |айналым = {{өсім}} 787,46 млрд қытай юані (114,64 млрд АҚШ доллары) (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 816,47 млрд қытай юані (112,5 млрд АҚШ доллары) (2025) |таза табысы = {{өсім}} 342,08 млрд қытай юані (49,8 млрд АҚШ доллары) (2025) |активтер = {{өсім}} 51,73 трлн қытай юані (7,65 трлн АҚШ доллары) (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 408 437 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі''' ({{lang-en|Industrial and Commercial Bank of China}}, ICBC; {{lang-zh|中国工商银行}}) — штаб-пәтері [[Қытай]]дың [[Бейжің]] қаласында орналасқан, мемлекет ішінара иелік ететін қытайлық трансұлттық банк және қаржылық қызметтер корпорациясы. Ол Қытайдағы «үлкен төрттік» банктердің ең ірісі әрі жиынтық активтері бойынша әлемдегі ең ірі банк болып саналады.<ref>{{Cite web |last=Jimenea |first=Adrian |date=30 April 2024 |title=The world's largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/research/the-worlds-largest-banks-by-assets-2024 |website=S&P Global}}</ref> ICBC 1984 жылғы 1 қаңтарда Қытай халық банкінің сол кездегі коммерциялық банк қызметі негізінде құрылды. Банктің бақылау пакетінің басым бөлігі Қытай үкіметіне тиесілі және бұл жағдай 2006 жылғы тарихи бастапқы жария орналастырудан (IPO) кейін де сақталды. 2021 жылдың соңындағы жағдай бойынша ICBC акционерлерінің қатарында [[Central Huijin Investment]] (34,7%), [[Қытайдың Қаржы министрлігі]] (31,1%) және [[Ұлттық әлеуметтік сақтандыру қоры кеңесі]] (3,5%) болды. Осылайша акциялардың жалпы 69,3%-ы түпкілікті түрде Қытайдың Қаржы министрлігінің бақылауында болды. ICBC 2012 жылы (жыл соңындағы баланстық есеп негізінде) жиынтық активтері бойынша әлемдегі ең ірі банкке айналды және содан бері осы орнын сақтап келеді.<ref>[[The Banker]], {{Cite news|title=Chinese bank tops global 1,000 ranking for first time|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-23122491|work=[[BBC]]|access-date=1 July 2013|date=1 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701013943/http://www.bbc.co.uk/news/business-23122491|archive-date=1 July 2013|url-status=live}}</ref><ref name=α202029>[http://www.huijin-inv.cn/wps/portal/!ut/p/a1/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOL9DMwMDJ2DDbwMfB3dDBwtDFx9_Y29jPxDzYAKInErcPc2xqvf15SAfhMi9Tu7O3qYmPsYGBiYWBgZeLo4ebiYW_oaGHiaEaffAAdwNCDk_3D9KHxKwCGAV4EJTAE-P4AV4HFkQW5oaGiEQaZnuqIiAF07oL0!/dl5/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ 中央汇金投资有限责任公司] – ([https://www.google.com/search?q=%E4%B8%AD%E5%A4%AE%E6%B1%87%E9%87%91%E6%8A%95%E8%B5%84%E6%9C%89%E9%99%90%E8%B4%A3%E4%BB%BB%E5%85%AC%E5%8F%B8&rlz=1C1GCEA_enGB887GB887&oq=%E4%B8%AD%E5%A4%AE%E6%B1%87%E9%87%91%E6%8A%95%E8%B5%84%E6%9C%89%E9%99%90%E8%B4%A3%E4%BB%BB%E5%85%AC%E5%8F%B8&aqs=chrome..69i57.217376j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8 Central Huijin Investment Co., Ltd]) & [https://www.banktrack.org/bank/industrial_commercial_bank_of_china Bank Profiles], BankTrack, published November 2016, republished 2019 April 12 – accessdate 7 February 2020</ref><ref>[https://accuity.com/resources/bank-rankings-top-banks-in-the-world/ Ban.k Rankings – Top Banks in the World], published by [[Accuity]] ([[Reed Business Information]] Limited) – accessdate 9 February 2020</ref><ref name=a202028>Francis Garrido & Saqib Chaudhry (2019) — [https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/50964984 The world's 100 largest banks], published 5 April 2019 by [[S & P Global]] – accessed 8 February 2020</ref><ref>http://www.icbc.com.cn/icbc/en/newsupdates/icbc%20news/ICBCRanksFirstamongTop1000WorldBanksforSevenConsecutiveYears.htm – accessed 2 February 2020 (this source was used to add part not all of the associated content)</ref> 2015 жылы ICBC World Brand Lab ұйымының Қытайдың ең құнды 500 бренді рейтингісінде 261,576 млрд юань көлеміндегі бренд құнымен бірінші орынға ие болды.<ref>https://www.icbc-ltd.com/icbc/en/newsupdates/icbc%20news/ICBCContinuestoBeChinasMostValuableBrand.htm</ref> Сол жылы ол [[Forbes Global 2000]] рейтингінде әлемдегі ең ірі жария компаниялар арасында бірінші орынға шықты.<ref name="Forbes Global 2000">{{cite web|title=The World's Biggest Public Companies List – Forbes|website=[[Forbes]]|url=https://www.forbes.com/global2000/list/#tab:overall|access-date=6 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410062432/http://www.forbes.com/global2000/list/#tab:overall|archive-date=10 April 2015|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ICBC нарықтық капитализациясы 211 млрд АҚШ долларын құрап, әлемдегі үшінші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Statista |url=https://www.statista.com/statistics/264905/top-10-banks-by-market-capitalization/#:~:text=The%20U.S.%20bank%20JPMorgan%20Chase,%2C%202022%2C%20by%20market%20capitalization.}}</ref> Сондай-ақ ол әлемдегі ең табысты компаниялардың бірі саналады: [[Forbes]] журналының 2022 жылғы рейтингі бойынша төртінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |title=ICBC |url=https://www.forbes.com/companies/icbc/ |access-date=3 April 2022 |website=Forbes |language=en}}</ref> Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес (Financial Stability Board, FSB) жүйелік маңызы бар банктердің тізімін жариялай бастағаннан бері ICBC жүйелік маңызы бар банк ретінде танылып келеді. ICBC-нің бұрынғы бірнеше қызметкері кейін Қытайдағы жоғары мемлекеттік лауазымдарға тағайындалды. Олардың ішінде Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу жөніндегі комиссиясының төрағасы И Хуэймань мен Қытай халық банкінің төрағасы Пань Гуншэн бар. == Тарихы == === Алғышарттар === 1949 жылғы Қытай коммунистік революциясынан кейін Қытайда барлық қаржылық операцияларды [[Қытай халық банкі]] (PBC) жүзеге асыратын бірбанктік жүйе енгізілді. 1978–1979 жылдары Қытай билігі банк секторын реформалауды бастады.<ref name="中">D. Luo (2016) — [https://books.google.com/books?id=ON6zCwAAQBAJ The Development of the Chinese Financial System and Reform of Chinese Commercial Banks], p.1 – 1.1, published Springer 8 March 2016, ISBN 1137454660, ISBN 9781137454669 The [[Nottingham China Policy Institute]] Series – accessed 26 February 2020</ref> Соның нәтижесінде Қытай халық банкі толыққанды орталық банкке айналып, оның қадағалауымен мамандандырылған коммерциялық банктер құрылды.<ref>C. Meng (2009) — [https://books.google.com/books?id=P1R1itoHqIYC Multinational Banking in China: Theory and Practice], [https://books.google.com/books?id=P1R1itoHqIYC&dq=Industrial+and+Commercial+Bank+of+China&pg=PA32 p.30 – THE LIBERALIZATION PROCESS OF CHINA'S BANKING INDUSTRY], published at [[Edward Elgar Publishing]] 1 January 2009, ISBN 184844611X, ISBN 9781848446113, New horizons in international business – accessed 26 February 2020</ref> Бұл екі деңгейлі банк жүйесінің біртіндеп қалыптасуына алып келді.<ref name=中/> === 1984–2006 === 1983 жылғы қыркүйекте [[Қытай Мемлекеттік кеңесі]] елдің экономикалық басқару жүйесіндегі қайта құру аясында мемлекеттік функциялардың бір бөлігін дербес жұмыс істейтін ұйымға беру туралы шешім қабылдады.<ref name=中2020226/><ref name=中2020226中国工商银行/> Соның нәтижесінде 1984 жылғы 1 қаңтарда Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі (ICBC) құрылды.<ref name=中2020226>http://www.icbc-ltd.com/ICBCLtd/About%20Us/ICBC%20History/ – accessed 8 February 2020</ref> ICBC 1978–1979 жылдардағы банк реформалары барысында құрылған төрт мамандандырылған банктің төртіншісі болды.<ref name=i2020125d>{{cite report|url=http://v.icbc.com.cn/userfiles/Resources/ICBCLTD/download/2017/7_20170421.pdf|title=2016 Annual Report|date=2017|access-date=6 February 2020|publisher=Industrial and Commercial Bank of China}}</ref> Ол [[Қытай халық банкі]]нен коммерциялық банктік қызметтерді, атап айтқанда өнеркәсіптік несиелеу мен жинақ салымдары қызметін қабылдап алды.<ref name=中2020226中国工商银行/><ref name=gov.cn2020226>{{cite press release|page=3|url=http://www.beijing.gov.cn/zhengce/zfwj/zfwj/szfwj/201905/t20190523_70766.html|script-title=zh:北京市人民政府批转《中国人民银行北京市分行关于银行体制改革的请示》的通知|date=31 January 1984|access-date=6 February 2020|publisher=Beijing Municipal People's Government|language=zh-cn}}) – re-access (using translation function) 26 February 2020</ref> Бұл Қытай халық банкінің жаңадан құрылған орталық банк ретіндегі қызметіне шоғырлануына мүмкіндік берді.<ref name=中2020226中国工商银行>Vários Autores, [[Hassanali Mehran]], Bernard Laurens, Marc Quintyn, Thomas Nordman, [[International Monetary Fund]] Staff (1996) — Monetary and Exchange System Reforms in China: An Experiment in Gradualism, [https://books.google.com/books?id=945d7iFdFXgC&dq=two-tier+banking+system+of+China&pg=PT21 p.12 (loads to 10)], published by the International Monetary Fund 26 September 1996 ISBN 1557755620, ISBN 9781557755629, IMF Occasional Paper no. 141 – accessed 26 February 2020</ref><ref name=gov.cn2020226/> Қызметінің алғашқы кезеңінде ICBC депозиттерді қабылдау және оларды қаржы нарығына бағыттау қызметіне басымдық берді.<ref name=":0232">{{Cite book |last=Roach |first=Stephen S. |url= |title=Accidental Conflict: America, China, and the Clash of False Narratives |date=2022 |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-26901-7 |location=New Haven |doi=10.12987/9780300269017 |jstor=j.ctv2z0vv2v |oclc=1347023475 |author-link=Stephen S. Roach}}</ref> 1993 жылы ICBC өзінің алғашқы шетелдік филиалын [[Сингапур]]да ашты. 1999 жылы [[Люксембург]]те филиалын ашып, ол 2011 жылы банктің Еуропадағы штаб-пәтеріне айналды.<ref>{{cite web|url=http://usa.chinadaily.com.cn/epaper/2014-03/17/content_17352711.htm|title=Gateway to Europe-Business-chinadaily.com.cn|website=usa.chinadaily.com.cn|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090909/http://usa.chinadaily.com.cn/epaper/2014-03/17/content_17352711.htm|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref> 2000 жылы ICBC [[Union Bank of Hong Kong]] банкін сатып алып, оның атауын ICBC (Asia) деп өзгертті. Кейін Гонконг қор биржасында тіркелген ICBC (Asia) [[Fortis Bank]]-тің Гонконгтағы еншілес компаниясын, яғни бастапқыда [[Banque Belge pour l'Étranger]] банкінің Гонконгтағы филиалы болған ұйымды сатып алды. 2005 жылғы 10 қазанда ол өз атауымен қайта брендтелді. 2005 жылғы маусымда [[ICBC Credit Suisse First Boston]] және [[COSCO]] компанияларымен бірлесіп, Қытайдағы ICBC Credit Suisse Asset Management бірлескен кәсіпорнын құрды. Бірлескен кәсіпорындағы үлестер сәйкесінше ICBC-ге — 55%, Credit Suisse First Boston-ға — 25%, ал COSCO-ға 20% тиесілі болды. Кейіннен ICBC COSCO-ның үлесін толық сатып алып, сондай-ақ Credit Suisse-тен қосымша 5% үлесті иеленді. 2006 жылғы жағдай бойынша ICBC-нің 2,5 миллион корпоративтік клиенті және 150 миллион жеке клиенті болды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-09/27/content_698025.htm|date= 27 September 2006|title=Nation's largest commercial bank launches IPO|website=Chinadaily.com.cn|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829110225/http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-09/27/content_698025.htm|archive-date=29 August 2018|url-status=live}}</ref> === Бастапқы жария орналастыру === Жоспарланған [[IPO|бастапқы жария орналастыру]] (IPO) қарсаңында, 2006 жылғы 28 сәуірде үш стратегиялық инвестор ICBC-ге жалпы сомасы 3,7 млрд АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды: * [[Goldman Sachs]] 5,75% үлесті 2,6 млрд АҚШ долларына сатып алды. Бұл Goldman Sachs компаниясының сол уақытқа дейінгі ең ірі инвестициясы болды.<ref>{{cite news | url=http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=8031185 | newspaper=The Economist | title=A dragon stirs | date=12 October 2006 | access-date=3 December 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061107071813/http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=8031185 | archive-date=7 November 2006 | url-status=live }}</ref> * [[Dresdner Bank]] 1 млрд АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref name="financialservicesdistribution.com">{{cite web|url=http://www.financialservicesdistribution.com/get.asp?script=article&ID=28963|title=VRL KnowledgeBank|date=29 September 2007|access-date=4 December 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929061057/http://www.financialservicesdistribution.com/get.asp?script=article&ID=28963|archive-date=29 September 2007}}</ref> * [[American Express]] 200 млн АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref name="financialservicesdistribution.com"/> ICBC акциялары 2006 жылғы 27 қазанда бір мезгілде [[Гонконг қор биржасы]] мен [[Шанхай қор биржасы]]нда листингтен өтті. Бастапқы жария орналастырудың (IPO) көлемі 21,9 млрд АҚШ долларын құрап, сол кездегі әлемдегі ең ірі IPO болды. Осылайша ол 1998 жылы Жапонияның NTT DoCoMo компаниясы орнатқан 18,4 млрд АҚШ долларлық рекордты жаңартты.<ref>[http://edition.cnn.com/2006/BUSINESS/09/27/china.icbc.reut/index.html]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> 2010 жылы бұл рекордты [[Agricultural Bank of China]] жаңартып, IPO барысында 22,1 млрд АҚШ долларын тартты. Сондай-ақ ICBC Гонконг пен Шанхай қор биржаларында бір мезгілде листингтен өткен алғашқы компания болды. ICBC Гонконгтағы H-акцияларын орналастыру арқылы кемінде 14 млрд АҚШ долларын, ал Шанхайдағы A-акцияларын орналастыру арқылы тағы 5,1 млрд АҚШ долларын тартты. Инвесторлар тарапынан сұраныстың өте жоғары болуына байланысты қосымша орналастыру опционы пайдаланылып, нәтижесінде ICBC тартқан қаражат көлемі 21,9 млрд АҚШ долларына дейін ұлғайды. Бұл IPO-ға дейінгі банктің нарықтық құнының шамамен 17%-ына тең болды. Оның ішінде 16 млрд АҚШ доллары Гонконгта, ал 5,9 млрд АҚШ доллары Шанхайда тартылды. Жаһандық акцияларды орналастыру аяқталғаннан кейін еркін айналымдағы акциялардың үлесі банктің нарықтық капитализациясының 22,14%-ын құрады. Сауда-саттықтың алғашқы күні аяқталған кезде банктің акциялары Гонконг қор биржасында 3,52 Гонконг долларына дейін, яғни орналастыру бағасы болған 3,07 Гонконг долларымен салыстырғанда шамамен 15%-ға өсті. Акцияларға сұраныстың жоғары болуына байланысты орналастыру бағасы алдын ала белгіленген баға диапазонының жоғарғы шегінде белгіленген болатын. [[Bloomberg]] агенттігінің мәліметінше, сауда қорытындысы бойынша Гонконгта айналыстағы акциялар негізінде ICBC-нің нарықтық капитализациясы 156,3 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл көрсеткіш бойынша банк әлемдегі банктер арасында [[JPMorgan Chase]]-тен кейінгі бесінші орынға шықты. Сонымен қатар, Шанхай қор биржасында листингтен өткен ICBC-нің A-акциялары біршама төмен өсім көрсетіп, орналастыру бағасы 3,12 юаньмен салыстырғанда сауда күнін 5,1%-ға жоғары деңгейде аяқтады. === Кейінгі дамуы === 2007 жылғы шілдеде ICBC кірісі бойынша әлемде 30-орынға ие болды.<ref>{{cite web|url=http://news.hereisthecity.com/news/business_news/6935.cntns|title=HITC Business – News|website=News.hereisthecity.com|access-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110311110100/http://news.hereisthecity.com/news/business_news/6935.cntns|archive-date=11 March 2011|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы тамызда ICBC 1991 жылдан бері Нью-Йорк қаласында филиал ашуға АҚШ федералдық билігінің рұқсатын алған екінші қытай банкі болды.<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/press/orders/orders20080805a1.pdf|title=Order Approving Establishment of a Branch-Industrial and Commercial Bank of China Limited|website=Federalreserve.gov|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801083621/https://www.federalreserve.gov/newsevents/press/orders/orders20080805a1.pdf|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> Сол жылы ICBC [[Trump Organization]] компаниясымен Trump Tower ғимаратынан кеңсе орнын жалға алу туралы келісімге қол қойды. 2012 жылғы жағдай бойынша ICBC Trump Tower ғимаратындағы ең ірі кеңсе жалға алушысы болды.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-11-28/trump-s-chinese-bank-tenant-may-negotiate-lease-during-his-term|title=When Chinese Bank's Trump Lease Ends, Potential Conflict Begins|last1=Melby|first1=Caleb|last2=Baker|first2=Stephanie|last3=Brody|first3=Ben|date=28 November 2016|website=Bloomberg|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=17 December 2020}}</ref> 2020 жылғы қазанға дейін Дональд Трамп Trump Tower ғимаратын жалға алу келісімі аясында ICBC-ден 5,4 млн АҚШ доллары көлемінде табыс алған.<ref>{{Cite web |last=Alexander |first=Dan |title=Forbes Estimates China Paid Trump At Least $5.4 Million Since He Took Office, Via Mysterious Trump Tower Lease |url=https://www.forbes.com/sites/danalexander/2020/10/23/forbes-estimates-china-paid-trump-at-least-54-million-since-he-took-office-via-mysterious-trump-tower-lease/ |access-date=3 April 2023 |website=Forbes |language=en}}</ref> 2009 жылғы маусымда ICBC Канаданың [[Bank of East Asia]] (BEA) банкінің 70% үлесін 80,25 млн канада долларына (58,53 млн АҚШ доллары) сатып алды.<ref>{{cite news |author= |date=28 January 2010 |title=Industrial and Commercial Bank of China Successfully Acquires 70% Stake in Bank of East Asia (Canada) |url=http://news.xinhuanet.com/fortune/2010-01/28/content_12893469.htm |work=Xinhua News Agency |language=Chinese |access-date=21 May 2024}}</ref> 2009 жылдың соңына қарай банк шығарған кредиттік карталардың саны 52 миллионнан асты. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда шамамен 13 миллион картаға немесе 33%-ға көп болды. Банктік карталардың басқа түрлерін қоса есептегенде, ICBC шығарған карталардың жалпы саны 280 миллионнан асып, банк әлемдегі кредиттік карталардың төртінші ірі эмитентіне айналды.<ref>[http://www.cdnews.com.tw/cdnews_site/docDetail.jsp?coluid=115&docid=101074883 Industrial and Commercial Bank of China Ranks Among the World's Top 4 Credit Card Issuers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106034519/http://www.cdnews.com.tw/cdnews_site/docDetail.jsp?coluid=115&docid=101074883 |date=6 January 2014 }} Central Daily News. 25 February 2010. Archived 6 January 2014.</ref><ref>{{Cite web |title=My Gift Card Mall |url=https://mygiftgiftcardmall.info/ |access-date=2024-05-21 |website=www.icbc.com.cn}}</ref><ref>{{Cite web |author=Staff Reporter |date=2010-02-25 |title=ICBC posts 33% growth in credit cards issued |url=https://asianbankingandfinance.net/cards-payments/news/icbc-posts-33-growth-in-credit-cards-issued |access-date=2024-05-21 |website=Asian Banking & Finance |language=en}}</ref> 2011 жылғы 24 қаңтарда ICBC Испанияның [[Мадрид]] қаласында филиалын ашты.<ref name="thespainreport.com">{{cite web|url=https://www.thespainreport.com/articles/640-160217111501-spain-s-civil-guard-launches-money-laundering-operation-against-china-s-icbc-in-madrid|title=Spain's Civil Guard Launches Money Laundering Operation Against China's ICBC In Madrid|website=Thespainreport.com|access-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527181232/https://www.thespainreport.com/articles/640-160217111501-spain-s-civil-guard-launches-money-laundering-operation-against-china-s-icbc-in-madrid|archive-date=27 May 2018|url-status=dead}}</ref> 2011 жылғы 20 мамырда Industrial and Commercial Bank of China Ltd. [[Пәкістан]]да екі филиалын — бірін [[Карачи]]де, екіншісін [[Исламабад]]та құрды. 2011 жылғы 18 тамызда ICBC Пәкістанның Мемлекеттік банкінен қажетті рұқсат алып, елдегі қызметін бастады. 2012 жылғы қарашада ICBC [[Standard Bank]]-тен [[Аргентина]]дағы бұрынғы [[BankBoston]] банкінің еншілес ұйымының 80% үлесін 600 млн АҚШ долларына сатып алды. Standard Bank бұл банкті 2006 жылы иеленген болатын. Бұл қытайлық банктің Латын Америкасындағы ең ірі мәмілесі болды. Аргентинада банк шамамен 1 миллион жеке тұлғаға, барлық санаттағы шамамен 30 мың компанияға және 1 600-ден астам корпоративтік клиентке қызмет көрсетеді. 2013 жылғы Корей дағдарысы кезінде ICBC АҚШ Пхеньянның зымыран және ядролық бағдарламаларын қаржыландырды деп айыптаған Солтүстік Корея банктерінің бірімен іскерлік қатынастарын тоқтатты.<ref>{{cite web |url=http://english.mubasher.info/portal/CASE/getDetailsStory.html?goToHomePageParam=true&storyId=2316528 |title=More Chinese banks stop transactions with N.Korea – Mubasher |website=English.mubasher.info |date=11 May 2013 |access-date=18 May 2013 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171012062029/https://english.mubasher.info/news/2316528/More-Chinese-banks-stop-transactions-with-N-Korea?currentUserCountryCode=US |archive-date=12 October 2017 |url-status=live }}</ref> 2013 жылғы шілденің соңында Оңтүстік Африканың [[Standard Bank]] банкі Лондондағы нарықтық операциялар бөлімшесін Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкіне 500 млн АҚШ долларынан астам сомаға сату жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқаны жарияланды.<ref>{{Citation| url = https://www.reuters.com/article/standardbank-icbc-idUSL6N0G138U20130731| title = Standard Bank to sell London business to ICBC for over $500 mln| publisher = [[Reuters]]| location = International| date = 31 July 2013| access-date = 1 July 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20150924183459/http://www.reuters.com/article/2013/07/31/standardbank-icbc-idUSL6N0G138U20130731| archive-date = 24 September 2015| url-status = live}}</ref> Мәміле 2015 жылғы 1 ақпанда аяқталды. Осыдан кейін Лондондағы бұл бөлімше ICBC Standard Bank атауымен жұмыс істей бастады. 2014 жылы Forbes Global 2000 рейтингі бойынша Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі әлемдегі ең ірі компания атанды. Банктің кірісі 148,7 млрд АҚШ долларын, ал таза пайдасы 42,7 млрд АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite web |title=中国工商银行股份有限公司网站-关于我行栏目-工行新闻栏目-中国企业首次登顶福布斯全球企业2000强 |url=https://www.icbc.com.sg/icbcltd/%E5%85%B3%E4%BA%8E%E6%88%91%E8%A1%8C/%E5%B7%A5%E8%A1%8C%E6%96%B0%E9%97%BB/%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E4%BC%81%E4%B8%9A%E9%A6%96%E6%AC%A1%E7%99%BB%E9%A1%B6%E7%A6%8F%E5%B8%83%E6%96%AF%E5%85%A8%E7%90%83%E4%BC%81%E4%B8%9A2000%E5%BC%BA.htm |access-date=2024-05-21 |website=www.icbc.com.sg}}</ref> 2014 жылғы 24 қыркүйекте Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкінің Кувейттегі филиалы Кувейт қаласында ресми түрде ашылды. Ол Кувейттегі алғашқы әрі қазіргі уақытта жалғыз қытай банкі болды. Сондай-ақ бұл Дубай, Әбу-Даби және Дохадағы филиалдардан кейінгі ICBC-нің Таяу Шығыстағы төртінші филиалы еді. 2015 жылғы 25 мамырда Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі Түркияның TekstilBank банкін сатып алып, [[ICBC Turkey]] еншілес компаниясын құру арқылы Таяу Шығыс пен Еуропадағы қатысуын одан әрі кеңейтті.<ref>{{cite web|publisher=Hurriyet Daily News|title=ICBC becomes active in Turkey|url=http://www.hurriyetdailynews.com/icbc-becomes-active-in-turkeys-banking-sector-.aspx?pageID=238&nID=82921&NewsCatID=345|date=25 May 2015}}</ref> 2015 жылдың соңында Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкінің брокерлік бөлімшесі — ICBC Financial Services — шамамен 88 млрд АҚШ доллары көлемінде репо-қаржыландыруды қамтамасыз етті. Бұл көрсеткіш екі жыл бұрынғы 59 млрд АҚШ долларымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары болды. Реттеуші органдарға ұсынылған есептерге сәйкес, бұл көрсеткіштер активтер мен міндеттемелердің жалпы көлемін азайту үшін қолданылатын өзара есепке алу (неттинг) келісімдері ескерілмей есептелген. ICBC ұсынған репо-қаржыландырудың басым бөлігі АҚШ үкіметінің облигацияларымен қамтамасыз етілген.<ref>{{Citation|url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-08-23/using-chinese-money-a-hedge-fund-startup-bets-big-in-treasuries|title = Using Chinese Money, a Hedge-Fund Startup Bets Big in Treasuries|website = Bloomberg.com|date = 22 August 2016|access-date = 7 March 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20161022115709/http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-08-23/using-chinese-money-a-hedge-fund-startup-bets-big-in-treasuries|archive-date = 22 October 2016|url-status = live}}</ref> 2017 жылы Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі әл-ауқатты басқару қызметтеріне роботтандырылған инвестициялық кеңесші қызметін енгізді.<ref>{{Cite news|url=https://www.scmp.com/business/companies/article/2119722/icbc-launches-robo-adviser-service-wealth-management-products|title=ICBC launches robo-adviser service for wealth-management products|work=South China Morning Post|first1=Maggie|last1=Zhang|access-date=14 November 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114145016/http://www.scmp.com/business/companies/article/2119722/icbc-launches-robo-adviser-service-wealth-management-products|archive-date=14 November 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.finews.asia/finance/25951-chinese|title=ICBC Begins Robo Wealth Management|website=Finews.asia|access-date=14 November 2017|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115143226/https://www.finews.asia/finance/25951-chinese|archive-date=15 November 2017|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі «Бір белдеу, бір жол» бастамасы аясындағы жобаларды қаржыландыруға 100 млрд АҚШ доллары көлемінде несие бөлді.<ref name=":Chen">{{Cite book |last=Chen |first=Muyang |title=The Latecomer's Rise: Policy Banks and the Globalization of China's Development Finance |date=2024 |publisher=[[Cornell University Press]] |isbn=9781501775857 |location=Ithaca and London |jstor=10.7591/jj.6230186}}</ref> «Бір белдеу, бір жол» бастамасына қатысушы елдерде Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкінің 124 филиалы жұмыс істейді.<ref name=":Chen" /> == Экологиялық саясат және қызметі == 2008 жылы Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі 2003 жылы қаржы институттарына арналған халықаралық әлеуметтік және экологиялық стандарттар жиынтығы ретінде енгізілген Экватор қағидаттарын қабылдаған алғашқы қытай банкі болды.<ref name=SCMP>{{cite web|title=Ethiopia Dam Blot on China's Aid Record|url=http://www.ethiopiainvestor.com/index.php?view=article&catid=69%3Aarchives&id=1422%3Aethiopia-dam-blot-on-chinas-aid-record&tmpl=component&print=1&page=&option=com_content&Itemid=88|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328015436/http://www.ethiopiainvestor.com/index.php?view=article&catid=69%3Aarchives&id=1422%3Aethiopia-dam-blot-on-chinas-aid-record&tmpl=component&print=1&page=&option=com_content&Itemid=88|url-status=dead|archive-date=28 March 2014|publisher=South China Morning Post, Hong Kong|access-date=2 September 2012|date=7 June 2010}}</ref> Сондай-ақ банк Қытайдың Қоршаған ортаны қорғау министрлігі 2007 жылы енгізген «Жасыл несие» саясатын қабылдады.<ref>{{cite web|author-first1=Motoko |author-last1=Aizawa |title=China's Green Credit Policy: Building Sustainability in the Financial Sector|url=http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Motoko%20Aizawa.pdf|access-date=2 September 2012|pages=24 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319054952/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Motoko%20Aizawa.pdf|archive-date=19 March 2013|url-status=dead}}</ref> Алайда халықаралық экологиялық ұйымдар ICBC-ні өзінің әлеуметтік және экологиялық стандарттарын толық сақтамады және екіжүзділік танытты деп сынға алды. Бұған банктің Эфиопиядағы даулы [[Gilgel Gibe III]] бөгеті жобасын қаржыландыруға қатысуы себеп болды.<ref name=SCMP/> 2021 жылы Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі басқа да мемлекеттік банктермен бірге көлемі 13,6 млрд АҚШ долларын (88,5 млрд юань) құрайтын мемлекет қолдайтын «жасыл» қорды құруға реттеуші органдардың рұқсатын алды. Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі мен Қытай Банкі Ұлттық жасыл даму қорына әрқайсысы 8 млрд юань инвестициялау арқылы Янцзы өзені бойындағы экологиялық таза жобаларды қаржыландырады.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.scmp.com/business/banking-finance/article/3131452/icbc-bank-china-get-regulators-nod-provide-financing-us136|title=ICBC, Bank of China get regulator's nod to provide financing to US$13.6 billion state-backed green fund|website=South China Morning Post|date=28 April 2021 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127011814/https://www.scmp.com/business/banking-finance/article/3131452/icbc-bank-china-get-regulators-nod-provide-financing-us136}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]] [[Санат:2006 жылғы бастапқы жария орналастырулар]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:1984 жылы құрылған Қытай компаниялары]] [[Санат:1984 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Бейжіңде орналасқан компаниялар]] [[Санат:CSI 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:S&P Asia 50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Hang Seng индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Hang Seng China Enterprises индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында листингтен өткен компаниялар]] [[Санат:Шанхай қор биржасында листингтен өткен компаниялар]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:H-акциялар]] [[Санат:Штаб-пәтері Қытайда орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:1984 жылғы Бейжің]] bbscez08ybzfsxe4epj5vw67tm12ewc 10 783355 3636789 3636571 2026-07-30T04:29:07Z Мағыпар 100137 үлгі 3636789 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = Латвия қалалары |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] </noinclude> b2p94vma2z3cdvszmpcbuhqb3voh2yk 0 783608 3636830 3631806 2026-07-30T06:45:22Z 1nter pares 146705 3636830 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Agricultural Bank of China |логотипі = |суреті = 中国农业银行 西侧.jpg |сурет атауы = Бас кеңсесі, [[Бейжің]], Қытай |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = 601288 (SSE), 360001 (SSE), 360008 (SSE), 1288 (HKEX) |қызметі = |құрылды = [[10 шілде]] [[1951 жыл|1951]] |құрушы = |орналасуы = [[Бейжің]], [[Қытай]] |басты адамдары = Чжао Хуань (президент) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 3,063 трлн қытай юані (446,01 млрд АҚШ доллары) (2025) |айналым = {{өсім}} 686,69 млрд қытай юані (99,97 млрд АҚШ доллары) (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 731,8 млрд қытай юані (106,54 млрд АҚШ доллары) (2025) |таза табысы = {{өсім}} 303,7 млрд қытай юані (44,21 млрд АҚШ доллары) (2025) |активтер = {{өсім}} 47,20 трлн қытай юані (6,975 трлн АҚШ доллары) (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 454 176 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = https://www.abchina.com/en/ |Ортаққор = }} '''Agricultural Bank of China''' ({{lang-kk|Қытай Ауыл шаруашылығы Банкі}}, ABC; сондай-ақ '''AgBank''' ретінде белгілі) — штаб-пәтері Қытайдың Бейжің қаласында орналасқан, негізінен мемлекетке тиесілі қытайлық трансұлттық банк және қаржылық қызметтер корпорациясы. Ол Қытайдағы «[[үлкен төрттік]]<nowiki/>» банктердің бірі әрі жиынтық активтері бойынша [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]]нен кейінгі әлемдегі екінші ірі банк болып табылады. Agricultural Bank of China 1951 жылғы 10 шілдеде құрылды. Оның штаб-пәтері [[Бейжің]] қаласының [[Дунчэн]] ауданында орналасқан.<ref>"[http://www.abchina.com/en/about-us/contact-us/ Contact Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226021317/http://www.abchina.com/en/about-us/contact-us/ |date=2014-02-26 }}." Agricultural Bank of China. Retrieved on 27 February 2014. "Address:No.69, Jianguomen Nei Avenue, Dongcheng District, Beijing, P.R.China,100005"</ref> Банктің Қытайдың материктік бөлігінде, [[Гонконг]]та, [[Лондон]]да, [[Токио]]да, [[Нью-Йорк]]те, [[Франкфурт]]та, [[Сидней]]де, [[Сеул]]де және [[Сингапур]]да филиалдары бар. Agricultural Bank of China-ның 320 миллион жеке клиенті, 2,7 миллион корпоративтік клиенті және 24 мыңға жуық филиалы бар. Ол активтері бойынша Қытайдағы үшінші ірі несие беруші банк болып табылады. Agricultural Bank of China 2010 жылдың ортасында акцияларын қор биржасына орналастырып, сол кездегі әлемдегі ең ірі бастапқы жария орналастыруды (IPO) жүзеге асырды.<ref>[http://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2010-07/17406803-update-1-agbank-to-pay-dollar-248mln-in-ipo-fees-lowest-of-big-4-020.htm AgBank to pay $248mln in IPO fees, lowest of Big 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310170748/http://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2010-07/17406803-update-1-agbank-to-pay-dollar-248mln-in-ipo-fees-lowest-of-big-4-020.htm |date=10 March 2012 }}, 15 July 2010</ref> Кейін бұл рекордты Сауд Арабиясының мемлекеттік мұнай компаниясы [[Saudi Aramco]] жаңартты.<ref>{{Cite web|last=Turak|first=Natasha|date=11 December 2019|title=Saudi Aramco shares surge 10% as historic IPO begins trading|url=https://www.cnbc.com/2019/12/11/saudi-aramco-ipo-shares-surge-as-trading-begins.html|access-date=25 August 2020|website=CNBC|language=en}}</ref> 2011 жылы банк әлемдегі үздік 1000 банк рейтингінде сегізінші орынға ие болды.<ref>{{Cite news|title=Top 1000 World Banks 2011 - The Banker|url=http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-2011|work=[[The Banker]]|access-date=6 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110702091336/http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-2011|archive-date=2 July 2011|url-status=live}}</ref> 2015 жылы [[Forbes]] журналының жыл сайынғы 13-ші Global 2000 рейтингінде үшінші орынға көтерілді,<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/forbespr/2014/05/07/forbes-11th-annual-global-2000-the-worlds-biggest-public-companies/|title=Forbes' 13th Annual Global 2000: The World's Biggest Public Companies|date=6 May 2015|access-date=9 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512010339/http://www.forbes.com/sites/forbespr/2014/05/07/forbes-11th-annual-global-2000-the-worlds-biggest-public-companies/|archive-date=12 May 2014|url-status=live}}</ref> ал 2017 жылы бесінші орынға тұрақтады.<ref>{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/antoinegara/2017/05/24/the-worlds-largest-banks-in-2017-the-american-bull-market-returns/#feb043247d07 |title=The World's Largest Banks in 2017: The American Bull Market Strengthens |first1=Antoine|last1=Gara|date=May 2017|website=[[Forbes]] |access-date=12 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513082709/https://www.forbes.com/sites/antoinegara/2017/05/24/the-worlds-largest-banks-in-2017-the-american-bull-market-returns/#feb043247d07 |archive-date=13 May 2018 |url-status=live }}</ref> 2023 жылы Agricultural Bank of China [[Forbes Global 2000]] (әлемдегі ең ірі жария компаниялар) рейтингінде төртінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000|website=[[Forbes]]|access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0}}</ref> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар банк ретінде танылған. == Тарихы == 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан бері Agricultural Bank of China бірнеше рет құрылып, кейін таратылды. 1951 жылғы 10 шілдеде Қытай Республикасының екі банкі — [[Farmers Bank of China]] мен Cooperation Bank біріктіріліп, Agricultural Cooperation Bank құрылды. Agricultural Bank of China осы банкті өзінің бастау көзі ретінде қарастырады. Алайда 1952 жылы ол орталық банк — [[Қытай халық банкі]]не біріктірілді. «Agricultural Bank of China» атауындағы алғашқы банк 1955 жылы құрылды, бірақ 1957 жылы ол да Қытай халық банкіне қосылды. 1963 жылы Қытай үкіметі тағы бір ауыл шаруашылығы банкін құрды, алайда ол да екі жылдан кейін орталық банк құрамына енгізілді. Қазіргі Agricultural Bank of China 1979 жылғы ақпанда қайта құрылды. 1978 жылдан кейін Қытай халық банкі өзінің коммерциялық банктік қызметтерін біртіндеп жеке банктерге бөліп бере бастаған соң, Agricultural Bank of China-ның негізгі қызметі ауыл шаруашылығы саласы мен фермерлерге қаржылық қызмет көрсетуге бағытталды.<ref name=":0232">{{Cite book |last=Roach |first=Stephen S. |title=Accidental Conflict: America, China, and the Clash of False Narratives |date=2022 |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-26901-7 |location=New Haven |doi=10.12987/9780300269017 |jstor=j.ctv2z0vv2v |oclc=1347023475 |author-link=Stephen S. Roach}}</ref> Agricultural Bank of China қайта құрылып, Agricultural Bank of China Limited деп аталатын [[Холдинг|холдингтік компанияға]] айналды.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.cn/english/2009-01/16/content_1207501.htm |title=Agricultural Bank of China becomes shareholding company |publisher=News.xinhuanet.com |date=16 January 2009 |access-date=16 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231092828/http://www.gov.cn/english/2009-01/16/content_1207501.htm |archive-date=31 December 2018 |url-status=live }}</ref> 2010 жылғы шілдеде оның акциялары Шанхай және Гонконг қор биржаларында листингтен өтті.<ref>[https://www.nytimes.com/2008/01/27/business/worldbusiness/27iht-agbank.1.9524194.html Agricultural Bank of China may offer shares to the public by 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231092722/https://www.nytimes.com/2008/01/27/business/worldbusiness/27iht-agbank.1.9524194.html |date=31 December 2018 }}. ''[[The New York Times]]'', 8 February 2008.</ref> 2012 жылы Agricultural Bank of China [[Avaloq Banking System]] банктік жүйесіне көшу жобасын бастады.<ref>{{cite web |title=Avaloq group wins first customer from China - News – Avaloq |url=http://www.avaloq.com/about-us/news/?tx_nxnews_display[news]=597&tx_nxnews_display[year]=2012&tx_nxnews_display[action]=show&tx_nxnews_display[controller]=News&cHash=97fbb53757c137762e5b0d4f7918a435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608033735/http://www.avaloq.com/about-us/news/?tx_nxnews_display%5Bnews%5D=597&tx_nxnews_display%5Byear%5D=2012&tx_nxnews_display%5Baction%5D=show&tx_nxnews_display%5Bcontroller%5D=News&cHash=97fbb53757c137762e5b0d4f7918a435 |archive-date=8 June 2012 |access-date=16 May 2012 |work=avaloq.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Customers – Avaloq |url=http://www.avaloq.ch/customers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709031427/http://www.avaloq.ch/customers/ |archive-date=9 July 2012 |access-date=16 May 2012 |work=avaloq.ch}}</ref> Agricultural Bank of China АҚШ Пхеньянның зымыран және ядролық бағдарламаларын қаржыландырды деп айыптаған Солтүстік Корея банктерінің бірімен іскерлік байланыстарын үзді.<ref>{{cite web |date=11 May 2013 |title=More Chinese banks stop transactions with N.Korea - Mubasher |url=http://english.mubasher.info/portal/CASE/getDetailsStory.html?goToHomePageParam=true&storyId=2316528 |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171012062029/https://english.mubasher.info/news/2316528/More-Chinese-banks-stop-transactions-with-N-Korea?currentUserCountryCode=US |archive-date=12 October 2017 |access-date=18 May 2013 |publisher=English.mubasher.info}}</ref> 2023 жылы Agricultural Bank of China-ның активтерді басқару бөлімшесі — ABC Wealth Management (ABC WM) мен BNP Paribas Asset Management активтерді басқару жөніндегі бірлескен кәсіпорын құрды. BNP Paribas ABC Wealth компаниясының 51%-ы [[BNP Paribas]] Asset Management-ке, ал қалған 49%-ы ABC Wealth Management-ке тиесілі. Компанияның бас атқарушы директоры болып Александр Верно тағайындалды.<ref>{{Cite web |title=NP Paribas Asset Management partners with Agricultural Bank of China Group to form wealth management joint venture |url=https://mediaroom-en.bnpparibas-am.com/news/bnp-paribas-asset-management-partners-with-agricultural-bank-of-china-group-to-form-wealth-management-joint-venture-3cba-0fb7a.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129033314/https://mediaroom-en.bnpparibas-am.com/news/bnp-paribas-asset-management-partners-with-agricultural-bank-of-china-group-to-form-wealth-management-joint-venture-3cba-0fb7a.html |archive-date=2024-01-29 |access-date=2024-01-29 |website=BNP Paribas |language=en}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша Agricultural Bank of China Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін енгізілген халықаралық санкцияларға қарамастан, Ресейдегі қызметін жалғастыруда. Көптеген батыстық қаржы институттары Ресей нарығынан кеткенімен, AgBank-ті қоса алғанда қытайлық банктер өз қызметі мен ықпалын кеңейтті. 2023 жылғы наурызға қарай олардың Ресей банктері алдындағы несиелік міндеттемелері төрт есеге артты.<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-04-29 |title=China firms go 'underground' on Russia payments as banks pull back |url=https://www.cnbc.com/2024/04/29/china-firms-go-underground-on-russia-payments-as-banks-pull-back.html |access-date=2024-12-27 |website=CNBC |language=en}}</ref> Agricultural Bank of China Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі (ICBC), Bank of China және [[China Construction Bank]]-пен бірге Ресейдің Украинаға қарсы басқыншылығы басталғаннан кейінгі 14 ай ішінде Ресей алдындағы бірлескен міндеттемелерін 2,2 миллиард АҚШ долларына ұлғайтып, жалпы көлемін 9,7 миллиард АҚШ долларына жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2023-09-04 |title=Chinese banks are financing Russia with billions of dollars in its war in Ukraine |url=https://telegrafi.com/en/Chinese-banks-are-financing-Russia-with-billions-of-dollars-in-its-war-in-Ukraine/ |access-date=2024-12-27 |website=Telegrafi |language=en}}</ref> Негізінен АҚШ доллары немесе еуроның орнына юаньмен жүзеге асырылған бұл қаржылық қолдау Бейжіңнің өз валютасын АҚШ долларына балама ретінде ілгерілетуге бағытталған кең ауқымды стратегиясына сәйкес келеді. Сыншылар мұндай әрекеттер Ресейді экономикалық тұрғыдан оқшаулауға бағытталған халықаралық күш-жігерді әлсіретіп, оның Украинаға қарсы жалғасып жатқан басқыншылығына жанама түрде мүмкіндік береді деп есептейді.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Former Kyrgyz prime minister Babanov linked to financing Russia's aggression against Ukraine |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/former-kyrgyz-prime-minister-babanov-linked-1731505411.html |access-date=2024-12-27 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chinese banks extend billions in loans to Russia amid Western credit exodus |url=https://english.nv.ua/business/chinese-banks-increase-influence-on-russian-banking-sector-quadrupling-their-capital-in-a-month-50351172.html |access-date=2024-12-27 |website=New Voice |language=en}}</ref> == Оқиғалар == 2007 жылғы сәуірде Agricultural Bank of China Қытайдың банк тарихындағы ең ірі қаражат жымқыру оқиғасының құрбаны болды. Бұл оқиға [[Хэбэй]] провинциясының [[Ханьдан]] қаласындағы филиалдың екі қойма меңгерушісі шамамен 51 миллион юаньды (7,5 миллион АҚШ доллары) жымқырған кезде орын алды.<ref name="xinhua">[http://www.gov.cn/english/2007-07/24/content_694458.htm Suspects of China's largest bank theft go on trial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231143648/http://www.gov.cn/english/2007-07/24/content_694458.htm |date=31 December 2018 }}, Lin Li, ''[[Xinhua News Agency]]'', 24 July 2007</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Agricultural Bank of China]] [[Санат:Шанхай қор биржасында листингтен өткен компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында листингтен өткен компаниялар]] [[Санат:CSI 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:Қытайдың орталық үкіметіне тиесілі компаниялар]] [[Санат:1949 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1949 жылы құрылған Қытай компаниялары]] [[Санат:Бейжіңде орналасқан компаниялар]] [[Санат:H акциялары]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:2010 жылғы бастапқы жария орналастырулар]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:FTSE China A50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:1949 жылы Бейжіңде құрылған]] kxewutx461pe5z2yw8zaa7peb785p6i 0 783671 3636835 3631716 2026-07-30T06:47:11Z 1nter pares 146705 3636835 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Construction Bank |логотипі = |суреті = China Construction Bank Building.jpg |сурет атауы = Бас кеңсесі, [[Бейжің]], Қытай |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = 601939 (SSE), 939 (HKSE), MCOR, [[SSE 180 Index]], [[Hang Seng Index]], CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1954 жыл|1954]] |құрушы = |орналасуы = [[Бейжің]], [[Қытай]] |басты адамдары = Ван Хунчжан (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Чжан Цзяньго (президент)<br>Синь Шусэнь (вице-президент) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 3,437 трлн қытай юані (500,42 млрд АҚШ доллары) (2025) |айналым = {{өсім}} 725,36 млрд қытай юані (105,59 млрд АҚШ доллары) (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 745,5 млрд қытай юані (108,53 млрд АҚШ доллары) (2025) |таза табысы = {{өсім}} 344,6 млрд қытай юані (50,17 млрд АҚШ доллары) (2025) |активтер = {{өсім}} 44,14 трлн қытай юані (6,524 трлн АҚШ доллары) (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 380 000 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''China Construction Bank (CCB)''' — штаб-пәтері Қытайдың [[Бейжің]] қаласында орналасқан, ішінара мемлекет меншігіндегі қытайлық трансұлттық банк және қаржылық қызметтер корпорациясы. Ол Қытайдың «[[үлкен төрттік]]<nowiki/>» банктерінің бірі болып табылады және жалпы активтері бойынша [[Agricultural Bank of China]] мен [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]]нен (ICBC) кейінгі әлемдегі үшінші ірі банк саналады. Банктің Қытай аумағында шамамен 13 629 филиалы бар.<ref>{{cite web |title=China Construction Bank – Official Website |url=https://en.ccb.com |access-date=2026-05-21 |publisher=China Construction Bank}}</ref> Бұдан бөлек, банк [[Лондон]], [[Барселона]], [[Франкфурт]], [[Люксембург]], [[Цюрих]], [[Гонконг]], [[Йоханнесбург]], [[Нью-Йорк]], [[Сеул]], [[Сингапур]], [[Токио]], [[Мельбурн]], [[Куала-Лумпур]], [[Сантьяго]], [[Брисбен]], [[Сидней]] және [[Окленд]] қалаларында шетелдік филиалдарын басқарады. 2025 жылы оның жалпы активтері 42,62 триллион қытай юаніне (CN¥) жетті. Сондай-ақ банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар банк ретінде танылған. Оның штаб-пәтері [[Бейжің]]нің [[Сичэн]] ауданында орналасқан.<ref>"[http://www.ccb.com/en/newinvestor/overview.html Corporate Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217065524/http://www.ccb.com/en/newinvestor/overview.html |date=2014-02-17 }}." China Construction Bank. Retrieved on 27 February 2014. "Address of headquarters:No.25, Finance Street, Xicheng District, Beijing, China, Postcode 100033" - [http://www.ccb.com/cn/home/index.html Address in Chinese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227093737/http://www.ccb.com/cn/home/index.html |date=27 February 2014 }}: "总行地址：中国北京西城区金融大街25号邮编：100033"</ref> == Тарихы == [[Сурет:People Construction Bank of China logo.svg|left|thumb|140px|1996 жылға дейінгі Қытай Халық Құрылыс Банкінің логотипі]] CCB 1954 жылғы 1 қазанда ''Қытай Халық Құрылыс Банкі'' ({{lang-zh|中国人民建设银行}}; [[пиньинь]]: Zhōngguó Rénmín Jiànshè Yínháng) деген атаумен құрылды. Кейін 1996 жылғы 26 наурызда атауы ''China Construction Bank'' болып өзгертілді. Банк [[Қытай Халық Банкі]] өзінің коммерциялық банктік қызметтерін бөліп шығара бастаған кезеңде инвестицияларды қаржыландыруға маманданған қаржы институты ретінде құрылды.<ref name=":0232">{{Cite book |last=Roach |first=Stephen S. |url= |title=Accidental Conflict: America, China, and the Clash of False Narratives |date=2022 |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-26901-7 |location=New Haven |doi=10.12987/9780300269017 |jstor=j.ctv2z0vv2v |oclc=1347023475 |author-link=Stephen S. Roach}}</ref> 2002 жылғы қаңтарда CCB директорлар кеңесінің төрағасы Ван Сюэбин [[Bank of China|Қытай Банкіндегі]] қызметі кезінде пара алды деген айып тағылғаннан кейін қызметінен кетті. Кейін ол 12 жылға бас бостандығынан айырылды. 2005 жылғы наурызда оның ізбасары Чжан Эньчжао «жеке себептерге байланысты» қызметінен кетті. Алайда отставкаға шығардың алдында оған 1 миллион АҚШ доллары көлемінде пара алды деген айыппен азаматтық талап-арыз берілген болатын. Кейін осы іске байланысты ол 15 жылға бас бостандығынан айырылды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2005/03/22/business/worldbusiness/22bribe.html | work=The New York Times | first=David | last=Barboza | title=Lawsuit Involving Bribery Preceded Bank Resignation | date=22 March 2005 | access-date=18 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140313074006/http://www.nytimes.com/2005/03/22/business/worldbusiness/22bribe.html | archive-date=13 March 2014 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-11/03/content_724071.htm|title=Former CCB head jailed for 15 years|website=Chinadaily.com.cn|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064640/http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-11/03/content_724071.htm|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref> China Construction Bank Corporation 2004 жылғы қыркүйекте Қытай Халық Республикасының «Компаниялар туралы» заңына сәйкес өзінің ізашары — China Construction Bank-ті қайта ұйымдастыру нәтижесінде акционерлік коммерциялық банк ретінде құрылды. Қытайдың Банктік реттеуді қадағалау комитеті 2004 жылғы 14 қыркүйекте мақұлдағаннан кейін, келесі күні банк ([[Jianyin]]) Қытай үкіметінің [[Central Huijin Investment Company]] (қысқаша Huijin) холдингтік компаниясына тиесілі дербес заңды тұлғаға айналды. 2013 жылғы Корея дағдарысы кезінде China Construction Bank АҚШ Пхеньянның зымыран және ядролық бағдарламаларын қаржыландырды деп айыптаған Солтүстік Корея банктерінің бірімен іскерлік байланыстарын тоқтатты.<ref>{{cite web |url=http://english.mubasher.info/portal/CASE/getDetailsStory.html?goToHomePageParam=true&storyId=2316528 |title=More Chinese banks stop transactions with N.Korea - Mubasher |publisher=English.mubasher.info |date=11 May 2013 |access-date=18 May 2013 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171012062029/https://english.mubasher.info/news/2316528/More-Chinese-banks-stop-transactions-with-N-Korea?currentUserCountryCode=US |archive-date=12 October 2017 |url-status=live }}</ref> 2015 жылы China Construction Bank ''[[Forbes]]'' журналы жариялаған әлемдегі ең ірі,<ref>{{cite web |title=China Construction Bank |url=https://www.forbes.com/companies/china-construction-bank/ |access-date=2026-05-21 |publisher=Forbes}}</ref> ең ықпалды және ең құнды компаниялардың ''Global 2000'' рейтингінің 13-ші шығарылымында 2-орынға ие болды.<ref>{{cite news|url = https://www.forbes.com/sites/forbespr/2015/05/06/forbes-13th-annual-global-2000-the-worlds-biggest-public-companies/|title = Forbes' 13th Annual Global 2000: The World's Biggest Public Companies|date = 7 May 2015|website = Forbes.com|access-date = 9 May 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150509112937/http://www.forbes.com/sites/forbespr/2015/05/06/forbes-13th-annual-global-2000-the-worlds-biggest-public-companies/|archive-date = 9 May 2015|url-status = live}}</ref> 2021 жылы ''Forbes'' журналының ''Global 2000'' тізімінде China Construction Bank әлемдегі ең ірі банктер арасында 3-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|title=The Global 2000 2021|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/|access-date=3 December 2021|website=Forbes|language=en|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513204015/https://www.forbes.com/lists/global2000/|url-status=live}}</ref> 2022 жылғы ''Forbes Global 2000'' тізімінде ол 5-орынға жайғасты. 2022 жылы CCB жылжымайтын мүлік жобаларына инвестиция салып, оларды қолжетімді жалға берілетін тұрғын үйлерге айналдыру үшін 30 миллиард юань (4,2 миллиард АҚШ доллары) көлеміндегі қордың құрылғанын жариялады. Бұл Қытайдың жылжымайтын мүлік секторын қолдау жөніндегі бастамасының бір бөлігі болды. Сол жылы іске қосылған тағы бір бастама — жылжымайтын мүлік салушыларын қолдауға арналған 80 миллиард юань (11,4 миллиард АҚШ доллары) көлеміндегі қор болды. Оның ішінде China Construction Bank 50 миллиард юань (7 миллиард АҚШ доллары) бөлді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.businesstimes.com.sg/property/china-construction-bank-set-30b-yuan-rental-housing-fund|title=China Construction Bank to set up 30b yuan rental housing fund|website=Businesstimes|date=26 September 2022 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129032345/https://www.businesstimes.com.sg/property/china-construction-bank-set-30b-yuan-rental-housing-fund}}</ref> 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Ресейге қарсы енгізілген санкцияларға байланысты Қытай банктерінің басым бөлігі Ресейдегі қызметін қысқартқан кезде, China Construction Bank, керісінше, Ресейдегі қызметін кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Brendan Cole Senior News |date=2024-09-07 |title=Chinese state banks off-load Russia assets in blow to Putin: Report |url=https://www.newsweek.com/russia-china-yuan-ruble-banks-1950254 |access-date=2024-12-27 |website=Newsweek |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Exclusive: China firms go 'underground' on Russia payments as banks pull back |url=https://www.reuters.com/business/finance/china-firms-go-underground-russia-payments-banks-pull-back-2024-04-28/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921192935/https://www.reuters.com/business/finance/china-firms-go-underground-russia-payments-banks-pull-back-2024-04-28/ |archive-date=21 September 2024 |access-date=2024-12-27 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы шілдеде ''[[Reuters]]'' агенттігі China Construction Bank Қытай көшбасшысы [[Си Цзиньпин]] ілгерілетіп отырған «ортақ әл-ауқат» күн тәртібіне сәйкес бас кеңседегі қызметкерлерінің жалақысын 10%-ға қысқартатынын, ал жоғары лауазымды қызметкерлердің жалақысы бұдан да көбірек қысқартылатынын хабарлады.<ref>{{Cite news |date=1 July 2024 |title=China's CCB cuts pay of headquarters staff by at least 10%, sources say |url=https://www.reuters.com/world/china/chinas-ccb-cuts-pay-headquarters-staff-by-least-10-sources-say-2024-07-01/ |access-date=1 February 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref> <gallery> File:Shanghai - CCB, ABC and more - 0001.jpg|[[Шанхай]] қаласындағы China Construction Bank мұнарасы (сол жақта) File:20210901 Henan Branch of China Construction Bank.jpg|[[Чжэнчжоу]] қаласындағы CCB мұнарасы File:Xiamen CCB Building.JPG|[[Сямэнь]] қаласындағы CCB мұнарасы </gallery> == Bank of America инвестициясы (2005–2013) == 2005 жылы [[Bank of America]] China Construction Bank-тің 9% үлесін 3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{cite news |date=2005 |title=Bank of America Buys 9% Stake in China Construction Bank |url=https://www.wsj.com |access-date=2026-05-21 |publisher=The Wall Street Journal}}</ref> Бұл компанияның Қытайдың қарқынды дамып келе жатқан банк секторына жасаған ең ірі инвестициясы болды. Сол кезде Bank of America-ның [[Гонконг]]та, [[Шанхай]]да және [[Гуанчжоу]]да кеңселері болды және осы мәміле арқылы Қытайдағы бизнесін кеңейтуді көздеді. 2008 жылғы 5 маусымда немесе шамамен осы күні Bank of America бастапқы сатып алу туралы келісімде көзделген формулаға сәйкес колл-опциондарды пайдалана отырып, әр акциясын шамамен 2,42 гонконг долларынан бағалап, 6 миллиард H акциясын сатып алды. Осыдан кейін Bank of America CCB-нің айналымдағы акцияларының шамамен 10,75%-ына тең 25,1 миллиард H акциясына иелік етті. Сонымен қатар, CCB-нің алдын ала келісімінсіз Huijin-нен колл-опцион арқылы сатып алынған 6 миллиард H акциясын 2011 жылғы 29 тамызға дейін сатпау міндеттемесін қабылдады.<ref>{{cite web|url=http://newsroom.bankofamerica.com/index.php?s=press_releases&item=8178|title=Bank of America Newsroom|website=Newsroom.bankofamerica.com|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601195107/http://newsroom.bankofamerica.com/index.php?s=press_releases&item=8178|archive-date=1 June 2008|url-status=live}}</ref> 2009 жылғы мамырда Dodd–Frank заңы аясындағы жыл сайынғы стресс-тест нәтижелерінен кейін қосымша капитал тарту туралы талап қойылған соң, Bank of America China Construction Bank-тегі 7,3 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын сатқан деген болжамдар пайда болды.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-bofa-ccb-shares/bank-of-america-sells-7-3-billion-ccb-stake-report-idUSTRE54B0WU20090512|title=Bank of America sells $7.3 billion CCB stake: source|date=12 May 2009|access-date=4 December 2017|website=Reuters.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093008/https://www.reuters.com/article/us-bofa-ccb-shares/bank-of-america-sells-7-3-billion-ccb-stake-report-idUSTRE54B0WU20090512|archive-date=5 December 2017|url-status=live}}</ref> 2011 жылғы 29 тамызда Bank of America CCB-дегі өз үлесінің шамамен жартысын (құны шамамен 8,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын 13,1 миллиард акцияны) аты-жөні жарияланбаған инвесторлар тобына сататынын мәлімдеді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-bankofamerica-ccb-idUSTRE77S2MO20110829 | work=Reuters | title=Bank of America to sell China bank stake for $8.3 billion | date=29 August 2011 | access-date=30 June 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924154920/http://www.reuters.com/article/2011/08/29/us-bankofamerica-ccb-idUSTRE77S2MO20110829 | archive-date=24 September 2015 | url-status=live }}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте [[Bank of America]] China Construction Bank-тегі өзіне тиесілі қалған барлық үлесін 1,5 миллиард АҚШ долларына дейінгі сомаға сатты.<ref>{{cite news| url= https://www.reuters.com/article/us-bankofamerica-china-idUSBRE98209P20130903| title= Bank of America selling remaining stake in Chinese bank| author= Elzio Barreto, Denny Thomas and Peter Rudegeair| publisher= Reuters| date= 3 September 2013| access-date= 30 June 2017| archive-url= https://web.archive.org/web/20150924184215/http://www.reuters.com/article/2013/09/03/us-bankofamerica-china-idUSBRE98209P20130903| archive-date= 24 September 2015| url-status= live}}</ref> == Халықаралық кеңеюі == [[Сурет:AIA Tower 2013.jpg|thumb|Гонконгтағы CCB мұнарасы (оң жақта)]] 2006 жылы CCB 1912 жылы Гонконгта [[Bank of Canton]] ретінде құрылған әрі [[Макао]]да еншілес банкі болған [[Bank of America (Asia)]]-ны сатып алды. CCB 2009 жылғы 2 маусымда Лондонда кеңсесін ашты. 2008 жылы CCB Нью-Йорк қаласында филиал ашуға рұқсат алу үшін Нью-Йорк штатының Банк департаменті мен [[АҚШ Федералдық резерв жүйесі]]нің Басқарушылар кеңесіне өтінім берді.<ref>{{cite web |url=http://www.banking.state.ny.us/wb081003.htm |title=NYSBD Weekly Bulletin 10/3/08 |access-date=25 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091114092913/http://www.banking.state.ny.us/wb081003.htm |archive-date=14 November 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/releases/h2/20080308/h2.pdf|title=Actions of the Board, Its Staff, and the Federal Reserve Banks; Applications and Reports Received|website=Federalreserve.gov|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801234410/https://www.federalreserve.gov/releases/h2/20080308/h2.pdf|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> CCB [[Нью-Йорк]]тегі филиалын ресми түрде 2009 жылғы 6 маусымда ашты. 2013 жылы CCB [[Люксембург]]те өзінің Еуропадағы бас кеңсесін ашты.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/luxembourg-china/luxembourg-lauds-china-bank-opening-in-battle-for-yuan-trade-idUSL5N0IJ20B20131029|title=Luxembourg lauds China bank opening in battle for yuan trade|date=29 October 2013|access-date=4 December 2017|website=Reuters.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093130/https://www.reuters.com/article/luxembourg-china/luxembourg-lauds-china-bank-opening-in-battle-for-yuan-trade-idUSL5N0IJ20B20131029|archive-date=5 December 2017|url-status=live}}</ref> 2016 жылы CCB Indonesia Bank Windu Kentjana мен Bank Anda банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. == Денсаулық сақтау қоры == China Construction Bank-тің инвестициялық бөлімшесі Қытайдың қарқынды дамып келе жатқан денсаулық сақтау секторына инвестиция салуға бағытталған көлемі 5 миллиард қытай юанін (731,3 миллион АҚШ доллары) құрайтын '''China Healthcare Investment Fund''' қорын іске қосты. Қор фармацевтика, медициналық жабдықтар өндірісі, медициналық мекемелер мен қызметтер сияқты денсаулық сақтау салаларына инвестиция салуға бағытталған. Бұл Қытайдың денсаулық сақтау индустриясына инвестиция салуға маманданған алғашқы отандық инвестициялық қор болды.<ref>[http://news.alibaba.com/article/detail/china/100020218-1-china-construction-bank-set-up.html China Construction Bank to set up RMB 5 bln health fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707110659/http://news.alibaba.com/article/detail/china/100020218-1-china-construction-bank-set-up.html |date=7 July 2011 }}, Alibaba.com, 5 November 2008</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:China Construction Bank]] [[Санат:Бейжіңде орналасқан компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында листингтен өткен компаниялар]] [[Санат:Шанхай қор биржасында листингтен өткен компаниялар]] [[Санат:1954 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:Hang Seng индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:S&P Asia 50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:H акциялары]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:1954 жылы құрылған Қытай компаниялары]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:1954 жылғы Бейжің]] a61qto45wmrg63tl1c13qs9ho36bw17 0 783706 3636831 3631795 2026-07-30T06:45:57Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Қытай брендтері]],[[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3636831 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Bank of China Limited |логотипі = |суреті = BOC Headquarters at Xidan (20171123140827).jpg |сурет атауы = Бас кеңсесі, [[Бейжің]], Қытай (2001 жылы ашылған) |түрі = [[Қоғамдық компания]]<br>[[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = 601988 (SSE), 3988 (HKSE), [[SSE 50 Index]], [[Hang Seng Index]] |қызметі = бүкіл әлем бойынша |құрылды = 1905 (Да-Цин банкі ретінде)<br>1912 (Bank of China ретінде)<br>1979 (қайта құрылды) |құрушы = [[Чэнь Цзиньтао]] |орналасуы = [[Бейжің]], [[Қытай]] |басты адамдары = [[Гэ Хайцзяо]] (директорлар кеңесінің төрағасы және президенті) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = Да-Цин банкі |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = [[Bank of China (Hong Kong)]]<br>[[Bank of China#Canada|Bank of China (Canada)]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 3,123 трлн қытай юані (454,74 млрд АҚШ доллары) (2025) |айналым = {{өсім}} 611,9 млрд қытай юані (89,08 млрд АҚШ доллары) (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 641,5 млрд қытай юані (93,39 млрд АҚШ доллары) (2025) |таза табысы = {{өсім}} 245,8 млрд қытай юані (35,78 млрд АҚШ доллары) (2025) |активтер = {{өсім}} 37,11 трлн қытай юані (5,484 трлн АҚШ доллары) (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 312 757 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Қытай Банкі''' ({{lang-zh|中国银行}}; [[пиньинь]]: Zhōngguó Yínháng; {{lang-pt|Banco da China}}, {{lang-en|Bank of China}}) — штаб-пәтері Қытайдың [[Бейжің]] қаласында орналасқан Қытайдың мемлекеттік көпұлтты банк және қаржылық қызметтер корпорациясы. Ол Қытайдың «[[үлкен төрттік]]<nowiki/>» банктерінің бірі болып табылады. 2019 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша, ол [[Қытай]]дағы несие көлемі бойынша екінші ірі банк және нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі тоғызыншы ірі банк болды,<ref name="media">{{cite web |title=Global 500 December 2009 : Market values and prices at 31 December 2009 |url=http://media.ft.com/cms/419e021c-fecd-11de-91d7-00144feab49a.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100313071423/http://media.ft.com/cms/419e021c-fecd-11de-91d7-00144feab49a.pdf |archive-date=13 March 2010 |access-date=28 March 2017 |website=Media.ft.com}}</ref> сондай-ақ [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] жүйелік маңызы бар банк ретінде таныған банктердің бірі болып саналады. 2026 жылғы жағдай бойынша, жиынтық активтері көлемі жөнінен әлемдегі төртінші ірі банк болып, өзінен жоғары тұрған қалған үш қытайлық банктен кейінгі орында тұр. Қытай Банкі 1912 жылы жаңадан құрылған Қытай Республикасының үкіметі тұсында [[Цин әулеті]]нің [[Да-Цин банкі]]н (1905 жылы құрылған) қайта атау арқылы құрылды. 1942 жылға дейін ол сол кезеңдегі «үлкен төрттік» банктердің бірі ретінде, сондай-ақ 1908 жылы құрылған [[Байланыс банкі]]мен, 1924 жылы құрылған [[Қытайдың Орталық банкі]]мен және 1933 жылы құрылған [[Қытайдың Фермерлер банкі]]мен бірге үкімет атынан банкноттар шығарды. 1949 жылғы Қытай коммунистік революциясынан кейін оның операцияларының басым бөлігі Қытай Халық Банкіне (ҚХБ) берілді; ал негізгі қызметі Тайваньға көшіріліп, онда 1971 жылы жекешелендірілгеннен кейін атауы [[International Commercial Bank of China]] болып өзгертілді. 1979 жылы реформалар мен ашықтық саясатының бастапқы кезеңінде Қытай Банкі Қытай Халық Банкінен бөлініп шығып, қайта құрылды. Қытай Банкі [[Гонконг]]те жергілікті еншілес компаниясы арқылы жұмыс істейді. Ол басқару және әкімшілік жүргізу салаларында осы еншілес компаниямен тығыз байланыс орнатқан әрі Қытай Банкінің сақтандыру және бағалы қағаздар қызметтерін қайта сату сияқты бірнеше бағытта ынтымақтастық жасайды. == Тарихы == === XX ғасырдың басы === 1905 жылы Цин үкіметі [[Бейжің]]де [[Да-Цин банкі]]н құрды. 1912 жылы [[Қытай Республикасы]] құрылғаннан кейін Чэнь Цзиньтао президент [[Сунь Ятсен]] үкіметінің қаржы реформасы жөніндегі басшысы болып тағайындалды. Ол Да-Цин банкін қайта ұйымдастырып, Қытай Банкіне айналдырды. Кейіннен Чэнь Цзиньтао Қытай Банкінің негізін қалаушы ретінде таныла бастады.<ref>中国银行简介 ．中国银行官网</ref><ref>媒体解析央企"一把手"任命与选拔模式 ．网易新闻</ref><ref>1912年2月5日 民国政府第一银行：中国银行开业 ．搜狐网</ref><ref>中国金融机构名录：中国银行 ．腾讯财经</ref> 1917 жылы [[Пэй Цзыи]] Қытай Банкінің Гонконгтағы филиалын ашты.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tG589-fsj1gC&q=1917&pg=PA112|title=Encyclopedia of Business in Today's World: A - C|last=Wankel|first=Charles|date=2009|publisher=SAGE Publications|isbn=9781412964272|language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517003004/https://books.google.com/books?id=tG589-fsj1gC&q=1917&pg=PA112|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://www.bochk.com/m/en/aboutus/corpprofile/history.html|access-date=2 October 2021|website=Bank of China|location=Hong Kong|archive-date=2 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002052246/https://www.bochk.com/m/en/aboutus/corpprofile/history.html|url-status=live}}</ref> 1928 жылы банк бас кеңсесін Бейжіңнен [[Шанхай]]ға көшірді. 1920 жылы банк Қытай Банкінің Зерттеу бюросын ашты.<ref name=":023">{{Cite book |last1=Bachulska |first1=Alicja|last2=Leonard |first2=Mark |last3=Oertel |first3=Janka|url=https://ecfr.eu/publication/idea-of-china/ |title=The Idea of China: Chinese Thinkers on Power, Progress, and People|date=2 July 2024 |publisher=[[European Council on Foreign Relations]] |isbn=978-1-916682-42-9 |location=Berlin, Germany |pages=142 |format=EPUB |access-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717120845/https://ecfr.eu/publication/idea-of-china/ |archive-date=17 July 2024 |url-status=live}}</ref> Зерттеу бюросы Қытайдың банк секторындағы алғашқы зерттеу мекемесі болды.<ref name=":023" /> 1929 жылы банк Қытайдан тыс жердегі алғашқы филиалын Лондонда ашты.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bE5tkGrpv-wC&q=1929&pg=PA19|title=A Guide to the Top 100 Companies in China|last1=Zhang|first1=Wenxian|last2=Alon|first2=Ilan|date=2010|publisher=World Scientific|isbn=9789814291477|access-date=24 November 2020|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517002945/https://books.google.com/books?id=bE5tkGrpv-wC&q=1929&pg=PA19|url-status=live}}</ref> Бұл филиал үкіметтің сыртқы қарызын басқарды, банктің валюталық операцияларын басқару орталығына айналды және Қытайдың халықаралық саудасында делдал қызметін атқарды. 1931 жылы тағы бір шетелдік филиал [[Осака]]да ашылды,<ref>{{Cite web|title=Expansion of Foreign Exchange Business via Bank of China Overseas Branches (1929–1936)|url=https://www.bankofchina.com/en/aboutboc/ab7/200809/t20080926_1601873.html|website=Bank of China|access-date=8 May 2021|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142828/https://www.bankofchina.com/en/aboutboc/ab7/200809/t20080926_1601873.html|url-status=live}}</ref> ал 1936 жылы [[Сингапур]]да (шетелдегі қытайлардың Қытайға ақша аударымдарын жүзеге асыру үшін), сондай-ақ [[Нью-Йорк]]те агенттік ашылды. 1937 жылы Жапониямен соғыс қимылдары басталғаннан кейін жапон күштері Қытайдың негізгі порттарын қоршауға алды. Қытай Банкі ақша аударымдарын жинауды және әскери жабдықтардың жеткізілуін қамтамасыз ету үшін [[Батавия]], [[Пенанг]], [[Куала-Лумпур]], [[Хайфон]], [[Ханой]], [[Рангун]], [[Бомбей]] және [[Калькутта]] қалаларында бірқатар филиал ашты. Сонымен қатар [[Сурабая]], [[Медан]], [[Дабо]], [[Бату-Пахат]], [[Байчилу]], [[Мандалай]], [[Лашио]], [[Ипох]] және [[Серембан]] қалаларында қосалқы агенттіктер ашты. 1941–1942 жылдары Жапонияның Оңтүстік-Шығыс Азияны жаулап алуы салдарынан Қытай Банкі [[Лондон]], [[Нью-Йорк]], [[Калькутта]] және [[Бомбей]]дегі бөлімшелерінен басқа барлық шетелдік филиалдарын, агенттіктерін, қосалқы филиалдары мен қосалқы агенттіктерін жабуға мәжбүр болды. Соған қарамастан, 1942 жылы ол [[Сидней]]де (Аустралия), [[Ливерпуль]]де, [[Гавана]]да және, мүмкін, [[Карачи]]де алты жаңа шетелдік филиал ашуға қол жеткізді. 1942 жылғы шілденің соңында Қытай Банкі Байланыс банкімен және Қытайдың Фермерлер банкімен бір мезгілде банкнот шығару құқығынан айырылды, өйткені ұлтшыл үкіметтің бақылауындағы аумақтарда банкнот шығаруға айрықша құқық Қытайдың Орталық банкіне берілді.<ref name=MLi>{{Cite web|publisher=Johns Hopkins Institute for Applied Economics, Global Health, and Study of Business Enterprise |url=https://sites.krieger.jhu.edu/iae/files/2020/01/Inflation-in-Eastern-China-during-the-Second-Sino-Japanese-War.pdf |title=Inflation in Eastern China during the Second Sino-Japanese War |first=Michell|last=Li|date=May 2018}}</ref> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін Қытай Банкі 1946 жылы Гонконг, Сингапур, Хайфон, Рангун, Куала-Лумпур, Пенанг және Джакарта қалаларындағы филиалдары мен агенттіктерін қайта ашты. Ол Ханойдағы агенттігін [[Сайгон]]ға көшірді. Одақтас күштер штабының ұсынысы бойынша банк Жапонияның Осака қаласындағы филиалын таратып, Токиода қосалқы филиал ашты. 1947 жылы банк [[Бангкок]], [[Читтагонг]] және [[Токио]] қалаларында агенттіктер ашты. 1950 жылы азаматтық соғыста коммунистік күштер жеңіске жеткеннен кейін Қытай Банкінің кейбір шетелдік филиалдары (мысалы, Гонконг, Сингапур, Лондон, Пенанг, Куала-Лумпур, Джакарта, Калькутта, Бомбей, Читтагонг және Карачи) бас кеңсесі Бейжіңде орналасқан Қытай Банкі құрамында қалды, ал басқалары (мысалы, Нью-Йорк, Токио, Гавана, Бангкок және тағы бірі, мүмкін Панамадағы филиал) бас кеңсесі Тайбэйде орналасқан Қытай Банкі құрамында қалды. Бұл банк 1971 жылы атауын [[International Commercial Bank of China]] (中國國際商業銀行) деп өзгертті. Рангундағы филиал 1963 жылы Бирмадағы барлық шетелдік және жергілікті банктермен бірге мемлекет меншігіне өтті. 1971 жылы Қытай Карачи мен Читтагонгтағы екі филиалын [[Пәкістан Ұлттық банкі]]не берді. 1975 жылы Оңтүстік Вьетнам Республикасы Сайгондағы филиалды, ал [[Кхмер Руж]] үкіметі [[Пномпень]]дегі филиалды мемлекет меншігіне алды. <gallery> File:北京大清户部银行旧址 2021-09-03.jpg|Бейжіңдегі Да-Цин банкінің бас кеңсе кешеніне кіреберіс, 1912–1928 жылдары Қытай Банкінің бас кеңсесі File:First Headquarters of Bank of China, Dec 2017.jpg|Шанхайдағы бұрынғы Да-Цин банкінің филиалы, 1928–1946 жылдары Қытай Банкінің бас кеңсесі File:Bank of China Building, The Bund, Dec 2017.jpg|[[Шанхайдағы Қытай Банкі ғимараты]], 1937 жылы аяқталған, 1941–1945 жылдары [[Қытайдың Орталық резервтік банкі]] пайдаланған, кейін 1946–1949 жылдары Қытай Банкінің бас кеңсесі болған File:Former Bank of China in Qingdao 2007-04.JPG|[[Циндао]] қаласындағы бұрынғы филиалы File:南京中国银行旧址（下关）2016.jpg|[[Нанкин]] қаласындағы Қытай Банкінің бұрынғы ғимараты File:原大清银行.jpg|[[Ухань]] қаласындағы Қытай Банкінің бұрынғы ғимараты File:HK OldBankOfChinaBuilding Queensway2.JPG|[[Гонконг]]тағы [[Bank of China Building (Hong Kong)|Қытай Банкінің бұрынғы ғимараты]], 1951–1991 жылдары Қытай Банкінің Гонконгтағы филиалының орналасқан орны </gallery> === 1979 жылдан бері === [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[File:Site of Continental Bank Beijing Branch (20230423131344).jpg|thumb|[[Бейжің]]дегі [[Сичэн]] ауданындағы бұрынғы Continental Bank ғимараты, 1979–2001 жылдары қайта құрылған Қытай Банкінің бас кеңсесі]] 1978 жылдан бастап [[Қытай Халық Банкі]] өзінің коммерциялық функцияларын біртіндеп бөліп шығаруды бастады және 1979 жылы халықаралық қаржыға басымдық бере отырып Қытай Банкін қайта құрды.<ref name=":0232">{{Cite book |last=Roach |first=Stephen S.|title=Accidental Conflict: America, China, and the Clash of False Narratives |date=2022 |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-26901-7 |location=New Haven |doi=10.12987/9780300269017 |jstor=j.ctv2z0vv2v |oclc=1347023475 |author-link=Stephen S. Roach}}</ref> Сол жылы жаңадан құрылған Қытай Банкі [[Люксембург]]те филиал ашты, ол 1990-жылдары біртіндеп банктің Еуропадағы бас кеңсесіне айналды.<ref>{{cite web |url=http://www.boc.cn/en/bocinfo/bi1/201307/t20130705_2348888.html |title=Bank of China Becomes the First RMB Clearing Bank Recognized by Government of Luxembourg |website=Bank of China|date=1 July 2013 |access-date=28 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073715/http://www.boc.cn/en/bocinfo/bi1/201307/t20130705_2348888.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=live }}</ref> 1981 жылы [[Нью-Йорк]]те филиал ашылды,<ref>{{Cite web|title=Bank of China U.S.A. New York Branch|url=https://www.bocusa.com/contact-us/new-york-branch|access-date=2 October 2021|website=Bank Of China|archive-date=2 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002053222/https://www.bocusa.com/contact-us/new-york-branch|url-status=live}}</ref> одан кейін 1985 жылы [[Париж]]де филиал ашылды. 1987 жылы Қытай Банкі LBMA-ның толыққанды мүшесі болды. 1992 жылы Торонтода өкілдік кеңсе ашып, келесі жылы ол II санаттағы банк мәртебесіне көтерілді. Реформалар мен ашықтық саясаты кезеңінде Қытай Банкі өзінің Халықаралық қаржы институтын құрды.<ref name=":023" /> Бұл институт банк шешімдері мен орталық үкіметтің саясат қалыптастыруына ықпал еткен зерттеулер жүргізді.<ref name=":023" /> === 2020 жылдар === 2022 жылы Қытай Банкі ''[[Fortune]]'' журналының жаһандық ұйымдар рейтингінде 42-орынға ие болды.<ref name=biod1>{{Cite magazine|url=https://fortune.com/company/bank-of-china/global500/|title=Global 500: Bank of China Rank 42|magazine=Fortune|access-date=2024-02-07|archive-date=2023-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411104111/https://fortune.com/company/bank-of-china/global500/}}</ref> 2024 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша Қытай Банкі жалпы шығындарды сіңіру қабілеті (TLAC) облигацияларының жаңа санатын 150 миллиард [[юань]]ға (21 миллиард АҚШ доллары) шығаруды жоспарлады. Бұл оны 2025 жылға қарай қаржыландыру тапшылығын осындай жолмен толықтырған елдегі алғашқы мемлекеттік банкке айналдырмақ болды.<ref name=scmp1>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/business/banking-finance/article/3250128/bank-china-plans-us21-billion-bond-sales-comply-global-capital-requirements|title=Bank of China plans US$21 billion bond sales to comply with global capital requirements|website=South China Morning Post|date=29 January 2024 |access-date=7 February 2024|archive-date=2 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202074614/https://www.scmp.com/business/banking-finance/article/3250128/bank-china-plans-us21-billion-bond-sales-comply-global-capital-requirements}}</ref> == Даулары == === Польшадағы кепілдік дауы === [[COVEC]] Польшадағы A2 автомагистралінің құрылысын аяқтаудан бас тартқаннан кейін, Қытай Банкі Польша үкіметінің жол агенттігі [[GDDKiA]]-ға орындау кепілдігі бойынша төлем жасауға тиіс болды. Алайда Қытайдың Экспорт-импорт банкімен бірге ол бұл төлемді жасаудан бас тартты; сот шешімі бойынша өз міндеттемелерін тек [[Deutsche Bank]] қана орындады.<ref>{{cite news|url=http://forsal.pl/artykuly/586356,covec_nie_zrazil_sie_porazka_na_a2_i_z_chinskimi_bankami_startuje_do_kozienic.html|title=COVEC nie zraził się porażką na A2 i z chińskimi bankami startuje do Kozienic|website=Forsal|date=20 January 2012|access-date=28 April 2013|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122024137/http://forsal.pl/artykuly/586356,covec_nie_zrazil_sie_porazka_na_a2_i_z_chinskimi_bankami_startuje_do_kozienic.html|archive-date=22 January 2012|url-status=live}}</ref> === Wultz қарсы Қытай Банкі ісі === 2008 жылғы 8 тамызда 2006 жылы Израильдегі террористік шабуылдан қаза тапқан америкалық жасөспірім [[Дэниел Вулц]]тың отбасы Қытай Банкіне қарсы Колумбия округі бойынша АҚШ округтік сотына талап-арыз берді. Кейін іс Нью-Йорктың оңтүстік округі бойынша АҚШ округтік сотына беріліп, сот талқылауы жалғасты. 2012 жылғы 29 қазанда судья Дж. Шейндлин Қытай Банкінен іс бойынша дәлелдемелерді ұсынуды міндеттеген шешім шығарды.<ref>{{cite news|url=http://law.duke.edu/sites/default/files/images/centers/judicialstudies/Wultz_v_Bank_of_China.pdf|title=Duke University Law School: Wultz v. Bank of China|website=law.duke.edu|date=29 October 2012|access-date=18 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092352/http://law.duke.edu/sites/default/files/images/centers/judicialstudies/Wultz_v_Bank_of_China.pdf|archive-date=2 April 2015|url-status = dead}}</ref><ref name=foreignpolicy>{{cite web|last=Groll|first=Elias|url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2013/07/24/israel_considers_suppressing_terror_evidence_to_help_out_new_pal_china|title=Israel Accused of Suppressing Terror Evidence to Help Out New Pal China|website=Foreign Policy|location=Washington, D.C.|date=24 July 2013|access-date=3 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504230512/http://blog.foreignpolicy.com/posts/2013/07/24/israel_considers_suppressing_terror_evidence_to_help_out_new_pal_china|archive-date=4 May 2014|url-status=live}}</ref><ref name=litdaily>{{cite web |url=http://www.litigationdaily.com/id=1202716485453/Boies-Wins-Discovery-Fight-in-Bank-of-China-Terror-Funding-Case |title=Boies Wins Discovery Fight in Bank of China Terror Funding Case |website=Litigation Daily |date=29 January 2015 |access-date=8 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203022952/http://www.litigationdaily.com/id=1202716485453/Boies-Wins-Discovery-Fight-in-Bank-of-China-Terror-Funding-Case |archive-date=3 February 2015 |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} br3fwd9k6u30ltakdavslhm8qadhdvr 3636832 3636831 2026-07-30T06:46:05Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Қытай мемлекеттік банктері|Қытай мемлекеттік банктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3636832 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Bank of China Limited |логотипі = |суреті = BOC Headquarters at Xidan (20171123140827).jpg |сурет атауы = Бас кеңсесі, [[Бейжің]], Қытай (2001 жылы ашылған) |түрі = [[Қоғамдық компания]]<br>[[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = 601988 (SSE), 3988 (HKSE), [[SSE 50 Index]], [[Hang Seng Index]] |қызметі = бүкіл әлем бойынша |құрылды = 1905 (Да-Цин банкі ретінде)<br>1912 (Bank of China ретінде)<br>1979 (қайта құрылды) |құрушы = [[Чэнь Цзиньтао]] |орналасуы = [[Бейжің]], [[Қытай]] |басты адамдары = [[Гэ Хайцзяо]] (директорлар кеңесінің төрағасы және президенті) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = Да-Цин банкі |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = [[Bank of China (Hong Kong)]]<br>[[Bank of China#Canada|Bank of China (Canada)]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 3,123 трлн қытай юані (454,74 млрд АҚШ доллары) (2025) |айналым = {{өсім}} 611,9 млрд қытай юані (89,08 млрд АҚШ доллары) (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 641,5 млрд қытай юані (93,39 млрд АҚШ доллары) (2025) |таза табысы = {{өсім}} 245,8 млрд қытай юані (35,78 млрд АҚШ доллары) (2025) |активтер = {{өсім}} 37,11 трлн қытай юані (5,484 трлн АҚШ доллары) (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 312 757 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Қытай Банкі''' ({{lang-zh|中国银行}}; [[пиньинь]]: Zhōngguó Yínháng; {{lang-pt|Banco da China}}, {{lang-en|Bank of China}}) — штаб-пәтері Қытайдың [[Бейжің]] қаласында орналасқан Қытайдың мемлекеттік көпұлтты банк және қаржылық қызметтер корпорациясы. Ол Қытайдың «[[үлкен төрттік]]<nowiki/>» банктерінің бірі болып табылады. 2019 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша, ол [[Қытай]]дағы несие көлемі бойынша екінші ірі банк және нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі тоғызыншы ірі банк болды,<ref name="media">{{cite web |title=Global 500 December 2009 : Market values and prices at 31 December 2009 |url=http://media.ft.com/cms/419e021c-fecd-11de-91d7-00144feab49a.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100313071423/http://media.ft.com/cms/419e021c-fecd-11de-91d7-00144feab49a.pdf |archive-date=13 March 2010 |access-date=28 March 2017 |website=Media.ft.com}}</ref> сондай-ақ [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] жүйелік маңызы бар банк ретінде таныған банктердің бірі болып саналады. 2026 жылғы жағдай бойынша, жиынтық активтері көлемі жөнінен әлемдегі төртінші ірі банк болып, өзінен жоғары тұрған қалған үш қытайлық банктен кейінгі орында тұр. Қытай Банкі 1912 жылы жаңадан құрылған Қытай Республикасының үкіметі тұсында [[Цин әулеті]]нің [[Да-Цин банкі]]н (1905 жылы құрылған) қайта атау арқылы құрылды. 1942 жылға дейін ол сол кезеңдегі «үлкен төрттік» банктердің бірі ретінде, сондай-ақ 1908 жылы құрылған [[Байланыс банкі]]мен, 1924 жылы құрылған [[Қытайдың Орталық банкі]]мен және 1933 жылы құрылған [[Қытайдың Фермерлер банкі]]мен бірге үкімет атынан банкноттар шығарды. 1949 жылғы Қытай коммунистік революциясынан кейін оның операцияларының басым бөлігі Қытай Халық Банкіне (ҚХБ) берілді; ал негізгі қызметі Тайваньға көшіріліп, онда 1971 жылы жекешелендірілгеннен кейін атауы [[International Commercial Bank of China]] болып өзгертілді. 1979 жылы реформалар мен ашықтық саясатының бастапқы кезеңінде Қытай Банкі Қытай Халық Банкінен бөлініп шығып, қайта құрылды. Қытай Банкі [[Гонконг]]те жергілікті еншілес компаниясы арқылы жұмыс істейді. Ол басқару және әкімшілік жүргізу салаларында осы еншілес компаниямен тығыз байланыс орнатқан әрі Қытай Банкінің сақтандыру және бағалы қағаздар қызметтерін қайта сату сияқты бірнеше бағытта ынтымақтастық жасайды. == Тарихы == === XX ғасырдың басы === 1905 жылы Цин үкіметі [[Бейжің]]де [[Да-Цин банкі]]н құрды. 1912 жылы [[Қытай Республикасы]] құрылғаннан кейін Чэнь Цзиньтао президент [[Сунь Ятсен]] үкіметінің қаржы реформасы жөніндегі басшысы болып тағайындалды. Ол Да-Цин банкін қайта ұйымдастырып, Қытай Банкіне айналдырды. Кейіннен Чэнь Цзиньтао Қытай Банкінің негізін қалаушы ретінде таныла бастады.<ref>中国银行简介 ．中国银行官网</ref><ref>媒体解析央企"一把手"任命与选拔模式 ．网易新闻</ref><ref>1912年2月5日 民国政府第一银行：中国银行开业 ．搜狐网</ref><ref>中国金融机构名录：中国银行 ．腾讯财经</ref> 1917 жылы [[Пэй Цзыи]] Қытай Банкінің Гонконгтағы филиалын ашты.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tG589-fsj1gC&q=1917&pg=PA112|title=Encyclopedia of Business in Today's World: A - C|last=Wankel|first=Charles|date=2009|publisher=SAGE Publications|isbn=9781412964272|language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517003004/https://books.google.com/books?id=tG589-fsj1gC&q=1917&pg=PA112|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://www.bochk.com/m/en/aboutus/corpprofile/history.html|access-date=2 October 2021|website=Bank of China|location=Hong Kong|archive-date=2 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002052246/https://www.bochk.com/m/en/aboutus/corpprofile/history.html|url-status=live}}</ref> 1928 жылы банк бас кеңсесін Бейжіңнен [[Шанхай]]ға көшірді. 1920 жылы банк Қытай Банкінің Зерттеу бюросын ашты.<ref name=":023">{{Cite book |last1=Bachulska |first1=Alicja|last2=Leonard |first2=Mark |last3=Oertel |first3=Janka|url=https://ecfr.eu/publication/idea-of-china/ |title=The Idea of China: Chinese Thinkers on Power, Progress, and People|date=2 July 2024 |publisher=[[European Council on Foreign Relations]] |isbn=978-1-916682-42-9 |location=Berlin, Germany |pages=142 |format=EPUB |access-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717120845/https://ecfr.eu/publication/idea-of-china/ |archive-date=17 July 2024 |url-status=live}}</ref> Зерттеу бюросы Қытайдың банк секторындағы алғашқы зерттеу мекемесі болды.<ref name=":023" /> 1929 жылы банк Қытайдан тыс жердегі алғашқы филиалын Лондонда ашты.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bE5tkGrpv-wC&q=1929&pg=PA19|title=A Guide to the Top 100 Companies in China|last1=Zhang|first1=Wenxian|last2=Alon|first2=Ilan|date=2010|publisher=World Scientific|isbn=9789814291477|access-date=24 November 2020|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517002945/https://books.google.com/books?id=bE5tkGrpv-wC&q=1929&pg=PA19|url-status=live}}</ref> Бұл филиал үкіметтің сыртқы қарызын басқарды, банктің валюталық операцияларын басқару орталығына айналды және Қытайдың халықаралық саудасында делдал қызметін атқарды. 1931 жылы тағы бір шетелдік филиал [[Осака]]да ашылды,<ref>{{Cite web|title=Expansion of Foreign Exchange Business via Bank of China Overseas Branches (1929–1936)|url=https://www.bankofchina.com/en/aboutboc/ab7/200809/t20080926_1601873.html|website=Bank of China|access-date=8 May 2021|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142828/https://www.bankofchina.com/en/aboutboc/ab7/200809/t20080926_1601873.html|url-status=live}}</ref> ал 1936 жылы [[Сингапур]]да (шетелдегі қытайлардың Қытайға ақша аударымдарын жүзеге асыру үшін), сондай-ақ [[Нью-Йорк]]те агенттік ашылды. 1937 жылы Жапониямен соғыс қимылдары басталғаннан кейін жапон күштері Қытайдың негізгі порттарын қоршауға алды. Қытай Банкі ақша аударымдарын жинауды және әскери жабдықтардың жеткізілуін қамтамасыз ету үшін [[Батавия]], [[Пенанг]], [[Куала-Лумпур]], [[Хайфон]], [[Ханой]], [[Рангун]], [[Бомбей]] және [[Калькутта]] қалаларында бірқатар филиал ашты. Сонымен қатар [[Сурабая]], [[Медан]], [[Дабо]], [[Бату-Пахат]], [[Байчилу]], [[Мандалай]], [[Лашио]], [[Ипох]] және [[Серембан]] қалаларында қосалқы агенттіктер ашты. 1941–1942 жылдары Жапонияның Оңтүстік-Шығыс Азияны жаулап алуы салдарынан Қытай Банкі [[Лондон]], [[Нью-Йорк]], [[Калькутта]] және [[Бомбей]]дегі бөлімшелерінен басқа барлық шетелдік филиалдарын, агенттіктерін, қосалқы филиалдары мен қосалқы агенттіктерін жабуға мәжбүр болды. Соған қарамастан, 1942 жылы ол [[Сидней]]де (Аустралия), [[Ливерпуль]]де, [[Гавана]]да және, мүмкін, [[Карачи]]де алты жаңа шетелдік филиал ашуға қол жеткізді. 1942 жылғы шілденің соңында Қытай Банкі Байланыс банкімен және Қытайдың Фермерлер банкімен бір мезгілде банкнот шығару құқығынан айырылды, өйткені ұлтшыл үкіметтің бақылауындағы аумақтарда банкнот шығаруға айрықша құқық Қытайдың Орталық банкіне берілді.<ref name=MLi>{{Cite web|publisher=Johns Hopkins Institute for Applied Economics, Global Health, and Study of Business Enterprise |url=https://sites.krieger.jhu.edu/iae/files/2020/01/Inflation-in-Eastern-China-during-the-Second-Sino-Japanese-War.pdf |title=Inflation in Eastern China during the Second Sino-Japanese War |first=Michell|last=Li|date=May 2018}}</ref> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін Қытай Банкі 1946 жылы Гонконг, Сингапур, Хайфон, Рангун, Куала-Лумпур, Пенанг және Джакарта қалаларындағы филиалдары мен агенттіктерін қайта ашты. Ол Ханойдағы агенттігін [[Сайгон]]ға көшірді. Одақтас күштер штабының ұсынысы бойынша банк Жапонияның Осака қаласындағы филиалын таратып, Токиода қосалқы филиал ашты. 1947 жылы банк [[Бангкок]], [[Читтагонг]] және [[Токио]] қалаларында агенттіктер ашты. 1950 жылы азаматтық соғыста коммунистік күштер жеңіске жеткеннен кейін Қытай Банкінің кейбір шетелдік филиалдары (мысалы, Гонконг, Сингапур, Лондон, Пенанг, Куала-Лумпур, Джакарта, Калькутта, Бомбей, Читтагонг және Карачи) бас кеңсесі Бейжіңде орналасқан Қытай Банкі құрамында қалды, ал басқалары (мысалы, Нью-Йорк, Токио, Гавана, Бангкок және тағы бірі, мүмкін Панамадағы филиал) бас кеңсесі Тайбэйде орналасқан Қытай Банкі құрамында қалды. Бұл банк 1971 жылы атауын [[International Commercial Bank of China]] (中國國際商業銀行) деп өзгертті. Рангундағы филиал 1963 жылы Бирмадағы барлық шетелдік және жергілікті банктермен бірге мемлекет меншігіне өтті. 1971 жылы Қытай Карачи мен Читтагонгтағы екі филиалын [[Пәкістан Ұлттық банкі]]не берді. 1975 жылы Оңтүстік Вьетнам Республикасы Сайгондағы филиалды, ал [[Кхмер Руж]] үкіметі [[Пномпень]]дегі филиалды мемлекет меншігіне алды. <gallery> File:北京大清户部银行旧址 2021-09-03.jpg|Бейжіңдегі Да-Цин банкінің бас кеңсе кешеніне кіреберіс, 1912–1928 жылдары Қытай Банкінің бас кеңсесі File:First Headquarters of Bank of China, Dec 2017.jpg|Шанхайдағы бұрынғы Да-Цин банкінің филиалы, 1928–1946 жылдары Қытай Банкінің бас кеңсесі File:Bank of China Building, The Bund, Dec 2017.jpg|[[Шанхайдағы Қытай Банкі ғимараты]], 1937 жылы аяқталған, 1941–1945 жылдары [[Қытайдың Орталық резервтік банкі]] пайдаланған, кейін 1946–1949 жылдары Қытай Банкінің бас кеңсесі болған File:Former Bank of China in Qingdao 2007-04.JPG|[[Циндао]] қаласындағы бұрынғы филиалы File:南京中国银行旧址（下关）2016.jpg|[[Нанкин]] қаласындағы Қытай Банкінің бұрынғы ғимараты File:原大清银行.jpg|[[Ухань]] қаласындағы Қытай Банкінің бұрынғы ғимараты File:HK OldBankOfChinaBuilding Queensway2.JPG|[[Гонконг]]тағы [[Bank of China Building (Hong Kong)|Қытай Банкінің бұрынғы ғимараты]], 1951–1991 жылдары Қытай Банкінің Гонконгтағы филиалының орналасқан орны </gallery> === 1979 жылдан бері === [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[File:Site of Continental Bank Beijing Branch (20230423131344).jpg|thumb|[[Бейжің]]дегі [[Сичэн]] ауданындағы бұрынғы Continental Bank ғимараты, 1979–2001 жылдары қайта құрылған Қытай Банкінің бас кеңсесі]] 1978 жылдан бастап [[Қытай Халық Банкі]] өзінің коммерциялық функцияларын біртіндеп бөліп шығаруды бастады және 1979 жылы халықаралық қаржыға басымдық бере отырып Қытай Банкін қайта құрды.<ref name=":0232">{{Cite book |last=Roach |first=Stephen S.|title=Accidental Conflict: America, China, and the Clash of False Narratives |date=2022 |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-26901-7 |location=New Haven |doi=10.12987/9780300269017 |jstor=j.ctv2z0vv2v |oclc=1347023475 |author-link=Stephen S. Roach}}</ref> Сол жылы жаңадан құрылған Қытай Банкі [[Люксембург]]те филиал ашты, ол 1990-жылдары біртіндеп банктің Еуропадағы бас кеңсесіне айналды.<ref>{{cite web |url=http://www.boc.cn/en/bocinfo/bi1/201307/t20130705_2348888.html |title=Bank of China Becomes the First RMB Clearing Bank Recognized by Government of Luxembourg |website=Bank of China|date=1 July 2013 |access-date=28 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073715/http://www.boc.cn/en/bocinfo/bi1/201307/t20130705_2348888.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=live }}</ref> 1981 жылы [[Нью-Йорк]]те филиал ашылды,<ref>{{Cite web|title=Bank of China U.S.A. New York Branch|url=https://www.bocusa.com/contact-us/new-york-branch|access-date=2 October 2021|website=Bank Of China|archive-date=2 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002053222/https://www.bocusa.com/contact-us/new-york-branch|url-status=live}}</ref> одан кейін 1985 жылы [[Париж]]де филиал ашылды. 1987 жылы Қытай Банкі LBMA-ның толыққанды мүшесі болды. 1992 жылы Торонтода өкілдік кеңсе ашып, келесі жылы ол II санаттағы банк мәртебесіне көтерілді. Реформалар мен ашықтық саясаты кезеңінде Қытай Банкі өзінің Халықаралық қаржы институтын құрды.<ref name=":023" /> Бұл институт банк шешімдері мен орталық үкіметтің саясат қалыптастыруына ықпал еткен зерттеулер жүргізді.<ref name=":023" /> === 2020 жылдар === 2022 жылы Қытай Банкі ''[[Fortune]]'' журналының жаһандық ұйымдар рейтингінде 42-орынға ие болды.<ref name=biod1>{{Cite magazine|url=https://fortune.com/company/bank-of-china/global500/|title=Global 500: Bank of China Rank 42|magazine=Fortune|access-date=2024-02-07|archive-date=2023-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411104111/https://fortune.com/company/bank-of-china/global500/}}</ref> 2024 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша Қытай Банкі жалпы шығындарды сіңіру қабілеті (TLAC) облигацияларының жаңа санатын 150 миллиард [[юань]]ға (21 миллиард АҚШ доллары) шығаруды жоспарлады. Бұл оны 2025 жылға қарай қаржыландыру тапшылығын осындай жолмен толықтырған елдегі алғашқы мемлекеттік банкке айналдырмақ болды.<ref name=scmp1>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/business/banking-finance/article/3250128/bank-china-plans-us21-billion-bond-sales-comply-global-capital-requirements|title=Bank of China plans US$21 billion bond sales to comply with global capital requirements|website=South China Morning Post|date=29 January 2024 |access-date=7 February 2024|archive-date=2 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202074614/https://www.scmp.com/business/banking-finance/article/3250128/bank-china-plans-us21-billion-bond-sales-comply-global-capital-requirements}}</ref> == Даулары == === Польшадағы кепілдік дауы === [[COVEC]] Польшадағы A2 автомагистралінің құрылысын аяқтаудан бас тартқаннан кейін, Қытай Банкі Польша үкіметінің жол агенттігі [[GDDKiA]]-ға орындау кепілдігі бойынша төлем жасауға тиіс болды. Алайда Қытайдың Экспорт-импорт банкімен бірге ол бұл төлемді жасаудан бас тартты; сот шешімі бойынша өз міндеттемелерін тек [[Deutsche Bank]] қана орындады.<ref>{{cite news|url=http://forsal.pl/artykuly/586356,covec_nie_zrazil_sie_porazka_na_a2_i_z_chinskimi_bankami_startuje_do_kozienic.html|title=COVEC nie zraził się porażką na A2 i z chińskimi bankami startuje do Kozienic|website=Forsal|date=20 January 2012|access-date=28 April 2013|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122024137/http://forsal.pl/artykuly/586356,covec_nie_zrazil_sie_porazka_na_a2_i_z_chinskimi_bankami_startuje_do_kozienic.html|archive-date=22 January 2012|url-status=live}}</ref> === Wultz қарсы Қытай Банкі ісі === 2008 жылғы 8 тамызда 2006 жылы Израильдегі террористік шабуылдан қаза тапқан америкалық жасөспірім [[Дэниел Вулц]]тың отбасы Қытай Банкіне қарсы Колумбия округі бойынша АҚШ округтік сотына талап-арыз берді. Кейін іс Нью-Йорктың оңтүстік округі бойынша АҚШ округтік сотына беріліп, сот талқылауы жалғасты. 2012 жылғы 29 қазанда судья Дж. Шейндлин Қытай Банкінен іс бойынша дәлелдемелерді ұсынуды міндеттеген шешім шығарды.<ref>{{cite news|url=http://law.duke.edu/sites/default/files/images/centers/judicialstudies/Wultz_v_Bank_of_China.pdf|title=Duke University Law School: Wultz v. Bank of China|website=law.duke.edu|date=29 October 2012|access-date=18 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092352/http://law.duke.edu/sites/default/files/images/centers/judicialstudies/Wultz_v_Bank_of_China.pdf|archive-date=2 April 2015|url-status = dead}}</ref><ref name=foreignpolicy>{{cite web|last=Groll|first=Elias|url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2013/07/24/israel_considers_suppressing_terror_evidence_to_help_out_new_pal_china|title=Israel Accused of Suppressing Terror Evidence to Help Out New Pal China|website=Foreign Policy|location=Washington, D.C.|date=24 July 2013|access-date=3 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504230512/http://blog.foreignpolicy.com/posts/2013/07/24/israel_considers_suppressing_terror_evidence_to_help_out_new_pal_china|archive-date=4 May 2014|url-status=live}}</ref><ref name=litdaily>{{cite web |url=http://www.litigationdaily.com/id=1202716485453/Boies-Wins-Discovery-Fight-in-Bank-of-China-Terror-Funding-Case |title=Boies Wins Discovery Fight in Bank of China Terror Funding Case |website=Litigation Daily |date=29 January 2015 |access-date=8 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203022952/http://www.litigationdaily.com/id=1202716485453/Boies-Wins-Discovery-Fight-in-Bank-of-China-Terror-Funding-Case |archive-date=3 February 2015 |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} noxkksappbtx6uapvzxtj7kx3kyvvyt 0 783764 3636839 3632402 2026-07-30T06:48:40Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Қытай мемлекеттік банктері|Қытай мемлекеттік банктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3636839 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Postal Savings Bank of China Co., Ltd. |логотипі = |суреті = 20220727 Suizhou Avenue Branch of Postal Savings Bank of China.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = 1658 (HKSE)<br>4612 (HKSE)<br>601658 (SSE) |қызметі = |құрылды = [[2007 жыл|2007]] |құрушы = |орналасуы = [[Бейжің]], [[Қытай]] |басты адамдары = Чжан Цзиньлян (директорлар кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі |өнімі = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 671,8 млрд қытай юані (103 млрд АҚШ доллары) (2020) |айналым = {{өсім}} 286,54 млрд қытай юані (43,95 млрд АҚШ доллары) (2020) |операциялық кіріс = {{өсім}} 68,136 млрд қытай юані (10,45 млрд АҚШ доллары) (2020) |таза табысы = {{өсім}} 64,318 млрд қытай юані (9,865 млрд АҚШ доллары) (2020) |активтер = {{өсім}} 11,353 трлн қытай юані (1,741 трлн АҚШ доллары) (2020) |капитализация = HK$823,8 млрд (106 млрд АҚШ доллары) (25.06.2021)<ref>{{cite web|title=Postal Savings Bank of China Co Ltd (1658.HK) - Quote|url=https://www.reuters.com/companies/1658.HK|access-date=2021-06-25|publisher=[[Reuters]]|language=en|archive-date=2021-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626030745/https://www.reuters.com/companies/1658.HK|url-status=live}}</ref> |қызметкерлер саны = 177 797 (2020)<ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Report 2020|url=https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2021/0329/2021032901300.pdf|publisher=Postal Savings Bank of China|date=2021-03-29|access-date=2021-06-25|language=en|archive-date=2021-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626030747/https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2021/0329/2021032901300.pdf|url-status=live}}</ref> |басшы компания = [[China Post Group]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers|PricewaterhouseCoopers Zhong Tian LLP]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Postal Savings Bank of China''' — Қытайдың [[Пошта-жинақ кассалары|пошталық жинақ банкі]], бөлімшелерінің саны бойынша (40 мыңнан астам) ҚХР-дағы ең ірі банк, активтерінің көлемі бойынша елдегі 7-ші ірі банк.<ref>{{cite web|title=Postal Savings Bank of China|url=https://www.relbanks.com/asia/china/postal-savings-bank-of-china|publisher=Relbanks.com|access-date=2019-06-10|language=en|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803171058/https://www.relbanks.com/asia/china/postal-savings-bank-of-china|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=China’s Postal Savings Bank fined US$80 million for role in Guangfa fraud scandal|url=https://www.scmp.com/business/china-business/article/2126427/chinas-postal-savings-bank-fined-us80-million-role-guangfa|publisher=[[South China Morning Post]]|access-date=2019-06-10|language=en|archive-date=2019-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518161746/https://www.scmp.com/business/china-business/article/2126427/chinas-postal-savings-bank-fined-us80-million-role-guangfa|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы [[Forbes Global 2000]] әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Postal Savings Bank of China (PSBC) 60-орынға ие болды, соның ішінде айналымы бойынша — 130-орын, таза пайдасы бойынша — 79-орын, активтерінің көлемі бойынша — 23-орын және нарықтық капитализациясы бойынша — 24-орын алды.<ref>{{cite web|title=Postal Savings Bank Of China (PSBC) on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/postal-savings-bank-of-china/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2019-06-10|language=en|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421074344/https://www.forbes.com/companies/postal-savings-bank-of-china/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1986 жылы ҚХР пошта қызметі жанынан пошталық жинақ банкі құрылды, ал 2007 жылы поштаны қайта ұйымдастыру барысында ол Қытай пошта тобының (China Post Group) құрамындағы дербес құрылымға айналды.<ref>{{cite web|title=Postal Savings|url=http://english.chinapost.com.cn/html1/category/1408/3932-1.htm|publisher=China Post|access-date=2019-06-10|language=en|archive-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524135051/http://english.chinapost.com.cn/html1/category/1408/3932-1.htm|url-status=live}}</ref> 2016 жылы банк акцияларының [[Гонконг қор биржасы]]ндағы бастапқы жария орналастырылуы жүргізіліп, оның нәтижесінде 7,4 млрд АҚШ доллары тартылды.<ref>{{cite web|title=Postal Savings Bank of China IPO goes over like a wet firecracker|url=https://www.cnbc.com/2016/09/28/postal-savings-bank-of-china-ipo-goes-over-like-a-wet-firecracker.html|author=Leslie Shaffer|publisher=[[CNBC]]|date=2016-09-28|access-date=2019-06-10|language=en|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229182305/https://www.cnbc.com/2016/09/28/postal-savings-bank-of-china-ipo-goes-over-like-a-wet-firecracker.html|url-status=live}}</ref> Бақылау акциялар пакеті China Post Group иелігінде қалды (2018 жылдың соңындағы жағдай бойынша — 68,92 %). == Қызметі == Банк қызметінің негізгі бағыты — жеке клиенттерге қызмет көрсету (2020 жылдың соңындағы жағдай бойынша олардың саны 600 млн-ды, яғни ҚХР халқының 40 %-ын құрады), бөлшек банк ісі бөлімшесі түсімнің жартысынан астамын қамтамасыз етеді (261 млрд юаньның 164 млрд-ы), корпоративтік банк ісінің үлесіне 56 млрд юань, қазынашылық қызметтердің үлесіне 41 млрд юань тиесілі. Банк 1 млрд-тан астам [[төлем карточкасы|дебеттік картаны]] және 36,8 млн [[кредиттік карта|несиелік картаны]] шығарды. 2020 жылдың соңындағы жағдай бойынша басқарудағы активтердің көлемі трлн юаньнан асты.<ref name="ar2020" /> Банк түсімінің басым бөлігі таза пайыздық табысқа тиесілі: 2020 жылы 287 млрд юань түсімнің 253 млрд юаны осы табыстан түсті (пайыздық кіріс — 360 млрд юань, пайыздық шығыс — 126 млрд юань).<ref name="ar2020" /> 2020 жылдың соңындағы жағдай бойынша банктегі депозиттердің көлемі 10,358 трлн юаньды (1,589 трлн АҚШ доллары) құрады, оның ішінде 8,53 трлн юаны жеке тұлғалардың депозиттеріне тиесілі болды. Банк активтерінің ішінде берілген несиелер 5,512 трлн юаньды, ал инвестициялар 3,916 трлн юаньды құрады (негізінен мемлекеттік облигациялар мен қаржы институттарының облигациялары).<ref name="ar2020" /> {| class="wikitable" |+ Қытай юаньымен берілген млрд қаржылық көрсеткіштер<ref name="ar2020" /><ref>{{cite web|title=Annual Report 2016|url=http://www.psbc.com/data/tosend/resource/upload/2016-Annual-Report.pdf|publisher=Postal Savings Bank of China|access-date=2019-06-10|language=en|archive-date=2019-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713000821/http://www.psbc.com/data/tosend/resource/upload/2016-Annual-Report.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="ar2018">{{cite web|title=Annual Report 2018|url=http://www.psbc.com/data/tosend/resource/upload/2018-Annual-Report.pdf|publisher=Postal Savings Bank of China|date=2019-03-26|access-date=2019-06-10|language=en|url-status=dead}}</ref> ! Жыл !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 173,9 || 173,9 || 190,6 || 189,6 || 224,9 || 261,2 || 277,1 || 286,5 |- | Таза пайда || 29,67 || 32,57 || 34,86 || 39,78 || 47,71 || 52,38 || 61,04 || 64,32 |- | Активтері || 5574 || 6298 || 7296 || 8266 || 9013 || 9516 || 10 217 || 11 353 |- | Меншікті капиталы || 141,0 || 187,9 || 270,4 || 346,5 || 431,0 || 474,4 || 543,9 || 671,8 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қытай банктері]] [[Санат:Бейжіңде орналасқан компаниялар]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] 8zjnu9by6pcjsrf2q763ecpt1kohahu 0 783865 3636833 3633286 2026-07-30T06:46:28Z 1nter pares 146705 3636833 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Bank of Communications Co., Ltd. |логотипі = Bank of Communications Logo.svg |суреті = Bocom Financial Towers closeup.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, Шанхай |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = 3328 (HKEX)<br>601328 (SSE)<br>4605 (HKEX)<br>360021 (SSE) |қызметі = |құрылды = [[1908 жыл|1908]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Жэнь Дэци (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Лю Цзюнь (президент) |саласы = банк ісі |өнімі = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 1,088 трлн қытай юані (152 млрд АҚШ доллары) (2023)<ref name="ar2023" /> |айналым = {{құлдырау}} 258,01 млрд қытай юані (36,1 млрд АҚШ доллары) (2023)<ref name="ar2023">{{cite web |title=Annual Report 2023 |url=https://www.bankcomm.com/BankCommSite/file/fileDownload.html?fileId=94a9d0ee4fde41bdaf5c031c98c0d97f |publisher=Bank of Communications |access-date=2024-04-08 |lang=en |archive-date=2024-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408142355/https://www.bankcomm.com/BankCommSite/file/fileDownload.html?fileId=94a9d0ee4fde41bdaf5c031c98c0d97f |url-status=live }}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 92,73 млрд қытай юані (13,0 млрд АҚШ доллары) (2023)<ref name="ar2023" /> |активтер = {{өсім}} 14,06 трлн қытай юані (1,97 трлн АҚШ доллары) (2023)<ref name="ar2023" /> |капитализация = 421 млрд қытай юані (58,9 млрд АҚШ доллары) (08.04.2024)<ref name="reuters">{{cite web |title=Bank of Communications Co Ltd (601328.SS) |url=https://www.reuters.com/markets/companies/601328.SS/ |access-date=2024-04-08 |publisher=[[Reuters]] |lang=en |archive-date=2023-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130062216/https://www.reuters.com/markets/companies/601328.SS |url-status=live }}</ref> |қызметкерлер саны = 94 275 <small>(2023)</small><ref name="ar2023" /> |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers|PricewaterhouseCoopers Zhong Tian LLP]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Bank of Communications Limited''' (交通銀行, ''Jiāotōng Yínháng'', «Байланыс банкі» немесе «Цзяотун банкі», қысқаша '''BoCom''') — [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ндағы актив көлемі бойынша бесінші ірі [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. 2023 жылдан бастап жаһандық жүйелік маңызы бар банктердің қатарына кіреді.<ref>{{cite web |url=https://www.fsb.org/wp-content/uploads/P271123.pdf |lang=en |title=2023 list of global systemically important banks (G-SIBs) |publisher=Secretariat to the Financial Stability Board Bank for International Settlements |date=2023-11-27 |access-date=2024-04-08}}</ref> 2023 жылғы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде Bank of Communications 53-орынға ие болды.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/companies/bank-of-communications/|title=Bank of Communications |publisher=Forbes |access-date=2024-04-08 |lang=en |archive-date=2019-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601023538/https://www.forbes.com/companies/bank-of-communications/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == Bank of Communications 1908 жылы Қытайдағы көлік инфрақұрылымының дамуын қаржыландыру үшін, атап айтқанда, Бейжің-Ханькоу темір жолын бельгиялықтардан сатып алу мақсатында құрылды.<ref>{{cite web|title=Bank of Communications|url=https://www.relbanks.com/asia/china/bank-of-communications|publisher=Relbanks.com|access-date=2019-05-31|language=en|archive-date=2019-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601023539/https://www.relbanks.com/asia/china/bank-of-communications|url-status=live}}</ref> Қытайдың материктік бөлігінен тыс алғашқы бөлімшесі 1934 жылы сол кездегі Ұлыбританияның отары болған Гонконгте ашылды. 1949 жылғы Азамат соғысынан кейін банк басшылығы активтерінің бір бөлігімен бірге Тайвань аралына қашып, банкті қайта құрды. Кейіннен ол [[Mega International Commercial Bank]] құрамына енді. ҚХР аумағында қалған активтер Қытай Халық Республикасының орталық банкіне берілді. 1986 жылы Қытай Халық Республикасының орталық банкін қайта ұйымдастыру барысында Bank of Communications банкін қайта құру туралы шешім қабылданды, банк өз жұмысын 1987 жылғы 1 сәуірде бастады. 2005 жылы банктің H санатындағы акцияларының [[IPO|бастапқы жария орналастырылымы]] [[Гонконг қор биржасы]]нда өтті; акциялардың 19,9%-ын британдық [[HSBC]] қаржы конгломераты сатып алды. 2007 жылы [[Шанхай қор биржасы]]нда банктің А санатындағы 3,19 млрд [[акция]]сы (банктің нарықтық құнының 6,5%-ы) 25,2 млрд юаньға ($3,3 млрд) орналастырылды.<ref>{{cite web|title=Bank of Communications|url=http://www.chinadaily.com.cn/m/shanghai/lujiazui/2014-12/25/content_18857791.htm|date=2014-12-25|publisher=China Daily|access-date=2019-05-31|language=en|archive-date=2019-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601023539/http://www.chinadaily.com.cn/m/shanghai/lujiazui/2014-12/25/content_18857791.htm|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың соңына қарай банк көмірқышқыл газы шығарындыларын азайтуға бағытталған жобаларға 21,38 млрд юань көлемінде несие берді. Жасыл дамуға берілген өтелмеген несиелер көлемі 822,04 млрд юаньға (115,6 млрд АҚШ доллары) жетіп, 2022 жылдың соңымен салыстырғанда 29,37%-ға өсті.<ref>{{cite web|title=Китайский банк "Цзяотун" усиливает кредитную поддержку зеленой трансформации|url=http://russian.people.com.cn/n3/2024/0611/c31518-20179799.html|publisher=Жэньминь Жибао|access-date=2024-06-11|archive-date=2024-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611143318/http://russian.people.com.cn/n3/2024/0611/c31518-20179799.html|url-status=live}}</ref> == Қызметі == Қытайдың материктік бөлігінде банктің 3450 бөлімшесі бар. Сондай-ақ оның Гонконгте, Нью-Йоркте, Сан-Францискода, Токиода, Сингапурда, Сеулде, Франкфуртта, Макаода, Хошиминде, Сиднейде, Брисбенде, Мельбурнда, Тайбейде, Лондонда, Люксембургте, Парижде, Римде, Торонтода және Рио-де-Жанейрода бөлімшелері жұмыс істейді.<ref name="ar2018" /> Банк төлем карталарын шығарады. 2018 жылғы жағдай бойынша 72 млн-нан астам [[кредиттік карта]] және 14,3 млн [[дебеттік карта]] тіркелген. Сондай-ақ банк активтерді басқару (2018 жылғы жағдай бойынша басқарудағы активтер көлемі 3,058 трлн юаньды құрады) және кастодиандық қызметтер (сақтаудағы активтер көлемі 10,3 трлн юаньды құрады) көрсетеді.<ref name="ar2020" /> Банк активтерінің жартысынан астамын берілген несиелер құрайды (2023 жылғы жағдай бойынша 14,1 трлн юаньның 8,0 трлн юаны), олардың басым бөлігі корпоративтік несиелерге тиесілі (5,2 трлн юань). Бағалы қағаздарға салынған инвестициялар көлемі 4,1 трлн юаньды құрайды, оның ішінде 2,8 трлн юаны мемлекеттік облигацияларға тиесілі. Қолма-қол ақша және орталық банктердегі қалдықтар 898 млрд юаньды құрайды. Қабылданған депозиттер міндеттемелердің негізгі бөлігін құрайды (8,55 трлн юань).<ref name="ar2023" /> 2023 жылы банктің таза пайыздық кірісі 164 млрд юаньды құрады, ал кірістің басқа түрлері (банк карталарына қызмет көрсету ақысы, активтерді басқару және басқа да қызметтер) 94 млрд юаньды құрады.<ref name="ar2023" /> 2021 жылдың соңындағы жағдай бойынша банктің жиынтық активтері 11,67 трлн юаньды құрады, бұл 2020 жылдың соңымен салыстырғанда 9,05%-ға көп. 2021 жылдың қорытындысы бойынша банктің таза пайдасы жылдық есепте 11,89%-ға өсіп, 87,58 млрд юаньға (13,74 млрд АҚШ доллары) жетті. Банктің таза операциялық кірісі жылдық есепте 9,33%-ға артып, 269,75 млрд юаньды құрады.<ref>{{cite web|title=По итогам 2021 года прибыль китайского банка "Цзяотун" выросла на 11,89 процента|url=http://russian.people.com.cn/n3/2022/0326/c31518-10076224.html|publisher=Жэньминь Жибао|access-date=2022-03-26|archive-date=2022-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326031334/http://russian.people.com.cn/n3/2022/0326/c31518-10076224.html|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері<ref name="ar2023" /><ref>{{cite web|title=Annual Report 2005|url=http://www.bankcomm.com/BankCommSite/fileDownload.do?fileId=7039b06143b0460eb8e78f90b98b2a4d|publisher=Bank of Communications|access-date=2019-05-31|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2010|url=http://www.bankcomm.com/BankCommSite/fileDownload.do?fileId=8308e98735334666a7b0457deb8a85d3|publisher=Bank of Communications|access-date=2019-05-31|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2013|url=http://www.bankcomm.com/BankCommSite/fileDownload.do?fileId=31d3bbe31e12403a81ee243f4c9f7b32|publisher=Bank of Communications|access-date=2019-05-31|language=en}}</ref><ref name="ar2018">{{cite web|title=Annual Report 2018|url=http://www.bankcomm.com/BankCommSite/fileDownload.do?fileId=fccfe6dae69547f9b4d0a4d3b9e2264e|date=2018-04-28|publisher=Bank of Communications|access-date=2019-05-31|language=en|archive-date=2020-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108110247/http://www.bankcomm.com/BankCommSite/fileDownload.do?fileId=fccfe6dae69547f9b4d0a4d3b9e2264e|url-status=live}}</ref><ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Report 2020|url=https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2021/0422/2021042201375.pdf|date=2021-04-22|publisher=Bank of Communications|access-date=2021-06-25|language=en|archive-date=2021-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626031001/https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2021/0422/2021042201375.pdf|url-status=live}}</ref> ! !! 2004… !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 !! 2023 |- | Таза пайыздық кіріс, <small>млрд юань</small> || 25,19… || 66,67 || 85,00 || 103,5 || 120,1 || 130,7 || 131,5 || 139,5 || 131,3 || 124,9 || 130,9 || 144,1 || 153,3 || 161,7 || 169,9 || 164,1 |- | Таза пайда, <small>млрд юань</small> || 1,604… || 30,12 || 39,04 || 50,74 || 58,37 || 62,30 || 65,85 || 66,53 || 67,21 || 70,22 || 73,63 || 77,28 || 78,27 || 87,58 || 92,15 || 92,73 |- | Активтері, <small>трлн юань</small> || 1,144… || 3,309 || 3,952 || 4,611 || 5,273 || 5,961 || 6,268 || 7,155 || 8,403 || 9,038 || 9,531 || 9,906 || 10,70 || 11,67 || 12,99 || 14,06 |- | Меншікті капиталы, <small>млрд юань</small> || 52,10… || 163,8 || 222,8 || 271,8 || 379,9 || 419,6 || 471,1 || 534,9 || 629,1 || 671,1 || 698,4 || 793,2 || 866,6 || 964,6 || 1023 || 1088 |} == Акционерлері == 2023 жылдың соңындағы жағдай бойынша банктің негізгі акционерлері: [[Қытай Халық Республикасы Қаржы министрлігі]] (A санатындағы акциялардың 17,75%-ы және H санатындағы акциялардың 6,13%-ы), [[The Hongkong and Shanghai Banking Corporation]] (H санатындағы акциялардың 19,03%-ы), [[Әлеуметтік қамсыздандыру қорының ұлттық кеңесі]] (A санатындағы акциялардың 4,18%-ы және H санатындағы акциялардың 11,36%-ы), [[HKSCC Nominees]] (H санатындағы акциялардың 10,38%-ы) болды.<ref>{{cite web |title=Shareholding Info |url=http://www.bankcomm.com/BankCommSite/shtml/jyjr/en/2600223/2600238/2600348/list.shtml?channelId=2600223 |publisher=Bank of Communications |access-date=2024-04-08 |lang=en |archive-date=2024-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408142352/http://www.bankcomm.com/BankCommSite/shtml/jyjr/en/2600223/2600238/2600348/list.shtml?channelId=2600223 |url-status=live }}</ref> == Еншілес компаниялары == 2018 жылдың соңындағы жағдай бойынша негізгі еншілес компаниялары:<ref name="ar2018" /> * BoCom Schroder Fund — бағалы қағаздармен операциялар жүргізу және активтерді басқару жөніндегі компания. 2005 жылы Schroder Investment Management Limited (30%) және [[China International Marine Containers]] (5%) компанияларымен бірлесіп құрылған; активтері — 3,75 млрд юань. * BoCom International Trust — траст компаниясы. 2007 жылы Hubei Provincial Communications Investment Group Co., Ltd (15%) компаниясымен серіктестікте құрылған; компанияның траст қорларындағы сақтаудағы активтерінің орташа көлемі 855 млрд юаньды, ал компанияның меншікті активтері 12,5 млрд юаньды құрайды. * BoCom Leasing — лизингтік компания. 2007 жылы құрылған; активтері — 232 млрд юань. * BoCommLife Insurance — сақтандыру компаниясы. 2010 жылы [[Commonwealth Bank of Australia]] (37,5%) компаниясымен серіктестікте құрылған; активтері — 40,58 млрд юань. * BoCom International — қаржылық қызмет көрсету компаниясы. 2007 жылы құрылған; акцияларының 73,14%-ы банкке тиесілі, қалған бөлігі Гонконг қор биржасында айналыста болады. * BoCom Insurance — сақтандыру компаниясы. 2000 жылы Гонконгте құрылған; активтері — 747 млн гонконг доллары. * BoCom Investment — қаржылық қызмет көрсету компаниясы. 2017 жылы құрылған; активтері — 20,37 млрд юань. * Bank of Communications (UK) Limited — Ұлыбританиядағы еншілес банк. 2011 жылы құрылған. * Bank of Communications (Luxemburg) Limited — Люксембургтегі еншілес банк. 2015 жылы құрылған, Парижде және Миланда бөлімшелері бар. * BoCom Brazil Holding Company Ltda — Бразилиядағы инвестициялық холдинг. 2016 жылы тіркелген. * BANCO Bocom BBM S.A. — Бразилия банкі. 1967 жылы құрылған; акцияларының 80%-ы BoCom-ға тиесілі. * Bank of Communications Financial Assets Investment Co., Ltd. — қаржылық қызмет көрсету компаниясы. 2017 жылы құрылған. * Bank of Communications (Hong Kong) Limited — Гонконг банкі. 2018 жылдың басында тіркелген. <gallery> BOC Anhui Branch.jpg|Хэфэйдегі кеңсе Bank of Communications,xi'an,CHINA - panoramio (1).jpg|Сианьдағы кеңсе China Bank of Communications Building Shanghai.jpg|Шанхайдағы кеңсе 20210621 Bank of Communications Tower, Zhengzhou 02.jpg|Чжэнчжоудағы кеңсе </gallery> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20070518113321/http://www.bankcomm.com/jh/cn/index.html Ресми сайты] [[Санат:Bank of Communications]] [[Санат:Шанхай қор биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:CSI 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:Қытай банктері]] [[Санат:Шанхайда орналасқан банктер]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:Hang Seng индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:H санатындағы акциялар]] [[Санат:HSBC]] [[Санат:1908 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1908 жылы құрылған Қытай компаниялары]] [[Санат:Қайта құрылған компаниялар]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:1908 жылғы Бейжің]] [[Санат:Бұрынғы орталық банктер мен эмиссиялық банктер]] bq3ygdbyk5geo9qjk9p5emgaxd037mw 0 783998 3636836 3634220 2026-07-30T06:47:32Z 1nter pares 146705 3636836 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Merchants Bank Company Limited |логотипі = |суреті = CMB Tower in Shenzhen2021.jpg |сурет атауы = China Merchants Bank штаб-пәтері, [[Футянь ауданы]], [[Шэньчжэнь]], Қытай |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = 600036 (SSE)<br>3968 (HKEX)<br>CSI A50 |қызметі = бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[8 сәуір]] [[1987 жыл|1987]] |құрушы = [[Юань Гэн]] |орналасуы = [[China Merchants Bank Tower]], [[Футянь ауданы]], [[Шэньчжэнь]], [[Гуандун]], [[Қытай]] |басты адамдары = Мяо Цзяньминь (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Ван Лян (президент және бас атқарушы директор) |саласы = банк ісі |өнімі = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 543,61 млрд қытай юані (2018) |айналым = {{өсім}} 225,61 млрд қытай юані (2020) |операциялық кіріс = {{өсім}} 106,5 млрд қытай юані (2018) |таза табысы = {{өсім}} 80,56 млрд қытай юані (2018) |активтер = {{өсім}} 6,746 трлн қытай юані (2018) |капитализация = |қызметкерлер саны = 74 590 (2018) |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = https://www.cmbchina.com |Ортаққор = }} '''China Merchants Bank''' ('''CMB'''; {{lang-zh|招商银行}}; пиньинь: ''Zhāoshāng Yínháng'') — штаб-пәтері [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ның [[Гуандун]] провинциясындағы [[Шэньчжэнь]] қаласының [[Футянь]] ауданында орналасқан қытайлық әмбебап банк. 1987 жылы құрылған ол Қытайдағы толықтай корпоративтік заңды тұлғалардың меншігіндегі алғашқы акционерлік коммерциялық банк болып табылады. CMB акциялары 2002 жылы Шанхай қор биржасында, ал 2006 жылы Гонконг қор биржасында листингтен өтті.<ref name='rel'>{{Cite web|lang=en|url=https://www.relbanks.com/asia/china/china-merchants-bank|title=China Merchants Bank|website=Banks around the World|access-date=2024-02-08|archive-date=2023-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322125505/https://www.relbanks.com/asia/china/china-merchants-bank}}</ref> CMB-ның [[Қытайдың материктік бөлігі]]нде бес жүзден астам филиалы және [[Гонконг]]та бір филиалы бар. 2007 жылғы қарашада халықаралық қызметін кеңейту аясында банк [[Нью-Йорк]] қаласында филиал ашуға федералдық рұқсат алды.<ref>{{Cite web|url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/press/orders/orders20071108a1.pdf|title=FEDERAL RESERVE SYSTEM – Order Approving Establishment of a Branch}}</ref> 2008 жылы China Merchants Bank [[Америка Құрама Штаттары]]нда филиал ашқан алғашқы қытайлық банк болды.<ref name='rel' /> 2016 жылғы 19 қаңтарда [[Қытайдың банк қызметін реттеу жөніндегі комиссиясы]] мен [[Ұлыбритания]]ның қаржылық реттеуші органдарының мақұлдауымен China Merchants Bank Лондондағы филиалын ресми түрде ашты. Бұл Ұлыбританияда ашылуына рұқсат берілген қытайлық акционерлік коммерциялық банктің алғашқы филиалы болды.<ref>{{Cite web |title=招商银行伦敦分行获批成立-搜狐财经 |url=https://business.sohu.com/20160125/n435685022.shtml |access-date=2024-10-09 |website=business.sohu.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=招商银行伦敦分行获批成立 |url=http://gb.mofcom.gov.cn/article/jmxw/201601/20160101241219.shtml |access-date=2024-10-09 |website=gb.mofcom.gov.cn}}</ref> 2021 жылғы қазанда China Merchants Bank бағалаудан өтіп, ішкі жүйелік маңызы бар банк ретінде айқындалды.<ref>{{Cite web |last=央行 |date=2021-10-15 |title=央行、银保监会发布我国系统重要性银行名单 |url=https://finance.sina.com.cn/money/bank/2021-10-15/doc-iktzqtyu1626796.shtml |access-date=2024-10-09 |website=finance.sina.com.cn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ready Card Balance |url=https://rcbalance.org/ |access-date=2024-10-09 |website=rcbalance.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=国家金融监督管理总局 |url=https://www.cbirc.gov.cn/cn/view/pages/ItemDetail.html?docId=1128949&itemId=915#:~:text=%E6%8C%89%E7%B3%BB%E7%BB%9F%E9%87%8D%E8%A6%81%E6%80%A7%E5%BE%97%E5%88%86,%E9%93%B6%E8%A1%8C%E3%80%81%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E5%BB%BA%E8%AE%BE%E9%93%B6%E8%A1%8C%E3%80%81%E4%B8%AD%E5%9B%BD |access-date=2024-10-09 |website=www.cbirc.gov.cn |language=zh-cn}}</ref> 2023 жылы China Merchants Bank [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 26-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> == Қызмет бағыттары == China Merchants Bank мынадай қызмет бағыттары бойынша жұмыс істейді: * '''Жеке банктік қызметтер''', оған жеке жинақ салымдары, жеке несиелер, шетел валютасымен операциялар, акциялар саудасы, алтынмен сауда жасау, банк карталары қызметтері және басқа да қызметтер кіреді. * '''Корпоративтік және инвестициялық банк ісі''', оған корпоративтік жинақ салымдары, корпоративтік несиелер, халықаралық есеп айырысулар, сауданы қаржыландыру, активтерді кастодиандық сақтау, бірігу мен жұтылу (M&A) мәмілелері бойынша кеңес беру, валюталық операциялар, тұрақты кірісті қаржы құралдары, синдикатталған несиелеу және басқа да қызметтер кіреді. 2008 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша банктің Қытайда 44 филиалы, 623 бөлімшесі, бір өкілдігі, бір несие карталары орталығы, шағын компанияларды несиелеуге арналған бір орталығы, сондай-ақ 1 567 өзіне-өзі қызмет көрсету банкі болды. 2017 жылға қарай China Merchants Bank-тің шамамен 140 филиалы, 1 670-тен астам бөлімшесі, 3 500 өзіне-өзі қызмет көрсету орталығы және 11 850-ден астам өзіне-өзі қызмет көрсету құрылғысы (соның ішінде 1 720 банкомат) болды. Шамамен 80 миллион несие картасы шығарылды, олардың 46 миллионы белсенді пайдаланылды, бұл банкті елдегі ең ірі несие карталарын эмиссиялаушылардың біріне айналдырды. Банктің [[Нью-Йорк]], [[Лондон]], [[Гонконг]], [[Сингапур]], [[Люксембург]] және [[Тайбэй]] қалаларында филиалдары мен өкілдіктері болды.<ref name='rel' /> == Штаб-пәтері == China Merchants Bank-тің штаб-пәтері [[Шэньчжэнь]] қаласында орналасқан. Ол 2000-жылдардың басындағы қаланы жаңғырту және дамыту бағдарламасының бір бөлігі ретінде салынды. Ғимараттың сәулетшілері — ''Lee/Timchula Architects'', олар сондай-ақ Шэньчжэнь қаласының орталық бөлігінің бас жоспары мен негізгі нысаны — [[Шэньчжэнь азаматтық орталығы]]ның жобасын әзірледі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Шанхай қор биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:CSI 100 индексі құрамына кіретін компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексі құрамына кіретін компаниялар]] [[Санат:S&P Asia 50 индексі құрамына кіретін компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:1987 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:H акциялары]] [[Санат:Шэньчжэньде орналасқан компаниялар]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:China Merchants]] [[Санат:1987 жылғы Шэньчжэнь]] i03ur1teafq2hjh2am8mvd7pjppiri8 0 784052 3636838 3636065 2026-07-30T06:48:14Z 1nter pares 146705 3636838 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Industrial Bank Co. Ltd |логотипі = |суреті = Industrial Bank Co., Ltd. Head Office.jpg |сурет атауы = Бас кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = 601166 (SSE)<br>360005 (SSE)<br>360012 (SSE)<br>[[CSI A100 Index]] |қызметі = |құрылды = [[26 тамыз]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Фучжоу]], [[Фуцзянь]], [[Қытай]] |басты адамдары = [[Гао Цзяньпин]] (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Би Чжунхуа (бақылау кеңесінің төрағасы) |саласы = банк ісі, қаржысы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} 61,91 млрд қытай юані (2018) |таза табысы = {{өсім}} 33,66 млрд қытай юані (2011) |активтер = {{өсім}} 6,09 трлн қытай юані (2016) |капитализация = |қызметкерлер саны = 52 016 (2015)<ref>{{cite web|title=statista|url=http://www.fortunechina.com/global500/622/2016}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = https://www.cib.com.cn/ |Ортаққор = }} '''Industrial Bank Co., Ltd.''' ({{lang-zh|兴业银行}}; [[пиньинь]]. ''Xīngyè Yínháng''), ресми атауы '''Fujian Industrial Bank Joint-Stock Corporation, Limited''' ({{lang-zh|福建兴业银行股份有限公司}}) — штаб-пәтері [[Қытай Халық Республикасы]]ның [[Фуцзянь]] провинциясының [[Фучжоу]] қаласында орналасқан коммерциялық банк. 2023 жылы компания [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 60-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> == Тарихы == 1988 жылғы 26 тамызда [[Қытай Мемлекеттік кеңесі]] мен [[Қытай Халық банкі]] Industrial Bank банкін құруды мақұлдады. Банктің ресми атауы — Industrial Bank, сондай-ақ ол осы қысқартылған атаумен де белгілі. 2003 жылғы 3 наурызда банктің атауы '''Industrial Bank Co., Ltd.''' болып өзгертілді. Сол күні ол акционерлік жүйеге көшу үдерісінің аяқталғанын жариялады. Industrial Bank — Қытай Мемлекеттік кеңесі мен Қытай Халық банкі мақұлдаған алғашқы акционерлік коммерциялық банктердің бірі. 2007 жылғы 5 ақпанда Industrial Bank [[Шанхай қор биржасы]]нда (бағалы қағаз коды: 601166) листингтен өтті. Банктің жарғылық капиталы 10,786 миллиард юаньды құрады. 2012 жылғы наурыздағы жағдай бойынша Industrial Bank-тің жалпы активтері 2 629 398 миллион юаньға, акционерлік капиталы 123 957 миллион юаньға жетті. Бірінші тоқсандағы таза пайдасы 8 288 миллион юаньды құрады, ал жұмыс істемейтін кредиттердің ([[NPL]]) үлесі 0,40 % болды. Ұлыбританиядағы [[The Banker]] журналы жариялаған «Әлемнің үздік 1000 банкі» (Top 1000 World Banks) рейтингінде Industrial Bank жалпы активтер көлемі бойынша 75-орынды, ал бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша 83-орынды иеленді.<ref>{{Cite web|url=https://www.thebanker.com/Top-1000|title=Top 1000|last=Banker|first=The|website=www.thebanker.com|language=en-GB|access-date=8 August 2018}}</ref> Сол кезде банктің 79 филиалы және 662 бөлімшесі болды. Industrial Bank-тің толық иелігіндегі еншілес ұйымы — Industrial Financial Leasing Co., Ltd., сондай-ақ Union Trust Co., Ltd. компаниясындағы бақылау пакеті бар. Қаржы нарықтары орталығы, Банк карталары орталығы, Бөлшек банк қызметі штабы, Жеке банк қызметі департаменті, Активтерді кастодиандық сақтау департаменті, Банктік қызмет көрсету орталығы, VIP-клиенттер (Very Important Clients) департаменті, Инвестициялық банк департаменті, Фьючерстік қаржыландыру департаменті, Қорларды қаржыландыру департаменті, Сауданы қаржыландыру орталығы және Тұрақты қаржыландыру орталығы сияқты бас кеңсе деңгейіндегі операциялық бөлімшелер Шанхай мен Бейжіңде орналасқан. Industrial Bank Қытайдағы жасыл қаржыландырудың ізашарларының бірі болып саналады және 2008 жылы Экватор қағидаттарын қабылдады. 2015 жылдан бері жасыл қаржыландыру банктің негізгі қызмет бағыттарының біріне айналды. ESG қағидаттары мен климаттық тәуекелдер банктің тәуекелдерді кешенді басқару жүйесіне енгізілген. Сонымен қатар банк 2025 жылдың соңына дейін кемінде 55 000 жасыл қаржыландыруға бағытталған корпоративтік клиентке 2 триллион юань (280 миллиард АҚШ доллары) көлемінде жасыл несие беруді жоспарлайтынын жариялады. 2022 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша банктің жасыл несиелер портфелі 571 миллиард юаньды (70 миллиард АҚШ долларынан астам, банк несиелерінің жалпы көлемінің 11 %-ы) құрады, ал 20 000 жобаға жалпы көлемі 3 триллион [[юань]]нан (420 миллиард АҚШ долларынан астам) асатын жасыл қаржыландыру ұсынылды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ft.com/partnercontent/industrial-bank-co/banks-are-helping-to-finance-a-greener-future-for-china-and-the-world.html|title=Banks are helping to finance a greener future for China and the world|website=Financial Times|access-date=2024-02-26|archive-date=2022-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221220143432/https://www.ft.com/partnercontent/industrial-bank-co/banks-are-helping-to-finance-a-greener-future-for-china-and-the-world.html}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Industrial Bank Co., China - Dalian Branch.jpg|thumb|right|250px|Industrial Bank компаниясының [[Далянь]] филиалы (2013 жылғы желтоқсан)]] [[Сурет:Industrial Bank Co., Ltd. Branch in Shenyang 326.JPG|thumb|Қытайдың Industrial Bank компаниясы]] Industrial Bank-тің негізгі қызмет бағыттары: === Жеке банк қызметі === * Депозиттер қабылдау * Несие беру * Ішкі және халықаралық төлемдер мен есеп айырысулар * Банктік сейф ұяшықтарын жалға беру * Банк карталары === Корпоративтік банк қызметі === * Вексельдерді акцептеу және дисконттау * Қаржылық облигациялар шығару * Аккредитивтер мен банктік кепілдіктер беру * Сақтандыру өнімдерін сату * Төлемдерді инкассациялау * Банк карталары қызметтері === Институционалдық банк қызметі === * Мемлекеттік облигацияларды агент ретінде орналастыру, өтеу және андеррайтинг қызметтері * Мемлекеттік және қаржылық облигацияларды сатып алу және сату * Банкаралық орналастыру және қарыз алу қызметтері * Шетел валютасымен сауда жасау бойынша агенттік қызметтер * Шетел валютасымен есеп айырысу және валютаны сатып алу-сату операциялары == Даулар == 2022 жылғы сәуірде [[Bank of Shizuishan]], '''Industrial Bank''', [[China CITIC Bank|CITIC Bank]], [[SPD Bank]], [[Bank of Hangzhou]], [[Huaxia Bank]], [[Harbin Bank]] және [[Bank of Handan]] банктерінің Қытайдың Lihe Jimin жеке несие компаниясына қатысты алаяқтық ісіне қатысы бар екені хабарланды. Іс бойынша келтірілген залал 210 миллион юаньнан асты.<ref>{{Cite web |last=冯 |first=华妹 |date=4 April 2022 |title=连载｜以房养老骗局④银行的角色 |url=http://china.caixin.com/2022-04-04/101864691.html |access-date=13 August 2023 |website=[[Caixin]] |language=zh}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:Шанхай қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:CSI 100 индексінің құрамындағы компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексінің құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Фучжоуда орналасқан компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:1988 жылы Фучжоуда құрылғандар]] 15qzn7ztf0c7l21yyncgrcajc54nyp4 0 784087 3636801 3635435 2026-07-30T04:56:48Z Dostoevskykz 183227 3636801 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Талғат Мазақов |Шынайы есімі = Мазақов Талғат Жақыпұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = Талғат Жақыпұлы Мазақов |Толық есімі = Мазақов Талғат Жақыпұлы |Туған күні = 29 наурыз 1961 |Туған жері = [[Самар]], [[Көкпекті ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = [[ғалым]], [[математик]], профессор |Белсенді жылдары = [[1985 жыл]]дан |Білімі = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] |Мамандығы = қолданбалы математика |Не үшін белгілі = физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, қолданбалы математика саласының ғалымы |Әкесі = Жақып |Марапаттары = «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі елеулі үлесі үшін» медалі (2006); «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі (2011) |Басқалары = Физика-математика ғылымдарының докторы (2004); профессор (2006); Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясының корреспондент-мүшесі (2006); Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2005); 70-тен астам ғылыми еңбектің авторы }} '''Талғат Жақыпұлы Мазақов''' (1961 жылғы 29 наурыз, [[Самар]], [[Көкпекті ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық [[ғалым]], [[математик]], физика-математика ғылымдарының докторы (2004), профессор (2006). [[Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясы]]ның корреспондент-мүшесі (2006), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2005). Қолданбалы математика саласындағы ғылыми зерттеулерімен танымал.<ref name="ShKO2014">Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> == Өмірбаяны мен білімі == Талғат Жақыпұлы Мазақов 1961 жылғы 29 наурызда [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Көкпекті ауданы]]на қарасты [[Самар]] ауылында дүниеге келген.<ref name="ShKO2014"/> 1982 жылы [[С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]н (қазіргі [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]) қолданбалы математика мамандығы бойынша тәмамдады.<ref name="KazNU">{{cite web |url=https://www.kaznu.kz/ |title=Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті |publisher=ҚазҰУ |access-date=2026-07-30 }}</ref> == Еңбек жолы == 1985–1988 жылдары [[Қазақ КСР Ғылым академиясы]]ның Математика және механика институтында ғылыми қызметкер болды.<ref name="ShKO2014"/> 1988–1997 жылдары [[С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]нде (қазіргі [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]) еңбек етті.<ref name="ShKO2014"/> 1997–2006 жылдары [[Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] жүйесінде және ҚР ҰҚК Академиясында педагогикалық әрі ғылыми қызмет атқарды.<ref name="ShKO2014"/> == Ғылыми қызметі == Талғат Мазақовтың ғылыми зерттеу бағыты қолданбалы математика әдістері арқылы күрделі қолданбалы есептерді шешуге арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді жобалау және әзірлеумен байланысты.<ref name="ShKO2014"/> Ол 70-тен астам ғылыми еңбек пен жарияланымның авторы.<ref name="ShKO2014"/> == Марапаттары == * «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі елеулі үлесі үшін» медалі (2006).<ref name="ShKO2014"/> * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі (2011).<ref name="ShKO2014"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан профессорлары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің түлектері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] 6vxorsbncpi4a27vzer0oywoxj9rnmg 0 784088 3636798 3635440 2026-07-30T04:49:32Z Dostoevskykz 183227 3636798 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Құралай Мұхамәди |Шынайы есімі = Мұхамәди Құралай Төлеугенқызы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = Құралай Төлеугенқызы Мұхамәди |Толық есімі = Мұхамәди Құралай Төлеугенқызы |Туған күні = 15 қыркүйек 1972 |Туған жері = [[Көкжыра]], [[Тарбағатай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = [[ғалым]], [[филолог]], [[педагог]], қауымдастырылған профессор |Белсенді жылдары = [[1998 жыл]]дан |Білімі = [[Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Мамандығы = [[филолог]] |Не үшін белгілі = Филология ғылымдарының кандидаты, қазақ тілінің грамматикасы мен оқыту әдістемесі саласының маманы |Әкесі = Төлеуген |Марапаттары = Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2011) |Басқалары = Филология ғылымдарының кандидаты (1997); 70-ке жуық ғылыми еңбектің, 1 оқу-әдістемелік құралдың және 4 оқу құралының авторы }} '''Құралай Төлеугенқызы Мұхамәди''' (1972 жылғы 15 қыркүйек, [[Көкжыра]], [[Тарбағатай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық [[ғалым]], [[филолог]], [[педагог]], филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор. Қазақ тілінің грамматикасы, функционалды грамматика, тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту әдістемесі салаларындағы ғылыми зерттеулерімен белгілі.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> == Өмірбаяны мен білімі == Құралай Төлеугенқызы Мұхамәди 1972 жылғы 15 қыркүйекте [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Тарбағатай ауданы]]на қарасты [[Көкжыра]] ауылында дүниеге келген.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> 1994 жылы [[Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты]]н (қазіргі [[Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]) тәмамдаған.<ref>Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті.</ref> 1997 жылы аталған оқу орнының аспирантурасын аяқтап, филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін кандидаттық диссертация қорғады.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> 2009 жылы докторантураны аяқтады.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> == Еңбек жолы == 1998–2006 жылдары [[Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде оқытушы, аға оқытушы және доцент қызметтерін атқарды.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> 2009 жылдан бастап [[Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қауымдастырылған профессор қызметін атқарады.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> == Ғылыми қызметі == Құралай Мұхамәдидің ғылыми зерттеу бағыттары: * қазақ тілінің грамматикасы; * функционалды грамматика; * тіл мәдениеті; * қазақ тілін оқыту әдістемесі. Ғылыми еңбектері [[Моңғолия]], [[Ресей]], [[Украина]], [[Татарстан]], [[Қырғызстан]], [[Болгария]] және [[Ұлыбритания]]да жарық көрген. Ол 70-ке жуық ғылыми еңбектің, 1 оқу-әдістемелік құралдың және 4 оқу құралының авторы.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2011).<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Пайдаланылған әдебиеттер == * Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014. [[Санат:1972 жылы туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Қазақстан педагогтері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің түлектері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] 3ln0sjrmz52xarx8uayiqmrf3vjrzp1 3636799 3636798 2026-07-30T04:54:35Z Dostoevskykz 183227 3636799 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Құралай Мұхамәди |Шынайы есімі = Мұхамәди Құралай Төлеугенқызы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = Құралай Төлеугенқызы Мұхамәди |Толық есімі = Мұхамәди Құралай Төлеугенқызы |Туған күні = 15 қыркүйек 1972 |Туған жері = [[Көкжыра]], [[Тарбағатай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = [[ғалым]], [[филолог]], [[педагог]], қауымдастырылған профессор |Белсенді жылдары = [[1998 жыл]]дан |Білімі = [[Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Мамандығы = [[филолог]] |Не үшін белгілі = Филология ғылымдарының кандидаты, қазақ тілінің грамматикасы мен оқыту әдістемесі саласының маманы |Әкесі = Төлеуген |Марапаттары = Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2011) |Басқалары = Филология ғылымдарының кандидаты (1997); 70-ке жуық ғылыми еңбектің, 1 оқу-әдістемелік құралдың және 4 оқу құралының авторы }} '''Құралай Төлеугенқызы Мұхамәди''' (1972 жылғы 15 қыркүйек, [[Көкжыра]], [[Тарбағатай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық [[ғалым]], [[филолог]], [[педагог]], филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор. Қазақ тілінің грамматикасы, функционалды грамматика, тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту әдістемесі салаларындағы ғылыми зерттеулерімен белгілі.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> == Өмірбаяны мен білімі == Құралай Төлеугенқызы Мұхамәди 1972 жылғы 15 қыркүйекте [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Тарбағатай ауданы]]на қарасты [[Көкжыра]] ауылында дүниеге келген.<ref>Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014.</ref> 1994 жылы [[Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты]]н (қазіргі [[Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]) тәмамдаған.<ref>Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті.</ref> 1997 жылы аталған оқу орнының аспирантурасын аяқтап, филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін кандидаттық диссертация қорғады. 2009 жылы докторантураны аяқтады. == Еңбек жолы == 1998–2006 жылдары [[Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде оқытушы, аға оқытушы және доцент қызметтерін атқарды. 2009 жылдан бастап [[Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қауымдастырылған профессор қызметін атқарады. == Ғылыми қызметі == Құралай Мұхамәдидің ғылыми зерттеу бағыттары: * қазақ тілінің грамматикасы; * функционалды грамматика; * тіл мәдениеті; * қазақ тілін оқыту әдістемесі. Ғылыми еңбектері [[Моңғолия]], [[Ресей]], [[Украина]], [[Татарстан]], [[Қырғызстан]], [[Болгария]] және [[Ұлыбритания]]да жарық көрген. Ол 70-ке жуық ғылыми еңбектің, 1 оқу-әдістемелік құралдың және 4 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2011). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Пайдаланылған әдебиеттер == * Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014. [[Санат:1972 жылы туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Қазақстан педагогтері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің түлектері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] 21choi7y9td7c8n8eyk3wez9x4uz2ht 0 784131 3636786 3636339 2026-07-30T04:26:14Z RaiymbekZh 170385 3636786 wikitext text/x-wiki {{Әуе апаты|Атауы=Балқаштағы Ли-2 ұшақ апаты|Уақыты=12:50 ([[UTC+5|Қазақ КСР уақытымен]])|Дата=[[30 қыркүйек]] [[1948 жыл|1948]]|Себебі=Әуе кеңістігін жоғалту|Апат орны=Балқаштан 39 км|Қайтыс болғандар=15|Модель=Ли-2|Әуекомпаниясы=[[Аэрофлот]]|Ұшып шыққан пункті=[[Алматы]]|Жолдағы аялдамасы=[[Балқаш]]|Келу пункті=[[Мәскеу]]|Борттық нөмір=СССР-Л4304|Шыққан жылы=[[3 желтоқсан]] [[1946 жыл|1946]]|Сипаты=Апат ұшақтың орталық бөліктің оң жағының ауада кенеттен бұзылуының және төмен биіктікте оң жақ жазықтықтың сынуының нәтижесінде болды|Координаттары=[https://2gis.ru/geo/74.885929,47.206218 47.206218, 74.885929]|Жолаушылар=11|Экипаж саны=4}} '''Балқаштағы Ли-2 ұшақ апаты''' — [[1948 жыл|1948 жылғы]] [[30 қыркүйек]] күні болған [[Ли-2]] ұшақ апаты<ref name=":0">[https://www.airdisaster.ru/database.php?id=2252 30.09.1948 Ли-2 ұшақ апаты]</ref><ref name=":1">[https://aviation-safety.net/wikibase/336602 Thursday, September 30, 1948]</ref>. == Ұшақ == Ұшақ Ли-2 (Лисунов-2) типтес болған<ref name=":1" />. Борттық нөмері СССР-Л4304. 1946 жылғы 3 желтоқсан күні шығарылған<ref name=":0" />. == Экипаж және жолаушылар == Апат болған күнгі экипаждың есімі белгісіз болып қалады. Бортта 14 жолаушы, 4 экипаж және 978 кг жүк пен пошта болған. Ұшақ Балқаш әуежайына Мәскеу уақыты бойынша таңғы сағат 5:28-де қонды. Үш жолаушы түсірілді<ref name=":0" />. Жолаушылардың ішінде: * [[Кәрім Мыңбаев]] — Қазақстандағы алғашқы биология ғылымдарының докторы, көрнекті генетик және селекционер; * [[Қылыш Бабаев]] — Егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры. * [[Александр Солодовников]] — Қазақ филиалы ВАСХНИЛ Президиумының мүшесі; * [[Шаймерден Наурызбаев]] — Мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының директоры. * [[Нығмет Нұғманов]] — Республикалық картоп-көкөніс тәжірибе станциясының директоры болған. == Барысы == Қазақ КСР Азаматтық әуе флоты басқармасының 25-көлік авиациялық жасағының экипажы Алматы – Мәскеу бағытындағы №60 рейсті орындады. Ұшу бағыты бойынша [[Балқаш]], [[Қарағанды]], [[Қостанай]], [[Челябі]] және [[Қазан (қала)|Қазан]] әуежайларында аралық қонулар көзделген болатын. Қарағандыдағы ауа райы ұшу минимумынан төмен болғандықтан - 10 баллдық қабатты-жаңбырлы бұлттылық, бұлттардың төменгі шеті 100 м, көріну қашықтығы 4–10 км болған, ұшып шығу кейінге қалдырылды. Мәскеу уақытымен сағат 09:00-де жаңа метеомәлімет алынды - 300–600 м биіктіктегі қабатты-будақ бұлттылық, көріну қашықтығы 10 км, сондай-ақ Қарағанды әуежайынан ұшақты қабылдауға рұқсат берілді. Балқаш – Қарағанды бағытындағы ауа райында 10 баллдық қабатты-будақ, қабатты-жаңбырлы және үзілмелі қабатты бұлттылық, бұлттардың биіктігі 200–300 м, кей жерлерде жаңбыр жауып, бұлттардың төменгі шеті 100 м-ге дейін түсіп, көріну қашықтығы 4 км болды, ал жаңбырсыз аймақтарда көріну 10 км-ден астам еді. [[Қарғалы ауданы]]нда таулар бұлтпен толық жабылған. Биіктіктегі жел солтүстік-батыстан 50–60 км/сағ жылдамдықпен соқты. Ауа райының жақсаруы күтілді. Осы мәліметтерге сүйене отырып, Балқаш әуежайының бастығы экипажды және тағы екі әуе кемесін Қарағанды әуежайына ұшыру туралы шешім қабылдады. Ұшақ Мәскеу уақытымен 09:43-те магниттік курс 315° бойынша ұшып шықты. 7–8 минуттан кейін Балқаш әуежайының диспетчерінің мәліметі бойынша, әуе кемесінің командирі: «Бортта бәрі қалыпты» деп хабарлап, екінші байланыс арнасына ауысуға рұқсат сұрады. Алайда екінші арнамен байланыс орнатылмады. Осыдан кейін экипаж бұдан былай байланысқа шықпады, ал ұшақ Қарағанды әуежайына да, қосалқы әуеайлақтардың ешқайсысына да қонған жоқ. == Іздеу жұмыстары == Қарағанды әуежайында Ли-2 ұшағы көрінбей қалғаннан кейін үш сағаттан соң іздеу басталды. [[10 қазан]] күні Мәскеу уақытымен сағат 06:30-да ұшақ Балқаш әуежайынан солтүстік-батысқа қарай 39 км жерде (Қоңырат ауданы), ұшу бағыты бойындағы ашық, тегіс, тастақты жерде толық қираған күйінде табылды. Экипаж мүшелері мен жолаушылардың барлығы қаза тапқан. Оң жақ қанат аударылған күйінде ұшақтың оң жақ қозғалтқышымен жерге алғаш соғылған орнынан және сынықтардың шашырай бастаған жерінен оңтүстік емес, оң жаққа қарай 150 метр қашықтықта табылды. Қанат центропланға бекітілген жеріндегі қаптамасы бойымен үзіліп кеткен. Қанатта елеулі зақымдар, деформациялар немесе өрт іздері анықталған жоқ. Қанат табылған орыннан 150 метр бұрын, ұшу бағытының оң жағында, оң жақ қанаттағы қону-шамының әйнек сынықтары табылды. == Тергеу == Сараптамалық комиссияның қорытындысы бойынша, ұшақтың қирауы жерге өте жақын биіктікте, қону жылдамдығынан едәуір жоғары жылдамдықпен ұшу кезінде ұшақты күрт көлденең қалыпқа шығаруға әрекет жасау барысында ауада болған. Ұшақтың қирауы шамадан тыс жүктеменің салдарынан оң жақ қанатының үзіліп кетуінен басталған. Қанат үзілген кезде қозғалтқыш тірегінің төменгі оң жақ бекіту торабы жұлынып, қанатпен бірге қалған. Қозғалтқыш жұмыс істеп тұрған кезде төменгі оң жақ тірек торабының үзілуі жоғарғы бекіту тораптарының бұзылуына және қозғалтқыштың оң жақ шасси гондоласының астына салбырап қалуына әкелген. Соның салдарынан май және жанармай құбырлары бүлініп, қозғалтқыш жерге соғылған сәтке дейін жұмысын жалғастырғандықтан өрт шыққан. Оң жақ қанаты үзілгеннен кейін ұшақ бойлық осьтің айналасында айналып, оң жақ қозғалтқышымен жерге қатты соғылған. Осы соққының нәтижесінде оң жақ қозғалтқыш центропланнан ажырап, соққы орнынан 8 метр қашықтықта қалған. Ұшақ айналуын жалғастыра отырып, оң жақ бүйірімен алға қарай қозғалған, центроплан қирап, кейін аударылған күйде сол жақ қозғалтқышымен жерге соғылған. Осыдан кейін сол жақ қанат та қираған. Төгілген жанармай тұтанып кеткен. Ұшақтың жоғары жылдамдықпен қатты тастақты жерге соғылуы салдарынан ол оң жақ қанаттан басқа бөліктерінің барлығы дерлік ұсақ бөлшектерге бөлініп кеткен. Жерге жақындаған кезде ұшақ экипаждың басқаруында болған және маршрут осіне шамамен 90° бұрышпен түзу бағытта қозғалған. Жермен соқтығысу аз ғана бұрышпен, сырғанай соғылу сипатында болған. Мұндай жағдай тек ұшқыштың ұшақты жерге қондыру алдындағыдай көлденең қалыпқа келтіруге әрекет жасаған кезінде ғана болуы мүмкін. Егер ұшақ басқарылмай құлаған болса, жерге жақындау траекториясы көлденең ұшуға жақын режимнен мүлде өзгеше болар еді. Экипаждың қозғалтқыштарды өшірмеуі ұшқыштың ұшақты көлденең ұшуға шығарып, ұшуды жалғастыруға үміттенгенін көрсетеді. Қанаттың үзілу орны мен оның деформациясының сипаты статикалық сынақтар кезінде ұшақты жоспарлы төмендеуден шығару жағдайында алынған нәтижелерге ұқсас. Осылайша, оң жақ қанаттың үзілуі ұшқыштың ұшақты көлденең ұшуға шығару мақсатында басқару тұтқасын өзіне қарай күрт тартуының салдарынан болуы мүмкін. Азаматтық әуе флоты ғылыми-зерттеу институтында жүргізілген ұшу сынақтарының нәтижелері бойынша, қанатты қирататын шамадағы артық жүктемені туғызу үшін басқару тұтқасына шамамен 60 кг күш түсіру қажет болған. Мұндай күшті, әсіресе апаттық жағдайда, қолдану әбден мүмкін. Қанат материалының шаршау белгілері анықталған жоқ. Ұшақтың пайдалану ресурсы әлі де жеткілікті болған және шамамен 500 сағатты құраған. Балқаш әуежайынан дәл осы бағытпен ұшып шыққан Ли-2 №4307 ұшағының экипажы (15–20 минут кейін) және басқа Ли-2 ұшағының экипажы (5–10 минут бұрын) бағыт бойында бұлттылықтың күрт төмендеуіне, жаңбырға және көрінудің нашарлауына тап болған. Бұлттарды жарып өткен кезде экипаждар күшті мұздануды және өте қарқынды шайқалуды байқаған. Экипаждардың мәліметтері бойынша, апат болған ауданында сағат 10:00–10:30 аралығында бұлттардың жоғарғы шекарасы 2000–2100 м, ал төменгі шекарасы 500–600 м болған. Жоғарыда баяндалғандардың негізінде комиссия оқиғаның ең ықтимал даму барысын былайша бағалайды: Балқаш әуежайынан ұшып шыққаннан кейін әуе кемесінің командирі бірден белгіленген эшелонға көтеріле бастаған. Бұлт ішінде ұшақ күшті мұздануға және қарқынды шайқалуға тап болған. Осындай жағдайда командир кеңістіктік бағдарын жоғалтуы немесе ұшақтың қалыпты басқарылуы бұзылуы мүмкін. Осыдан кейін ұшақ ұшқыштың еркінен тыс немесе оның шешімімен бұлттан жерге қарай төмендей бастаған. Бұлттан шыққан кезде ұшақ жерге қарай жоғары жылдамдықпен келе жатқан. Ұшақты көлденең қалыпқа келтіруге тырысқан ұшқыш басқару мүшелерін күрт қолданған, соның нәтижесінде ұшақ түзеле бастағанымен, жерге өте жақын қалған сәтте шамадан тыс артық жүктеменің әсерінен оң жақ қанаты үзіліп, ұшақ апатқа ұшыраған<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әуе апаттары]] [[Санат:1948 жылғы апаттар]] [[Санат:Қазақстандағы әуе апаттары]] 3y9h2fqch3osknqe87zlzjxqaq3jvni 3636787 3636786 2026-07-30T04:28:08Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3636787 wikitext text/x-wiki {{Әуе апаты|Атауы=Балқаштағы Ли-2 ұшақ апаты|Уақыты=12:50 ([[UTC+5|Қазақ КСР уақытымен]])|Дата=[[30 қыркүйек]] [[1948 жыл|1948]]|Себебі=Әуе кеңістігін жоғалту|Апат орны=Балқаштан 39 км|Қайтыс болғандар=15|Модель=Ли-2|Әуекомпаниясы=[[Аэрофлот]]|Ұшып шыққан пункті=[[Алматы]]|Жолдағы аялдамасы=[[Балқаш]]|Келу пункті=[[Мәскеу]]|Борттық нөмір=СССР-Л4304|Шыққан жылы=[[3 желтоқсан]] [[1946 жыл|1946]]|Сипаты=Апат ұшақтың орталық бөліктің оң жағының ауада кенеттен бұзылуының және төмен биіктікте оң жақ жазықтықтың сынуының нәтижесінде болды|Координаттары=[https://2gis.ru/geo/74.885929,47.206218 47.206218, 74.885929]|Жолаушылар=11|Экипаж саны=4|Суреті=Ps-84-nowarra135.jpg|Сурет атауы=Аэрофлоттың Ли-2 ұшағы}} '''Балқаштағы Ли-2 ұшақ апаты''' — [[1948 жыл|1948 жылғы]] [[30 қыркүйек]] күні болған [[Ли-2]] ұшақ апаты<ref name=":0">[https://www.airdisaster.ru/database.php?id=2252 30.09.1948 Ли-2 ұшақ апаты]</ref><ref name=":1">[https://aviation-safety.net/wikibase/336602 Thursday, September 30, 1948]</ref>. == Ұшақ == Ұшақ Ли-2 (Лисунов-2) типтес болған<ref name=":1" />. Борттық нөмері СССР-Л4304. 1946 жылғы 3 желтоқсан күні шығарылған<ref name=":0" />. == Экипаж және жолаушылар == Апат болған күнгі экипаждың есімі белгісіз болып қалады. Бортта 14 жолаушы, 4 экипаж және 978 кг жүк пен пошта болған. Ұшақ Балқаш әуежайына Мәскеу уақыты бойынша таңғы сағат 5:28-де қонды. Үш жолаушы түсірілді<ref name=":0" />. Жолаушылардың ішінде: * [[Кәрім Мыңбаев]] — Қазақстандағы алғашқы биология ғылымдарының докторы, көрнекті генетик және селекционер; * [[Қылыш Бабаев]] — Егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры. * [[Александр Солодовников]] — Қазақ филиалы ВАСХНИЛ Президиумының мүшесі; * [[Шаймерден Наурызбаев]] — Мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының директоры. * [[Нығмет Нұғманов]] — Республикалық картоп-көкөніс тәжірибе станциясының директоры болған. == Барысы == Қазақ КСР Азаматтық әуе флоты басқармасының 25-көлік авиациялық жасағының экипажы Алматы – Мәскеу бағытындағы №60 рейсті орындады. Ұшу бағыты бойынша [[Балқаш]], [[Қарағанды]], [[Қостанай]], [[Челябі]] және [[Қазан (қала)|Қазан]] әуежайларында аралық қонулар көзделген болатын. Қарағандыдағы ауа райы ұшу минимумынан төмен болғандықтан - 10 баллдық қабатты-жаңбырлы бұлттылық, бұлттардың төменгі шеті 100 м, көріну қашықтығы 4–10 км болған, ұшып шығу кейінге қалдырылды. Мәскеу уақытымен сағат 09:00-де жаңа метеомәлімет алынды - 300–600 м биіктіктегі қабатты-будақ бұлттылық, көріну қашықтығы 10 км, сондай-ақ Қарағанды әуежайынан ұшақты қабылдауға рұқсат берілді. Балқаш – Қарағанды бағытындағы ауа райында 10 баллдық қабатты-будақ, қабатты-жаңбырлы және үзілмелі қабатты бұлттылық, бұлттардың биіктігі 200–300 м, кей жерлерде жаңбыр жауып, бұлттардың төменгі шеті 100 м-ге дейін түсіп, көріну қашықтығы 4 км болды, ал жаңбырсыз аймақтарда көріну 10 км-ден астам еді. [[Қарғалы ауданы]]нда таулар бұлтпен толық жабылған. Биіктіктегі жел солтүстік-батыстан 50–60 км/сағ жылдамдықпен соқты. Ауа райының жақсаруы күтілді. Осы мәліметтерге сүйене отырып, Балқаш әуежайының бастығы экипажды және тағы екі әуе кемесін Қарағанды әуежайына ұшыру туралы шешім қабылдады. Ұшақ Мәскеу уақытымен 09:43-те магниттік курс 315° бойынша ұшып шықты. 7–8 минуттан кейін Балқаш әуежайының диспетчерінің мәліметі бойынша, әуе кемесінің командирі: «Бортта бәрі қалыпты» деп хабарлап, екінші байланыс арнасына ауысуға рұқсат сұрады. Алайда екінші арнамен байланыс орнатылмады. Осыдан кейін экипаж бұдан былай байланысқа шықпады, ал ұшақ Қарағанды әуежайына да, қосалқы әуеайлақтардың ешқайсысына да қонған жоқ. == Іздеу жұмыстары == Қарағанды әуежайында Ли-2 ұшағы көрінбей қалғаннан кейін үш сағаттан соң іздеу басталды. [[10 қазан]] күні Мәскеу уақытымен сағат 06:30-да ұшақ Балқаш әуежайынан солтүстік-батысқа қарай 39 км жерде (Қоңырат ауданы), ұшу бағыты бойындағы ашық, тегіс, тастақты жерде толық қираған күйінде табылды. Экипаж мүшелері мен жолаушылардың барлығы қаза тапқан. Оң жақ қанат аударылған күйінде ұшақтың оң жақ қозғалтқышымен жерге алғаш соғылған орнынан және сынықтардың шашырай бастаған жерінен оңтүстік емес, оң жаққа қарай 150 метр қашықтықта табылды. Қанат центропланға бекітілген жеріндегі қаптамасы бойымен үзіліп кеткен. Қанатта елеулі зақымдар, деформациялар немесе өрт іздері анықталған жоқ. Қанат табылған орыннан 150 метр бұрын, ұшу бағытының оң жағында, оң жақ қанаттағы қону-шамының әйнек сынықтары табылды. == Тергеу == Сараптамалық комиссияның қорытындысы бойынша, ұшақтың қирауы жерге өте жақын биіктікте, қону жылдамдығынан едәуір жоғары жылдамдықпен ұшу кезінде ұшақты күрт көлденең қалыпқа шығаруға әрекет жасау барысында ауада болған. Ұшақтың қирауы шамадан тыс жүктеменің салдарынан оң жақ қанатының үзіліп кетуінен басталған. Қанат үзілген кезде қозғалтқыш тірегінің төменгі оң жақ бекіту торабы жұлынып, қанатпен бірге қалған. Қозғалтқыш жұмыс істеп тұрған кезде төменгі оң жақ тірек торабының үзілуі жоғарғы бекіту тораптарының бұзылуына және қозғалтқыштың оң жақ шасси гондоласының астына салбырап қалуына әкелген. Соның салдарынан май және жанармай құбырлары бүлініп, қозғалтқыш жерге соғылған сәтке дейін жұмысын жалғастырғандықтан өрт шыққан. Оң жақ қанаты үзілгеннен кейін ұшақ бойлық осьтің айналасында айналып, оң жақ қозғалтқышымен жерге қатты соғылған. Осы соққының нәтижесінде оң жақ қозғалтқыш центропланнан ажырап, соққы орнынан 8 метр қашықтықта қалған. Ұшақ айналуын жалғастыра отырып, оң жақ бүйірімен алға қарай қозғалған, центроплан қирап, кейін аударылған күйде сол жақ қозғалтқышымен жерге соғылған. Осыдан кейін сол жақ қанат та қираған. Төгілген жанармай тұтанып кеткен. Ұшақтың жоғары жылдамдықпен қатты тастақты жерге соғылуы салдарынан ол оң жақ қанаттан басқа бөліктерінің барлығы дерлік ұсақ бөлшектерге бөлініп кеткен. Жерге жақындаған кезде ұшақ экипаждың басқаруында болған және маршрут осіне шамамен 90° бұрышпен түзу бағытта қозғалған. Жермен соқтығысу аз ғана бұрышпен, сырғанай соғылу сипатында болған. Мұндай жағдай тек ұшқыштың ұшақты жерге қондыру алдындағыдай көлденең қалыпқа келтіруге әрекет жасаған кезінде ғана болуы мүмкін. Егер ұшақ басқарылмай құлаған болса, жерге жақындау траекториясы көлденең ұшуға жақын режимнен мүлде өзгеше болар еді. Экипаждың қозғалтқыштарды өшірмеуі ұшқыштың ұшақты көлденең ұшуға шығарып, ұшуды жалғастыруға үміттенгенін көрсетеді. Қанаттың үзілу орны мен оның деформациясының сипаты статикалық сынақтар кезінде ұшақты жоспарлы төмендеуден шығару жағдайында алынған нәтижелерге ұқсас. Осылайша, оң жақ қанаттың үзілуі ұшқыштың ұшақты көлденең ұшуға шығару мақсатында басқару тұтқасын өзіне қарай күрт тартуының салдарынан болуы мүмкін. Азаматтық әуе флоты ғылыми-зерттеу институтында жүргізілген ұшу сынақтарының нәтижелері бойынша, қанатты қирататын шамадағы артық жүктемені туғызу үшін басқару тұтқасына шамамен 60 кг күш түсіру қажет болған. Мұндай күшті, әсіресе апаттық жағдайда, қолдану әбден мүмкін. Қанат материалының шаршау белгілері анықталған жоқ. Ұшақтың пайдалану ресурсы әлі де жеткілікті болған және шамамен 500 сағатты құраған. Балқаш әуежайынан дәл осы бағытпен ұшып шыққан Ли-2 №4307 ұшағының экипажы (15–20 минут кейін) және басқа Ли-2 ұшағының экипажы (5–10 минут бұрын) бағыт бойында бұлттылықтың күрт төмендеуіне, жаңбырға және көрінудің нашарлауына тап болған. Бұлттарды жарып өткен кезде экипаждар күшті мұздануды және өте қарқынды шайқалуды байқаған. Экипаждардың мәліметтері бойынша, апат болған ауданында сағат 10:00–10:30 аралығында бұлттардың жоғарғы шекарасы 2000–2100 м, ал төменгі шекарасы 500–600 м болған. Жоғарыда баяндалғандардың негізінде комиссия оқиғаның ең ықтимал даму барысын былайша бағалайды: Балқаш әуежайынан ұшып шыққаннан кейін әуе кемесінің командирі бірден белгіленген эшелонға көтеріле бастаған. Бұлт ішінде ұшақ күшті мұздануға және қарқынды шайқалуға тап болған. Осындай жағдайда командир кеңістіктік бағдарын жоғалтуы немесе ұшақтың қалыпты басқарылуы бұзылуы мүмкін. Осыдан кейін ұшақ ұшқыштың еркінен тыс немесе оның шешімімен бұлттан жерге қарай төмендей бастаған. Бұлттан шыққан кезде ұшақ жерге қарай жоғары жылдамдықпен келе жатқан. Ұшақты көлденең қалыпқа келтіруге тырысқан ұшқыш басқару мүшелерін күрт қолданған, соның нәтижесінде ұшақ түзеле бастағанымен, жерге өте жақын қалған сәтте шамадан тыс артық жүктеменің әсерінен оң жақ қанаты үзіліп, ұшақ апатқа ұшыраған<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әуе апаттары]] [[Санат:1948 жылғы апаттар]] [[Санат:Қазақстандағы әуе апаттары]] ma40c69vtkuaxqvirg1fl9c5h2qmcls 3636793 3636787 2026-07-30T04:40:41Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3636793 wikitext text/x-wiki {{Әуе апаты|Атауы=Балқаштағы Ли-2 ұшақ апаты|Уақыты=12:50 ([[UTC+5|Қазақ КСР уақытымен]])|Дата=[[30 қыркүйек]] [[1948 жыл|1948]]|Себебі=Әуе кеңістігін жоғалту|Апат орны=Балқаштан 39 км|Қайтыс болғандар=15|Модель=Ли-2|Әуекомпаниясы=[[Аэрофлот]]|Ұшып шыққан пункті=[[Алматы]]|Жолдағы аялдамасы=[[Балқаш]]|Келу пункті=[[Мәскеу]]|Борттық нөмір=СССР-Л4304|Шыққан жылы=[[3 желтоқсан]] [[1946 жыл|1946]]|Сипаты=Апат ұшақтың орталық бөліктің оң жағының ауада кенеттен бұзылуының және төмен биіктікте оң жақ жазықтықтың сынуының нәтижесінде болды|Координаттары=[https://2gis.ru/geo/74.885929,47.206218 47.206218, 74.885929]|Жолаушылар=11|Экипаж саны=4|Суреті=|Сурет атауы=|Әуе кемесінің суреті=Ps-84-nowarra135.jpg|Әуе кемесі суретінің тақырыбы=Аэрофлоттың Ли-2 ұшағы}} '''Балқаштағы Ли-2 ұшақ апаты''' — [[1948 жыл|1948 жылғы]] [[30 қыркүйек]] күні болған [[Ли-2]] ұшақ апаты<ref name=":0">[https://www.airdisaster.ru/database.php?id=2252 30.09.1948 Ли-2 ұшақ апаты]</ref><ref name=":1">[https://aviation-safety.net/wikibase/336602 Thursday, September 30, 1948]</ref>. == Ұшақ == Ұшақ Ли-2 (Лисунов-2) типтес болған<ref name=":1" />. Борттық нөмері СССР-Л4304. 1946 жылғы 3 желтоқсан күні шығарылған<ref name=":0" />. == Экипаж және жолаушылар == Апат болған күнгі экипаждың есімі белгісіз болып қалады. Бортта 14 жолаушы, 4 экипаж және 978 кг жүк пен пошта болған. Ұшақ Балқаш әуежайына Мәскеу уақыты бойынша таңғы сағат 5:28-де қонды. Үш жолаушы түсірілді<ref name=":0" />. Жолаушылардың ішінде: * [[Кәрім Мыңбаев]] — Қазақстандағы алғашқы биология ғылымдарының докторы, көрнекті генетик және селекционер; * [[Қылыш Бабаев]] — Егіншілік ғылыми-зерттеу институтының директоры. * [[Александр Солодовников]] — Қазақ филиалы ВАСХНИЛ Президиумының мүшесі; * [[Шаймерден Наурызбаев]] — Мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының директоры. * [[Нығмет Нұғманов]] — Республикалық картоп-көкөніс тәжірибе станциясының директоры болған. == Барысы == Қазақ КСР Азаматтық әуе флоты басқармасының 25-көлік авиациялық жасағының экипажы Алматы – Мәскеу бағытындағы №60 рейсті орындады. Ұшу бағыты бойынша [[Балқаш]], [[Қарағанды]], [[Қостанай]], [[Челябі]] және [[Қазан (қала)|Қазан]] әуежайларында аралық қонулар көзделген болатын. Қарағандыдағы ауа райы ұшу минимумынан төмен болғандықтан - 10 баллдық қабатты-жаңбырлы бұлттылық, бұлттардың төменгі шеті 100 м, көріну қашықтығы 4–10 км болған, ұшып шығу кейінге қалдырылды. Мәскеу уақытымен сағат 09:00-де жаңа метеомәлімет алынды - 300–600 м биіктіктегі қабатты-будақ бұлттылық, көріну қашықтығы 10 км, сондай-ақ Қарағанды әуежайынан ұшақты қабылдауға рұқсат берілді. Балқаш – Қарағанды бағытындағы ауа райында 10 баллдық қабатты-будақ, қабатты-жаңбырлы және үзілмелі қабатты бұлттылық, бұлттардың биіктігі 200–300 м, кей жерлерде жаңбыр жауып, бұлттардың төменгі шеті 100 м-ге дейін түсіп, көріну қашықтығы 4 км болды, ал жаңбырсыз аймақтарда көріну 10 км-ден астам еді. [[Қарғалы ауданы]]нда таулар бұлтпен толық жабылған. Биіктіктегі жел солтүстік-батыстан 50–60 км/сағ жылдамдықпен соқты. Ауа райының жақсаруы күтілді. Осы мәліметтерге сүйене отырып, Балқаш әуежайының бастығы экипажды және тағы екі әуе кемесін Қарағанды әуежайына ұшыру туралы шешім қабылдады. Ұшақ Мәскеу уақытымен 09:43-те магниттік курс 315° бойынша ұшып шықты. 7–8 минуттан кейін Балқаш әуежайының диспетчерінің мәліметі бойынша, әуе кемесінің командирі: «Бортта бәрі қалыпты» деп хабарлап, екінші байланыс арнасына ауысуға рұқсат сұрады. Алайда екінші арнамен байланыс орнатылмады. Осыдан кейін экипаж бұдан былай байланысқа шықпады, ал ұшақ Қарағанды әуежайына да, қосалқы әуеайлақтардың ешқайсысына да қонған жоқ. == Іздеу жұмыстары == Қарағанды әуежайында Ли-2 ұшағы көрінбей қалғаннан кейін үш сағаттан соң іздеу басталды. [[10 қазан]] күні Мәскеу уақытымен сағат 06:30-да ұшақ Балқаш әуежайынан солтүстік-батысқа қарай 39 км жерде (Қоңырат ауданы), ұшу бағыты бойындағы ашық, тегіс, тастақты жерде толық қираған күйінде табылды. Экипаж мүшелері мен жолаушылардың барлығы қаза тапқан. Оң жақ қанат аударылған күйінде ұшақтың оң жақ қозғалтқышымен жерге алғаш соғылған орнынан және сынықтардың шашырай бастаған жерінен оңтүстік емес, оң жаққа қарай 150 метр қашықтықта табылды. Қанат центропланға бекітілген жеріндегі қаптамасы бойымен үзіліп кеткен. Қанатта елеулі зақымдар, деформациялар немесе өрт іздері анықталған жоқ. Қанат табылған орыннан 150 метр бұрын, ұшу бағытының оң жағында, оң жақ қанаттағы қону-шамының әйнек сынықтары табылды. == Тергеу == Сараптамалық комиссияның қорытындысы бойынша, ұшақтың қирауы жерге өте жақын биіктікте, қону жылдамдығынан едәуір жоғары жылдамдықпен ұшу кезінде ұшақты күрт көлденең қалыпқа шығаруға әрекет жасау барысында ауада болған. Ұшақтың қирауы шамадан тыс жүктеменің салдарынан оң жақ қанатының үзіліп кетуінен басталған. Қанат үзілген кезде қозғалтқыш тірегінің төменгі оң жақ бекіту торабы жұлынып, қанатпен бірге қалған. Қозғалтқыш жұмыс істеп тұрған кезде төменгі оң жақ тірек торабының үзілуі жоғарғы бекіту тораптарының бұзылуына және қозғалтқыштың оң жақ шасси гондоласының астына салбырап қалуына әкелген. Соның салдарынан май және жанармай құбырлары бүлініп, қозғалтқыш жерге соғылған сәтке дейін жұмысын жалғастырғандықтан өрт шыққан. Оң жақ қанаты үзілгеннен кейін ұшақ бойлық осьтің айналасында айналып, оң жақ қозғалтқышымен жерге қатты соғылған. Осы соққының нәтижесінде оң жақ қозғалтқыш центропланнан ажырап, соққы орнынан 8 метр қашықтықта қалған. Ұшақ айналуын жалғастыра отырып, оң жақ бүйірімен алға қарай қозғалған, центроплан қирап, кейін аударылған күйде сол жақ қозғалтқышымен жерге соғылған. Осыдан кейін сол жақ қанат та қираған. Төгілген жанармай тұтанып кеткен. Ұшақтың жоғары жылдамдықпен қатты тастақты жерге соғылуы салдарынан ол оң жақ қанаттан басқа бөліктерінің барлығы дерлік ұсақ бөлшектерге бөлініп кеткен. Жерге жақындаған кезде ұшақ экипаждың басқаруында болған және маршрут осіне шамамен 90° бұрышпен түзу бағытта қозғалған. Жермен соқтығысу аз ғана бұрышпен, сырғанай соғылу сипатында болған. Мұндай жағдай тек ұшқыштың ұшақты жерге қондыру алдындағыдай көлденең қалыпқа келтіруге әрекет жасаған кезінде ғана болуы мүмкін. Егер ұшақ басқарылмай құлаған болса, жерге жақындау траекториясы көлденең ұшуға жақын режимнен мүлде өзгеше болар еді. Экипаждың қозғалтқыштарды өшірмеуі ұшқыштың ұшақты көлденең ұшуға шығарып, ұшуды жалғастыруға үміттенгенін көрсетеді. Қанаттың үзілу орны мен оның деформациясының сипаты статикалық сынақтар кезінде ұшақты жоспарлы төмендеуден шығару жағдайында алынған нәтижелерге ұқсас. Осылайша, оң жақ қанаттың үзілуі ұшқыштың ұшақты көлденең ұшуға шығару мақсатында басқару тұтқасын өзіне қарай күрт тартуының салдарынан болуы мүмкін. Азаматтық әуе флоты ғылыми-зерттеу институтында жүргізілген ұшу сынақтарының нәтижелері бойынша, қанатты қирататын шамадағы артық жүктемені туғызу үшін басқару тұтқасына шамамен 60 кг күш түсіру қажет болған. Мұндай күшті, әсіресе апаттық жағдайда, қолдану әбден мүмкін. Қанат материалының шаршау белгілері анықталған жоқ. Ұшақтың пайдалану ресурсы әлі де жеткілікті болған және шамамен 500 сағатты құраған. Балқаш әуежайынан дәл осы бағытпен ұшып шыққан Ли-2 №4307 ұшағының экипажы (15–20 минут кейін) және басқа Ли-2 ұшағының экипажы (5–10 минут бұрын) бағыт бойында бұлттылықтың күрт төмендеуіне, жаңбырға және көрінудің нашарлауына тап болған. Бұлттарды жарып өткен кезде экипаждар күшті мұздануды және өте қарқынды шайқалуды байқаған. Экипаждардың мәліметтері бойынша, апат болған ауданында сағат 10:00–10:30 аралығында бұлттардың жоғарғы шекарасы 2000–2100 м, ал төменгі шекарасы 500–600 м болған. Жоғарыда баяндалғандардың негізінде комиссия оқиғаның ең ықтимал даму барысын былайша бағалайды: Балқаш әуежайынан ұшып шыққаннан кейін әуе кемесінің командирі бірден белгіленген эшелонға көтеріле бастаған. Бұлт ішінде ұшақ күшті мұздануға және қарқынды шайқалуға тап болған. Осындай жағдайда командир кеңістіктік бағдарын жоғалтуы немесе ұшақтың қалыпты басқарылуы бұзылуы мүмкін. Осыдан кейін ұшақ ұшқыштың еркінен тыс немесе оның шешімімен бұлттан жерге қарай төмендей бастаған. Бұлттан шыққан кезде ұшақ жерге қарай жоғары жылдамдықпен келе жатқан. Ұшақты көлденең қалыпқа келтіруге тырысқан ұшқыш басқару мүшелерін күрт қолданған, соның нәтижесінде ұшақ түзеле бастағанымен, жерге өте жақын қалған сәтте шамадан тыс артық жүктеменің әсерінен оң жақ қанаты үзіліп, ұшақ апатқа ұшыраған<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әуе апаттары]] [[Санат:1948 жылғы апаттар]] [[Санат:Қазақстандағы әуе апаттары]] ngpfrbj2bvqutmmg2xcobfj76690ik7 0 784134 3636834 3636124 2026-07-30T06:46:51Z 1nter pares 146705 3636834 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China CITIC Bank Corporation Limited |логотипі = |суреті = ChinaCITICBankHangzhou.jpg |сурет атауы = Банктің [[Ханчжоу]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SSE: 601998<br>SEHK: 998 |қызметі = |құрылды = [[1987 жыл|1987]] |құрушы = |орналасуы = {{Байрақ|Қытай}}: [[Бейжің]] |басты адамдары = Ли Цинпин (директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Фан Хэин (президент және [[бас атқарушы директор]]) |саласы = банк ісі |өнімі = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} RMB 544,57 млрд<br><small>$83,52 млрд (2020)</small><ref name="ar2020" /> |айналым = {{өсім}} RMB 195,4 млрд<br><small>$29,97 млрд (2020)</small><ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Report 2020|url=https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2021/0429/2021042901706.pdf|date=2021-04-29|publisher=China CITIC Bank Corporation Limited|access-date=2021-07-07|language=en|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184644/https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2021/0429/2021042901706.pdf|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} RMB 57,857 млрд<br><small>$8,87 млрд (2020)</small><ref name="ar2020" /> |таза табысы = {{өсім}} RMB 48,98 млрд<br><small>$7,51 млрд (2020)</small><ref name="ar2020" /> |активтер = {{өсім}} RMB 7,511 трлн<br><small>$1,152 трлн (2020)</small><ref name="ar2020" /> |капитализация = RMB 219,3 млрд<br><small>$33,6 млрд (07.07.2021)</small><ref>{{cite web|title=601998.SS - China CITIC Bank Corporation Limited Profile|url=https://www.reuters.com/companies/601998.SS|access-date=2021-07-07|publisher=[[Reuters]]|language=en|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184601/https://www.reuters.com/companies/601998.SS|url-status=live}}</ref> |қызметкерлер саны = 58 979 <small>(2020)</small><ref name="ar2020" /> |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers|PricewaterhouseCoopers Zhong Tian LLP]] |сайты = |Ортаққор = }} '''China CITIC Bank''' (CNCB) — мемлекеттік [[CITIC Limited]] конгломератының еншілес құрылымы болып табылатын қытайлық банк. Конгломерат банк акцияларының 66%-ына иелік етеді. 2017 жылғы жағдай бойынша активтер көлемі бойынша әлемдегі 41-ші (Қытайдағы 13-ші) ірі банк болды.<ref>{{cite web|title=Top 100 Banks in th World|url=https://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets/|publisher=Relbanks.com|access-date=2018-12-23|language=en|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170514/https://www.relbanks.com/worlds-top-banks/assets/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=China CITIC Bank|url=https://www.relbanks.com/asia/china/china-citic-bank|publisher=Relbanks.com|access-date=2019-06-23|language=en|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719030537/https://www.relbanks.com/asia/china/china-citic-bank|url-status=live}}</ref> == Тарихы == China International Trust and Investment Corporation (CITIC) тобы 1979 жылы құрылды. 1985 жылы оның құрамында банк бөлімшесі құрылып, екі жылдан кейін ол China CITIC Bank атты дербес құрылымға айналды. 2007 жылы банк акциялары Гонконг және Шанхай қор биржаларында орналастырылды. Бұл 2007 жылғы ең ірі [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] болып, нәтижесінде 5,4 миллиард АҚШ доллары тартылды.<ref>{{cite web|url=https://uk.reuters.com/article/china-citic-idUKNOA72273320070427|title=China CITIC Bank in world's largest IPO this year|publisher=Reuters|lang=en|date=2007-04-27|author=Tony Munroe, George Chen|access-date=2019-06-30|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719030537/https://uk.reuters.com/article/china-citic-idUKNOA72273320070427|url-status=live}}</ref> 2014 жылы компания [[CITIC Limited]]-тің қарамағына берілді.<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/business/companies/article/1524833/citics-shift-hong-kong-seen-role-model-other-mainland-soes|title=Citic's shift to Hong Kong seen as role model for other mainland SOEs|publisher=South China Morning Post|lang=en|date=2014-06-04|access-date=2019-06-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701025205/https://www.scmp.com/business/companies/article/1524833/citics-shift-hong-kong-seen-role-model-other-mainland-soes|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/business/companies/article/1524865/citic-pacific-shareholders-approve-landmark-deal|title=Citic Pacific shareholders approve landmark deal|publisher=South China Morning Post|lang=en|date=2014-06-04|author=Ray Chan|access-date=2019-06-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701023653/https://www.scmp.com/business/companies/article/1524865/citic-pacific-shareholders-approve-landmark-deal|url-status=live}}</ref> 2018 жылдың сәуірінде China CITIC Bank қазақстандық Altyn Bank банкінің бақылау пакетін (50,1%) сатып алды. Бұл банк 1998 жылы [[HSBC]]-тің еншілес құрылымы ретінде құрылған, ал 2014 жылы Қазақстанның ең ірі банкі Halyk Bank-ке сатылған болатын. Halyk акциялардың 40%-ын өзінде сақтап қалды, ал қалған 9,9%-ын қытайлық темекі корпорациясы (China Tobacco Corporation) сатып алды. Altyn Bank активтері шамамен 1,2 миллиард АҚШ долларын құрайды.<ref>{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/news/china-citic-bank-outlines-big-104948411.html?_guc_consent_skip=1562122521|title=China Citic Bank outlines big ambitions for new Kazakh unit|publisher=finance.yahoo.com|lang=en|date=2018-06-15|author=Olzhas Auyezov|access-date=2019-06-30}}</ref> 2023 жылғы маусымның соңына қарай China CITIC Bank 5,38 триллион юань (748,4 миллиард АҚШ доллары) сомасына несие берді, бұл 2022 жылдың соңындағы көрсеткіштен 4,41%-ға жоғары болды.<ref>{{cite web|title=В первом полугодии 2023 года China CITIC Bank выдал больше кредитов|url=http://russian.people.com.cn/n3/2023/0828/c31518-20064094.html|publisher=Жэньминь Жибао|access-date=2023-08-28|archive-date=2023-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230828112843/http://russian.people.com.cn/n3/2023/0828/c31518-20064094.html|url-status=live}}</ref> == Басшылығы == * Ли Цинпин 2016 жылғы шілдеден бастап China CITIC Bank Corporation директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарады. Сонымен қатар ол CITIC Group құрамындағы бірқатар басқа құрылымдарда да жоғары лауазымдарды иеленеді: CITIC Group-тың атқарушы директоры, CITIC Limited-тің бас басқарушысының орынбасары, CITIC International Financial Holdings директорлар кеңесінің төрағасы және CITIC-Prudential Life Insurance Company директорлар кеңесі төрағасының орынбасары. * Фан Хэин 2019 жылғы 27 ақпаннан бастап президент және бас атқарушы директор ([[CEO]]) қызметін атқарады. Сонымен қатар ол CNCB (Hong Kong) Investment Limited, China CITIC Bank International Limited және CITIC International Financial Holdings директорлар кеңестерінің мүшесі болып табылады.<ref>{{cite web|title=China Citic Bank Corp Ltd (601998.SS) - Company Officers|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/company-officers/601998.SS|access-date=2019-07-03|publisher=[[Reuters]]|language=en|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719030604/https://www.reuters.com/finance/stocks/company-officers/601998.SS|url-status=live}}</ref> == Қызметі == 2020 жылдың соңындағы жағдай бойынша банктің ҚХР-дың 155 қаласында орналасқан 1405 бөлімшесі болды. Олар 630 мың корпоративтік және 88,32 миллион бөлшек клиентке қызмет көрсетті. 2020 жылғы жағдай бойынша банк 92,6 миллион кредиттік карта шығарды.<ref name="ar2020" /> 2020 жылы банктің 7,5 триллион юань көлеміндегі активтерінің 4,47 триллион юаны берілген несиелерге, ал 2,1 триллион юаны қаржылық инвестицияларға тиесілі болды. Міндеттемелерінің ішінде 4,528 триллион юаны клиенттерден қабылданған депозиттерді, тағы 1,16 триллион юаны банктер мен басқа да қаржы институттарынан қабылданған депозиттерді құрады. Банк активтерінің шамамен 95%-ы ҚХР-ға (Гонконг пен Макаоны қоса алғанда) тиесілі болды.<ref name="ar2020" /> Түсім құрылымында 77%-ын таза пайыздық табыс құрады (пайыздық кіріс — 298 миллиард юань, пайыздық шығыс — 147 миллиард юань). Түсімнің жартысына жуығы (46%) корпоративтік клиенттермен жұмыстан түсті, 41%-ы бөлшек банк қызметіне тиесілі болды, ал қалған бөлігі қаржы нарықтарындағы қызметтен түсті.<ref name="ar2020" /> {| class="wikitable" |+ Қытай юанімен берілген қаржылық көрсеткіштер, млрд<ref name="ar2020" /><ref>{{cite web|title=Annual Report 2008|url=https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2009/0430/ltn20090430019.pdf|date=2009-04-30|publisher=China CITIC Bank Corporation Limited|access-date=2019-07-03|language=en|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719030551/https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2009/0430/ltn20090430019.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2013|url=https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2014/0425/ltn201404251497.pdf|date=2014-04-25|publisher=China CITIC Bank Corporation Limited|access-date=2019-07-03|language=en|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719030546/https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2014/0425/ltn201404251497.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="ar2018">{{cite web|title=Annual Report 2018|url=https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2019/0429/ltn20190429483.pdf|date=2019-04-29|publisher=China CITIC Bank Corporation Limited|access-date=2021-07-07|language=en|archive-date=2022-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223155459/https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2019/0429/ltn20190429483.pdf|url-status=live}}</ref> ! !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 11,15 || 13,66 || 17,93 || 27,96 || 40,37 || 40,98 || 56,36 || 77,09 || 89,71 || 104,8 || 124,8 || 145,5 || 154,2 || 157,2 || 165,8 || 187,9 || 195,4 |- | Таза пайда || 2,427 || 3,083 || 3,858 || 8,322 || 13,35 || 14,32 || 21,51 || 30,82 || 31,03 || 39,18 || 40,69 || 41,16 || 41,63 || 42,57 || 44,51 || 48,02 || 48,98 |- | Активтері || 495,4 || 594,6 || 706,7 || 1011 || 1188 || 1775 || 2081 || 2766 || 2960 || 3641 || 4139 || 5122 || 5931 || 5678 || 6067 || 6750 || 7511 |- | Меншікті капиталы || 10,76 || 23,22 || 31,69 || 84,09 || 95,66 || 102,8 || 120,2 || 174,5 || 198,4 || 225,6 || 259,7 || 317,7 || 379,2 || 399,6 || 436,7 || 517,3 || 544,6 |} == Еншілес компаниялары == [[Сурет:20210703 A branch of CITIC Bank in Zhengzhou.jpg|thumb|Чжэнчжоудағы CITIC Bank бөлімшесі]] * CITIC International Financial Holdings Corporation Limited — 1986 жылы сатып алынған гонконгтік Ka Wah Bank негізінде құрылған; қызметін негізінен [[CITIC Bank International]] арқылы жүзеге асырады; холдингтің екінші құрамдас бөлігі — CITIC International Assets Management Limited — ірі жеке капиталдарды басқарумен айналысады (оған холдингтің HK$366 млрд көлеміндегі активтерінің 1%-дан азы тиесілі). * CNCB (Hong Kong) Investment Co., Ltd. — активтері 21,9 миллиард юаньды құрайтын [[инвестициялық банк]]; 1984 жылы құрылған. * CITIC Financial Leasing Co., Ltd. — 2015 жылы құрылған [[лизинг]]тік компания; активтері 50 миллиард юаньды құрайды; негізінен күн батареяларын сатып алу және оларды лизингке берумен айналысады. * Zhejiang Lin’an CITIC Rural Bank Limited * CITIC aiBank Corporation Limited — 2017 жылдың соңында Baidu компаниясымен бірлесіп құрылған [[Интернет-банкинг|интернет-банк]] (оған акциялардың 30%-ы тиесілі); жұмысының алғашқы жылында активтері 35,9 миллиард юаньға жетіп, клиенттер саны 12 миллионды құрады. * JSC Altyn Bank — акцияларының 50,1%-ы CITIC Bank-ке тиесілі қазақстандық банк. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:CSI 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Бұрын SSE 50 индексіне кірген компаниялар]] [[Санат:CITIC Group]] [[Санат:1987 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1987 жылы құрылған қытай компаниялары]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:Штаб-пәтері Қытайда орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Шанхай қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:H санатындағы акциялар]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:1987 жылғы Бейжің]] lencvrqq9rfq4tk9hkkhza5stx58qxl 0 784208 3636676 3636426 2026-07-29T12:23:17Z Sagzhan 29953 /* Алғышарттары */ 3636676 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Сығанақ шайқасы (1427) |бөлім = Алтын Ордадағы тақ үшін күрес |сурет = |сурет атауы = Сығанақ шайқасы |дата = 1427 жыл |орын = [[Сығанақ]], Дешті Қыпшақ |себеп = [[Барақ хан]]ның Сырдария бойындағы қалаларды [[Темір әулеті]]нен қайтаруға ұмтылысы |нәтиже = Барақ ханның шешуші жеңісі |статусы = Аяқталды |өзгерістер = Сығанақ Барақ ханның қолына өтті; Ұлықбектің Дешті Қыпшақтағы ықпалы әлсіреді |қарсылас1 = [[Алтын Орда]] |қарсылас2 = [[Темір әулеті]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Барақ хан]] |командир2 = [[Ұлықбек]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = Белгісіз |күштер2 = Белгісіз |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = Белгісіз |шығындар2 = Белгісіз |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = Белгісіз |азаматтық шығындар = Белгісіз |ортаққор = |ескерту = Шайқаста Барақ хан Ұлықбектің әскерін талқандап, Сығанақ қаласын қайтарып алды. Бұл жеңістен кейін Сығанақ Барақ ханның астанасына айналып, оның Ақ Орда мен Алтын Ордадағы билігін күшейтті. }} '''Сығанақ шайқасы''' — [[Барақ хан]] мен [[Ұлықбек]] әскерлері арасында [[Сығанақ]] қаласының маңында болған қарулы шайқас.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstanhistory.com/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=Qazaqstan Tarihy |access-date=2026-07-29}}</ref> == Алғышарттары == Парсы тарихшысы [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]нің «''Екі бақытты жұлдыздың тууы және екі теңіздің тоғысуы''» атты еңбегіне сәйкес, 1419 жылы Жошы ұлысынан кеткен Барақ оғлан Ұлықбек-гүргеннің сарайына келді. Ұлықбек оны құрметпен қабылдап, сый-сияпат көрсетіп, сарай әмірлерінің қатарына қосты.<ref>{{cite web |url=https://www.iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Бұл Ұлықбек үшін Мауераннахрдың солтүстік шекараларының қауіпсіздігін нығайту тұрғысынан маңызды болды. Барақ пен Ұлықбек арасындағы байланыс оның «қазақшылық» кезеңінде де жалғасты. 1420 жылдың қыркүйегінде [[Самарқан]]ға Барақтың елшісі Сопы оғлан келіп, Ұлықбекке бағалы сыйлықтар тапсырды. Бұл Барақтың өз қамқоршысынан неғұрлым белсенді қолдау алуға ұмтылғанын көрсетті. Осы оқиғадан кейін Ұлық Мұхаммедтің Гератқа елшілік жіберуі де осы жағдаймен байланыстырылады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Сайд Ахмадты, Кішік Мұхаммедті және Барақты қолдаған феодалдық топтардың өзара тартысы нәтижесінде Ұлық Мұхаммедтің [[Алтын Орда]]дағы билігі әлсіреді. Осыны пайдаланған Барақ 1423 жылы Ұлықбектің қолдауымен өзбек ұлысындағы билікті қолға алды. Мирхондтың мәліметінше, осыдан кейін Самарқанға Барақтың тағы бір елшісі Жұмадүк келіп, хан тағына отырғанын хабарлап, мол сыйлықтар әкелген. Елші құрметпен қабылданып, оған хандық рәміздер, бағалы бұйымдар мен ақша тарту етілді. Сонымен қатар Барақтың өтініші бойынша бұрын Ұлықбекке қызмет еткен Тауысақ оғлан мен шағын күзет жасағы бірге жіберілді. Бұл Ұлықбектің Барақты ерекше қолдағанын аңғартады.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди мен Мирхонд еңбектері |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ пен Мансұр жеңіске жеткеннен кейін Ұлық Мұхаммед олардың қысымынан құтылу үшін бұрын Тоқтамыс хан мен оның ұлдарына қолдау көрсеткен Литва ұлы князі [[Витовт]]тың қарамағына өтті. Витовт оны жылы қабылдап, әскерінің жасақталуына жағдай жасады. Литвада өткізген екі жылдың ішінде Ұлық Мұхаммед едәуір күш жинап, 1426 жылы Сарайға жорық жасап, Ақ Орда билеушісін ығыстырды. Жағдайды бағамдаған Барақ күресті жалғастырмай, өз ұлысына шегінді. Осыдан кейін [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]]да Барақ пен Мансұр арасында қақтығыс туып, оның барысында Мансұр қаза тапты. Қыпшақтардың «екі бас бір қазанға сыймайды» деген мақалы осы жағдайды бейнелейді. Зерттеушілердің пікірінше, Барақ тек хан тағына ғана емес, мемлекетті толық басқаруға ұмтылды, ал Едігенің ұлы Мансұр әкесі сияқты Шыңғыс хан ұрпақтарының билігін толық мойындамаған. Маңғыттардың ықпалын жойғаннан кейін Барақ Шығыс Дешті Қыпшақтың толыққанды билеушісіне айналды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан [[Ұлықбек]]ке Сырдария бойындағы қалаларға, әсіресе Сығанақ өңіріне қатысты аумақтық талаптар қойды. Бұл талаптар екі билеуші арасындағы қарым-қатынасты күрт шиеленістіріп, ақырында Сығанақ маңындағы шешуші шайқасқа алып келді. Барақ ханның негізгі талабы Ұлықбектің кезінде [[Ақ Орда]] құрамында болған, бірақ Әмір Темірдің жаулап алуы нәтижесінде айырылып қалған Сырдария бойындағы қалаларды қайтару еді. Бұл жөнінде Барақ хан Ұлықбекке жолдаған хатында былай деп жазған: {{дәйексөз|«Сығанақ жайылымы заң мен ежелгі дәстүр бойынша маған тиесілі. Өйткені менің атам [[Ұрыс хан]] Сығанақта тұрған әрі сонда құрылыс салдырған».|Барақ ханның Ұлықбекке жолдаған хаты}} Алайда Ұлықбек бұл талаптарды қабылдамай, кері қайтарды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан әскери іс-қимылдарды бастады. Ұлықбектің Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тархан қаланы қорғай алмай, Сығанақты Барақ ханға беруге мәжбүр болды. Бұған дейін ол Ұлықбекке жолдаған хатында Барақтың нөкерлеріне шағымданып: {{дәйексөз|«Олар бұл өңірді ойрандап жатыр, өздерін шексіз билеуші санайды және жоғарғы билікке ашық түрде таласуда».}} деп хабарлаған.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Ортағасырлық парсы жылнамалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ хан Ұлықбектің Сырдария бойындағы қалалардан өз еркімен бас тартпайтынын түсінді. Сондықтан ол шағатайлықтарға қарсы соғысқа мұқият дайындалды. Тарихшы Б. Ә. Ахмедов XVI ғасырдағы Абдулкәрім ибн Мұхаммед әт-Тамдахидің еңбегіне сүйене отырып, Барақ ханның Сырдария өңіріне жақсы қаруланған әрі тас атқыш қоршау машиналарымен жабдықталған көп әскер алып келгенін жазады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Барақ хан және Сырдария қалалары |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ ханның Түркістанға ұзақ уақытқа орнығуды көздегенін оның дала өңірінен бес мыңға жуық отбасын көшіріп әкеліп, оларды Сығанақ маңына Ақ Орда әскерімен бірге орналастыруынан да көруге болады. Бұл кезеңде [[Шаһрух]]тың ұстанымы екіұшты болды. Бір жағынан, ол ұлы Ұлықбекке соғыс бастамауды бұйырса, екінші жағынан, оған көмек ретінде екінші ұлы Жүкі бастаған жасақты жіберді. Жүкі 1427 жылдың ақпанында Гераттан аттанып, Самарқаннан шыққан Ұлықбек әскерімен Сығанаққа бара жатқан жолда қосылды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Shah-Rokh |title=Shah Rukh |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әскерлері біріктірілгеннен кейін Ұлықбек пен Жүкі өз күштеріне толық сеніп, 1425 жылғы Жұмғал жорығындағыдай қосымша сақтық шараларын қолданбады. Сонымен қатар Барақ хан мен Ұлықбек арасындағы қақтығыс барысында Ұлықбек Жұмадүк пен оны қолдаған әмірлерді өз жағына тарта алды. Ол Жұмадүктің хан тағына үміткер болуын қолдап, Барақ ханға қарсы буферлік мемлекет құруды көздеді. Мұндай мемлекет Мәуереннахр иеліктерін Барақ ханның шабуылынан қорғауға тиіс еді.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> == Шайқастың барысы == Барақ ханның [[Сырдария]] бойындағы қалаларға қойған талаптары туралы Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тарханнан хабар алған [[Ұлықбек]] Бараққа қарсы жорық жасауға шешім қабылдап, бұл жөнінде әкесі [[Шаһрух]]қа хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осы кезде Барақтың елшісі келіп, кешірім сұрап, бітім жасауды ұсынғанымен, Ұлықбек оның ұсынысын қабылдамады. Бұрынғы одақтасының мұндай әрекетін жауапсыз қалдыруды жөн көрмеген ол 1427 жылы Мұхаммед Жүкі бастаған Хорасан әскерімен бірігіп, Барақ ханға қарсы жорыққа аттанды. [[Сығанақ]] маңындағы қыратты жерде екі әскер бетпе-бет кездесті. Барақ хан әскері қарсыластың сан жағынан басым екеніне қарамастан күтпеген жерден шабуылға шықты. Ұлықбек әскері мұндай соққыны күтпегендіктен, оның саптары бұзылып, кейін шегіне бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әмірлер Ұлықбек пен Мұхаммед Жүкіні ұрыс алаңынан алып шығып, тұтқынға түсуінен құтқарды. [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]дің мәліметінше, Мұхаммед Жүкі Самарқаннан Сығанаққа жеткеннен кейін Хорасан мен Мәуереннахр әскерлері бірікті. Олар Барақтың шайқасуға батылы жетпейді деп есептеп, қосымша сақтық шараларын қолданбады. Ұлықбек өз әскерінің көптігіне сеніп, қарсыластың аз санды жасағын менсінбеді. Ал Барақ хан жер бедерінің ерекшелігін тиімді пайдаланып, барлық күшін бір мезетте шабуылға шығарды. Қиян-кескі шайқаста екі жақ та ауыр шығынға ұшырады. Ақырында Ұлықбектің оң және сол қанаты ыдырап, кейін орталық бөлігі де бұзылды. Мәуереннахр әскері шегінуге мәжбүр болып, оның үлкен бөлігі олжасынан айырылды.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди шығармалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Шайқас кезінде күрлас тайпасынан шыққан атақты батыр Палуан Махмұд Дендани ерекше ерлік көрсетті. Ол қан майданнан Мұхаммед Жүкіні аман алып шығып, Самарқанға жеткізді. Ал Ақ Орда жауынгерлері өздері күтпеген зор жеңіске жетіп, мол әскери олжаға ие болды. == Салдары == Шайқас туралы хабар Гератқа [[1427 жыл]]дың наурыз айында жетті. Сәуір айының басында Ұлықбектің елшісі Шаһрухтың алдына келді. Сол кезде жарақатынан әлі толық айықпаған Шаһрух ұлына көмек ретінде әскер мен қаржы жіберді. Науқастанып қалған Мұхаммед Жүкі Самарқанда қалды, ал Ұлықбек Қандағар мен Гераттан келген қосымша жасақтармен күшін толықтырды. Ол [[Сырдария]]дан өтіп, [[Ташкент]]ке жеткенде Ақ Орда әскерінің шегініп кеткені жөнінде хабар алды.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Кейбір деректер бойынша, Шаһрух жарақаты толық жазылмаса да, Мәуереннахрға жасалған жорықты өзі басқарған. Дереккөздерде оның әскерінің нақты саны көрсетілмегенімен, [[Әмудария]]дан екі жүзге жуық кемемен бір ай бойы өткені жорыққа өте көп күштің қатысқанын аңғартады. Зерттеушілердің пікірінше, Шаһрухтың мақсаты [[Әмір Темір]] сияқты Дешті Қыпшаққа терең ену емес, Ақ Орданың жаңа шабуылынан қорғану болған. Бұған дейін Барақ хан әскері Ұлықбекті қуып, Самарқан төңірегін ойрандаған еді. Кейін Шаһрух жеңіліске кінәлі қолбасшыларды жазалап, Ұлықбекке қатаң ескерту жасап, 1427 жылғы 6 қазанда Самарқаннан аттанды. Жазба деректер Барақ ханның Темір әулеті иеліктері есебінен өз мемлекетін кеңейтуге бірнеше рет әрекет жасағанын көрсетеді. Сондай-ақ Ұлықбектің Бараққа қарсы ұйымдастырған бірнеше жорығының да нәтижесіз аяқталғаны айтылады. Зерттеушілер осыны Шаһрухтың жорыққа жеке араласуымен байланыстырады. Сол кезде Ұлықбек Ташкент маңында тұрғанымен, [[Отырар]] мен оған іргелес өңірлерді бақылауына алған Барақ ханға қарсы өз бетінше шешуші қимыл жасауға батылы жетпеді.<ref>{{cite web |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-inner-asia |title=The Cambridge History of Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |access-date=2026-07-29}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда шайқастары]] [[Санат:Еуразия тарихы]] [[Санат:Орталық Азия тарихы]] [[Санат:Қазақстанның әскери тарихы]] [[Санат:Алтын Орданың әскери тарихы]] 6frc6a1wb8vtop7j5cc0ztc97mba2f8 3636677 3636676 2026-07-29T12:24:22Z Sagzhan 29953 /* Алғышарттары */ 3636677 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Сығанақ шайқасы (1427) |бөлім = Алтын Ордадағы тақ үшін күрес |сурет = |сурет атауы = Сығанақ шайқасы |дата = 1427 жыл |орын = [[Сығанақ]], Дешті Қыпшақ |себеп = [[Барақ хан]]ның Сырдария бойындағы қалаларды [[Темір әулеті]]нен қайтаруға ұмтылысы |нәтиже = Барақ ханның шешуші жеңісі |статусы = Аяқталды |өзгерістер = Сығанақ Барақ ханның қолына өтті; Ұлықбектің Дешті Қыпшақтағы ықпалы әлсіреді |қарсылас1 = [[Алтын Орда]] |қарсылас2 = [[Темір әулеті]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Барақ хан]] |командир2 = [[Ұлықбек]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = Белгісіз |күштер2 = Белгісіз |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = Белгісіз |шығындар2 = Белгісіз |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = Белгісіз |азаматтық шығындар = Белгісіз |ортаққор = |ескерту = Шайқаста Барақ хан Ұлықбектің әскерін талқандап, Сығанақ қаласын қайтарып алды. Бұл жеңістен кейін Сығанақ Барақ ханның астанасына айналып, оның Ақ Орда мен Алтын Ордадағы билігін күшейтті. }} '''Сығанақ шайқасы''' — [[Барақ хан]] мен [[Ұлықбек]] әскерлері арасында [[Сығанақ]] қаласының маңында болған қарулы шайқас.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstanhistory.com/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=Qazaqstan Tarihy |access-date=2026-07-29}}</ref> == Алғышарттары == Парсы тарихшысы [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]нің «''Екі бақытты жұлдыздың тууы және екі теңіздің тоғысуы''» атты еңбегіне сәйкес, 1419 жылы Жошы ұлысынан кеткен Барақ оғлан Ұлықбек-гүргеннің сарайына келді. Ұлықбек оны құрметпен қабылдап, сый-сияпат көрсетіп, сарай әмірлерінің қатарына қосты.<ref>{{cite web |url=https://www.iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Бұл Ұлықбек үшін Мауераннахрдың солтүстік шекараларының қауіпсіздігін нығайту тұрғысынан маңызды болды. Барақ пен Ұлықбек арасындағы байланыс оның «қазақшылық» кезеңінде де жалғасты. 1420 жылдың қыркүйегінде [[Самарқан]]ға Барақтың елшісі Сопы оғлан келіп, Ұлықбекке бағалы сыйлықтар тапсырды. Бұл Барақтың өз қамқоршысынан неғұрлым белсенді қолдау алуға ұмтылғанын көрсетті. Осы оқиғадан кейін Ұлық Мұхаммедтің Гератқа елшілік жіберуі де осы жағдаймен байланыстырылады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Сайд Ахмадты, Кішік Мұхаммедті және Барақты қолдаған феодалдық топтардың өзара тартысы нәтижесінде Ұлық Мұхаммедтің [[Алтын Орда]]дағы билігі әлсіреді. Осыны пайдаланған Барақ 1423 жылы Ұлықбектің қолдауымен өзбек ұлысындағы билікті қолға алды. Мирхондтың мәліметінше, осыдан кейін Самарқанға Барақтың тағы бір елшісі Жұмадүк келіп, хан тағына отырғанын хабарлап, мол сыйлықтар әкелген. Елші құрметпен қабылданып, оған хандық рәміздер, бағалы бұйымдар мен ақша тарту етілді. Сонымен қатар Барақтың өтініші бойынша бұрын Ұлықбекке қызмет еткен Тауысақ оғлан мен шағын күзет жасағы бірге жіберілді. Бұл Ұлықбектің Барақты ерекше қолдағанын аңғартады.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди мен Мирхонд еңбектері |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ пен Мансұр жеңіске жеткеннен кейін Ұлық Мұхаммед олардың қысымынан құтылу үшін бұрын Тоқтамыс хан мен оның ұлдарына қолдау көрсеткен Литва ұлы князі [[Витовт]]тың қарамағына өтті. Витовт оны жылы қабылдап, әскерінің жасақталуына жағдай жасады. Литвада өткізген екі жылдың ішінде Ұлық Мұхаммед едәуір күш жинап, 1426 жылы Сарайға жорық жасап, Ақ Орда билеушісін ығыстырды. Жағдайды бағамдаған Барақ күресті жалғастырмай, өз ұлысына шегінді. Осыдан кейін [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]]да Барақ пен Мансұр арасында қақтығыс туып, оның барысында Мансұр қаза тапты. Қыпшақтардың «екі бас бір қазанға сыймайды» деген мақалы осы жағдайды бейнелейді. Зерттеушілердің пікірінше, Барақ тек хан тағына ғана емес, мемлекетті толық басқаруға ұмтылды, ал Едігенің ұлы Мансұр әкесі сияқты Шыңғыс хан ұрпақтарының билігін толық мойындамаған. Маңғыттардың ықпалын жойғаннан кейін Барақ Шығыс Дешті Қыпшақтың толыққанды билеушісіне айналды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан [[Ұлықбек]]ке [[Сырдария]] бойындағы қалаларға, әсіресе Сығанақ өңіріне қатысты аумақтық талаптар қойды. Бұл талаптар екі билеуші арасындағы қарым-қатынасты күрт шиеленістіріп, ақырында Сығанақ маңындағы шешуші шайқасқа алып келді. Барақ ханның негізгі талабы Ұлықбектің кезінде Ақ Орда құрамында болған, бірақ Әмір Темірдің жаулап алуы нәтижесінде айырылып қалған Сырдария бойындағы қалаларды қайтару еді. Бұл жөнінде Барақ хан Ұлықбекке жолдаған хатында былай деп жазған: {{дәйексөз|«Сығанақ жайылымы заң мен ежелгі дәстүр бойынша маған тиесілі. Өйткені менің атам [[Ұрыс хан]] Сығанақта тұрған әрі сонда құрылыс салдырған».|Барақ ханның Ұлықбекке жолдаған хаты}} Алайда Ұлықбек бұл талаптарды қабылдамай, кері қайтарды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан әскери іс-қимылдарды бастады. Ұлықбектің Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тархан қаланы қорғай алмай, Сығанақты Барақ ханға беруге мәжбүр болды. Бұған дейін ол Ұлықбекке жолдаған хатында Барақтың нөкерлеріне шағымданып: {{дәйексөз|«Олар бұл өңірді ойрандап жатыр, өздерін шексіз билеуші санайды және жоғарғы билікке ашық түрде таласуда».}} деп хабарлаған.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Ортағасырлық парсы жылнамалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ хан Ұлықбектің Сырдария бойындағы қалалардан өз еркімен бас тартпайтынын түсінді. Сондықтан ол шағатайлықтарға қарсы соғысқа мұқият дайындалды. Тарихшы Б. Ә. Ахмедов XVI ғасырдағы Абдулкәрім ибн Мұхаммед әт-Тамдахидің еңбегіне сүйене отырып, Барақ ханның Сырдария өңіріне жақсы қаруланған әрі тас атқыш қоршау машиналарымен жабдықталған көп әскер алып келгенін жазады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Барақ хан және Сырдария қалалары |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ ханның Түркістанға ұзақ уақытқа орнығуды көздегенін оның дала өңірінен бес мыңға жуық отбасын көшіріп әкеліп, оларды Сығанақ маңына Ақ Орда әскерімен бірге орналастыруынан да көруге болады. Бұл кезеңде [[Шаһрух]]тың ұстанымы екіұшты болды. Бір жағынан, ол ұлы Ұлықбекке соғыс бастамауды бұйырса, екінші жағынан, оған көмек ретінде екінші ұлы Жүкі бастаған жасақты жіберді. Жүкі 1427 жылдың ақпанында Гераттан аттанып, Самарқаннан шыққан Ұлықбек әскерімен Сығанаққа бара жатқан жолда қосылды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Shah-Rokh |title=Shah Rukh |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әскерлері біріктірілгеннен кейін Ұлықбек пен Жүкі өз күштеріне толық сеніп, 1425 жылғы Жұмғал жорығындағыдай қосымша сақтық шараларын қолданбады. Сонымен қатар Барақ хан мен Ұлықбек арасындағы қақтығыс барысында Ұлықбек Жұмадүк пен оны қолдаған әмірлерді өз жағына тарта алды. Ол Жұмадүктің хан тағына үміткер болуын қолдап, Барақ ханға қарсы буферлік мемлекет құруды көздеді. Мұндай мемлекет Мәуереннахр иеліктерін Барақ ханның шабуылынан қорғауға тиіс еді.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> == Шайқастың барысы == Барақ ханның [[Сырдария]] бойындағы қалаларға қойған талаптары туралы Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тарханнан хабар алған [[Ұлықбек]] Бараққа қарсы жорық жасауға шешім қабылдап, бұл жөнінде әкесі [[Шаһрух]]қа хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осы кезде Барақтың елшісі келіп, кешірім сұрап, бітім жасауды ұсынғанымен, Ұлықбек оның ұсынысын қабылдамады. Бұрынғы одақтасының мұндай әрекетін жауапсыз қалдыруды жөн көрмеген ол 1427 жылы Мұхаммед Жүкі бастаған Хорасан әскерімен бірігіп, Барақ ханға қарсы жорыққа аттанды. [[Сығанақ]] маңындағы қыратты жерде екі әскер бетпе-бет кездесті. Барақ хан әскері қарсыластың сан жағынан басым екеніне қарамастан күтпеген жерден шабуылға шықты. Ұлықбек әскері мұндай соққыны күтпегендіктен, оның саптары бұзылып, кейін шегіне бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әмірлер Ұлықбек пен Мұхаммед Жүкіні ұрыс алаңынан алып шығып, тұтқынға түсуінен құтқарды. [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]дің мәліметінше, Мұхаммед Жүкі Самарқаннан Сығанаққа жеткеннен кейін Хорасан мен Мәуереннахр әскерлері бірікті. Олар Барақтың шайқасуға батылы жетпейді деп есептеп, қосымша сақтық шараларын қолданбады. Ұлықбек өз әскерінің көптігіне сеніп, қарсыластың аз санды жасағын менсінбеді. Ал Барақ хан жер бедерінің ерекшелігін тиімді пайдаланып, барлық күшін бір мезетте шабуылға шығарды. Қиян-кескі шайқаста екі жақ та ауыр шығынға ұшырады. Ақырында Ұлықбектің оң және сол қанаты ыдырап, кейін орталық бөлігі де бұзылды. Мәуереннахр әскері шегінуге мәжбүр болып, оның үлкен бөлігі олжасынан айырылды.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди шығармалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Шайқас кезінде күрлас тайпасынан шыққан атақты батыр Палуан Махмұд Дендани ерекше ерлік көрсетті. Ол қан майданнан Мұхаммед Жүкіні аман алып шығып, Самарқанға жеткізді. Ал Ақ Орда жауынгерлері өздері күтпеген зор жеңіске жетіп, мол әскери олжаға ие болды. == Салдары == Шайқас туралы хабар Гератқа [[1427 жыл]]дың наурыз айында жетті. Сәуір айының басында Ұлықбектің елшісі Шаһрухтың алдына келді. Сол кезде жарақатынан әлі толық айықпаған Шаһрух ұлына көмек ретінде әскер мен қаржы жіберді. Науқастанып қалған Мұхаммед Жүкі Самарқанда қалды, ал Ұлықбек Қандағар мен Гераттан келген қосымша жасақтармен күшін толықтырды. Ол [[Сырдария]]дан өтіп, [[Ташкент]]ке жеткенде Ақ Орда әскерінің шегініп кеткені жөнінде хабар алды.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Кейбір деректер бойынша, Шаһрух жарақаты толық жазылмаса да, Мәуереннахрға жасалған жорықты өзі басқарған. Дереккөздерде оның әскерінің нақты саны көрсетілмегенімен, [[Әмудария]]дан екі жүзге жуық кемемен бір ай бойы өткені жорыққа өте көп күштің қатысқанын аңғартады. Зерттеушілердің пікірінше, Шаһрухтың мақсаты [[Әмір Темір]] сияқты Дешті Қыпшаққа терең ену емес, Ақ Орданың жаңа шабуылынан қорғану болған. Бұған дейін Барақ хан әскері Ұлықбекті қуып, Самарқан төңірегін ойрандаған еді. Кейін Шаһрух жеңіліске кінәлі қолбасшыларды жазалап, Ұлықбекке қатаң ескерту жасап, 1427 жылғы 6 қазанда Самарқаннан аттанды. Жазба деректер Барақ ханның Темір әулеті иеліктері есебінен өз мемлекетін кеңейтуге бірнеше рет әрекет жасағанын көрсетеді. Сондай-ақ Ұлықбектің Бараққа қарсы ұйымдастырған бірнеше жорығының да нәтижесіз аяқталғаны айтылады. Зерттеушілер осыны Шаһрухтың жорыққа жеке араласуымен байланыстырады. Сол кезде Ұлықбек Ташкент маңында тұрғанымен, [[Отырар]] мен оған іргелес өңірлерді бақылауына алған Барақ ханға қарсы өз бетінше шешуші қимыл жасауға батылы жетпеді.<ref>{{cite web |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-inner-asia |title=The Cambridge History of Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |access-date=2026-07-29}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда шайқастары]] [[Санат:Еуразия тарихы]] [[Санат:Орталық Азия тарихы]] [[Санат:Қазақстанның әскери тарихы]] [[Санат:Алтын Орданың әскери тарихы]] enfdvckr396vh6yt9ybfh78w0p56xwi 3636678 3636677 2026-07-29T12:25:53Z Sagzhan 29953 /* Алғышарттары */ 3636678 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Сығанақ шайқасы (1427) |бөлім = Алтын Ордадағы тақ үшін күрес |сурет = |сурет атауы = Сығанақ шайқасы |дата = 1427 жыл |орын = [[Сығанақ]], Дешті Қыпшақ |себеп = [[Барақ хан]]ның Сырдария бойындағы қалаларды [[Темір әулеті]]нен қайтаруға ұмтылысы |нәтиже = Барақ ханның шешуші жеңісі |статусы = Аяқталды |өзгерістер = Сығанақ Барақ ханның қолына өтті; Ұлықбектің Дешті Қыпшақтағы ықпалы әлсіреді |қарсылас1 = [[Алтын Орда]] |қарсылас2 = [[Темір әулеті]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Барақ хан]] |командир2 = [[Ұлықбек]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = Белгісіз |күштер2 = Белгісіз |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = Белгісіз |шығындар2 = Белгісіз |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = Белгісіз |азаматтық шығындар = Белгісіз |ортаққор = |ескерту = Шайқаста Барақ хан Ұлықбектің әскерін талқандап, Сығанақ қаласын қайтарып алды. Бұл жеңістен кейін Сығанақ Барақ ханның астанасына айналып, оның Ақ Орда мен Алтын Ордадағы билігін күшейтті. }} '''Сығанақ шайқасы''' — [[Барақ хан]] мен [[Ұлықбек]] әскерлері арасында [[Сығанақ]] қаласының маңында болған қарулы шайқас.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstanhistory.com/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=Qazaqstan Tarihy |access-date=2026-07-29}}</ref> == Алғышарттары == Парсы тарихшысы [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]нің «''Екі бақытты жұлдыздың тууы және екі теңіздің тоғысуы''» атты еңбегіне сәйкес, 1419 жылы Жошы ұлысынан кеткен Барақ оғлан Ұлықбек-гүргеннің сарайына келді. Ұлықбек оны құрметпен қабылдап, сый-сияпат көрсетіп, сарай әмірлерінің қатарына қосты.<ref>{{cite web |url=https://www.iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Бұл Ұлықбек үшін Мауераннахрдың солтүстік шекараларының қауіпсіздігін нығайту тұрғысынан маңызды болды. Барақ пен Ұлықбек арасындағы байланыс оның «қазақшылық» кезеңінде де жалғасты. 1420 жылдың қыркүйегінде [[Самарқан]]ға Барақтың елшісі Сопы оғлан келіп, Ұлықбекке бағалы сыйлықтар тапсырды. Бұл Барақтың өз қамқоршысынан неғұрлым белсенді қолдау алуға ұмтылғанын көрсетті. Осы оқиғадан кейін Ұлық Мұхаммедтің Гератқа елшілік жіберуі де осы жағдаймен байланыстырылады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Сайд Ахмадты, Кішік Мұхаммедті және Барақты қолдаған феодалдық топтардың өзара тартысы нәтижесінде Ұлық Мұхаммедтің [[Алтын Орда]]дағы билігі әлсіреді. Осыны пайдаланған Барақ 1423 жылы Ұлықбектің қолдауымен өзбек ұлысындағы билікті қолға алды. Мирхондтың мәліметінше, осыдан кейін Самарқанға Барақтың тағы бір елшісі Жұмадүк келіп, хан тағына отырғанын хабарлап, мол сыйлықтар әкелген. Елші құрметпен қабылданып, оған хандық рәміздер, бағалы бұйымдар мен ақша тарту етілді. Сонымен қатар Барақтың өтініші бойынша бұрын Ұлықбекке қызмет еткен Тауысақ оғлан мен шағын күзет жасағы бірге жіберілді. Бұл Ұлықбектің Барақты ерекше қолдағанын аңғартады.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди мен Мирхонд еңбектері |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ пен Мансұр жеңіске жеткеннен кейін Ұлық Мұхаммед олардың қысымынан құтылу үшін бұрын Тоқтамыс хан мен оның ұлдарына қолдау көрсеткен Литва ұлы князі [[Витовт]]тың қарамағына өтті. Витовт оны жылы қабылдап, әскерінің жасақталуына жағдай жасады. Литвада өткізген екі жылдың ішінде Ұлық Мұхаммед едәуір күш жинап, 1426 жылы Сарайға жорық жасап, Ақ Орда билеушісін ығыстырды. Жағдайды бағамдаған Барақ күресті жалғастырмай, өз ұлысына шегінді. Осыдан кейін [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]]да Барақ пен Мансұр арасында қақтығыс туып, оның барысында Мансұр қаза тапты. Қыпшақтардың «екі бас бір қазанға сыймайды» деген мақалы осы жағдайды бейнелейді. Зерттеушілердің пікірінше, Барақ тек хан тағына ғана емес, мемлекетті толық басқаруға ұмтылды, ал Едігенің ұлы Мансұр әкесі сияқты Шыңғыс хан ұрпақтарының билігін толық мойындамаған. Маңғыттардың ықпалын жойғаннан кейін Барақ Шығыс Дешті Қыпшақтың толыққанды билеушісіне айналды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан [[Ұлықбек]]ке [[Сырдария]] бойындағы қалаларға, әсіресе Сығанақ өңіріне қатысты аумақтық талаптар қойды. Бұл талаптар екі билеуші арасындағы қарым-қатынасты күрт шиеленістіріп, ақырында Сығанақ маңындағы шешуші шайқасқа алып келді. Барақ ханның негізгі талабы Ұлықбектің кезінде Ақ Орда құрамында болған, бірақ Әмір Темірдің жаулап алуы нәтижесінде айырылып қалған Сырдария бойындағы қалаларды қайтару еді. Бұл жөнінде Барақ хан Ұлықбекке жолдаған хатында былай деп жазған: {{дәйексөз|«Сығанақ жайылымы заң мен ежелгі дәстүр бойынша маған тиесілі. Өйткені менің атам [[Ұрыс хан]] Сығанақта тұрған әрі сонда құрылыс салдырған».|Барақ ханның Ұлықбекке жолдаған хаты}} Алайда Ұлықбек бұл талаптарды қабылдамай, кері қайтарды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан әскери іс-қимылдарды бастады. Ұлықбектің Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тархан қаланы қорғай алмай, Сығанақты Барақ ханға беруге мәжбүр болды. Бұған дейін ол Ұлықбекке жолдаған хатында Барақтың нөкерлеріне шағымданып: {{дәйексөз|«Олар бұл өңірді ойрандап жатыр, өздерін шексіз билеуші санайды және жоғарғы билікке ашық түрде таласуда».}} деп хабарлаған.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Ортағасырлық парсы жылнамалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ хан Ұлықбектің Сырдария бойындағы қалалардан өз еркімен бас тартпайтынын түсінді. Сондықтан ол шағатайлықтарға қарсы соғысқа мұқият дайындалды. Тарихшы Б. Ә. Ахмедов [[XVI ғасыр]]дағы Абдулкәрім ибн Мұхаммед әт-Тамдахидің еңбегіне сүйене отырып, Барақ ханның Сырдария өңіріне жақсы қаруланған әрі тас атқыш қоршау машиналарымен жабдықталған көп әскер алып келгенін жазады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Барақ хан және Сырдария қалалары |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ ханның [[Түркістан]]ға ұзақ уақытқа орнығуды көздегенін оның дала өңірінен бес мыңға жуық отбасын көшіріп әкеліп, оларды Сығанақ маңына Ақ Орда әскерімен бірге орналастыруынан да көруге болады. Бұл кезеңде [[Шаһрух]]тың ұстанымы екіұшты болды. Бір жағынан, ол ұлы Ұлықбекке соғыс бастамауды бұйырса, екінші жағынан, оған көмек ретінде екінші ұлы Жүкі бастаған жасақты жіберді. Жүкі 1427 жылдың ақпанында Гераттан аттанып, Самарқаннан шыққан Ұлықбек әскерімен Сығанаққа бара жатқан жолда қосылды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Shah-Rokh |title=Shah Rukh |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әскерлері біріктірілгеннен кейін Ұлықбек пен Жүкі өз күштеріне толық сеніп, 1425 жылғы Жұмғал жорығындағыдай қосымша сақтық шараларын қолданбады. Сонымен қатар Барақ хан мен Ұлықбек арасындағы қақтығыс барысында Ұлықбек Жұмадық пен оны қолдаған әмірлерді өз жағына тарта алды. Ол Жұмадықтың хан тағына үміткер болуын қолдап, Барақ ханға қарсы буферлік мемлекет құруды көздеді. Мұндай мемлекет Мәуереннахр иеліктерін Барақ ханның шабуылынан қорғауға тиіс еді.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> == Шайқастың барысы == Барақ ханның [[Сырдария]] бойындағы қалаларға қойған талаптары туралы Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тарханнан хабар алған [[Ұлықбек]] Бараққа қарсы жорық жасауға шешім қабылдап, бұл жөнінде әкесі [[Шаһрух]]қа хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осы кезде Барақтың елшісі келіп, кешірім сұрап, бітім жасауды ұсынғанымен, Ұлықбек оның ұсынысын қабылдамады. Бұрынғы одақтасының мұндай әрекетін жауапсыз қалдыруды жөн көрмеген ол 1427 жылы Мұхаммед Жүкі бастаған Хорасан әскерімен бірігіп, Барақ ханға қарсы жорыққа аттанды. [[Сығанақ]] маңындағы қыратты жерде екі әскер бетпе-бет кездесті. Барақ хан әскері қарсыластың сан жағынан басым екеніне қарамастан күтпеген жерден шабуылға шықты. Ұлықбек әскері мұндай соққыны күтпегендіктен, оның саптары бұзылып, кейін шегіне бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әмірлер Ұлықбек пен Мұхаммед Жүкіні ұрыс алаңынан алып шығып, тұтқынға түсуінен құтқарды. [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]дің мәліметінше, Мұхаммед Жүкі Самарқаннан Сығанаққа жеткеннен кейін Хорасан мен Мәуереннахр әскерлері бірікті. Олар Барақтың шайқасуға батылы жетпейді деп есептеп, қосымша сақтық шараларын қолданбады. Ұлықбек өз әскерінің көптігіне сеніп, қарсыластың аз санды жасағын менсінбеді. Ал Барақ хан жер бедерінің ерекшелігін тиімді пайдаланып, барлық күшін бір мезетте шабуылға шығарды. Қиян-кескі шайқаста екі жақ та ауыр шығынға ұшырады. Ақырында Ұлықбектің оң және сол қанаты ыдырап, кейін орталық бөлігі де бұзылды. Мәуереннахр әскері шегінуге мәжбүр болып, оның үлкен бөлігі олжасынан айырылды.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди шығармалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Шайқас кезінде күрлас тайпасынан шыққан атақты батыр Палуан Махмұд Дендани ерекше ерлік көрсетті. Ол қан майданнан Мұхаммед Жүкіні аман алып шығып, Самарқанға жеткізді. Ал Ақ Орда жауынгерлері өздері күтпеген зор жеңіске жетіп, мол әскери олжаға ие болды. == Салдары == Шайқас туралы хабар Гератқа [[1427 жыл]]дың наурыз айында жетті. Сәуір айының басында Ұлықбектің елшісі Шаһрухтың алдына келді. Сол кезде жарақатынан әлі толық айықпаған Шаһрух ұлына көмек ретінде әскер мен қаржы жіберді. Науқастанып қалған Мұхаммед Жүкі Самарқанда қалды, ал Ұлықбек Қандағар мен Гераттан келген қосымша жасақтармен күшін толықтырды. Ол [[Сырдария]]дан өтіп, [[Ташкент]]ке жеткенде Ақ Орда әскерінің шегініп кеткені жөнінде хабар алды.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Кейбір деректер бойынша, Шаһрух жарақаты толық жазылмаса да, Мәуереннахрға жасалған жорықты өзі басқарған. Дереккөздерде оның әскерінің нақты саны көрсетілмегенімен, [[Әмудария]]дан екі жүзге жуық кемемен бір ай бойы өткені жорыққа өте көп күштің қатысқанын аңғартады. Зерттеушілердің пікірінше, Шаһрухтың мақсаты [[Әмір Темір]] сияқты Дешті Қыпшаққа терең ену емес, Ақ Орданың жаңа шабуылынан қорғану болған. Бұған дейін Барақ хан әскері Ұлықбекті қуып, Самарқан төңірегін ойрандаған еді. Кейін Шаһрух жеңіліске кінәлі қолбасшыларды жазалап, Ұлықбекке қатаң ескерту жасап, 1427 жылғы 6 қазанда Самарқаннан аттанды. Жазба деректер Барақ ханның Темір әулеті иеліктері есебінен өз мемлекетін кеңейтуге бірнеше рет әрекет жасағанын көрсетеді. Сондай-ақ Ұлықбектің Бараққа қарсы ұйымдастырған бірнеше жорығының да нәтижесіз аяқталғаны айтылады. Зерттеушілер осыны Шаһрухтың жорыққа жеке араласуымен байланыстырады. Сол кезде Ұлықбек Ташкент маңында тұрғанымен, [[Отырар]] мен оған іргелес өңірлерді бақылауына алған Барақ ханға қарсы өз бетінше шешуші қимыл жасауға батылы жетпеді.<ref>{{cite web |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-inner-asia |title=The Cambridge History of Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |access-date=2026-07-29}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда шайқастары]] [[Санат:Еуразия тарихы]] [[Санат:Орталық Азия тарихы]] [[Санат:Қазақстанның әскери тарихы]] [[Санат:Алтын Орданың әскери тарихы]] avq7mehze7d4n29oy2m1elv6ggox9oc 3636679 3636678 2026-07-29T12:26:42Z Sagzhan 29953 /* Алғышарттары */ 3636679 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Сығанақ шайқасы (1427) |бөлім = Алтын Ордадағы тақ үшін күрес |сурет = |сурет атауы = Сығанақ шайқасы |дата = 1427 жыл |орын = [[Сығанақ]], Дешті Қыпшақ |себеп = [[Барақ хан]]ның Сырдария бойындағы қалаларды [[Темір әулеті]]нен қайтаруға ұмтылысы |нәтиже = Барақ ханның шешуші жеңісі |статусы = Аяқталды |өзгерістер = Сығанақ Барақ ханның қолына өтті; Ұлықбектің Дешті Қыпшақтағы ықпалы әлсіреді |қарсылас1 = [[Алтын Орда]] |қарсылас2 = [[Темір әулеті]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Барақ хан]] |командир2 = [[Ұлықбек]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = Белгісіз |күштер2 = Белгісіз |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = Белгісіз |шығындар2 = Белгісіз |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = Белгісіз |азаматтық шығындар = Белгісіз |ортаққор = |ескерту = Шайқаста Барақ хан Ұлықбектің әскерін талқандап, Сығанақ қаласын қайтарып алды. Бұл жеңістен кейін Сығанақ Барақ ханның астанасына айналып, оның Ақ Орда мен Алтын Ордадағы билігін күшейтті. }} '''Сығанақ шайқасы''' — [[Барақ хан]] мен [[Ұлықбек]] әскерлері арасында [[Сығанақ]] қаласының маңында болған қарулы шайқас.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstanhistory.com/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=Qazaqstan Tarihy |access-date=2026-07-29}}</ref> == Алғышарттары == Парсы тарихшысы [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]нің «''Екі бақытты жұлдыздың тууы және екі теңіздің тоғысуы''» атты еңбегіне сәйкес, 1419 жылы Жошы ұлысынан кеткен Барақ оғлан Ұлықбек-гүргеннің сарайына келді. Ұлықбек оны құрметпен қабылдап, сый-сияпат көрсетіп, сарай әмірлерінің қатарына қосты.<ref>{{cite web |url=https://www.iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Бұл Ұлықбек үшін Мауераннахрдың солтүстік шекараларының қауіпсіздігін нығайту тұрғысынан маңызды болды. Барақ пен Ұлықбек арасындағы байланыс оның «қазақшылық» кезеңінде де жалғасты. 1420 жылдың қыркүйегінде [[Самарқан]]ға Барақтың елшісі Сопы оғлан келіп, Ұлықбекке бағалы сыйлықтар тапсырды. Бұл Барақтың өз қамқоршысынан неғұрлым белсенді қолдау алуға ұмтылғанын көрсетті. Осы оқиғадан кейін Ұлық Мұхаммедтің Гератқа елшілік жіберуі де осы жағдаймен байланыстырылады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Сайд Ахмадты, Кішік Мұхаммедті және Барақты қолдаған феодалдық топтардың өзара тартысы нәтижесінде Ұлық Мұхаммедтің [[Алтын Орда]]дағы билігі әлсіреді. Осыны пайдаланған Барақ 1423 жылы Ұлықбектің қолдауымен өзбек ұлысындағы билікті қолға алды. Мирхондтың мәліметінше, осыдан кейін Самарқанға Барақтың тағы бір елшісі Жұмадүк келіп, хан тағына отырғанын хабарлап, мол сыйлықтар әкелген. Елші құрметпен қабылданып, оған хандық рәміздер, бағалы бұйымдар мен ақша тарту етілді. Сонымен қатар Барақтың өтініші бойынша бұрын Ұлықбекке қызмет еткен Тауысақ оғлан мен шағын күзет жасағы бірге жіберілді. Бұл Ұлықбектің Барақты ерекше қолдағанын аңғартады.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди мен Мирхонд еңбектері |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ пен Мансұр жеңіске жеткеннен кейін Ұлық Мұхаммед олардың қысымынан құтылу үшін бұрын Тоқтамыс хан мен оның ұлдарына қолдау көрсеткен Литва ұлы князі [[Витовт]]тың қарамағына өтті. Витовт оны жылы қабылдап, әскерінің жасақталуына жағдай жасады. Литвада өткізген екі жылдың ішінде Ұлық Мұхаммед едәуір күш жинап, 1426 жылы Сарайға жорық жасап, Ақ Орда билеушісін ығыстырды. Жағдайды бағамдаған Барақ күресті жалғастырмай, өз ұлысына шегінді. Осыдан кейін [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]]да Барақ пен Мансұр арасында қақтығыс туып, оның барысында Мансұр қаза тапты. Қыпшақтардың «екі бас бір қазанға сыймайды» деген мақалы осы жағдайды бейнелейді. Зерттеушілердің пікірінше, Барақ тек хан тағына ғана емес, мемлекетті толық басқаруға ұмтылды, ал Едігенің ұлы Мансұр әкесі сияқты Шыңғыс хан ұрпақтарының билігін толық мойындамаған. Маңғыттардың ықпалын жойғаннан кейін Барақ Шығыс Дешті Қыпшақтың толыққанды билеушісіне айналды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан [[Ұлықбек]]ке [[Сырдария]] бойындағы қалаларға, әсіресе Сығанақ өңіріне қатысты аумақтық талаптар қойды. Бұл талаптар екі билеуші арасындағы қарым-қатынасты күрт шиеленістіріп, ақырында Сығанақ маңындағы шешуші шайқасқа алып келді. Барақ ханның негізгі талабы Ұлықбектің кезінде Ақ Орда құрамында болған, бірақ Әмір Темірдің жаулап алуы нәтижесінде айырылып қалған Сырдария бойындағы қалаларды қайтару еді. Бұл жөнінде Барақ хан Ұлықбекке жолдаған хатында былай деп жазған: {{дәйексөз|«Сығанақ жайылымы заң мен ежелгі дәстүр бойынша маған тиесілі. Өйткені менің атам [[Ұрыс хан]] Сығанақта тұрған әрі сонда құрылыс салдырған».|Барақ ханның Ұлықбекке жолдаған хаты}} Алайда Ұлықбек бұл талаптарды қабылдамай, кері қайтарды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан әскери іс-қимылдарды бастады. Ұлықбектің Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тархан қаланы қорғай алмай, Сығанақты Барақ ханға беруге мәжбүр болды. Бұған дейін ол Ұлықбекке жолдаған хатында Барақтың нөкерлеріне шағымданып: {{дәйексөз|«Олар бұл өңірді ойрандап жатыр, өздерін шексіз билеуші санайды және жоғарғы билікке ашық түрде таласуда».}} деп хабарлаған.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Ортағасырлық парсы жылнамалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ хан Ұлықбектің Сырдария бойындағы қалалардан өз еркімен бас тартпайтынын түсінді. Сондықтан ол шағатайлықтарға қарсы соғысқа мұқият дайындалды. Тарихшы Б. Ә. Ахмедов [[XVI ғасыр]]дағы Абдулкәрім ибн Мұхаммед әт-Тамдахидің еңбегіне сүйене отырып, Барақ ханның Сырдария өңіріне жақсы қаруланған әрі тас атқыш қоршау машиналарымен жабдықталған көп әскер алып келгенін жазады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Барақ хан және Сырдария қалалары |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ ханның [[Түркістан қаласы]]на ұзақ уақытқа орнығуды көздегенін оның дала өңірінен бес мыңға жуық отбасын көшіріп әкеліп, оларды Сығанақ маңына Ақ Орда әскерімен бірге орналастыруынан да көруге болады. Бұл кезеңде [[Шаһрух]]тың ұстанымы екіұшты болды. Бір жағынан, ол ұлы Ұлықбекке соғыс бастамауды бұйырса, екінші жағынан, оған көмек ретінде екінші ұлы Жүкі бастаған жасақты жіберді. Жүкі 1427 жылдың ақпанында Гераттан аттанып, Самарқаннан шыққан Ұлықбек әскерімен Сығанаққа бара жатқан жолда қосылды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Shah-Rokh |title=Shah Rukh |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әскерлері біріктірілгеннен кейін Ұлықбек пен Жүкі өз күштеріне толық сеніп, 1425 жылғы Жұмғал жорығындағыдай қосымша сақтық шараларын қолданбады. Сонымен қатар Барақ хан мен Ұлықбек арасындағы қақтығыс барысында Ұлықбек Жұмадық пен оны қолдаған әмірлерді өз жағына тарта алды. Ол Жұмадықтың хан тағына үміткер болуын қолдап, Барақ ханға қарсы буферлік мемлекет құруды көздеді. Мұндай мемлекет Мәуереннахр иеліктерін Барақ ханның шабуылынан қорғауға тиіс еді.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> == Шайқастың барысы == Барақ ханның [[Сырдария]] бойындағы қалаларға қойған талаптары туралы Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тарханнан хабар алған [[Ұлықбек]] Бараққа қарсы жорық жасауға шешім қабылдап, бұл жөнінде әкесі [[Шаһрух]]қа хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осы кезде Барақтың елшісі келіп, кешірім сұрап, бітім жасауды ұсынғанымен, Ұлықбек оның ұсынысын қабылдамады. Бұрынғы одақтасының мұндай әрекетін жауапсыз қалдыруды жөн көрмеген ол 1427 жылы Мұхаммед Жүкі бастаған Хорасан әскерімен бірігіп, Барақ ханға қарсы жорыққа аттанды. [[Сығанақ]] маңындағы қыратты жерде екі әскер бетпе-бет кездесті. Барақ хан әскері қарсыластың сан жағынан басым екеніне қарамастан күтпеген жерден шабуылға шықты. Ұлықбек әскері мұндай соққыны күтпегендіктен, оның саптары бұзылып, кейін шегіне бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әмірлер Ұлықбек пен Мұхаммед Жүкіні ұрыс алаңынан алып шығып, тұтқынға түсуінен құтқарды. [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]дің мәліметінше, Мұхаммед Жүкі Самарқаннан Сығанаққа жеткеннен кейін Хорасан мен Мәуереннахр әскерлері бірікті. Олар Барақтың шайқасуға батылы жетпейді деп есептеп, қосымша сақтық шараларын қолданбады. Ұлықбек өз әскерінің көптігіне сеніп, қарсыластың аз санды жасағын менсінбеді. Ал Барақ хан жер бедерінің ерекшелігін тиімді пайдаланып, барлық күшін бір мезетте шабуылға шығарды. Қиян-кескі шайқаста екі жақ та ауыр шығынға ұшырады. Ақырында Ұлықбектің оң және сол қанаты ыдырап, кейін орталық бөлігі де бұзылды. Мәуереннахр әскері шегінуге мәжбүр болып, оның үлкен бөлігі олжасынан айырылды.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди шығармалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Шайқас кезінде күрлас тайпасынан шыққан атақты батыр Палуан Махмұд Дендани ерекше ерлік көрсетті. Ол қан майданнан Мұхаммед Жүкіні аман алып шығып, Самарқанға жеткізді. Ал Ақ Орда жауынгерлері өздері күтпеген зор жеңіске жетіп, мол әскери олжаға ие болды. == Салдары == Шайқас туралы хабар Гератқа [[1427 жыл]]дың наурыз айында жетті. Сәуір айының басында Ұлықбектің елшісі Шаһрухтың алдына келді. Сол кезде жарақатынан әлі толық айықпаған Шаһрух ұлына көмек ретінде әскер мен қаржы жіберді. Науқастанып қалған Мұхаммед Жүкі Самарқанда қалды, ал Ұлықбек Қандағар мен Гераттан келген қосымша жасақтармен күшін толықтырды. Ол [[Сырдария]]дан өтіп, [[Ташкент]]ке жеткенде Ақ Орда әскерінің шегініп кеткені жөнінде хабар алды.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Кейбір деректер бойынша, Шаһрух жарақаты толық жазылмаса да, Мәуереннахрға жасалған жорықты өзі басқарған. Дереккөздерде оның әскерінің нақты саны көрсетілмегенімен, [[Әмудария]]дан екі жүзге жуық кемемен бір ай бойы өткені жорыққа өте көп күштің қатысқанын аңғартады. Зерттеушілердің пікірінше, Шаһрухтың мақсаты [[Әмір Темір]] сияқты Дешті Қыпшаққа терең ену емес, Ақ Орданың жаңа шабуылынан қорғану болған. Бұған дейін Барақ хан әскері Ұлықбекті қуып, Самарқан төңірегін ойрандаған еді. Кейін Шаһрух жеңіліске кінәлі қолбасшыларды жазалап, Ұлықбекке қатаң ескерту жасап, 1427 жылғы 6 қазанда Самарқаннан аттанды. Жазба деректер Барақ ханның Темір әулеті иеліктері есебінен өз мемлекетін кеңейтуге бірнеше рет әрекет жасағанын көрсетеді. Сондай-ақ Ұлықбектің Бараққа қарсы ұйымдастырған бірнеше жорығының да нәтижесіз аяқталғаны айтылады. Зерттеушілер осыны Шаһрухтың жорыққа жеке араласуымен байланыстырады. Сол кезде Ұлықбек Ташкент маңында тұрғанымен, [[Отырар]] мен оған іргелес өңірлерді бақылауына алған Барақ ханға қарсы өз бетінше шешуші қимыл жасауға батылы жетпеді.<ref>{{cite web |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-inner-asia |title=The Cambridge History of Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |access-date=2026-07-29}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда шайқастары]] [[Санат:Еуразия тарихы]] [[Санат:Орталық Азия тарихы]] [[Санат:Қазақстанның әскери тарихы]] [[Санат:Алтын Орданың әскери тарихы]] n051iv24xdaeapn9boz336qkcalngmr 3636680 3636679 2026-07-29T12:27:23Z Sagzhan 29953 /* Алғышарттары */ 3636680 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Сығанақ шайқасы (1427) |бөлім = Алтын Ордадағы тақ үшін күрес |сурет = |сурет атауы = Сығанақ шайқасы |дата = 1427 жыл |орын = [[Сығанақ]], Дешті Қыпшақ |себеп = [[Барақ хан]]ның Сырдария бойындағы қалаларды [[Темір әулеті]]нен қайтаруға ұмтылысы |нәтиже = Барақ ханның шешуші жеңісі |статусы = Аяқталды |өзгерістер = Сығанақ Барақ ханның қолына өтті; Ұлықбектің Дешті Қыпшақтағы ықпалы әлсіреді |қарсылас1 = [[Алтын Орда]] |қарсылас2 = [[Темір әулеті]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Барақ хан]] |командир2 = [[Ұлықбек]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = Белгісіз |күштер2 = Белгісіз |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = Белгісіз |шығындар2 = Белгісіз |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = Белгісіз |азаматтық шығындар = Белгісіз |ортаққор = |ескерту = Шайқаста Барақ хан Ұлықбектің әскерін талқандап, Сығанақ қаласын қайтарып алды. Бұл жеңістен кейін Сығанақ Барақ ханның астанасына айналып, оның Ақ Орда мен Алтын Ордадағы билігін күшейтті. }} '''Сығанақ шайқасы''' — [[Барақ хан]] мен [[Ұлықбек]] әскерлері арасында [[Сығанақ]] қаласының маңында болған қарулы шайқас.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstanhistory.com/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=Qazaqstan Tarihy |access-date=2026-07-29}}</ref> == Алғышарттары == Парсы тарихшысы [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]нің «''Екі бақытты жұлдыздың тууы және екі теңіздің тоғысуы''» атты еңбегіне сәйкес, 1419 жылы Жошы ұлысынан кеткен Барақ оғлан Ұлықбек-гүргеннің сарайына келді. Ұлықбек оны құрметпен қабылдап, сый-сияпат көрсетіп, сарай әмірлерінің қатарына қосты.<ref>{{cite web |url=https://www.iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Бұл Ұлықбек үшін Мауераннахрдың солтүстік шекараларының қауіпсіздігін нығайту тұрғысынан маңызды болды. Барақ пен Ұлықбек арасындағы байланыс оның «қазақшылық» кезеңінде де жалғасты. 1420 жылдың қыркүйегінде [[Самарқан]]ға Барақтың елшісі Сопы оғлан келіп, Ұлықбекке бағалы сыйлықтар тапсырды. Бұл Барақтың өз қамқоршысынан неғұрлым белсенді қолдау алуға ұмтылғанын көрсетті. Осы оқиғадан кейін Ұлық Мұхаммедтің Гератқа елшілік жіберуі де осы жағдаймен байланыстырылады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Сайд Ахмадты, Кішік Мұхаммедті және Барақты қолдаған феодалдық топтардың өзара тартысы нәтижесінде Ұлық Мұхаммедтің [[Алтын Орда]]дағы билігі әлсіреді. Осыны пайдаланған Барақ 1423 жылы Ұлықбектің қолдауымен өзбек ұлысындағы билікті қолға алды. Мирхондтың мәліметінше, осыдан кейін Самарқанға Барақтың тағы бір елшісі Жұмадүк келіп, хан тағына отырғанын хабарлап, мол сыйлықтар әкелген. Елші құрметпен қабылданып, оған хандық рәміздер, бағалы бұйымдар мен ақша тарту етілді. Сонымен қатар Барақтың өтініші бойынша бұрын Ұлықбекке қызмет еткен Тауысақ оғлан мен шағын күзет жасағы бірге жіберілді. Бұл Ұлықбектің Барақты ерекше қолдағанын аңғартады.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди мен Мирхонд еңбектері |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ пен Мансұр жеңіске жеткеннен кейін Ұлық Мұхаммед олардың қысымынан құтылу үшін бұрын Тоқтамыс хан мен оның ұлдарына қолдау көрсеткен Литва ұлы князі [[Витовт]]тың қарамағына өтті. Витовт оны жылы қабылдап, әскерінің жасақталуына жағдай жасады. Литвада өткізген екі жылдың ішінде Ұлық Мұхаммед едәуір күш жинап, 1426 жылы Сарайға жорық жасап, Ақ Орда билеушісін ығыстырды. Жағдайды бағамдаған Барақ күресті жалғастырмай, өз ұлысына шегінді. Осыдан кейін [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]]да Барақ пен Мансұр арасында қақтығыс туып, оның барысында Мансұр қаза тапты. Қыпшақтардың «екі бас бір қазанға сыймайды» деген мақалы осы жағдайды бейнелейді. Зерттеушілердің пікірінше, Барақ тек хан тағына ғана емес, мемлекетті толық басқаруға ұмтылды, ал Едігенің ұлы Мансұр әкесі сияқты Шыңғыс хан ұрпақтарының билігін толық мойындамаған. Маңғыттардың ықпалын жойғаннан кейін Барақ Шығыс Дешті Қыпшақтың толыққанды билеушісіне айналды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан [[Ұлықбек]]ке [[Сырдария]] бойындағы қалаларға, әсіресе Сығанақ өңіріне қатысты аумақтық талаптар қойды. Бұл талаптар екі билеуші арасындағы қарым-қатынасты күрт шиеленістіріп, ақырында Сығанақ маңындағы шешуші шайқасқа алып келді. Барақ ханның негізгі талабы Ұлықбектің кезінде Ақ Орда құрамында болған, бірақ Әмір Темірдің жаулап алуы нәтижесінде айырылып қалған Сырдария бойындағы қалаларды қайтару еді. Бұл жөнінде Барақ хан Ұлықбекке жолдаған хатында былай деп жазған: {{дәйексөз|«Сығанақ жайылымы заң мен ежелгі дәстүр бойынша маған тиесілі. Өйткені менің атам [[Ұрыс хан]] Сығанақта тұрған әрі сонда құрылыс салдырған».|Барақ ханның Ұлықбекке жолдаған хаты}} Алайда Ұлықбек бұл талаптарды қабылдамай, кері қайтарды.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осыдан кейін Барақ хан әскери іс-қимылдарды бастады. Ұлықбектің Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тархан қаланы қорғай алмай, Сығанақты Барақ ханға беруге мәжбүр болды. Бұған дейін ол Ұлықбекке жолдаған хатында Барақтың нөкерлеріне шағымданып: {{дәйексөз|«Олар бұл өңірді ойрандап жатыр, өздерін шексіз билеуші санайды және жоғарғы билікке ашық түрде таласуда».}} деп хабарлаған.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Ортағасырлық парсы жылнамалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ хан Ұлықбектің Сырдария бойындағы қалалардан өз еркімен бас тартпайтынын түсінді. Сондықтан ол шағатайлықтарға қарсы соғысқа мұқият дайындалды. Тарихшы Б. Ә. Ахмедов [[XVI ғасыр]]дағы Абдулкәрім ибн Мұхаммед әт-Тамдахидің еңбегіне сүйене отырып, Барақ ханның Сырдария өңіріне жақсы қаруланған әрі тас атқыш қоршау машиналарымен жабдықталған көп әскер алып келгенін жазады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Барақ хан және Сырдария қалалары |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Барақ ханның [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласы]]на ұзақ уақытқа орнығуды көздегенін оның дала өңірінен бес мыңға жуық отбасын көшіріп әкеліп, оларды Сығанақ маңына Ақ Орда әскерімен бірге орналастыруынан да көруге болады. Бұл кезеңде [[Шаһрух]]тың ұстанымы екіұшты болды. Бір жағынан, ол ұлы Ұлықбекке соғыс бастамауды бұйырса, екінші жағынан, оған көмек ретінде екінші ұлы Жүкі бастаған жасақты жіберді. Жүкі 1427 жылдың ақпанында Гераттан аттанып, Самарқаннан шыққан Ұлықбек әскерімен Сығанаққа бара жатқан жолда қосылды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Shah-Rokh |title=Shah Rukh |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әскерлері біріктірілгеннен кейін Ұлықбек пен Жүкі өз күштеріне толық сеніп, 1425 жылғы Жұмғал жорығындағыдай қосымша сақтық шараларын қолданбады. Сонымен қатар Барақ хан мен Ұлықбек арасындағы қақтығыс барысында Ұлықбек Жұмадық пен оны қолдаған әмірлерді өз жағына тарта алды. Ол Жұмадықтың хан тағына үміткер болуын қолдап, Барақ ханға қарсы буферлік мемлекет құруды көздеді. Мұндай мемлекет Мәуереннахр иеліктерін Барақ ханның шабуылынан қорғауға тиіс еді.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> == Шайқастың барысы == Барақ ханның [[Сырдария]] бойындағы қалаларға қойған талаптары туралы Түркістандағы наместнигі Арслан-қожа тарханнан хабар алған [[Ұлықбек]] Бараққа қарсы жорық жасауға шешім қабылдап, бұл жөнінде әкесі [[Шаһрух]]қа хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ |title=Қазақстан тарихы |publisher=e-history.kz |access-date=2026-07-29}}</ref> Осы кезде Барақтың елшісі келіп, кешірім сұрап, бітім жасауды ұсынғанымен, Ұлықбек оның ұсынысын қабылдамады. Бұрынғы одақтасының мұндай әрекетін жауапсыз қалдыруды жөн көрмеген ол 1427 жылы Мұхаммед Жүкі бастаған Хорасан әскерімен бірігіп, Барақ ханға қарсы жорыққа аттанды. [[Сығанақ]] маңындағы қыратты жерде екі әскер бетпе-бет кездесті. Барақ хан әскері қарсыластың сан жағынан басым екеніне қарамастан күтпеген жерден шабуылға шықты. Ұлықбек әскері мұндай соққыны күтпегендіктен, оның саптары бұзылып, кейін шегіне бастады.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Ulugh-Beg |title=Ulugh Beg |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-07-29}}</ref> Әмірлер Ұлықбек пен Мұхаммед Жүкіні ұрыс алаңынан алып шығып, тұтқынға түсуінен құтқарды. [[Абд әр-Раззақ Самарқанди]]дің мәліметінше, Мұхаммед Жүкі Самарқаннан Сығанаққа жеткеннен кейін Хорасан мен Мәуереннахр әскерлері бірікті. Олар Барақтың шайқасуға батылы жетпейді деп есептеп, қосымша сақтық шараларын қолданбады. Ұлықбек өз әскерінің көптігіне сеніп, қарсыластың аз санды жасағын менсінбеді. Ал Барақ хан жер бедерінің ерекшелігін тиімді пайдаланып, барлық күшін бір мезетте шабуылға шығарды. Қиян-кескі шайқаста екі жақ та ауыр шығынға ұшырады. Ақырында Ұлықбектің оң және сол қанаты ыдырап, кейін орталық бөлігі де бұзылды. Мәуереннахр әскері шегінуге мәжбүр болып, оның үлкен бөлігі олжасынан айырылды.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/ |title=Абд әр-Раззақ Самарқанди шығармалары |publisher=Internet Archive |access-date=2026-07-29}}</ref> Шайқас кезінде күрлас тайпасынан шыққан атақты батыр Палуан Махмұд Дендани ерекше ерлік көрсетті. Ол қан майданнан Мұхаммед Жүкіні аман алып шығып, Самарқанға жеткізді. Ал Ақ Орда жауынгерлері өздері күтпеген зор жеңіске жетіп, мол әскери олжаға ие болды. == Салдары == Шайқас туралы хабар Гератқа [[1427 жыл]]дың наурыз айында жетті. Сәуір айының басында Ұлықбектің елшісі Шаһрухтың алдына келді. Сол кезде жарақатынан әлі толық айықпаған Шаһрух ұлына көмек ретінде әскер мен қаржы жіберді. Науқастанып қалған Мұхаммед Жүкі Самарқанда қалды, ал Ұлықбек Қандағар мен Гераттан келген қосымша жасақтармен күшін толықтырды. Ол [[Сырдария]]дан өтіп, [[Ташкент]]ке жеткенде Ақ Орда әскерінің шегініп кеткені жөнінде хабар алды.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/ |title=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |access-date=2026-07-29}}</ref> Кейбір деректер бойынша, Шаһрух жарақаты толық жазылмаса да, Мәуереннахрға жасалған жорықты өзі басқарған. Дереккөздерде оның әскерінің нақты саны көрсетілмегенімен, [[Әмудария]]дан екі жүзге жуық кемемен бір ай бойы өткені жорыққа өте көп күштің қатысқанын аңғартады. Зерттеушілердің пікірінше, Шаһрухтың мақсаты [[Әмір Темір]] сияқты Дешті Қыпшаққа терең ену емес, Ақ Орданың жаңа шабуылынан қорғану болған. Бұған дейін Барақ хан әскері Ұлықбекті қуып, Самарқан төңірегін ойрандаған еді. Кейін Шаһрух жеңіліске кінәлі қолбасшыларды жазалап, Ұлықбекке қатаң ескерту жасап, 1427 жылғы 6 қазанда Самарқаннан аттанды. Жазба деректер Барақ ханның Темір әулеті иеліктері есебінен өз мемлекетін кеңейтуге бірнеше рет әрекет жасағанын көрсетеді. Сондай-ақ Ұлықбектің Бараққа қарсы ұйымдастырған бірнеше жорығының да нәтижесіз аяқталғаны айтылады. Зерттеушілер осыны Шаһрухтың жорыққа жеке араласуымен байланыстырады. Сол кезде Ұлықбек Ташкент маңында тұрғанымен, [[Отырар]] мен оған іргелес өңірлерді бақылауына алған Барақ ханға қарсы өз бетінше шешуші қимыл жасауға батылы жетпеді.<ref>{{cite web |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-inner-asia |title=The Cambridge History of Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |access-date=2026-07-29}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда шайқастары]] [[Санат:Еуразия тарихы]] [[Санат:Орталық Азия тарихы]] [[Санат:Қазақстанның әскери тарихы]] [[Санат:Алтын Орданың әскери тарихы]] q2vctkqu4k4cgik7qpb0zfzyur1rzpn 0 784216 3636713 3636480 2026-07-29T13:02:06Z Sagzhan 29953 /* Ескертпелер */ 3636713 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитрийқызы Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитрийқызы Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитрийқызы Констант |Толық есімі = Мария Дмитрийқызы Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23 қыркүйек 1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27 сәуір 1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Ту|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитрийқызы Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' (23 қыркүйек 1824, [[Таганрог]] — 27 сәуір 1864, [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған{{sfn|Сараскина|2013|с=287}}. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті{{sfn|Белов|2001|с=347}}. 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді»{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған»{{sfn|Белов|2001|с=252}}. Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған{{sfn|Сараскина|2013|с=293}}. Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді{{sfn|Сараскина|2013|с=295}}. Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді{{sfn|Белов|2001|с=253}}. Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}}. Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнаул]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім"{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}. : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді{{sfn|Белов|2001|с=254}}. 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді{{sfn|Сараскина|2013|с=356}}. == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады{{sfn|Сараскина|2013|с=370}}. Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды{{sfn|Сараскина|2013|с=385}}. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді{{sfn|Сараскина|2013|с=388}}. Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған{{sfn|Мочульский|1980|с=135}}. Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді{{sfn|Сараскина|2013|с=352}}. Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=289}}. Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} c7zz7ifktez54cxjnvsi3698nntzdga 3636714 3636713 2026-07-29T13:04:08Z Sagzhan 29953 3636714 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Ту|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған{{sfn|Сараскина|2013|с=287}}. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті{{sfn|Белов|2001|с=347}}. 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді»{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған»{{sfn|Белов|2001|с=252}}. Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған{{sfn|Сараскина|2013|с=293}}. Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді{{sfn|Сараскина|2013|с=295}}. Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді{{sfn|Белов|2001|с=253}}. Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}}. Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнаул]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім"{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}. : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді{{sfn|Белов|2001|с=254}}. 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді{{sfn|Сараскина|2013|с=356}}. == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады{{sfn|Сараскина|2013|с=370}}. Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды{{sfn|Сараскина|2013|с=385}}. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді{{sfn|Сараскина|2013|с=388}}. Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған{{sfn|Мочульский|1980|с=135}}. Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді{{sfn|Сараскина|2013|с=352}}. Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=289}}. Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} h856m91c4ekm4ldail43zolvxrjlt4h 3636715 3636714 2026-07-29T13:04:30Z Sagzhan 29953 3636715 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған{{sfn|Сараскина|2013|с=287}}. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті{{sfn|Белов|2001|с=347}}. 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді»{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған»{{sfn|Белов|2001|с=252}}. Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған{{sfn|Сараскина|2013|с=293}}. Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді{{sfn|Сараскина|2013|с=295}}. Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді{{sfn|Белов|2001|с=253}}. Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}}. Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнаул]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім"{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}. : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді{{sfn|Белов|2001|с=254}}. 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді{{sfn|Сараскина|2013|с=356}}. == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады{{sfn|Сараскина|2013|с=370}}. Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды{{sfn|Сараскина|2013|с=385}}. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді{{sfn|Сараскина|2013|с=388}}. Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған{{sfn|Мочульский|1980|с=135}}. Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді{{sfn|Сараскина|2013|с=352}}. Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=289}}. Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} rsetu5e6j6f7j1pf28rahd829272rgt 3636716 3636715 2026-07-29T13:05:01Z Sagzhan 29953 3636716 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{RI}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған{{sfn|Сараскина|2013|с=287}}. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті{{sfn|Белов|2001|с=347}}. 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді»{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған»{{sfn|Белов|2001|с=252}}. Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған{{sfn|Сараскина|2013|с=293}}. Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді{{sfn|Сараскина|2013|с=295}}. Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді{{sfn|Белов|2001|с=253}}. Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}}. Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнаул]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім"{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}. : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді{{sfn|Белов|2001|с=254}}. 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді{{sfn|Сараскина|2013|с=356}}. == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады{{sfn|Сараскина|2013|с=370}}. Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды{{sfn|Сараскина|2013|с=385}}. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді{{sfn|Сараскина|2013|с=388}}. Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған{{sfn|Мочульский|1980|с=135}}. Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді{{sfn|Сараскина|2013|с=352}}. Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=289}}. Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} j45gax49cjhytkt0v21f1ijwm098kkl 3636717 3636716 2026-07-29T13:07:34Z Sagzhan 29953 3636717 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flagification|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған{{sfn|Сараскина|2013|с=287}}. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті{{sfn|Белов|2001|с=347}}. 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді»{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған»{{sfn|Белов|2001|с=252}}. Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған{{sfn|Сараскина|2013|с=293}}. Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді{{sfn|Сараскина|2013|с=295}}. Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді{{sfn|Белов|2001|с=253}}. Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}}. Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнаул]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім"{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}. : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді{{sfn|Белов|2001|с=254}}. 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді{{sfn|Сараскина|2013|с=356}}. == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады{{sfn|Сараскина|2013|с=370}}. Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды{{sfn|Сараскина|2013|с=385}}. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді{{sfn|Сараскина|2013|с=388}}. Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған{{sfn|Мочульский|1980|с=135}}. Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді{{sfn|Сараскина|2013|с=352}}. Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=289}}. Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} sjwturt8kbv22fckzryb83ykzeiw2y8 3636719 3636717 2026-07-29T13:07:54Z Sagzhan 29953 3636719 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған{{sfn|Сараскина|2013|с=287}}. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті{{sfn|Белов|2001|с=347}}. 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді»{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған»{{sfn|Белов|2001|с=252}}. Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған{{sfn|Сараскина|2013|с=293}}. Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді{{sfn|Сараскина|2013|с=295}}. Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді{{sfn|Белов|2001|с=253}}. Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}}. Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнаул]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім"{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}. : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді{{sfn|Белов|2001|с=254}}. 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді{{sfn|Сараскина|2013|с=356}}. == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады{{sfn|Сараскина|2013|с=370}}. Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды{{sfn|Сараскина|2013|с=385}}. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді{{sfn|Сараскина|2013|с=388}}. Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған{{sfn|Мочульский|1980|с=135}}. Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді{{sfn|Сараскина|2013|с=352}}. Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=289}}. Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} g86j79pr0x061j82b8np7i1gonk465i 3636720 3636719 2026-07-29T13:08:58Z Sagzhan 29953 /* Екінші некесі */ 3636720 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді{{sfn|Сараскина|2013|с=286}}. Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған{{sfn|Сараскина|2013|с=287}}. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті{{sfn|Белов|2001|с=347}}. 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді»{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған{{sfn|Сараскина|2013|с=285}}. [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған»{{sfn|Белов|2001|с=252}}. Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған{{sfn|Сараскина|2013|с=293}}. Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді{{sfn|Сараскина|2013|с=295}}. Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді{{sfn|Белов|2001|с=253}}. Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}}. Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім"{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}. : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді{{sfn|Белов|2001|с=254}}. 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді{{sfn|Сараскина|2013|с=356}}. == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады{{sfn|Сараскина|2013|с=370}}. Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды{{sfn|Сараскина|2013|с=385}}. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді{{sfn|Сараскина|2013|с=388}}. Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған{{sfn|Мочульский|1980|с=135}}. Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді{{sfn|Сараскина|2013|с=352}}. Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен{{sfn|Сараскина|2013|с=289}}. Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} 77783477vedqvv9k6mdjak0ssjc8c0e 3636721 3636720 2026-07-29T13:12:18Z Sagzhan 29953 3636721 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}} : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: :"Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. :-<small>Ф. М. Достоевский</small>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} e9nqky5j3d7tzaaquxgol58vs4r5872 3636722 3636721 2026-07-29T13:13:55Z Sagzhan 29953 /* Ауруы және қайтыс болуы */ 3636722 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}} : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. Ф. М. Достоевский</blockquote>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} 1nhwnd1im4v2ah70s9jifhnvh4n3p6d 3636723 3636722 2026-07-29T13:14:37Z Sagzhan 29953 /* Ауруы және қайтыс болуы */ 3636723 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}} : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский)</blockquote>{{sfn|Сараскина|2013|с=389}} == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} np8tdt7wxhoknw2n68s8uu6fn4i0920 3636724 3636723 2026-07-29T13:15:26Z Sagzhan 29953 /* Ауруы және қайтыс болуы */ 3636724 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}} : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} 2eckyh1gdhlpq00fmwr4inod50g67wb 3636725 3636724 2026-07-29T13:16:00Z Sagzhan 29953 /* Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында */ 3636725 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}} : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: :''«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»''{{sfn|Достоевская|1987|с=201}} :— ''А. Г. Достоевская'' == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} ft8mkn7fwcajj42i9dnfunzfv57cjt5 3636726 3636725 2026-07-29T13:17:21Z Sagzhan 29953 /* Замандастарының естеліктері */ 3636726 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр [[эпилепсия]] ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: :"Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}} : Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} tr8jytqq12gc5dd8z7e8ym2azww0xl0 3636727 3636726 2026-07-29T13:18:49Z Sagzhan 29953 /* Екінші некесі */ 3636727 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр эпилепсия ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: <blockquote>Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}</blockquote> Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} 7u1a47oa2j350s2jw6lulturt1dik9x 3636728 3636727 2026-07-29T13:19:17Z Sagzhan 29953 /* Кузнецкіге көшу */ 3636728 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] :Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр эпилепсия ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: <blockquote>Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}</blockquote> Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} kkjd5fldn0hsl6sua5h394sdclejhh4 3636729 3636728 2026-07-29T13:20:24Z Sagzhan 29953 /* Алғашқы некесі. Семей */ 3636729 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] <blockquote>Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small></blockquote> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр эпилепсия ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: <blockquote>Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}</blockquote> Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} 04frn114vwyg6c8n9vgd0lncb6od0ct 3636730 3636729 2026-07-29T13:21:15Z Sagzhan 29953 3636730 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахань]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] <blockquote>Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small></blockquote> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр эпилепсия ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: <blockquote>Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}</blockquote> Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} fdi0phpuzbzvhjhzju7iojazajh7y47 3636731 3636730 2026-07-29T13:21:37Z Sagzhan 29953 /* Шығу тегі. Білімі */ 3636731 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант 1794 жылы Ресейге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахан]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] <blockquote>Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small></blockquote> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр эпилепсия ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: <blockquote>Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}</blockquote> Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} 0jn9z1sos02nngjfj6g4xlt90m5jz20 3636733 3636731 2026-07-29T13:23:18Z Sagzhan 29953 /* Шығу тегі. Білімі */ 3636733 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 23.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 27.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[23 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[27 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы Франсуа Жером Амадей де Констант [[1794 жыл]]ы [[Ресей]]ге қоныс аударды. Ресей бодандығын қабылдап, Степан деген орыс есімін алған соң, [[Днепр (қала)|Екатеринославқа]] қоныстанды. Оның ұлы Дмитрий сол жерде табысты қызмет жолын бастады: жергілікті гимназияны тәмамдағаннан кейін Дворяндар жиналысында қызмет етті, кейін жаяу әскер генералы [[Иван Никитич Инзов]]тың штабында жұмыс істеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} 1820-жылдардың басында Дмитрий Степанович [[Таганрог]] қаласына ауыстырылды. Оның кенже қызы Мария алғашқы білімін Таганрог пансионында алды. 1838 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін әкесімен, бауырларымен бірге [[Астрахан]] қаласына көшіп барып, асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Астрахань газеттерінің бірінде Дмитрий Константтың қыздары қоғамда ерекше әсер қалдыра алатындары жазылған. Институтты бітіру кешінде олар музыкалық өнері мен поэзияны терең меңгергендігі арқылы көпшіліктің ықыласына бөленді.{{sfn|Сараскина|2013|с=286}} Дмитрий Степанович қонақжайлығымен танылды. Оның үйіне көптеген қонақтар келетін, олардың қатарында 1856 жылы Санкт-Петербургтен Астраханьға сапарлаған [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] де болды. Кейін Достоевский қайын атасына жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы отбасылық үйдің жылылыққа толы ахуалын жиі еске алатынын және әкесін әрдайым «шынайы сүйіспеншілікпен» еске түсіретінін жазған.{{sfn|Сараскина|2013|с=287}} == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] <blockquote>Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small></blockquote> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр эпилепсия ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: <blockquote>Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}</blockquote> Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} lq549r1m4akllf60yvjezu0wwctzxog 0 784217 3636681 3636484 2026-07-29T12:30:00Z Sagzhan 29953 3636681 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' (орыс тілінің ескі емлесінде: ''«Униженные и оскорбленные»'') — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Ескертпелер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [[Уикитека]] — «Қор болғандар мен қорланғандар» (Ф. М. Достоевский) {{Достоевский}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 7y79tf5993too2fqf1lpprpalysjgmc 3636682 3636681 2026-07-29T12:30:18Z Sagzhan 29953 /* Сын-пікірлер */ 3636682 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' (орыс тілінің ескі емлесінде: ''«Униженные и оскорбленные»'') — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Ескертпелер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [[Уикитека]] — «Қор болғандар мен қорланғандар» (Ф. М. Достоевский) {{Достоевский}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 0igoexx2v3mus7e3870aoapdcablwmf 3636683 3636682 2026-07-29T12:30:57Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3636683 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' (орыс тілінің ескі емлесінде: ''«Униженные и оскорбленные»'') — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Ескертпелер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [[Уикитека]] — «Қор болғандар мен қорланғандар» (Ф. М. Достоевский) {{Достоевский}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] sb6k6ymu3jvgbhoh466squdmof75zhs 3636684 3636683 2026-07-29T12:31:15Z Sagzhan 29953 /* Роман топографиясы */ 3636684 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' (орыс тілінің ескі емлесінде: ''«Униженные и оскорбленные»'') — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Ескертпелер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [[Уикитека]] — «Қор болғандар мен қорланғандар» (Ф. М. Достоевский) {{Достоевский}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 95m5l1207k4tdy1dfrzrjxgdsje6f3i 3636685 3636684 2026-07-29T12:31:38Z Sagzhan 29953 /* Стиль ерекшеліктері */ 3636685 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' (орыс тілінің ескі емлесінде: ''«Униженные и оскорбленные»'') — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Ескертпелер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [[Уикитека]] — «Қор болғандар мен қорланғандар» (Ф. М. Достоевский) {{Достоевский}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] ff3g0hqw91s5suuia1oeedao0ndfojh 3636686 3636685 2026-07-29T12:32:01Z Sagzhan 29953 /* Сыртқы сілтемелер */ 3636686 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' (орыс тілінің ескі емлесінде: ''«Униженные и оскорбленные»'') — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Ескертпелер == {{reflist}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] s1f9vw688gtg82y2yehl25cppr3dbsd 3636687 3636686 2026-07-29T12:32:28Z Sagzhan 29953 /* Ескертпелер */ 3636687 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' (орыс тілінің ескі емлесінде: ''«Униженные и оскорбленные»'') — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] em33zsxz3jrvm8x10poffy8osq1ra9v 3636688 3636687 2026-07-29T12:33:22Z Sagzhan 29953 3636688 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|«Униженные и оскорбленные»}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] dv442xo4ys6fe5tnidk5u3jzhrtjsk4 3636689 3636688 2026-07-29T12:33:49Z Sagzhan 29953 3636689 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861]] |Жариялануы = [[1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] hb39kdegf8htv5jz4zlienzbq4h27f9 3636690 3636689 2026-07-29T12:34:32Z Sagzhan 29953 3636690 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 3qtgk17dwq0nqhzbmnlj08ehx06ezll 3636691 3636690 2026-07-29T12:34:46Z Sagzhan 29953 3636691 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қорланғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] bib5wf7ulefz3xotchcl6fl98z53ujk 3636692 3636691 2026-07-29T12:35:15Z Sagzhan 29953 3636692 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. „Сәтсіз жазушының“ жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 6bzig9asddki63xcpdmtvr24xyiw1qt 3636693 3636692 2026-07-29T12:36:17Z Sagzhan 29953 /* Жазылу тарихы және жариялануы */ 3636693 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет 1861 жылы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. «Сәтсіз жазушының жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді роман жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы Санкт-Петербургке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. Жазушының көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек демократиялық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] ch9czwn4qcxea32mdzy9mx498973d5r 3636694 3636693 2026-07-29T12:38:15Z Sagzhan 29953 3636694 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет [[1861 жыл]]ы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. «Сәтсіз жазушының жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевскийге]] арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді [[роман]] жазуға мәжбүр болды. [[Шығарма]]ның едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы [[Санкт-Петербург]]ке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. [[Жазушы]]ның көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма 1846 жылы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек [[демократия]]лық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] tcm2rk08xwd4m87x72cccyt8enmasav 3636695 3636694 2026-07-29T12:38:56Z Sagzhan 29953 /* Жазылу тарихы және жариялануы */ 3636695 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы. == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет [[1861 жыл]]ы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. «Сәтсіз жазушының жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевский]]ге арналды. «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді [[роман]] жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды. Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы [[Санкт-Петербург]]ке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. [[Жазушы]]ның көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды. Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма [[1846 жыл]]ы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек [[демократия]]лық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 9vew9twkvkhrborivhadd6lqdz78bch 3636696 3636695 2026-07-29T12:41:58Z Sagzhan 29953 3636696 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru/works/lifetime/injured/ |title=Роман «Униженные и оскорбленные» (1861): История создания и критика |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет [[1861 жыл]]ы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. «Сәтсіз жазушының жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевский]]ге арналды.<ref>{{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/unizhennye-i-oskorblennye-kak-eksperimentalnyy-roman-f-m-dostoevskogo |title=«Униженные и оскорбленные» как экспериментальный роман Ф. М. Достоевского |publisher=Научная электронная библиотека КиберЛенинка |accessdate=2026-07-29 }}</ref> «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді [[роман]] жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды.<ref>{{cite web |url=https://rvb.ru/dostoevski/02comm/21.htm |title=Комментарии к роману Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Русская виртуальная библиотека (РВБ) |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы [[Санкт-Петербург]]ке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. [[Жазушы]]ның көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды.<ref>{{cite web |url=https://izvestiya.asu.ru/article/view/(2015)3.1-25 |title=Наказание в романе Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Известия Алтайского государственного университета |year=2015 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма [[1846 жыл]]ы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек [[демократия]]лық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар. Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды. Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады. Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] s4uabu2s6k9lczcdrkdgnkochpmcm3b 3636697 3636696 2026-07-29T12:43:32Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3636697 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru/works/lifetime/injured/ |title=Роман «Униженные и оскорбленные» (1861): История создания и критика |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет [[1861 жыл]]ы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. «Сәтсіз жазушының жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевский]]ге арналды.<ref>{{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/unizhennye-i-oskorblennye-kak-eksperimentalnyy-roman-f-m-dostoevskogo |title=«Униженные и оскорбленные» как экспериментальный роман Ф. М. Достоевского |publisher=Научная электронная библиотека КиберЛенинка |accessdate=2026-07-29 }}</ref> «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді [[роман]] жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды.<ref>{{cite web |url=https://rvb.ru/dostoevski/02comm/21.htm |title=Комментарии к роману Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Русская виртуальная библиотека (РВБ) |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы [[Санкт-Петербург]]ке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. [[Жазушы]]ның көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды.<ref>{{cite web |url=https://izvestiya.asu.ru/article/view/(2015)3.1-25 |title=Наказание в романе Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Известия Алтайского государственного университета |year=2015 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма [[1846 жыл]]ы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек [[демократия]]лық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар.<ref>{{cite web |url=https://priobibl.kz/kk/novyy-knigi/zhasay-ber-zhayna-astanam/dostoevskiy-f-unizhennye-i-oskorblennye |title=Достоевский Ф. Униженные и оскорбленные |publisher=Приозерск қалалық орталықтандырылған кітапхана жүйесі |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды.<ref>{{cite web |url=http://az.lib.ru/d/dostoewskij_f_m/text_0020.shtml |title=Ф. М. Достоевский. Полный текст романа «Униженные и оскорбленные» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады.<ref>{{cite web |url=https://psyjournals.ru/journals/langt/archive/2021_n4/Marchenko_Shammedova |title=Тема творчества в романе Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Язык и текст (PsyJournals.ru) |year=2021 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 9im6a3dap6ma3uhfydqzsc2rjaqdtod 3636698 3636697 2026-07-29T12:43:58Z Sagzhan 29953 3636698 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru/works/lifetime/injured/ |title=Роман «Униженные и оскорбленные» (1861): История создания и критика |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет [[1861 жыл]]ы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. «Сәтсіз жазушының жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевский]]ге арналды.<ref>{{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/unizhennye-i-oskorblennye-kak-eksperimentalnyy-roman-f-m-dostoevskogo |title=«Униженные и оскорбленные» как экспериментальный роман Ф. М. Достоевского |publisher=Научная электронная библиотека КиберЛенинка |accessdate=2026-07-29 }}</ref> «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді [[роман]] жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды.<ref>{{cite web |url=https://rvb.ru/dostoevski/02comm/21.htm |title=Комментарии к роману Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Русская виртуальная библиотека (РВБ) |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы [[Санкт-Петербург]]ке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. [[Жазушы]]ның көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды.<ref>{{cite web |url=https://izvestiya.asu.ru/article/view/(2015)3.1-25 |title=Наказание в романе Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Известия Алтайского государственного университета |year=2015 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма [[1846 жыл]]ы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек [[демократия]]лық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар.<ref>{{cite web |url=https://priobibl.kz/kk/novyy-knigi/zhasay-ber-zhayna-astanam/dostoevskiy-f-unizhennye-i-oskorblennye |title=Достоевский Ф. Униженные и оскорбленные |publisher=Приозерск қалалық орталықтандырылған кітапхана жүйесі |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды.<ref>{{cite web |url=http://az.lib.ru/d/dostoewskij_f_m/text_0020.shtml |title=Ф. М. Достоевский. Полный текст романа «Униженные и оскорбленные» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады.<ref>{{cite web |url=https://psyjournals.ru/journals/langt/archive/2021_n4/Marchenko_Shammedova |title=Тема творчества в романе Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Язык и текст (PsyJournals.ru) |year=2021 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] 2cottz532fdpi56hr255axgkpvatqgz 3636699 3636698 2026-07-29T12:44:53Z Sagzhan 29953 /* Жазылу тарихы және жариялануы */ 3636699 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы = Қор болғандар мен қорланғандар |Шынайы атауы = Униженные и оскорблённые |Сурет = Humiliated and Insulted illustration by Nikolay Karazin (1893).jpg |Сурет сипаттамасы = [[Николай Николаевич Каразин|Н. Н. Каразин]] иллюстрациясы (1893) |Жанр = Роман |Авторы = [[Фёдор Михайлович Достоевский]] |Түпнұсқа тілі = орыс тілі |Жазылды = [[1861 жыл|1861]] |Жариялануы = [[1861 жыл|1861]] |Жеке басылым = 1861 жылы Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылды |Баспа = «Время» журналы |isbn = |Аударма = |Цикл = |Алдыңғысы = |Келесісі = |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қор болғандар мен қорланғандар»''' ({{lang-ru|Униженные и оскорбленные}}) — [[орыс әдебиеті|орыс]] жазушысы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің романы.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru/works/lifetime/injured/ |title=Роман «Униженные и оскорбленные» (1861): История создания и критика |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Жазылу тарихы және жариялануы == Бұл шығарма жазушының каторгадан оралғаннан кейін жазған алғашқы ірі туындысы болып табылады. Роман алғаш рет [[1861 жыл]]ы «Время» журналында жарық көрді. Шығарма бастапқыда «Қор болғандар мен қорланғандар. “Сәтсіз жазушының” жазбаларынан» деген атаумен жарияланып, Достоевскийдің ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаил Достоевский]]ге арналды.<ref>{{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/unizhennye-i-oskorblennye-kak-eksperimentalnyy-roman-f-m-dostoevskogo |title=«Униженные и оскорбленные» как экспериментальный роман Ф. М. Достоевского |publisher=Научная электронная библиотека КиберЛенинка |accessdate=2026-07-29 }}</ref> «Время» журналы Фёдор Достоевский мен оның ағасы Михаилдің редакторлығымен шыға бастады. Журналды толықтыру үшін Достоевский бірнеше нөмірге жалғастырып жариялауға болатын көлемді [[роман]] жазуға мәжбүр болды. Шығарманың едәуір бөлігі журналдың әрбір жаңа санына тапсыру мерзіміне қарай бөлім-бөлім болып жазылды.<ref>{{cite web |url=https://rvb.ru/dostoevski/02comm/21.htm |title=Комментарии к роману Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Русская виртуальная библиотека (РВБ) |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романның идеясы 1857 жылы пайда болды. 1860 жылы [[Санкт-Петербург]]ке көшкеннен кейін Достоевский өз ойын жүзеге асыруға кірісті. 1861 жылдың шілдесінде шығарманың соңғы бөлімі жарық көрді. Сол жылы роман Санкт-Петербургте жеке кітап болып басылып шықты. [[Жазушы]]ның көзі тірісінде шығарма тағы екі рет — 1865 және 1879 жылдары қайта басылды.<ref>{{cite web |url=https://izvestiya.asu.ru/article/view/(2015)3.1-25 |title=Наказание в романе Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Известия Алтайского государственного университета |year=2015 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романда бірнеше жерде Иван Петровичтің атынан автор өзінің алғашқы «[[Бейшаралар]]» романымен байланысты оқиғаларды баяндайды. Бұл шығарма [[1846 жыл]]ы «Петербург жинағында» жарық көріп, үлкен жетістікке жеткен болатын. Оны, атап айтқанда, [[Виссарион Григорьевич Белинский]] жоғары бағалаған. == Сын-пікірлер == Роман сыншылар тарапынан ұстамды түрде қабылданды. Бұл жазушының ұзақ жылдарға созылған айдаудан кейін әдебиетке қайта оралуына байланысты болған сақтықпен түсіндірілді. Тек [[демократия]]лық бағыттағы «Современник» журналы ғана романның елеулі кемшіліктерін көрсете отырып, жалпы алғанда шығарманы оң бағалады. == Сюжеті == Роман жас жазушы Ваняның атынан баяндалады. Оның өміріндегі көптеген оқиғалар автобиографиялық сипатқа ие. Романдағы оқиға уақыты нақты көрсетілмеген. Достоевскийдің әдеби қызметінің алғашқы кезеңі 1840-жылдарға сәйкес келеді. Романда сол дәуірдегі әдеби орта өкілдерінің кейбірі бүркемеленген түрде бейнеленген. Мысалы, [[Виссарион Белинский]] «сыншы Б.» деген атымен көрсетілген. Шығармадағы кейбір оқиғалар тек 1840-жылдар өмірінің көрінісі ғана емес екенін байқатады. Романда тарихи уақыт жағынан бірнеше ауытқулар кездеседі. Оқиғалар шамамен бір жарым жыл көлемінде өтсе де, шығармада роман жарияланған кезеңге жақын тарихи деректер, соның ішінде [[Андрей Александрович Краевский]] шығарған «Энциклопедия» туралы мәліметтер аталады. Осылайша романның басы мен соңында айтылатын тарихи оқиғалардың арасында он екі жылдан астам уақыт айырмашылық бар.<ref>{{cite web |url=https://priobibl.kz/kk/novyy-knigi/zhasay-ber-zhayna-astanam/dostoevskiy-f-unizhennye-i-oskorblennye |title=Достоевский Ф. Униженные и оскорбленные |publisher=Приозерск қалалық орталықтандырылған кітапхана жүйесі |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Ваня кедей помещик Ихменевтің отбасында оның қызы Наташамен бірге тәрбиеленеді. Ихменевтің дәулетті көршісі князь Валковский оның шаруашылық қабілетін бағалап, оны өз иелігінің басқарушысы етіп тағайындайды. Кейін князь одан ұлы Алёшаны тәрбиелеуге көмектесуін сұрайды. Алайда Алёша Ихменевтердің үйіне келгеннен кейін көп ұзамай түрлі өсек тарайды. Ихменев қызын Алёшаға үйлендіргісі келеді, олардың қарым-қатынасын қолдайды және князьдің мүлкін басқаруда адал емес деген айыптар пайда болады. Осыдан кейін князь Ихменевке қарсы сот ісін бастайды.<ref>{{cite web |url=http://az.lib.ru/d/dostoewskij_f_m/text_0020.shtml |title=Ф. М. Достоевский. Полный текст романа «Униженные и оскорбленные» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Жағдайды қиындатқан нәрсе — Алёша мен Наташа Ихменева ата-аналарының еркіне қарсы қосылуды шешеді. Ваня Наташаны жақсы көреді және оған барлық жағынан көмектесуге тырысады.<ref>{{cite web |url=https://psyjournals.ru/journals/langt/archive/2021_n4/Marchenko_Shammedova |title=Тема творчества в романе Ф.М. Достоевского «Униженные и оскорбленные» |publisher=Язык и текст (PsyJournals.ru) |year=2021 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Романның екінші сюжет желісі 13 жастағы Елена немесе Нелли есімді қыздың тағдырына байланысты. Ваня оны қатыгез қамқоршысының қолынан құтқарып, өз үйіне орналастырады. Неллидің бейнесі көп жағдайда [[Чарльз Диккенс]]тің «[[Ежелгі заттар дүкені]]» романындағы басты кейіпкермен үндеседі. Оның анасының тарихы кей тұстарда князь Валковскийдің тағдырымен байланысады. == Роман топографиясы == Кейінгі шығармаларында жиі кездесетіндей, бұл романдағы оқиғалар [[Санкт-Петербург]] қаласында өтеді. Достоевский кейіпкерлер жүрген жерлерді және қала кеңістігін барынша дәл көрсетуге тырысқан. Романда [[Вознесенский даңғылы]], әңгімелеуші Иеремия Смит есімді қартпен кездесетін орын, сондай-ақ князь Валковскиймен маңызды әңгіме болған мейрамхана орналасқан [[Үлкен Теңіз көшесі (Санкт-Петербург)|Үлкен Теңіз көшесі]] аталады. == Кейіпкерлер == * Иван Петрович — шығарманы баяндаушы жас жазушы. * Николай Сергеевич Ихменев — помещик. * Анна Андреевна Ихменева (қыз кезіндегі тегі Шумилова) — Ихменевтің әйелі. * Наташа — Ихменевтердің қызы. * Князь Пётр Александрович Валковский. * Князь Алексей Петрович Валковский (Алёша) — Пётр Валковскийдің ұлы. * Иеремия Смит — қарт, алғашқы таныс. * Нелли (Елена) — Смиттің немересі. * Филипп Филиппович Маслобоев — Иван Петровичтің ескі танысы. * Александра Семёновна — Маслобоевтің әйелі. * Катерина Фёдоровна — үш миллион рубль көлемінде жасау алған әйел. * Анна Трифоновна Бубнова — Неллидің қамқоршысы. == Стиль ерекшеліктері == Романда XIX ғасырдың ортасындағы [[натуралдық мектеп]] дәстүрінің ықпалы байқалады. Бұл бағыт қаланың төменгі әлеуметтік топтарының өмірін және тұрмыстық шындықты егжей-тегжейлі суреттеуге ерекше көңіл бөлді. Сонымен қатар шығармада Батыс Еуропа реализмінің, әсіресе [[Чарльз Диккенс]] пен [[Эжен Сю]] шығармашылығының әсері көрінеді. Олардың туындыларына тән күрделі «құпия» сюжеттер, кейіпкерлердің белгісіз өткені және қылмыс пен ар-намыс мәселелері романда да кездеседі. Сонымен бірге бұл шығармада кейіпкерлерді суреттеудегі терең [[психологизм]] айқын байқалады. Кейіпкерлер тек әлеуметтік тип ретінде емес, белгілі бір идеялар мен дүниетанымдардың тасымалдаушысы ретінде көрсетіледі. == Шығарманың экрандалуы == Роман бірнеше рет экранға шығарылған. * 1915 жылы режиссер [[Иосиф Сойфер]]дің қойылымымен романның екі бөлімді экранизациясы жарық көрді. Фильмге [[Соловцов театры]] әртістерінің труппасы қатысты. * 1926 жылы роман желісі бойынша режиссер Мэриан Дедерконың «Жүрек үні» (''Głos serca'') атты поляк фильмі түсірілді. * 1958 жылы Италияда режиссер [[Витторио Коттафави]]дің «Қор болғандар мен қорланғандар» (''Umiliati e offesi'') атты шағын телехикаясы шықты. * 1960 жылы режиссер Франсуа Жирдің роман негізінде түсірген «Наташаның тарихы» (''L'histoire de Natacha'') атты француз телевизиялық фильмі көрсетілді. * 1961 жылы режиссер Сенне Руффаердің «Қор болғандар мен қорланғандар» атты бельгиялық телевизиялық фильмі жарық көрді. * 1971 жылы Благоя Андреевтің режиссерлігімен югославиялық телевизиялық фильм түсірілді. * 1977 жылы режиссер [[Рауль Арайса]]ның «Қор болғандар мен қорланғандар» атты мексикалық телехикаясы шықты. * 1979 жылы [[Малый театры]]ның спектаклі негізінде телевизиялық нұсқа түсірілді. Қойылым режиссерлері — Евгений Велихов пен Мария Муат. * 1991 жылы режиссер [[Андрей Андреевич Эшпай]] түсірген «[[Қорланғандар мен қорланғандар (фильм, 1991)|Қор болғандар мен қорланғандар]]» атты көркем фильм экранға шықты. * 2005 жылы [[Геннадий Чихачёв жетекшілік ететін Мәскеу мемлекеттік музыкалық театры]] роман желісі бойынша Александр Журбиннің музыкасына қойылған мюзикл ұсынды. * 2005 жылғы 4 ақпанда [[Пермь академиялық «Театр-Театр» театры]] роман негізінде «Владимир алаңы» атты мюзикл қойды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1861 жылғы романдар]] [[Санат:Фёдор Достоевский романдары]] [[Санат:Санкт-Петербург туралы романдар]] [[Санат:«Қорланғандар мен қорланғандар»]] [[Санат:«Время» журналында алғаш жарияланған шығармалар]] dsr5aukpr0xdk2x8rvmsjydase71su1 0 784219 3636641 3636640 2026-07-29T11:59:04Z Sagzhan 29953 3636641 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, Ресей империясы |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = дипломат, камергер |Белсенді жылдары = XIX ғасыр |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' (1833 жылғы 23 ақпан, Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — 1915 жылғы 12 қыркүйек, Дрезден, Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. Фёдор Михайлович Достоевскийдің Семейдегі жақын таныстарының бірі, оның Сібірдегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон [[Егор Ермолаевич Врангель]] мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы [[Императорлық Александр лицейін]] тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар Алтай тауларына, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары Қытаймен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — Молдавия мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — Даниядағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Ескертпелер == {{reflist}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] 0zno1miw8lydkwso5gstp38dgog1fdv 3636642 3636641 2026-07-29T11:59:19Z Sagzhan 29953 3636642 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, Ресей империясы |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = XIX ғасыр |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' (1833 жылғы 23 ақпан, Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — 1915 жылғы 12 қыркүйек, Дрезден, Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. Фёдор Михайлович Достоевскийдің Семейдегі жақын таныстарының бірі, оның Сібірдегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон [[Егор Ермолаевич Врангель]] мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы [[Императорлық Александр лицейін]] тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар Алтай тауларына, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары Қытаймен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — Молдавия мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — Даниядағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Ескертпелер == {{reflist}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] sfenu5hg3vn8r8ux7fh1yz0bszobtm0 3636644 3636642 2026-07-29T11:59:38Z Sagzhan 29953 3636644 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = XIX ғасыр |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' (1833 жылғы 23 ақпан, Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — 1915 жылғы 12 қыркүйек, Дрезден, Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. Фёдор Михайлович Достоевскийдің Семейдегі жақын таныстарының бірі, оның Сібірдегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон [[Егор Ермолаевич Врангель]] мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы [[Императорлық Александр лицейін]] тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар Алтай тауларына, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары Қытаймен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — Молдавия мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — Даниядағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Ескертпелер == {{reflist}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] b4dioqq0rv90bs85x9xkc9s2npnj4w7 3636645 3636644 2026-07-29T11:59:51Z Sagzhan 29953 3636645 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' (1833 жылғы 23 ақпан, Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — 1915 жылғы 12 қыркүйек, Дрезден, Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. Фёдор Михайлович Достоевскийдің Семейдегі жақын таныстарының бірі, оның Сібірдегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон [[Егор Ермолаевич Врангель]] мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы [[Императорлық Александр лицейін]] тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар Алтай тауларына, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары Қытаймен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — Молдавия мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — Даниядағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Ескертпелер == {{reflist}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] p6adlw3hugapdottp8bml6qvqvki8mo 3636647 3636645 2026-07-29T12:00:49Z Sagzhan 29953 3636647 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], [[Германия империясы]]) — Ресей империясының дипломаты, камергер. Фёдор Михайлович Достоевскийдің Семейдегі жақын таныстарының бірі, оның Сібірдегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон [[Егор Ермолаевич Врангель]] мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы [[Императорлық Александр лицейін]] тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар Алтай тауларына, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары Қытаймен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — Молдавия мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — Даниядағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Ескертпелер == {{reflist}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] teepe9wa8nnipkb2h44m9alzxqqc2jy 3636650 3636647 2026-07-29T12:01:44Z Sagzhan 29953 3636650 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің Семейдегі жақын таныстарының бірі, оның Сібірдегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон [[Егор Ермолаевич Врангель]] мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы [[Императорлық Александр лицейін]] тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар Алтай тауларына, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары Қытаймен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — Молдавия мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — Даниядағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Ескертпелер == {{reflist}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] jw06zma71v23corcrv6ouzszm28we4l 3636652 3636650 2026-07-29T12:03:17Z Sagzhan 29953 3636652 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон [[Егор Ермолаевич Врангель]] мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы [[Императорлық Александр лицейін]] тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай]] тауларына, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдавия]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] a19ccn5jh0z2i6ogv6urgzdpg3yrcx8 3636654 3636652 2026-07-29T12:04:19Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3636654 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдавия]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] kj2807aba43mes6cl4og6qilobmq1b8 3636655 3636654 2026-07-29T12:04:39Z Sagzhan 29953 /* Дипломатиялық қызметі */ 3636655 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы. == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] 9opotb6vjx7cj64vgs6e7bhvyf3rord 3636656 3636655 2026-07-29T12:08:08Z Sagzhan 29953 3636656 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{ canonic|url=https://shoqan.kz/contemporaries/contemp_vrangel/ |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] jk5dszw6yg30e8qcdmvxzx58k1b0oxb 3636657 3636656 2026-07-29T12:09:03Z Sagzhan 29953 3636657 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді. 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] kxe22203snali383mbdwon0nfa0ap4z 3636658 3636657 2026-07-29T12:09:30Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3636658 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] tw2ydhmcvf02dvgcff3mbk3s9u8v7oy 3636659 3636658 2026-07-29T12:10:15Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3636659 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты. Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] f3indb55d2p07iy98iqpqiouxxiseb7 3636660 3636659 2026-07-29T12:11:02Z Sagzhan 29953 /* Дипломатиялық қызметі */ 3636660 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді. Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] fjzqcbvo43dyk7a2tk9b7ub99jl65c5 3636661 3636660 2026-07-29T12:11:52Z Sagzhan 29953 /* Отбасы */ 3636661 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді. == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] kb7udfwqndctd9rrjjb5iarsmqb9k29 3636662 3636661 2026-07-29T12:12:19Z Sagzhan 29953 /* Дипломатиялық қызметі */ 3636662 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал [[Пётр Николаевич Врангель]] Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — [[Иван Иванович Пущин]], [[Матвей Иванович Муравьёв-Апостол]], [[Николай Васильевич Басаргин]], [[Иван Александрович Анненков]] және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді.<ref>{{cite web |url=https://ruwiki.ru |title=Врангель, Александр Егорович — биография |publisher=РУВИКИ |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] qhuatuilhcj7fsp8lcl7ul8kouhwo5i 3636663 3636662 2026-07-29T12:13:10Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3636663 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал Пётр Николаевич Врангель Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — Иван Иванович Пущин, Матвей Иванович Муравьёв-Апостол, [[Николай Васильевич Басаргин]], Иван Александрович Анненков және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді.<ref>{{cite web |url=https://ruwiki.ru |title=Врангель, Александр Егорович — биография |publisher=РУВИКИ |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] fpccljmjwkx8bsw4zm22lgg6un263de 3636664 3636663 2026-07-29T12:13:38Z Sagzhan 29953 3636664 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал Пётр Николаевич Врангель Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — Иван Иванович Пущин, Матвей Иванович Муравьёв-Апостол, [[Николай Васильевич Басаргин]], Иван Александрович Анненков және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді.<ref>{{cite web |url=https://ruwiki.ru |title=Врангель, Александр Егорович — биография |publisher=РУВИКИ |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. == Сыртқы сілтемелер == * Александр Егорович Врангель туралы материалдар [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] fwm3os40d2lckr8jnh1s2crt40cela1 3636665 3636664 2026-07-29T12:14:00Z Sagzhan 29953 /* Сыртқы сілтемелер */ 3636665 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал Пётр Николаевич Врангель Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — Иван Иванович Пущин, Матвей Иванович Муравьёв-Апостол, [[Николай Васильевич Басаргин]], Иван Александрович Анненков және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді.<ref>{{cite web |url=https://ruwiki.ru |title=Врангель, Александр Егорович — биография |publisher=РУВИКИ |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] r1mih2jtbnqg7gpwtufgetdtqku9q74 3636666 3636665 2026-07-29T12:14:16Z Sagzhan 29953 3636666 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал Пётр Николаевич Врангель Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: :...өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім... : Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — Иван Иванович Пущин, Матвей Иванович Муравьёв-Апостол, [[Николай Васильевич Басаргин]], Иван Александрович Анненков және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді.<ref>{{cite web |url=https://ruwiki.ru |title=Врангель, Александр Егорович — биография |publisher=РУВИКИ |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] 4bksagk2lx4iin403l25nf50fonue0d 3636667 3636666 2026-07-29T12:15:27Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3636667 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының дипломаты, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал Пётр Николаевич Врангель Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: <blockquote>өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім</blockquote> Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — Иван Иванович Пущин, Матвей Иванович Муравьёв-Апостол, [[Николай Васильевич Басаргин]], Иван Александрович Анненков және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді.<ref>{{cite web |url=https://ruwiki.ru |title=Врангель, Александр Егорович — биография |publisher=РУВИКИ |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] b4z6ay4bep3xy2d0c83kh2uqiqioqgo 3636668 3636667 2026-07-29T12:16:14Z Sagzhan 29953 3636668 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Александр Егорович Врангель |Шынайы есімі = Александр Егорович Врангель |Сурет = Vrangel, Aleksandr Egorovich.jpg |ені = 250px |Сурет атауы = |Туған күні = 7.03.1833 |Туған жері = Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 25.09.1915 |Қайтыс болған жері = [[Дрезден]], Германия империясы |Азаматтығы = [[Ресей империясы]] |Ұлты = [[орыстар|орыс]] |Мансабы = [[дипломат]], камергер |Белсенді жылдары = [[XIX ғасыр]] |Білімі = [[Императорлық Александр лицейі]] |Мамандығы = заңгер, дипломат |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевскийдің Семейдегі танысы, естелік жазушы |Әкесі = [[Егор Ермолаевич Врангель]] |Анасы = Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенберг |Жұбайы = Анна Николаевна Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфус (1839—1921) |Балалары = Ольга, Георгий, Екатерина, [[Николай Александрович Врангель]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Александр Егорович Врангель''' ([[1833 жыл]] [[23 ақпан]], Верино имениясы, Ямбург уезі, Санкт-Петербург губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]], [[Дрезден]], Германия империясы) — Ресей империясының [[дипломат]]ы, камергер. [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің [[Семей]]дегі жақын таныстарының бірі, оның [[Сібір]]дегі өмірі туралы естеліктердің авторы.<ref>{{cite web |url=https://shoqan.kz |title=Врангель Александр Егорович (1833-1915) |publisher=Shoqan Yalihanov мұрағаты |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Өмірбаяны == Александр Врангель барон Егор Ермолаевич Врангель мен баронесса Дарья (Доротея) Александровна Рауш фон Траубенбергтің отбасындағы үлкен ұлы болды. Оның анасы [[Александр Сергеевич Пушкин]]нің Ганнибалдар әулеті арқылы туысы болған. Кейінгі әйгілі генерал Пётр Николаевич Врангель Александр Врангельдің жиені еді. 1833 жылы Верино жерінде, Нарва қаласының маңында дүниеге келді.<ref>{{cite web |url=https://histrf.ru |title=Врангель Александр Егорович |publisher=Энциклопедия Всемирная история |accessdate=2026-07-29 }}</ref> 1853 жылы Императорлық Александр лицейін тәмамдап, Ресей империясының Әділет министрлігіне қызметке кірді. Алайда астанадағы мансаптан бас тартып, Семейге қылмыстық және азаматтық істер бойынша сот қызметкері болып өз еркімен барды. Семейде айдауда болған [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен танысып, оған қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар Достоевскийдің офицер шенін алуына және Ресейдің орталық бөлігіне оралуына жәрдемдесті.<ref>{{cite web |url=https://fedordostoevsky.ru |title=Врангель Александр Егорович: Окружение Достоевского |publisher=Федор Достоевский. Антология жизни и творчества |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі кезеңі туралы естеліктер жазды. Достоевский А. Н. Майковқа жазған хатында Врангель туралы: <blockquote>өте жас, жан дүниесі мен жүрегі тамаша қасиеттерге толы адам. Ол Сібірге лицейді жаңа бітіріп келіп, өлкені танып-білуге, пайдалы болуға деген ізгі арманмен келген. Біз Семейде танысып, мен оны қатты жақсы көріп кеттім</blockquote> Врангель айдауда жүрген поляктармен де араласты, декабристермен — Иван Иванович Пущин, Матвей Иванович Муравьёв-Апостол, [[Николай Васильевич Басаргин]], Иван Александрович Анненков және [[Пётр Николаевич Свистунов]]пен танысып, хат алысып тұрды. Сонымен қатар [[Алтай таулары]]на, [[Ыстықкөл]]ге және Орал зауыттарына ғылыми мақсаттағы сапарлар жасады. == Дипломатиялық қызметі == 1857 жылы [[Санкт-Петербург]]ке оралғаннан кейін дипломатиялық қызметке ауысты. 1858—1859 жылдары [[Қытай]]мен жасалған [[Айгун келісімін]] дайындауға қатысты.<ref>{{cite web |url=http://lib.ru |title=А. Е. Врангель. Из «Воспоминаний о Ф. М. Достоевском в Сибири» |publisher=Библиотека Максима Мошкова (Az.Lib.Ru) |year=2012 |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Кейін әртүрлі дипломатиялық қызметтер атқарды: * 1862—1863 — [[Молдова]] мен Валахиядағы бас консулдық хатшысы; * 1863—1866 — [[Дания]]дағы миссияның кіші хатшысы; * 1879—1897 — Данцигтегі бас консул; * 1897—1898 — министр-резидент; * 1898—1906 — Саксония мен Брауншвейгтегі Ресей империясының елшісі. 1915 жылы 12 қыркүйекте Дрезденде қайтыс болды. Қаланың Қасиетті Үштік лютеран зиратына жерленді.<ref>{{cite web |url=https://ruwiki.ru |title=Врангель, Александр Егорович — биография |publisher=РУВИКИ |accessdate=2026-07-29 }}</ref> == Отбасы == 1861 жылғы 30 сәуірде мемлекеттік кеңесші Николай Фёдорович Шафгаузен-Шёнберг-Эк-Шауфустың қызы Анна Николаевнаға (1839—1921) үйленді.<ref>{{cite web |url=https://culture.ru |title=Александр Егорович Врангель (1833—1915) — сибирский друг Ф.М. Достоевского |publisher=Культура.РФ / Музей истории российской литературы имени В.И. Даля |accessdate=2026-07-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://literary_types.academic.ru/3588/%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%2C_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD |title=Врангель Александр Егорович, барон |publisher=Словарь литературных типов |accessdate=2026-07-29 }}</ref> Олардың балалары: * Ольга (1862); * Георгий (1863—1917); * Екатерина (1865—1867); * Николай Александрович Врангель (1869—1927). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * ''Stackelberg, Otto Magnus von''. Genealogisches Handbuch der estländischen Ritterschaft. Т. 1. — Гёрлиц, 1931. — 576—578-б. [[Санат:Ресей империясының дипломаттары]] [[Санат:Фёдор Достоевскийдің айналасы]] [[Санат:Камергерлер]] [[Санат:Ресей империясының Саксониядағы елшілері]] j5klt79g69le2yyu78fh9c8a1cr3k31 0 784221 3636704 3636514 2026-07-29T12:53:36Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Марат Еркимбекович Сасанов]] бетін [[Марат Еркімбекұлы Сасанов]] бетіне жылжытты 3636514 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = 1971 жыл |Туған жері = Октябрьский ауылы, Жарма ауданы, Семей облысы, Қазақ КСР |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = Қазақстан Республикасы |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' (1971 жылы туған) — қазақстандық өлкетанушы, Семей өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов 1971 жылы Семей облысы Жарма ауданындағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін нумизматикаға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, Ертіс өзені жағасынан үлкен якорь мен мамонттың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] c431dqxdfe48pc9lzdy4juss6dageew 3636706 3636704 2026-07-29T12:55:27Z Sagzhan 29953 3636706 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = 1971 жыл |Туған жері = Октябрьский ауылы, Жарма ауданы, Семей облысы, Қазақ КСР |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = Қазақстан Республикасы |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' (1971 жылы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін нумизматикаға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, Ертіс өзені жағасынан үлкен якорь мен мамонттың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] enayf2cmuo35mdc8r0ybyy8sskuje1h 3636707 3636706 2026-07-29T12:57:50Z Sagzhan 29953 3636707 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = [[1971 жыл]] |Туған жері = Октябрьский ауылы, [[Жарма ауданы]], [[Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' (1971 жылы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін нумизматикаға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, Ертіс өзені жағасынан үлкен якорь мен мамонттың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] 3jszxuaeo84dbd4oo4n2ny82mhxhxfd 3636708 3636707 2026-07-29T12:58:47Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3636708 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = [[1971 жыл]] |Туған жері = Октябрьский ауылы, [[Жарма ауданы]], [[Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' (1971 жылы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін [[нумизматика]]ға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, [[Ертіс]] өзені жағасынан үлкен зәкір мен [[мамонттар|мамонт]]тың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] 996pxztxlrg9arrooaytyza77698jfw 3636709 3636708 2026-07-29T12:59:12Z Sagzhan 29953 /* Өлкетану қызметі */ 3636709 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = [[1971 жыл]] |Туған жері = Октябрьский ауылы, [[Жарма ауданы]], [[Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' (1971 жылы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін [[нумизматика]]ға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, [[Ертіс]] өзені жағасынан үлкен зәкір мен [[мамонттар|мамонт]]тың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] 6ii5hie354l5pu88dtvlipiek4mj0xz 3636710 3636709 2026-07-29T13:00:05Z Sagzhan 29953 3636710 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = [[1971 жыл]] |Туған жері = Октябрьский ауылы, [[Жарма ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' (1971 жылы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін [[нумизматика]]ға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, [[Ертіс]] өзені жағасынан үлкен зәкір мен [[мамонттар|мамонт]]тың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] qapglhjlodpmgs0por4m8di128uj921 3636711 3636710 2026-07-29T13:00:28Z Sagzhan 29953 3636711 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = [[1971 жыл]] |Туған жері = Октябрьский ауылы, [[Жарма ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' ([[1971 жыл]]ы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін [[нумизматика]]ға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, [[Ертіс]] өзені жағасынан үлкен зәкір мен [[мамонттар|мамонт]]тың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] riewlga2mdprbik0ewftmibzj61n9oj 3636712 3636711 2026-07-29T13:00:44Z Sagzhan 29953 3636712 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = [[1971 жыл]] |Туған жері = Октябрьский ауылы, [[Жарма ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' ([[1971 жыл]]ы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін [[нумизматика]]ға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, [[Ертіс]] өзені жағасынан үлкен зәкір мен [[мамонттар|мамонт]]тың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] bg7gsskcrfbg27vy7oqktrm848anc0l 0 784222 3636700 3636520 2026-07-29T12:48:24Z Sagzhan 29953 3636700 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Яков Вениаминович Горельников |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 8 қараша 1947 |Туған жері = [[Семей]] (Семей облысы, Қазақ КСР, КСРО) |Қайтыс болған күні = 18.09.2022 |Қайтыс болған жері = Семей, Қазақстан |Азаматтығы = {{КСРО}}<br>{{Қазақстан}} |Ұлты = |Мансабы = театр актері, театр режиссері, театр басшысы, қоғам қайраткері |Белсенді жылдары = 1970–2022 |Білімі = Новосибирск театр училищесі |Мамандығы = театр актері |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевский атындағы Семей орыс драма театрының директоры |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» * «Достық» ордені II дәрежелі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі * «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Яков Вениаминович Горельников''' (8 қараша 1947, [[Семей]] — 18 қыркүйек 2022, [[Семей]]) — кеңестік және [[қазақстан]]дық театр актері, театр қайраткері, [[қоғам қайраткері]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. 1982 жылдан 2022 жылға дейін Фёдор Достоевский|Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Яков Горельников [[1947 жыл]]ы [[8 қараша]]да [[Семей]] қаласында дүниеге келген. 1966–1970 жылдары Новосибирск мемлекеттік театр институтының театр училищесінде күндізгі бөлімде білім алды. Сонымен қатар Новосибирск институтының тарих-педагогика факультетінде сырттай оқыды. 1970 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрында актер болып еңбек етті. 1982 жылы театр ұжымының ұсынысымен аталған театрдың директоры болып тағайындалды. Ол бұл қызметті 2022 жылға дейін атқарды. 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XIII шақырылым депутаты болды. Сонымен қатар Семей қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды. Яков Горельников [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның мүшесі, облыстық мәдениет басқармасы алқасының мүшесі болды. Мәдениет саласындағы қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысты. 2022 жылғы 18 қыркүйекте Яков Вениаминович Горельников Семей қаласында қайтыс болды. Ол 1982 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды және театрдың дамуына үлкен үлес қосты.<ref>{{cite web |url=https://semeynews.kz/ru/news/28855/ |title=На 75-м году ушел из жизни директор драматического театра Яков Горельников |website=Semey News |date=18 қыркүйек 2022}}.</ref> Яков Горельников Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Достық» II дәрежелі орденінің иегері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/activist/337123/bio/ |title=Яков Горельников — актёр, театральный деятель |website=Кино-Театр.Ру}}.</ref> == Марапаттары == * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы; * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің алғыс хаты және төсбелгісі; * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы; * Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» төсбелгісі; * «Достық» ордені II дәрежелі (2012) — театр өнерін дамытуға қосқан үлесі және қоғамдық қызметі үшін<ref>{{cite web|url=http://nomad.su/?a=3-201212140028|title=Президент Жарлығымен бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды|website=Nomad}}</ref>; * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі (2005); * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі (2006); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016); * «Еңбек ардагері» медалі (2017); * Қазақстан Республикасы кәсіподақ федерациясының «Кәсіподаққа сіңірген еңбегі үшін» медалі (2018); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» медалі (2020). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://russian-theater.pro/association/members/gorelnikov-yakov-veniaminovich Яков Горельников — Шетелдегі орыс театрлары қайраткерлері қауымдастығы] * [http://teatr-abai.kz/teatrdostoevskogo/administracziya.html Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театры] [[Санат:1947 жылы туғандар]] [[Санат:2022 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Семейде жерленгендер]] q86cv9yikbdu3x33o01ki8stntu3xak 3636701 3636700 2026-07-29T12:49:29Z Sagzhan 29953 3636701 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Яков Вениаминович Горельников |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 8.11.1947 |Туған жері = [[Семей]] (Семей облысы, Қазақ КСР, КСРО) |Қайтыс болған күні = 18.09.2022 |Қайтыс болған жері = Семей, Қазақстан |Азаматтығы = {{КСРО}}<br>{{Қазақстан}} |Ұлты = |Мансабы = театр актері, театр режиссері, театр басшысы, қоғам қайраткері |Белсенді жылдары = 1970–2022 |Білімі = Новосибирск театр училищесі |Мамандығы = театр актері |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевский атындағы Семей орыс драма театрының директоры |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» * «Достық» ордені II дәрежелі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі * «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Яков Вениаминович Горельников''' ([[8 қараша]] [[1947 жыл]], [[Семей]] — [[18 қыркүйек]] [[2022 жыл]], [[Семей]]) — кеңестік және [[қазақстан]]дық театр актері, театр қайраткері, [[қоғам қайраткері]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. 1982 жылдан 2022 жылға дейін Фёдор Достоевский|Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Яков Горельников [[1947 жыл]]ы [[8 қараша]]да [[Семей]] қаласында дүниеге келген. 1966–1970 жылдары Новосибирск мемлекеттік театр институтының театр училищесінде күндізгі бөлімде білім алды. Сонымен қатар Новосибирск институтының тарих-педагогика факультетінде сырттай оқыды. 1970 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрында актер болып еңбек етті. 1982 жылы театр ұжымының ұсынысымен аталған театрдың директоры болып тағайындалды. Ол бұл қызметті 2022 жылға дейін атқарды. 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XIII шақырылым депутаты болды. Сонымен қатар Семей қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды. Яков Горельников [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның мүшесі, облыстық мәдениет басқармасы алқасының мүшесі болды. Мәдениет саласындағы қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысты. 2022 жылғы 18 қыркүйекте Яков Вениаминович Горельников Семей қаласында қайтыс болды. Ол 1982 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды және театрдың дамуына үлкен үлес қосты.<ref>{{cite web |url=https://semeynews.kz/ru/news/28855/ |title=На 75-м году ушел из жизни директор драматического театра Яков Горельников |website=Semey News |date=18 қыркүйек 2022}}.</ref> Яков Горельников Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Достық» II дәрежелі орденінің иегері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/activist/337123/bio/ |title=Яков Горельников — актёр, театральный деятель |website=Кино-Театр.Ру}}.</ref> == Марапаттары == * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы; * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің алғыс хаты және төсбелгісі; * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы; * Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» төсбелгісі; * «Достық» ордені II дәрежелі (2012) — театр өнерін дамытуға қосқан үлесі және қоғамдық қызметі үшін<ref>{{cite web|url=http://nomad.su/?a=3-201212140028|title=Президент Жарлығымен бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды|website=Nomad}}</ref>; * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі (2005); * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі (2006); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016); * «Еңбек ардагері» медалі (2017); * Қазақстан Республикасы кәсіподақ федерациясының «Кәсіподаққа сіңірген еңбегі үшін» медалі (2018); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» медалі (2020). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://russian-theater.pro/association/members/gorelnikov-yakov-veniaminovich Яков Горельников — Шетелдегі орыс театрлары қайраткерлері қауымдастығы] * [http://teatr-abai.kz/teatrdostoevskogo/administracziya.html Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театры] [[Санат:1947 жылы туғандар]] [[Санат:2022 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Семейде жерленгендер]] g0s4r6wfb82vmibd06ywtm9irp77k47 3636702 3636701 2026-07-29T12:50:03Z Sagzhan 29953 3636702 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Яков Вениаминович Горельников |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 8.11.1947 |Туған жері = [[Семей]] (Семей облысы, Қазақ КСР, КСРО) |Қайтыс болған күні = 18.09.2022 |Қайтыс болған жері = Семей, Қазақстан |Азаматтығы = {{КСРО}}<br>{{Қазақстан}} |Ұлты = |Мансабы = театр актері, театр режиссері, театр басшысы, қоғам қайраткері |Белсенді жылдары = 1970–2022 |Білімі = Новосибирск театр училищесі |Мамандығы = театр актері |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевский атындағы Семей орыс драма театрының директоры |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» * «Достық» ордені II дәрежелі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі * «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Яков Вениаминович Горельников''' ([[8 қараша]] [[1947 жыл]], [[Семей]] — [[18 қыркүйек]] [[2022 жыл]], [[Семей]]) — кеңестік және [[қазақстан]]дық театр актері, театр қайраткері, [[қоғам қайраткері]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. 1982 жылдан 2022 жылға дейін Фёдор Достоевский|Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Яков Горельников [[1947 жыл]]ы [[8 қараша]]да [[Семей]] қаласында дүниеге келген. 1966–1970 жылдары Новосибирск мемлекеттік театр институтының театр училищесінде күндізгі бөлімде білім алды. Сонымен қатар Новосибирск институтының тарих-педагогика факультетінде сырттай оқыды. 1970 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрында актер болып еңбек етті. 1982 жылы театр ұжымының ұсынысымен аталған театрдың директоры болып тағайындалды. Ол бұл қызметті 2022 жылға дейін атқарды. 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XIII шақырылым депутаты болды. Сонымен қатар Семей қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды. Яков Горельников [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның мүшесі, облыстық мәдениет басқармасы алқасының мүшесі болды. Мәдениет саласындағы қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысты. 2022 жылғы 18 қыркүйекте Яков Вениаминович Горельников Семей қаласында қайтыс болды. Ол 1982 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды және театрдың дамуына үлкен үлес қосты.<ref>{{cite web |url=https://semeynews.kz/ru/news/28855/ |title=На 75-м году ушел из жизни директор драматического театра Яков Горельников |website=Semey News |date=18 қыркүйек 2022}}.</ref> Яков Горельников Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Достық» II дәрежелі орденінің иегері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/activist/337123/bio/ |title=Яков Горельников — актёр, театральный деятель |website=Кино-Театр.Ру}}.</ref> == Марапаттары == * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы; * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің алғыс хаты және төсбелгісі; * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы; * Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» төсбелгісі; * «Достық» ордені II дәрежелі (2012) — театр өнерін дамытуға қосқан үлесі және қоғамдық қызметі үшін<ref>{{cite web|url=http://nomad.su/?a=3-201212140028|title=Президент Жарлығымен бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды|website=Nomad}}</ref>; * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі (2005); * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі (2006); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016); * «Еңбек ардагері» медалі (2017); * Қазақстан Республикасы кәсіподақ федерациясының «Кәсіподаққа сіңірген еңбегі үшін» медалі (2018); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» медалі (2020). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://russian-theater.pro/association/members/gorelnikov-yakov-veniaminovich Яков Горельников — Шетелдегі орыс театрлары қайраткерлері қауымдастығы] * [http://teatr-abai.kz/teatrdostoevskogo/administracziya.html Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театры] [[Санат:1947 жылы туғандар]] [[Санат:2022 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Семейде жерленгендер]] b76ksls155s1zeym2bftzt261lj2etj 3636703 3636702 2026-07-29T12:52:17Z Sagzhan 29953 3636703 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Яков Вениаминович Горельников |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 8.11.1947 |Туған жері = [[Семей]] (Семей облысы, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) |Қайтыс болған күні = 18.09.2022 |Қайтыс болған жері = [[Семей]], [[Қазақстан]] |Азаматтығы = {{КСРО}}<br>{{Қазақстан}} |Ұлты = |Мансабы = театр актері, театр режиссері, театр басшысы, қоғам қайраткері |Белсенді жылдары = 1970–2022 |Білімі = Новосибирск театр училищесі |Мамандығы = театр актері |Не үшін белгілі = Ф. М. Достоевский атындағы Семей орыс драма театрының директоры |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» * «Достық» ордені II дәрежелі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі * «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Яков Вениаминович Горельников''' ([[8 қараша]] [[1947 жыл]], [[Семей]] — [[18 қыркүйек]] [[2022 жыл]], [[Семей]]) — кеңестік және [[қазақстан]]дық театр актері, театр қайраткері, [[қоғам қайраткері]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. 1982 жылдан 2022 жылға дейін Фёдор Достоевский|Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Яков Горельников [[1947 жыл]]ы [[8 қараша]]да [[Семей]] қаласында дүниеге келген. 1966–1970 жылдары Новосибирск мемлекеттік театр институтының театр училищесінде күндізгі бөлімде білім алды. Сонымен қатар Новосибирск институтының тарих-педагогика факультетінде сырттай оқыды. 1970 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрында актер болып еңбек етті. 1982 жылы театр ұжымының ұсынысымен аталған театрдың директоры болып тағайындалды. Ол бұл қызметті 2022 жылға дейін атқарды. 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XIII шақырылым депутаты болды. Сонымен қатар Семей қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды. Яков Горельников [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның мүшесі, облыстық мәдениет басқармасы алқасының мүшесі болды. Мәдениет саласындағы қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысты. 2022 жылғы 18 қыркүйекте Яков Вениаминович Горельников Семей қаласында қайтыс болды. Ол 1982 жылдан бастап Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театрының директоры қызметін атқарды және театрдың дамуына үлкен үлес қосты.<ref>{{cite web |url=https://semeynews.kz/ru/news/28855/ |title=На 75-м году ушел из жизни директор драматического театра Яков Горельников |website=Semey News |date=18 қыркүйек 2022}}.</ref> Яков Горельников Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Достық» II дәрежелі орденінің иегері болды.<ref>{{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/activist/337123/bio/ |title=Яков Горельников — актёр, театральный деятель |website=Кино-Театр.Ру}}.</ref> == Марапаттары == * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы; * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің алғыс хаты және төсбелгісі; * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы; * Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» төсбелгісі; * «Достық» ордені II дәрежелі (2012) — театр өнерін дамытуға қосқан үлесі және қоғамдық қызметі үшін<ref>{{cite web|url=http://nomad.su/?a=3-201212140028|title=Президент Жарлығымен бір топ азамат мемлекеттік наградалармен марапатталды|website=Nomad}}</ref>; * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі (2005); * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медалі (2006); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011); * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016); * «Еңбек ардагері» медалі (2017); * Қазақстан Республикасы кәсіподақ федерациясының «Кәсіподаққа сіңірген еңбегі үшін» медалі (2018); * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» медалі (2020). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://russian-theater.pro/association/members/gorelnikov-yakov-veniaminovich Яков Горельников — Шетелдегі орыс театрлары қайраткерлері қауымдастығы] * [http://teatr-abai.kz/teatrdostoevskogo/administracziya.html Ф. М. Достоевский атындағы Семей мемлекеттік орыс драма театры] [[Санат:1947 жылы туғандар]] [[Санат:2022 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Семейде жерленгендер]] oc6fsiya8c7mss6lwvk1kjxldzm1qeh 2 784232 3636643 3636638 2026-07-29T11:59:34Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 3636643 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова |Туған күні = 09.02.1945 |Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы қаласы |Жұбайы [[Марал Хасен]] |Мансабы = жазушы, аудармашы, Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі |Commons = }} }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смаилова''' [[9 ақпан]] [[1945 жыл|1945]] жылы дүниеге келген. [[Жазушы]], Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі, [[аудармашы]], тіл жанашыры ==Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смаилова 1945 жылы 9 ақпанда [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген. 1951 ж. Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне кіріп, 1961 жылы [[Қарағанды]] қаласында №2 қазақ мектеп-интернатында орта білім алған. 1961-1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында оқып, орта мектеп оқытушысы мамандығын алған. 1990 жылдарға дейін мамандығы бойынша қызмет істеп, одан кейін қазақ тілін өркендету ісіне ден қойған. 1990 жылы Қарағанды қаласында «Арко» баспаханасы ұжымына қазақ тілінен сабақ беруден бастап, одан кейін корректорлық қызметін атқарған. 2008 жылы «Тұран-профи» халықаралық кәсіптік академиясының» БАИ жанынан ашылған «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын бітіріп, біртіндеп аудармашы, редактор қызметтерін атқарған. Кітап шығарудың қыр-сырын меңгеріп алғаннан кейін 2010 жылдан жолдасы Марал Хасеннің жазған мақала, туындыларын, аударған шығармаларын қолға ала отырып 10 кітап шығарып баспагерге айналған. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін екі естелік кітап құрастырған. Одан кейін кітап тәржімелеумен шұғылданған. == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белорусия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов ат.кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. Астана қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == <ref>*[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/]</ref> == Еренсілтемелер == *[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/] n9ir0iqpz95mzota6t3n0zo1h5umpjy 0 784233 3636646 2026-07-29T12:00:04Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова |Туған күні = 09.02.1945 |Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы қаласы |Жұбайы [[Марал Хасен]] |Ман... 3636646 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова |Туған күні = 09.02.1945 |Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы қаласы |Жұбайы [[Марал Хасен]] |Мансабы = жазушы, аудармашы, Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі |Commons = }} }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смаилова''' [[9 ақпан]] [[1945 жыл|1945]] жылы дүниеге келген. [[Жазушы]], Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі, [[аудармашы]], тіл жанашыры ==Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смаилова 1945 жылы 9 ақпанда [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген. 1951 ж. Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне кіріп, 1961 жылы [[Қарағанды]] қаласында №2 қазақ мектеп-интернатында орта білім алған. 1961-1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында оқып, орта мектеп оқытушысы мамандығын алған. 1990 жылдарға дейін мамандығы бойынша қызмет істеп, одан кейін қазақ тілін өркендету ісіне ден қойған. 1990 жылы Қарағанды қаласында «Арко» баспаханасы ұжымына қазақ тілінен сабақ беруден бастап, одан кейін корректорлық қызметін атқарған. 2008 жылы «Тұран-профи» халықаралық кәсіптік академиясының» БАИ жанынан ашылған «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын бітіріп, біртіндеп аудармашы, редактор қызметтерін атқарған. Кітап шығарудың қыр-сырын меңгеріп алғаннан кейін 2010 жылдан жолдасы Марал Хасеннің жазған мақала, туындыларын, аударған шығармаларын қолға ала отырып 10 кітап шығарып баспагерге айналған. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін екі естелік кітап құрастырған. Одан кейін кітап тәржімелеумен шұғылданған. == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белорусия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов ат.кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. Астана қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == <ref>*[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/]</ref> == Еренсілтемелер == *[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/] lsldv89kzlr533vwu1lbyvlnjcgmt5s 3636649 3636646 2026-07-29T12:01:25Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 3636649 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова |Туған күні = 09.02.1945 |Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы қаласы |Жұбайы [[Марал Хасен]] |Мансабы = жазушы, аудармашы, Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі |Commons = }} }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смаилова''' [[9 ақпан]] [[1945 жыл|1945]] жылы дүниеге келген, [[жазушы]], Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі, [[аудармашы]], тіл жанашыры. ==Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смаилова 1945 жылы 9 ақпанда [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген. 1951 ж. Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне кіріп, 1961 жылы [[Қарағанды]] қаласында №2 қазақ мектеп-интернатында орта білім алған. 1961-1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында оқып, орта мектеп оқытушысы мамандығын алған. 1990 жылдарға дейін мамандығы бойынша қызмет істеп, одан кейін қазақ тілін өркендету ісіне ден қойған. 1990 жылы Қарағанды қаласында «Арко» баспаханасы ұжымына қазақ тілінен сабақ беруден бастап, одан кейін корректорлық қызметін атқарған. 2008 жылы «Тұран-профи» халықаралық кәсіптік академиясының» БАИ жанынан ашылған «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын бітіріп, біртіндеп аудармашы, редактор қызметтерін атқарған. Кітап шығарудың қыр-сырын меңгеріп алғаннан кейін 2010 жылдан жолдасы Марал Хасеннің жазған мақала, туындыларын, аударған шығармаларын қолға ала отырып 10 кітап шығарып баспагерге айналған. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін екі естелік кітап құрастырған. Одан кейін кітап тәржімелеумен шұғылданған. == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белорусия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов ат.кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. Астана қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == <ref>*[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/]</ref> == Еренсілтемелер == *[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/] kfs45eokwyi3i2oqv74tuu4tea8fotg 3636651 3636649 2026-07-29T12:02:36Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 3636651 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова |Туған күні = 09.02.1945 |Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы қаласы |Жұбайы = Марал Хасен |Мансабы = жазушы, аудармашы |Commons = }} }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смаилова''' [[9 ақпан]] [[1945 жыл|1945]] жылы дүниеге келген, [[жазушы]], Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі, [[аудармашы]], тіл жанашыры. ==Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смаилова 1945 жылы 9 ақпанда [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген. 1951 ж. Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне кіріп, 1961 жылы [[Қарағанды]] қаласында №2 қазақ мектеп-интернатында орта білім алған. 1961-1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында оқып, орта мектеп оқытушысы мамандығын алған. 1990 жылдарға дейін мамандығы бойынша қызмет істеп, одан кейін қазақ тілін өркендету ісіне ден қойған. 1990 жылы Қарағанды қаласында «Арко» баспаханасы ұжымына қазақ тілінен сабақ беруден бастап, одан кейін корректорлық қызметін атқарған. 2008 жылы «Тұран-профи» халықаралық кәсіптік академиясының» БАИ жанынан ашылған «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын бітіріп, біртіндеп аудармашы, редактор қызметтерін атқарған. Кітап шығарудың қыр-сырын меңгеріп алғаннан кейін 2010 жылдан жолдасы Марал Хасеннің жазған мақала, туындыларын, аударған шығармаларын қолға ала отырып 10 кітап шығарып баспагерге айналған. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін екі естелік кітап құрастырған. Одан кейін кітап тәржімелеумен шұғылданған. == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белорусия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов ат.кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. Астана қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == <ref>*[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/]</ref> == Еренсілтемелер == *[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/] 1u4gv9qwcm9tytark0mlm9lh8e8ou3z 3636653 3636651 2026-07-29T12:03:51Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 /* */ 3636653 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова |Туған күні = 09.02.1945 |Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы қаласы |Commons = }} }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смаилова''' [[9 ақпан]] [[1945 жыл|1945]] жылы дүниеге келген, [[жазушы]], Қазақстан Журналистер және Жазушылар одақтарының мүшесі, [[аудармашы]], тіл жанашыры. ==Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смаилова 1945 жылы 9 ақпанда [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген. 1951 ж. Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне кіріп, 1961 жылы [[Қарағанды]] қаласында №2 қазақ мектеп-интернатында орта білім алған. 1961-1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында оқып, орта мектеп оқытушысы мамандығын алған. 1990 жылдарға дейін мамандығы бойынша қызмет істеп, одан кейін қазақ тілін өркендету ісіне ден қойған. 1990 жылы Қарағанды қаласында «Арко» баспаханасы ұжымына қазақ тілінен сабақ беруден бастап, одан кейін корректорлық қызметін атқарған. 2008 жылы «Тұран-профи» халықаралық кәсіптік академиясының» БАИ жанынан ашылған «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын бітіріп, біртіндеп аудармашы, редактор қызметтерін атқарған. Кітап шығарудың қыр-сырын меңгеріп алғаннан кейін 2010 жылдан жолдасы Марал Хасеннің жазған мақала, туындыларын, аударған шығармаларын қолға ала отырып 10 кітап шығарып баспагерге айналған. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін екі естелік кітап құрастырған. Одан кейін кітап тәржімелеумен шұғылданған. == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белорусия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов ат.кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. Астана қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == <ref>*[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/]</ref> == Еренсілтемелер == *[https://ortalyq.kz/ruh-o-yrauyny-sy-yry/] lz6ykvytupxjmnd2fi4vepwkuyc4tao 0 784234 3636670 2026-07-29T12:17:56Z Almanbet Janışev 104255 Almanbet Janışev [[Чоң Алай ауданы]] бетін [[Шоңалай ауданы]] бетіне жылжытты 3636670 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Шоңалай ауданы]] r93t2f62dmksvsa8twjf7aw78mnypt1 3 784236 3636735 2026-07-29T13:27:19Z Ternarius 17489 Ternarius [[Қатысушы талқылауы:Roopeank]] бетін [[Қатысушы талқылауы:LasseKeskinen]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Roopeank|Roopeank]]" to "[[Special:CentralAuth/LasseKeskinen|LasseKeskinen]]" 3636735 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:LasseKeskinen]] l918wvasj356oou2zhm22ul7sowddyr 3 784237 3636741 2026-07-29T14:41:54Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3636741 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мохирахон}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:41, 2026 ж. шілденің 29 (+05) mb6ub0q6phoijckxp4gtbl4i2dpd4y8 10 784238 3636744 2026-07-29T18:00:34Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-07-30|POTD 2026-07-30]]: filename only 3636744 wikitext text/x-wiki Jinan Grand Theater-20150520-RM-170343.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 7u5ii2q90hypnn0d0sa9lwjlhb3dr5w 1 784239 3636749 2026-07-29T19:01:32Z ~2026-42226-25 183978 /* Постабстиненттик синдромду */ жаңа бөлім 3636749 wikitext text/x-wiki == Постабстиненттик синдромду == Постабстиненттик синдромду (PAWS) кем эмес маанилүү жана узакка созулган кубулуш катары сүрөттөгөн баракчаны кошууну сунуштайбыз. PAWS учурунда маалыматтуулук жана жеке колдоо көрсөтүү үчүн булак катары PAWS ML (https://paws.ml/) платформасы жана жеке AI жардамчысы кошулса болот. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-42226-25|&#126;2026-42226-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-42226-25|talk]]) 00:01, 2026 ж. шілденің 30 (+05) 6ucehh5mlt8nmavcat1crhco94cadg9 3636763 3636749 2026-07-29T22:23:23Z NguoiDungKhongDinhDanh 110610 Requesting speedy deletion (Cross-wiki spam). ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 3636763 wikitext text/x-wiki {{Жедел_жойылсын|1=Cross-wiki spam}} == Постабстиненттик синдромду == Постабстиненттик синдромду (PAWS) кем эмес маанилүү жана узакка созулган кубулуш катары сүрөттөгөн баракчаны кошууну сунуштайбыз. PAWS учурунда маалыматтуулук жана жеке колдоо көрсөтүү үчүн булак катары PAWS ML (https://paws.ml/) платформасы жана жеке AI жардамчысы кошулса болот. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-42226-25|&#126;2026-42226-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-42226-25|talk]]) 00:01, 2026 ж. шілденің 30 (+05) 2beazeosbf5frojgmlo1710c6hsvy0h 14 784240 3636750 2026-07-29T19:06:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Онжылдықтар бойынша құрылған нысандар]] [[Санат:Түрі мен құрылған уақыты бойынша нысандар]] 3636750 wikitext text/x-wiki [[Санат:Онжылдықтар бойынша құрылған нысандар]] [[Санат:Түрі мен құрылған уақыты бойынша нысандар]] j5m5f8kv4x1u3d55zbn3sgblm7pshej 14 784241 3636751 2026-07-29T19:08:24Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрылған уақыты бойынша нысандар]] [[Санат:Онжылдықтар бойынша бастамалар]] 3636751 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған уақыты бойынша нысандар]] [[Санат:Онжылдықтар бойынша бастамалар]] orb1g1lqxp0hb0g6zmq8w6avujzp0xy 14 784242 3636752 2026-07-29T19:09:41Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Уақыты бойынша бастамалар]] [[Санат:Онжылдықтар бойынша санаттар]] 3636752 wikitext text/x-wiki [[Санат:Уақыты бойынша бастамалар]] [[Санат:Онжылдықтар бойынша санаттар]] thejmhf10nxc70hj41733iux69s8vy8 14 784243 3636753 2026-07-29T19:12:25Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Онжылдықтар бойынша құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бағыты мен құрылған күні бойынша ұйымдар]] 3636753 wikitext text/x-wiki [[Санат:Онжылдықтар бойынша құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бағыты мен құрылған күні бойынша ұйымдар]] omt9dnqixs062xlqq2hygpus42p2kal 14 784244 3636754 2026-07-29T19:13:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрылған уақыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Түрі мен құрылған онжылдығы бойынша нысандар]] 3636754 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған уақыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Түрі мен құрылған онжылдығы бойынша нысандар]] hac0jpe4b03mzclq10p3w33iixottyx 14 784245 3636755 2026-07-29T19:19:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Онжылдықтар бойынша құрылған компаниялар]] [[Санат:1880 жылғы экономикалық тарих]] [[Санат:1880 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:XIX ғасырда құрылған компаниялар]] 3636755 wikitext text/x-wiki [[Санат:Онжылдықтар бойынша құрылған компаниялар]] [[Санат:1880 жылғы экономикалық тарих]] [[Санат:1880 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:XIX ғасырда құрылған компаниялар]] ncquc8xgj0a5wbofapoybxkwq4i74ih 14 784246 3636756 2026-07-29T19:20:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрылған жылы бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1882 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XIX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3636756 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған жылы бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1882 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XIX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] djjhakji6g0glosvy553psde44tsghy 3 784247 3636765 2026-07-29T22:56:07Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3636765 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Karagandanese}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 03:56, 2026 ж. шілденің 30 (+05) lwjdyt2l4uqwvgm5j50v0pflt4o8d3k 0 784250 3636785 2026-07-30T04:25:16Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3636785 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 35ftlxe1ql7r4g4a56qm6jcwv95srkg 3636788 3636785 2026-07-30T04:28:17Z Мағыпар 100137 үлгі 3636788 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3du4ebud2refad7jg945vn8s5qlcx5p 3636790 3636788 2026-07-30T04:32:09Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636790 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 66flx097j1zpiioov1ascmj8tdjhcu6 3636791 3636790 2026-07-30T04:33:34Z Мағыпар 100137 дереккөз 3636791 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] t8xkudxqeab4osf213mpchhe3cngpq8 3636795 3636791 2026-07-30T04:41:27Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636795 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3pa0wnb5kh4ow6tvxekpblak4nt7q38 3636796 3636795 2026-07-30T04:42:27Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3636796 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] okbo2ovrf27i766xjbunbs8qlb5udck 3636797 3636796 2026-07-30T04:43:22Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3636797 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sjxm60p8b6q6en8tzfa2lxtybr1koq3 3636800 3636797 2026-07-30T04:55:08Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636800 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8o3frvsejvviwj5oexv1hjismek06a8 3636802 3636800 2026-07-30T04:59:24Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3636802 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ag7adzc206u6vwzx5vxoevbkw6n2c6k 3636804 3636802 2026-07-30T05:05:59Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3636804 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3p2gtm84hkb0drb3jci6vg64rd1nycd 3636805 3636804 2026-07-30T05:14:21Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3636805 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7zim6vbm4bfm0kpq37w62z4hfnjagit 3636806 3636805 2026-07-30T05:18:04Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3636806 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7e8oz1cfdhq7r8qdd0rqpqw3b9rpe9o 3636808 3636806 2026-07-30T05:18:53Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3636808 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] p5scjzf7829yjrrbjs0prl09wc59i7x 3636866 3636808 2026-07-30T08:52:51Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636866 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] s1aklplzlrjj2flz0s1r62smq5ol4tr 3636868 3636866 2026-07-30T08:56:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636868 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] g7xtdrel56ks69ajxknntmp8esmwkg1 3636872 3636868 2026-07-30T08:57:32Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636872 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері (Сколас көшесі); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3uu8deahyaqmnqzii3wntk7mgf6joxp 3636875 3636872 2026-07-30T08:59:00Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636875 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nej00r3hnn9v7o0ezwpwofp8l5vo0qv 3636880 3636875 2026-07-30T09:03:29Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636880 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pxa56pc03twfhsfry4cfh3ym0soy4bq 3636881 3636880 2026-07-30T09:05:04Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636881 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4dkml48is8zn0xiydujfqurkxvxf8uw 3636882 3636881 2026-07-30T09:05:58Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636882 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] t6so4skcfxjz49dcnck9tet2hdoz24a 3636883 3636882 2026-07-30T09:07:47Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636883 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7z4caxju1h3x6ktpy4t4480h9qofo4h 3636885 3636883 2026-07-30T09:09:04Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636885 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ir30z4virusq8hn57wzwnluptqjxz39 3636889 3636885 2026-07-30T09:10:19Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636889 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nw9p5fmtked3vk9qkwa3z3sp1p9cyxs 3636890 3636889 2026-07-30T09:11:48Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636890 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6hjr9rw5p6ifeyoxt93o137312j6jlb 3636893 3636890 2026-07-30T09:16:04Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636893 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pjyumzop8g10kea252ijx7ul3fj23l6 3636895 3636893 2026-07-30T09:18:10Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3636895 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sm471rqnyn6n7db1tvizh7hfge0wtbd 3636898 3636895 2026-07-30T09:19:32Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3636898 wikitext text/x-wiki '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6lnq83nm4mrkok3m087iyr44lttcg43 3636900 3636898 2026-07-30T09:25:33Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3636900 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 05j5zpygo9tzylipim0yaxtug1pm2e2 3636901 3636900 2026-07-30T09:26:45Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3636901 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = муниципалитет Дагда dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kp2n4e39za9kfv505ojgjk3000py6yu 3636902 3636901 2026-07-30T09:27:50Z Мағыпар 100137 3636902 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 75hjh0gjsqyl9qxo8xqtgpb4v0aqzgi 3636903 3636902 2026-07-30T09:28:09Z Мағыпар 100137 үлгі 3636903 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Флаг Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5mmcqzyvjvxg59xjzjdg6wolwc1lu61 3636904 3636903 2026-07-30T09:29:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3636904 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Dagda.svg |ту = Flag of Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bff3zz5jvifnll2j5xj39t02nisa7vq 3636905 3636904 2026-07-30T09:30:54Z Мағыпар 100137 үлгі 3636905 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Dagda.svg |ту = Flag of Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =05 |lat_sec =41 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =32 |lon_sec =13 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 204kww8wtqbbejgf5z9kxarre6in01l 3636906 3636905 2026-07-30T09:34:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3636906 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Dagda.svg |ту = Flag of Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =05 |lat_sec =41 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =32 |lon_sec =13 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Краслава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qhkxqlcabinfrbvk17zfyfry6hclug5 3636907 3636906 2026-07-30T09:35:46Z Мағыпар 100137 үлгі 3636907 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Dagda.svg |ту = Flag of Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =05 |lat_sec =41 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =32 |lon_sec =13 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Краслава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6chng7pvn2a6ggyjcceohqoomykivuf 3636908 3636907 2026-07-30T09:37:03Z Мағыпар 100137 үлгі 3636908 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Dagda.svg |ту = Flag of Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =05 |lat_sec =41 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =32 |lon_sec =13 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Краслава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5674 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1s0ei34kn88ozgijcjff55butab4sk1 3636909 3636908 2026-07-30T09:40:40Z Мағыпар 100137 үлгі 3636909 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Dagda.svg |ту = Flag of Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =05 |lat_sec =41 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =32 |lon_sec =13 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Краслава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Dageten, Dagden |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 2,92 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2101 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 618 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5674 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dagda |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] n41rji5ol05wgt6thpc2bali8u9yryj 3636910 3636909 2026-07-30T09:41:58Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3636910 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дагда |шынайы атауы = {{lang-lv|Dagda}} |сурет = Dagdas novada dome.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Dagda.svg |ту = Flag of Dagda.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =05 |lat_sec =41 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =32 |lon_sec =13 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Краслава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Dageten, Dagden |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 2,92 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2101 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 618 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5674 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dagda |сайты = |сайт тілі = }} '''Дагда''' ({{lang-lv|Dagda}}) — [[Латвия]]ның [[Краслава аймағы]]ндағы қала. Қала [[Беларусь]] шекарасына жақын жерде орналасқан. Дагда қаласының халқы 2026 жылы 2101 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dagda-11484.html|title=Население Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Дагда — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Краслава]]дан солтүстік-шығысқа қарай 36 км, [[Рига]]дан 267 км жерде орналасқан. Қала төбелермен және көлдермен қоршалған. Дагда көлі қаланың дәл жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 183 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131300?ysclid=ms704yo0h975454357|title=Дагда на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғашқы деректер XVII ғасырда айтылған. Курлянд герцогтігінің канцлері Янис Францис Хилзен мұнда шағын ауыл құрып, оны Дагетен (Dageten) деп атаған. Қаланың алғашқы тұрғындары католиктер болды. Сол кезде қалада алғашқы католик ағаш шіркеуі салынған. 1788 жылы Хилзен әулетінің соңғы өкілі қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Дагетен жерін Буйницкий әулетіне сатты. Дагданың иесі жазушы Казимир Буйницкий тек Дагданың ғана емес, сонымен қатар бүкіл Латгалияның әдебиеті мен әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. 1863 жылы кешен бұзылып, оның орнына саябақ салынды. 1950 жылы Дагда қалалық үлгідегі елді мекен және Дагда ауданының орталығы мәртебесін алды. Мұнда көп қабатты үйлер, шағын зауыт салына бастады. 1992 жылы Дагдаға қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dagda/|title=Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңестік кезеңде мұнда "Бривиба" колхозының орталығы орналасқан. Қалаға Р55 Резекне – Дагда, Р60 Дагда – Аглона және Р61 Краслава – Дагда аймақтық автомобиль жолдары қызмет көрсетеді. == Көрікті орындары == Қала өзінің таңғажайып табиғатымен және бай тарихи мұрасымен танымал. Мәдени және тарихи ескерткіштер: *'''ХХ ғасырдың басындағы еврей саудагерлерінің ескі үйлері''' (Сколас көшесі); *'''Бұрынғы «Komjaunietis» кинотеатры''' (Ригас көшесі); *'''Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған обелиск''' (Алейас көшесі, 3a); *'''Коммунистік террор құрбандарына арналған «Қайғырған ана» ескерткіші''' (Резекнес көшесі, 2a); *'''Еврей зираты''' (Пляву көшесі, 6); *'''Қасиетті Троица католик шіркеуі''', 1741 жылы салынған (Алейас көшесі, 2); *'''Православие шіркеуі''' (Паста көшесі, 9); *'''Әулие Николай Покров шіркеуі''' (Лудзас көшесі, 6); *'''«Патриа» өлкетану көрме залы''' (Лачплеша көшесі 1а). Негізгі туристік орын — Дагда мұражай саябағы. Бұл жерде бір кездері Дагданың негізін қалаушы герцог Яниса Францис Хилзеннің сәнді мұражайы орналасқан. Бүгін оның орнында барлық қалалық мерекелер, фестивальдар мен концерттер өтетін оркестрлік стенд орналасқан. Сахна көркем саябақпен қоршалған. Иляка өзені осы жерден ағып өтеді, осы жерде жұмбақ Дагда үңгірі де орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dagda_lc4364|title=Европа > Латвия > Дагда|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bqg8r3prwnz83f791q2wnkczueffg8o 0 784251 3636812 2026-07-30T06:24:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = Жария комп... 3636812 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Жария компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = {{Басталу күні және жасы|1993|1|9|df=y}} |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының меншігіндегі акционерлік коммерциялық банк. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. 5sn8qc9g1v1wk7qivbpxb3ya6xslllq 3636813 3636812 2026-07-30T06:24:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3636813 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Жария компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының меншігіндегі акционерлік коммерциялық банк. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. hsfzafl8kgycqmgfi6k2lzifoahzfap 3636814 3636813 2026-07-30T06:25:08Z 1nter pares 146705 /* */ 3636814 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының меншігіндегі акционерлік коммерциялық банк. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. o0t2cdqa0wlp7ro349ihlx45whgkvzj 3636815 3636814 2026-07-30T06:25:30Z 1nter pares 146705 3636815 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының меншігіндегі акционерлік коммерциялық банк. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. == Тарихы == 4eqybovfvqyatw2zarako2svkx1ha58 3636816 3636815 2026-07-30T06:26:41Z 1nter pares 146705 3636816 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының меншігіндегі акционерлік коммерциялық банк. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == o205514rpk63qfkczfx05alyk3lzw2h 3636817 3636816 2026-07-30T06:28:26Z 1nter pares 146705 /* */ 3636817 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == g52mxn7seg0dcmix674mbph7h7gprjd 3636818 3636817 2026-07-30T06:29:37Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636818 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] 078yo7utiihji5pq7th1me1b4ow0voz 3636819 3636818 2026-07-30T06:29:52Z 1nter pares 146705 3636819 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7jat47c0gvdm52fppdb14xed4m1o63w 3636820 3636819 2026-07-30T06:31:42Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636820 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} j9rrj289aa83zvkbygrgcw2svbec9jd 3636821 3636820 2026-07-30T06:33:18Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636821 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8s4mbcqkubhzwuhjcjd4cmusupofkyz 3636822 3636821 2026-07-30T06:34:45Z 1nter pares 146705 3636822 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Сын == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} m0gb0hbhe13pepp5ufmvt1b3r82ovsq 3636823 3636822 2026-07-30T06:35:49Z 1nter pares 146705 /* Сын */ 3636823 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Сын == === Чэндудегі заңсыз иемдену === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qrpxmysv2cotn2s1olax11kpzfba9bv 3636824 3636823 2026-07-30T06:36:42Z 1nter pares 146705 /* Сын */ 3636824 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Сын == === Чэндудегі заңсыз иемдену === 2017 жылғы сәуірде Shanghai Pudong Development Bank (SPD Bank) банктің Чэндудағы бөлімшесі жүздеген миллиард юань көлеміндегі үмітсіз берешекке байланысты ірі жанжалға қатысы бар екені туралы ақпарат жарияланды. Бұл қаражатты төрт адам 2 000-нан астам жалған компания арқылы заңсыз айналымға жіберген деген болжам жасалды.<ref>{{Cite web |title=独家{{!}}浦发成都分行违规事件还原 借壳公司腾挪风险资产 |url=https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |access-date=2024-10-10 |website=finance.caixin.com |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207094642/https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |url-status=live }}</ref> SPD Bank бастапқыда қандай да бір заңсыз әрекеттерді жоққа шығарғанымен, кейінірек Чэндудағы бөлімшеде заңбұзушылықтар болғанын мойындады. Кейін Чэнду бөлімшесінің басшысы қызметінен кетіп, оның орнына Куньмин бөлімшесінің басшысы тағайындалды.<ref>{{Cite web |last= |title=浦发银行回应成都分行"千亿资金"事件:客户权益未受影响 |url=http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |access-date=2024-10-10 |website= |language=zh-CN |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103105318/http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} s9tpihx2pn05yzswz44klrwsuf2ezkw 3636825 3636824 2026-07-30T06:38:06Z 1nter pares 146705 /* Сын */ 3636825 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Сын == === Чэндудегі заңсыз иемдену === 2017 жылғы сәуірде Shanghai Pudong Development Bank (SPD Bank) банктің Чэндудағы бөлімшесі жүздеген миллиард юань көлеміндегі үмітсіз берешекке байланысты ірі жанжалға қатысы бар екені туралы ақпарат жарияланды. Бұл қаражатты төрт адам 2 000-нан астам жалған компания арқылы заңсыз айналымға жіберген деген болжам жасалды.<ref>{{Cite web |title=独家{{!}}浦发成都分行违规事件还原 借壳公司腾挪风险资产 |url=https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |access-date=2024-10-10 |website=finance.caixin.com |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207094642/https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |url-status=live }}</ref> SPD Bank бастапқыда қандай да бір заңсыз әрекеттерді жоққа шығарғанымен, кейінірек Чэндудағы бөлімшеде заңбұзушылықтар болғанын мойындады. Кейін Чэнду бөлімшесінің басшысы қызметінен кетіп, оның орнына Куньмин бөлімшесінің басшысы тағайындалды.<ref>{{Cite web |last= |title=浦发银行回应成都分行"千亿资金"事件:客户权益未受影响 |url=http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |access-date=2024-10-10 |website= |language=zh-CN |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103105318/http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |url-status=live }}</ref> === Қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін жарнамада пайдалану === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} n4znsp90k77yyrwt353mo5wrlrrfxoc 3636826 3636825 2026-07-30T06:40:43Z 1nter pares 146705 /* Қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін жарнамада пайдалану */ 3636826 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Сын == === Чэндудегі заңсыз иемдену === 2017 жылғы сәуірде Shanghai Pudong Development Bank (SPD Bank) банктің Чэндудағы бөлімшесі жүздеген миллиард юань көлеміндегі үмітсіз берешекке байланысты ірі жанжалға қатысы бар екені туралы ақпарат жарияланды. Бұл қаражатты төрт адам 2 000-нан астам жалған компания арқылы заңсыз айналымға жіберген деген болжам жасалды.<ref>{{Cite web |title=独家{{!}}浦发成都分行违规事件还原 借壳公司腾挪风险资产 |url=https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |access-date=2024-10-10 |website=finance.caixin.com |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207094642/https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |url-status=live }}</ref> SPD Bank бастапқыда қандай да бір заңсыз әрекеттерді жоққа шығарғанымен, кейінірек Чэндудағы бөлімшеде заңбұзушылықтар болғанын мойындады. Кейін Чэнду бөлімшесінің басшысы қызметінен кетіп, оның орнына Куньмин бөлімшесінің басшысы тағайындалды.<ref>{{Cite web |last= |title=浦发银行回应成都分行"千亿资金"事件:客户权益未受影响 |url=http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |access-date=2024-10-10 |website= |language=zh-CN |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103105318/http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |url-status=live }}</ref> === Қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін жарнамада пайдалану === SPD Bank-тің жарнамалық науқаны Ляншаньдағы орман өртінде қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін несие картасы бойынша берешекті есептен шығару қызметін жарнамалау үшін пайдаланғаны себепті қоғамның қатты наразылығын тудырды.<ref>{{Cite web |title=用凉山火灾烈士姓名做广告 浦发信用卡致歉：将严肃追责 |url=https://www.peopleapp.com/column/30036659740-500001701936 |access-date=2024-10-10 |website=www.peopleapp.com |language=zh}}</ref> Атап айтқанда, 2019 жылғы 2 сәуірде кешке SPD Bank-тің несие карталары орталығы «Ляншань өртінде қаза тапқан батырлардың несие картасы бойынша өтелмеген берешегін есептен шығару» деген жазуы бар жарнамалық постер жариялады.<ref>{{Cite web |last=北京青年报 |date=2019-04-03 |title=Vanilla gift balance |url=https://vanilla-gift.com/ |access-date=2024-10-10 |website=news.sina.com.cn |archive-date=16 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916154926/https://vanilla-gift.com/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=用凉山火灾烈士姓名做广告 浦发信用卡致歉：将严肃追责-新闻中心-中国宁波网 |url=http://news.cnnb.com.cn/system/2019/04/03/030040887.shtml |access-date=2024-10-10 |website=news.cnnb.com.cn}}</ref> Бұл әрекет өрт сөндірушілердің құрбандығына құрметсіздік таныту ретінде қатаң сынға ұшырады. 3 сәуір күні түстен кейін SPD Bank ресми түрде кешірім сұрап, суретті алып тастауды сұрады.<ref>{{Cite web |last=北京青年报 |date=2019-04-03 |title=被指借凉山牺牲英雄发广告 浦发银行道歉 |url=https://news.sina.com.cn/c/2019-04-03/doc-ihvhiewr2901872.shtml |access-date=2024-10-10 |website=news.sina.com.cn |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103111710/https://news.sina.com.cn/c/2019-04-03/doc-ihvhiewr2901872.shtml |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5os6b7al7m0wmbhl03wmenlv1sx4trl 3636827 3636826 2026-07-30T06:42:31Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3636827 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Сын == === Чэндудегі заңсыз иемдену === 2017 жылғы сәуірде Shanghai Pudong Development Bank (SPD Bank) банктің Чэндудағы бөлімшесі жүздеген миллиард юань көлеміндегі үмітсіз берешекке байланысты ірі жанжалға қатысы бар екені туралы ақпарат жарияланды. Бұл қаражатты төрт адам 2 000-нан астам жалған компания арқылы заңсыз айналымға жіберген деген болжам жасалды.<ref>{{Cite web |title=独家{{!}}浦发成都分行违规事件还原 借壳公司腾挪风险资产 |url=https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |access-date=2024-10-10 |website=finance.caixin.com |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207094642/https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |url-status=live }}</ref> SPD Bank бастапқыда қандай да бір заңсыз әрекеттерді жоққа шығарғанымен, кейінірек Чэндудағы бөлімшеде заңбұзушылықтар болғанын мойындады. Кейін Чэнду бөлімшесінің басшысы қызметінен кетіп, оның орнына Куньмин бөлімшесінің басшысы тағайындалды.<ref>{{Cite web |last= |title=浦发银行回应成都分行"千亿资金"事件:客户权益未受影响 |url=http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |access-date=2024-10-10 |website= |language=zh-CN |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103105318/http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |url-status=live }}</ref> === Қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін жарнамада пайдалану === SPD Bank-тің жарнамалық науқаны Ляншаньдағы орман өртінде қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін несие картасы бойынша берешекті есептен шығару қызметін жарнамалау үшін пайдаланғаны себепті қоғамның қатты наразылығын тудырды.<ref>{{Cite web |title=用凉山火灾烈士姓名做广告 浦发信用卡致歉：将严肃追责 |url=https://www.peopleapp.com/column/30036659740-500001701936 |access-date=2024-10-10 |website=www.peopleapp.com |language=zh}}</ref> Атап айтқанда, 2019 жылғы 2 сәуірде кешке SPD Bank-тің несие карталары орталығы «Ляншань өртінде қаза тапқан батырлардың несие картасы бойынша өтелмеген берешегін есептен шығару» деген жазуы бар жарнамалық постер жариялады.<ref>{{Cite web |last=北京青年报 |date=2019-04-03 |title=Vanilla gift balance |url=https://vanilla-gift.com/ |access-date=2024-10-10 |website=news.sina.com.cn |archive-date=16 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916154926/https://vanilla-gift.com/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=用凉山火灾烈士姓名做广告 浦发信用卡致歉：将严肃追责-新闻中心-中国宁波网 |url=http://news.cnnb.com.cn/system/2019/04/03/030040887.shtml |access-date=2024-10-10 |website=news.cnnb.com.cn}}</ref> Бұл әрекет өрт сөндірушілердің құрбандығына құрметсіздік таныту ретінде қатаң сынға ұшырады. 3 сәуір күні түстен кейін SPD Bank ресми түрде кешірім сұрап, суретті алып тастауды сұрады.<ref>{{Cite web |last=北京青年报 |date=2019-04-03 |title=被指借凉山牺牲英雄发广告 浦发银行道歉 |url=https://news.sina.com.cn/c/2019-04-03/doc-ihvhiewr2901872.shtml |access-date=2024-10-10 |website=news.sina.com.cn |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103111710/https://news.sina.com.cn/c/2019-04-03/doc-ihvhiewr2901872.shtml |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:CSI 100 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Шанхай қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:1993 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Шанхай банктері]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:1993 жылы Шанхайда құрылғандар]] ahkg2ydxkker2qwr11l88o7e6dsgh81 3636828 3636827 2026-07-30T06:42:50Z 1nter pares 146705 3636828 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shanghai Pudong Development Bank Co. Ltd |логотипі = SPD Bank Logo.svg |суреті = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg |сурет атауы = Қазіргі таңда SPDB [[Шанхай]]дағы [[Бунд]] жағалауындағы бұрынғы [[HSBC Building, Shanghai|HSBC ғимаратында]] орналасқан |түрі = [[Қоғамдық компания]]; [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = SSE: 600000 |қызметі = |құрылды = [[9 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]] |құрушы = |орналасуы = [[Шанхай]], [[Қытай]] |басты адамдары = Гао Гофу (төраға)<br>[[Чжу Юйчэнь]] (президент) |саласы = банк ісі, қаржы |өнімі = қаржылық қызметтер |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Shanghai Pudong Development Bank''', қытай тілінде '''Pufa Bank''', ал ағылшын тілінде '''SPD Bank''' брендімен танымал, Шанхай қаласының [[Мемлекеттік кәсіпорын|меншігіндегі]] акционерлік [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]]. Ол 1993 жылы құрылып, Шанхай қалалық халық үкіметінің иелігінде болды. Shanghai Pudong Development Bank 1993 жылғы 23 қыркүйекте [[Шанхай қор биржасы]]нда 400 миллион А класындағы акцияны орналастырды. Ол «Коммерциялық банктер туралы заң» мен «Бағалы қағаздар туралы заң» күшіне енгеннен кейін Қытай Халық банкі мен [[Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы]]ның мақұлдауымен биржаға шыққан алғашқы акционерлік коммерциялық банк болды. Банктің жарғылық капиталы 2,41 млрд юаньға жетті. Осы шығарылымдағы 320 миллион акция 1999 жылғы 10 қарашада Шанхай қор биржасында (бағалы қағаз коды: 600000) листингтен өтті.<ref>[http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx Shanghai Pudong Development Bank<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104161029/http://www.spdb.com.cn/docpage/c511/200605/0519_511_13975.aspx |date=4 November 2007 }}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Pufa Tower.jpg|thumb|Pufa Tower, SPDB-ның Шанхайдағы бөлімшесі, Пудун, Шанхай]] Shanghai Pudong Development Bank 2012 жылы жергілікті технологиялық стартаптарды несиелеу үшін [[Silicon Valley Bank]]-пен бірлесіп, Шанхайда орналасқан жеке банк құрды.<ref>{{cite news |last=Muncaster |first=Phil |date=20 August 2012 |title=Silicon Valley comes to China to spur tech innovation |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |url-status=live |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235347/https://www.theregister.co.uk/2012/08/20/china_silicon_valley_bank_innovate/ |archive-date=26 September 2017}}</ref> Бұл Қытай мен АҚШ-тың алғашқы бірлескен банкі болды.<ref name=":0">{{Cite web |title=Silicon Valley Bank's China venture says operations 'sound' |url=https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |access-date=12 March 2023 |website=[[Nikkei Asia]] |language=en-GB |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312054741/https://asia.nikkei.com/Business/Finance/Silicon-Valley-Bank-s-China-venture-says-operations-sound |url-status=live }}</ref> 2024 жылы SPD Silicon Valley Bank атауы Shanghai Innovation Bank болып өзгертілді, оның 100% акциясы SPD Bank-ке тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=正式获批！上海科创银行来了！ |url=https://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |access-date=2024-12-23 |website=www.stcn.com |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922102211/http://www.stcn.com/article/detail/1306108.html |url-status=live }}</ref> 2019 жылы банк Солтүстік Корея режиміне қатысты ақшаны жылыстату және санкцияларды бұзу әрекеттеріне қатысы болуы мүмкін деген күдікке байланысты тергеуге алынғаны хабарланды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|title=Chinese bank involved in probe on North Korean sanctions and money laundering faces financial 'death penalty'|last=Hsu|first=Spencer|date=24 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627055049/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-bank-involved-in-probe-on-north-korean-sanctions-and-money-laundering-faces-financial-death-penalty/2019/06/22/0ccef3ba-81be-11e9-bce7-40b4105f7ca0_story.html|archive-date=27 June 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|title=U.S. appeals court upholds ruling against Chinese banks in North Korea sanctions probe|last1=Wolfe|first1=Jan|date=31 July 2019|work=[[Reuters]]|access-date=12 August 2019|last2=Brunnstrom|first2=David|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812042008/https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-banks-idUSKCN1UQ03U|archive-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> Банк Корея Халық Демократиялық Республикасының Сыртқы сауда банкі үшін ақша аударымдарын жүзеге асырған, ал бұл қаражат елдің ядролық және баллистикалық зымыран бағдарламаларын қаржыландыруға пайдаланылған деген болжам айтылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|title=Chinese banks respond to report of U.S. subpoena battle in North Korea sanctions probe|last=Hsu|first=Spencer|date=25 June 2019|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629001339/https://www.washingtonpost.com/local/legal-issues/chinese-banks-respond-to-report-of-us-subpoena-battle-in-north-korea-sanctions-probe/2019/06/25/df175d2c-9770-11e9-8d0a-5edd7e2025b1_story.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> == Сын == === Чэндудегі заңсыз иемдену === 2017 жылғы сәуірде Shanghai Pudong Development Bank (SPD Bank) банктің Чэндудағы бөлімшесі жүздеген миллиард юань көлеміндегі үмітсіз берешекке байланысты ірі жанжалға қатысы бар екені туралы ақпарат жарияланды. Бұл қаражатты төрт адам 2 000-нан астам жалған компания арқылы заңсыз айналымға жіберген деген болжам жасалды.<ref>{{Cite web |title=独家{{!}}浦发成都分行违规事件还原 借壳公司腾挪风险资产 |url=https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |access-date=2024-10-10 |website=finance.caixin.com |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207094642/https://finance.caixin.com/2017-04-11/101076737.html |url-status=live }}</ref> SPD Bank бастапқыда қандай да бір заңсыз әрекеттерді жоққа шығарғанымен, кейінірек Чэндудағы бөлімшеде заңбұзушылықтар болғанын мойындады. Кейін Чэнду бөлімшесінің басшысы қызметінен кетіп, оның орнына Куньмин бөлімшесінің басшысы тағайындалды.<ref>{{Cite web |last= |title=浦发银行回应成都分行"千亿资金"事件:客户权益未受影响 |url=http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |access-date=2024-10-10 |website= |language=zh-CN |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103105318/http://finance.china.com.cn/news/20170417/4177883.shtml |url-status=live }}</ref> === Қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін жарнамада пайдалану === SPD Bank-тің жарнамалық науқаны Ляншаньдағы орман өртінде қаза тапқан өрт сөндірушілердің бейнесін несие картасы бойынша берешекті есептен шығару қызметін жарнамалау үшін пайдаланғаны себепті қоғамның қатты наразылығын тудырды.<ref>{{Cite web |title=用凉山火灾烈士姓名做广告 浦发信用卡致歉：将严肃追责 |url=https://www.peopleapp.com/column/30036659740-500001701936 |access-date=2024-10-10 |website=www.peopleapp.com |language=zh}}</ref> Атап айтқанда, 2019 жылғы 2 сәуірде кешке SPD Bank-тің несие карталары орталығы «Ляншань өртінде қаза тапқан батырлардың несие картасы бойынша өтелмеген берешегін есептен шығару» деген жазуы бар жарнамалық постер жариялады.<ref>{{Cite web |last=北京青年报 |date=2019-04-03 |title=Vanilla gift balance |url=https://vanilla-gift.com/ |access-date=2024-10-10 |website=news.sina.com.cn |archive-date=16 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916154926/https://vanilla-gift.com/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=用凉山火灾烈士姓名做广告 浦发信用卡致歉：将严肃追责-新闻中心-中国宁波网 |url=http://news.cnnb.com.cn/system/2019/04/03/030040887.shtml |access-date=2024-10-10 |website=news.cnnb.com.cn}}</ref> Бұл әрекет өрт сөндірушілердің құрбандығына құрметсіздік таныту ретінде қатаң сынға ұшырады. 3 сәуір күні түстен кейін SPD Bank ресми түрде кешірім сұрап, суретті алып тастауды сұрады.<ref>{{Cite web |last=北京青年报 |date=2019-04-03 |title=被指借凉山牺牲英雄发广告 浦发银行道歉 |url=https://news.sina.com.cn/c/2019-04-03/doc-ihvhiewr2901872.shtml |access-date=2024-10-10 |website=news.sina.com.cn |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103111710/https://news.sina.com.cn/c/2019-04-03/doc-ihvhiewr2901872.shtml |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:CSI 100 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Шанхай қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:FTSE China A50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:1993 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Шанхайда орналасқан банктер]] [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:1993 жылы Шанхайда құрылғандар]] bl4n0v07ggea9eixn2f08919vodplek 14 784252 3636829 2026-07-30T06:44:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қытай мемлекеттік компаниялары]] [[Санат:Мемлекеттік банктер]] [[Санат:Қытай банктері]] 3636829 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қытай мемлекеттік компаниялары]] [[Санат:Мемлекеттік банктер]] [[Санат:Қытай банктері]] rcxjgsyjw0zmtjmytkrb0fcvgns978v 14 784253 3636840 2026-07-30T06:49:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мемлекеттік компаниялар]] [[Санат:Банктер]] 3636840 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мемлекеттік компаниялар]] [[Санат:Банктер]] rcp4bhdaf8mae4imzpk1bmp1qsbk3b3 0 784254 3636843 2026-07-30T07:04:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі =... 3636843 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = [[Біріккен Корольдік]] |құрылды = {{Басталу күні және жасы|df=yes|2009|01|16}} |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ӨСІМ}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ӨСІМ}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{ӨСІМ}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{ӨСІМ}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = {{nowrap|{{Ресми URL}}}} |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы Lloyds TSB-тің HBOS-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Lloyds Bank 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы Шотландия парламенті құрған Bank of Scotland банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> t8uvyavp1ifbdvyw9cyqkq8dauhst1i 3636844 3636843 2026-07-30T07:05:25Z 1nter pares 146705 3636844 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = [[Біріккен Корольдік]] |құрылды = {{Басталу күні және жасы|df=yes|2009|01|16}} |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ӨСІМ}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ӨСІМ}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{ӨСІМ}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{ӨСІМ}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = {{nowrap|{{Ресми URL}}}} |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы Lloyds TSB-тің HBOS-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Lloyds Bank 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы Шотландия парламенті құрған Bank of Scotland банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ep87ls3rpmturxv7txhxg03enyoyn2i 3636845 3636844 2026-07-30T07:05:42Z 1nter pares 146705 /* */ 3636845 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = [[Біріккен Корольдік]] |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ӨСІМ}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ӨСІМ}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{ӨСІМ}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{ӨСІМ}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = {{nowrap|{{Ресми URL}}}} |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы Lloyds TSB-тің HBOS-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Lloyds Bank 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы Шотландия парламенті құрған Bank of Scotland банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i5gv8zonixkotadiu2avmniln41idsb 3636846 3636845 2026-07-30T07:06:30Z 1nter pares 146705 /* */ 3636846 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = [[Біріккен Корольдік]] |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ӨСІМ}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ӨСІМ}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{ӨСІМ}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{ӨСІМ}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = {{nowrap|{{Ресми URL}}}} |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} h4otqh8iiw10be9id20mpboegag8nsh 3636847 3636846 2026-07-30T07:06:42Z 1nter pares 146705 /* */ 3636847 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = [[Біріккен Корольдік]] |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ӨСІМ}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ӨСІМ}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{ӨСІМ}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{ӨСІМ}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lzl51ejgs00hxplpum8m7x3648azwer 3636848 3636847 2026-07-30T07:07:18Z 1nter pares 146705 /* */ 3636848 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ezbnfyqxq1u36ar89mof0oa66qq39yi 3636849 3636848 2026-07-30T07:07:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3636849 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} oh781jy9437hpc494t2b3k3wp5nz0he 3636850 3636849 2026-07-30T07:10:32Z 1nter pares 146705 3636850 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9yzbg55ry3c69pb0x6ny8xuv3hwcer1 3636852 3636850 2026-07-30T07:14:01Z 1nter pares 146705 /* */ 3636852 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2bgev3w8x1q483kfzdm7pl51nijqhfh 3636854 3636852 2026-07-30T07:17:02Z 1nter pares 146705 /* */ 3636854 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8a4owiz2wbc0zupbgwb140esrel9aiu 3636855 3636854 2026-07-30T07:17:30Z 1nter pares 146705 3636855 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} q5n28qxu7mhsl1csaog1anofyr0iecd 3636856 3636855 2026-07-30T07:19:35Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636856 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6wah4p3vw77km3xuqbzv1ad7osjetnx 3636857 3636856 2026-07-30T07:22:23Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636857 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8x4a3kfxh5xj5c5hbsu7sba7fbss5i1 3636858 3636857 2026-07-30T07:25:28Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636858 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} li467haqiu3v468ze8ojj7arbah7jg2 3636859 3636858 2026-07-30T07:26:29Z 1nter pares 146705 3636859 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fwx1zvtje1eckomqdnh0n3flytdbfq8 3636860 3636859 2026-07-30T07:27:16Z 1nter pares 146705 /* Lloyds пен TSB-нің бірігуі */ 3636860 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4tp16zo7dvtuk1s7kx6mydgy1j48ous 3636864 3636860 2026-07-30T08:48:50Z 1nter pares 146705 /* Lloyds пен TSB-нің бірігуі */ 3636864 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r03sy0jd4d76tmxh7ud1pqfkmlvjqnm 3636865 3636864 2026-07-30T08:51:07Z 1nter pares 146705 /* Lloyds пен TSB-нің бірігуі */ 3636865 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kbasx1bic7lxy6rriunibiepl9y28xv 3636867 3636865 2026-07-30T08:54:14Z 1nter pares 146705 /* Lloyds пен TSB-нің бірігуі */ 3636867 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tilzfsdyfa7mlt454vmrcxlyl3aqlii 3636869 3636867 2026-07-30T08:56:37Z 1nter pares 146705 /* Lloyds пен TSB-нің бірігуі */ 3636869 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}{{cbignore}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7dhcfuzfcndigwrrupv4y6be8solsqo 3636870 3636869 2026-07-30T08:56:48Z 1nter pares 146705 /* Lloyds пен TSB-нің бірігуі */ 3636870 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} m26ayky1r3dpuk06o1coy4q63cer5r8 3636871 3636870 2026-07-30T08:57:31Z 1nter pares 146705 3636871 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ln31chv5nysvwrmp8jolr7dhjlgck1v 3636873 3636871 2026-07-30T08:58:24Z 1nter pares 146705 /* HBOS-ты сатып алуы */ 3636873 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|Эдинбургтегі The Mound көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gewbkwfyewjmhjm7tj82aduotl7b5ve 3636874 3636873 2026-07-30T08:58:43Z 1nter pares 146705 /* HBOS-ты сатып алуы */ 3636874 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rl5jx2gh8ycqc2v4puwvhwg5b45g62v 3636876 3636874 2026-07-30T08:59:51Z 1nter pares 146705 /* HBOS-ты сатып алуы */ 3636876 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tvlryjecb8hfy2uf3q8qvc2aa9t2xf4 3636878 3636876 2026-07-30T09:02:15Z 1nter pares 146705 /* HBOS-ты сатып алуы */ 3636878 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f35p836q7h0hhq10cpsrhgk5ie3clq8 3636879 3636878 2026-07-30T09:03:06Z 1nter pares 146705 /* HBOS-ты сатып алуы */ 3636879 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} egor0ajxfjg4xdrlrxtykkc3ttf2462 3636884 3636879 2026-07-30T09:08:08Z 1nter pares 146705 /* HBOS-ты сатып алуы */ 3636884 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}{{cbignore}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9ujdj13c9zvcdajyvnam82r512ixc8v 3636886 3636884 2026-07-30T09:09:32Z 1nter pares 146705 3636886 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}{{cbignore}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}{{cbignore}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c3qfr5gse0nn4qt6ik0nxyc3thc46ys 3636887 3636886 2026-07-30T09:09:46Z 1nter pares 146705 3636887 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}{{cbignore}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r8d2yneufy6a9a9gqemio68cfo8x7zj 3636888 3636887 2026-07-30T09:09:57Z 1nter pares 146705 3636888 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} d3rajm8dmxuwz4qt31yiogqy89txe8d 3636891 3636888 2026-07-30T09:11:59Z 1nter pares 146705 /* HBOS-ты сатып алуы */ 3636891 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9w4tywy7eezwf1p10drnaknhc9m0x7x 3636892 3636891 2026-07-30T09:14:15Z 1nter pares 146705 /* қазан 2008 – қаңтар 2009 */ 3636892 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған Эйлсберидегі Lloyds Bank бөлімшесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4bx0zxiec1xab15hoye8kvphqiwwr18 3636894 3636892 2026-07-30T09:17:19Z 1nter pares 146705 3636894 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lummsxr5kyoolxebaslopjnn1gnf6tv 3636897 3636894 2026-07-30T09:19:07Z 1nter pares 146705 /* қазан 2008 – қаңтар 2009 */ 3636897 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} iqikynrg7idczps1pxwq3n0s1668j2y 3636911 3636897 2026-07-30T09:43:20Z 1nter pares 146705 /* қазан 2008 – қаңтар 2009 */ 3636911 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gkxcmn48dq4zhohjvh4rqkesseg2vr0 3636912 3636911 2026-07-30T09:44:34Z 1nter pares 146705 /* қазан 2008 – қаңтар 2009 */ 3636912 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6rdaz6xyjeq9ki7ktxq2jx07hld8ir3 3636913 3636912 2026-07-30T09:45:43Z 1nter pares 146705 /* ақпан – маусым 2009 */ 3636913 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cjzrbh28qtaq1efyz10glfy8m85qzva 3636914 3636913 2026-07-30T09:46:56Z 1nter pares 146705 /* ақпан – маусым 2009 */ 3636914 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qdxw22z3gblfemxkkj6dzl6ynwek9qx 3636915 3636914 2026-07-30T09:47:40Z 1nter pares 146705 /* ақпан – маусым 2009 */ 3636915 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9cusaw2lvrsy3ga9hgsgtls2c22bx6b 3636916 3636915 2026-07-30T09:49:51Z 1nter pares 146705 /* ақпан – маусым 2009 */ 3636916 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hcmnvkt62nxfjjqz858uv2syl86s8ys 3636917 3636916 2026-07-30T09:52:35Z 1nter pares 146705 3636917 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eiv517o6o2wguk4wjiqxuro7dypj78n 3636918 3636917 2026-07-30T09:53:51Z 1nter pares 146705 /* ақпан – маусым 2009 */ 3636918 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0hwbmaguinnkuitveycvxvtg9dyj5ww 3636919 3636918 2026-07-30T09:54:51Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636919 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған Манчестердегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t06xemtxmgbbyg90e6xha9iv8var6t0 3636920 3636919 2026-07-30T09:55:12Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636920 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2iwqn13rdqq70krljqpub7vvila8nuk 3636921 3636920 2026-07-30T10:20:09Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636921 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6wivf8xnxzkr6tdrdz9l2x6ea4of205 3636922 3636921 2026-07-30T10:21:53Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636922 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g8zweoclusculytho6n1shczvsjftod 3636923 3636922 2026-07-30T10:38:53Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636923 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3estbapx5137fes4zqcrpx8w8doaxhu 3636924 3636923 2026-07-30T10:40:15Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636924 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eoq9duskhg3asfr13ix0uomjj1svt6w 3636925 3636924 2026-07-30T10:41:28Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636925 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4rt8yuefz5bn72wz68uwvjpugzky6jz 3636926 3636925 2026-07-30T10:42:18Z 1nter pares 146705 /* маусым 2009 – қазірге дейін */ 3636926 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7tg50d25jtu9wylm08vnxeyptwlfvvr 3636927 3636926 2026-07-30T10:42:59Z 1nter pares 146705 3636927 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dqzu1w5hg78jnxfb788immpvs7pr5jq 3636928 3636927 2026-07-30T10:43:38Z 1nter pares 146705 /* Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары */ 3636928 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c1ynrrtmwobg15ox3out6cdmpht7ppy 3636930 3636928 2026-07-30T10:44:43Z 1nter pares 146705 3636930 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Жоғары басшылық == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hd4kzwfumfri87ndtdo39ghcz7j089c 3636931 3636930 2026-07-30T10:45:02Z 1nter pares 146705 /* Жоғары басшылық */ 3636931 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Жоғары басшылық == 2009 жылы Lloyds Banking Group құрылғаннан бергі директорлар кеңесінің төрағалары мен бас атқарушы директорлары. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bb4oijr7t5696y7qou9mkajie2qtmnh 3636932 3636931 2026-07-30T10:46:52Z 1nter pares 146705 /* Жоғары басшылық */ 3636932 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Жоғары басшылық == 2009 жылы Lloyds Banking Group құрылғаннан бергі директорлар кеңесінің төрағалары мен бас атқарушы директорлары. === Қазіргі басшылық === * Директорлар кеңесінің төрағасы: сэр Робин Буденберг (2021 жылғы қаңтардан бастап)<ref>{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance/robin-budenberg.html|title=Robin Budenberg|website=Lloyds Banking Group}}</ref> * Бас атқарушы директор: Чарли Нанн (2021 жылғы тамыздан бастап)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance.html|title=Directors|website=Lloyds Banking Group}}</ref> === Бұрынғы директорлар кеңесінің төрағалары === * сэр Виктор Блэнк (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.thejlc.org/sir_victor_blank|title=Sir Victor Blank|work=The Jewish Leadership Council }}</ref> * сэр Уинфрид Бишофф (2009–2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.icgn.org/speakers/sir-win-bischoff-chairman-financial-reporting-council|title=Sir Win Bischoff, Chairman, Financial Reporting Council|publisher=ICGN}}</ref> * лорд Блэкуэлл (2014–2020)<ref name=":0" /> === Бұрынғы бас атқарушы директорлар === * Эрик Дэниелс (2009–2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.fnlondon.com/articles/lloyds-ordered-to-pay-bonus-former-ceo-eric-daniels-20180327|title=Lloyds told to pay bonus to former CEO Eric Daniels|first=Clare|last=Dickinson|website=Financial News London}}</ref> * сэр Антониу Орта-Осориу (2011–2021)<ref>{{Cite news|last1=Walker|first1=Owen |last2=Morris |first2=Stephen |last3=Massoudi |first3=Arash |date=1 December 2020|title=Credit Suisse picks António Horta-Osório as chairman|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/0afc85c4-89af-4648-b21c-98ded5cea7fa|access-date=8 December 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qdf720orj6f6or8580ojbwl2wfqq697 3636933 3636932 2026-07-30T10:48:40Z 1nter pares 146705 3636933 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Жоғары басшылық == 2009 жылы Lloyds Banking Group құрылғаннан бергі директорлар кеңесінің төрағалары мен бас атқарушы директорлары. === Қазіргі басшылық === * Директорлар кеңесінің төрағасы: сэр Робин Буденберг (2021 жылғы қаңтардан бастап)<ref>{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance/robin-budenberg.html|title=Robin Budenberg|website=Lloyds Banking Group}}</ref> * Бас атқарушы директор: Чарли Нанн (2021 жылғы тамыздан бастап)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance.html|title=Directors|website=Lloyds Banking Group}}</ref> === Бұрынғы директорлар кеңесінің төрағалары === * сэр Виктор Блэнк (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.thejlc.org/sir_victor_blank|title=Sir Victor Blank|work=The Jewish Leadership Council }}</ref> * сэр Уинфрид Бишофф (2009–2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.icgn.org/speakers/sir-win-bischoff-chairman-financial-reporting-council|title=Sir Win Bischoff, Chairman, Financial Reporting Council|publisher=ICGN}}</ref> * лорд Блэкуэлл (2014–2020)<ref name=":0" /> === Бұрынғы бас атқарушы директорлар === * Эрик Дэниелс (2009–2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.fnlondon.com/articles/lloyds-ordered-to-pay-bonus-former-ceo-eric-daniels-20180327|title=Lloyds told to pay bonus to former CEO Eric Daniels|first=Clare|last=Dickinson|website=Financial News London}}</ref> * сэр Антониу Орта-Осориу (2011–2021)<ref>{{Cite news|last1=Walker|first1=Owen |last2=Morris |first2=Stephen |last3=Massoudi |first3=Arash |date=1 December 2020|title=Credit Suisse picks António Horta-Osório as chairman|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/0afc85c4-89af-4648-b21c-98ded5cea7fa|access-date=8 December 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Lloyds Banking Group]] [[Санат:1765 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Лондон ситиіндегі қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Лондон ситиіндегі трансұлттық компаниялар]] [[Санат:FTSE 100 индексіндегі компаниялар]] n2bt2gjbmdlf3g6fdd6qywpajpfg2x5 3636935 3636933 2026-07-30T10:52:08Z 1nter pares 146705 3636935 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Жоғары басшылық == 2009 жылы Lloyds Banking Group құрылғаннан бергі директорлар кеңесінің төрағалары мен бас атқарушы директорлары. === Қазіргі басшылық === * Директорлар кеңесінің төрағасы: сэр Робин Буденберг (2021 жылғы қаңтардан бастап)<ref>{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance/robin-budenberg.html|title=Robin Budenberg|website=Lloyds Banking Group}}</ref> * Бас атқарушы директор: Чарли Нанн (2021 жылғы тамыздан бастап)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance.html|title=Directors|website=Lloyds Banking Group}}</ref> === Бұрынғы директорлар кеңесінің төрағалары === * сэр Виктор Блэнк (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.thejlc.org/sir_victor_blank|title=Sir Victor Blank|work=The Jewish Leadership Council }}</ref> * сэр Уинфрид Бишофф (2009–2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.icgn.org/speakers/sir-win-bischoff-chairman-financial-reporting-council|title=Sir Win Bischoff, Chairman, Financial Reporting Council|publisher=ICGN}}</ref> * лорд Блэкуэлл (2014–2020)<ref name=":0" /> === Бұрынғы бас атқарушы директорлар === * Эрик Дэниелс (2009–2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.fnlondon.com/articles/lloyds-ordered-to-pay-bonus-former-ceo-eric-daniels-20180327|title=Lloyds told to pay bonus to former CEO Eric Daniels|first=Clare|last=Dickinson|website=Financial News London}}</ref> * сэр Антониу Орта-Осориу (2011–2021)<ref>{{Cite news|last1=Walker|first1=Owen |last2=Morris |first2=Stephen |last3=Massoudi |first3=Arash |date=1 December 2020|title=Credit Suisse picks António Horta-Osório as chairman|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/0afc85c4-89af-4648-b21c-98ded5cea7fa|access-date=8 December 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Lloyds Banking Group]] [[Санат:1765 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Лондон ситиіндегі қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Лондон ситидегі трансұлттық компаниялар]] [[Санат:FTSE 100 индексіндегі компаниялар]] lio37sgayitgh9y9404q5b2dyub14mp 3636936 3636935 2026-07-30T10:52:41Z 1nter pares 146705 3636936 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Жоғары басшылық == 2009 жылы Lloyds Banking Group құрылғаннан бергі директорлар кеңесінің төрағалары мен бас атқарушы директорлары. === Қазіргі басшылық === * Директорлар кеңесінің төрағасы: сэр Робин Буденберг (2021 жылғы қаңтардан бастап)<ref>{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance/robin-budenberg.html|title=Robin Budenberg|website=Lloyds Banking Group}}</ref> * Бас атқарушы директор: Чарли Нанн (2021 жылғы тамыздан бастап)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance.html|title=Directors|website=Lloyds Banking Group}}</ref> === Бұрынғы директорлар кеңесінің төрағалары === * сэр Виктор Блэнк (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.thejlc.org/sir_victor_blank|title=Sir Victor Blank|work=The Jewish Leadership Council }}</ref> * сэр Уинфрид Бишофф (2009–2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.icgn.org/speakers/sir-win-bischoff-chairman-financial-reporting-council|title=Sir Win Bischoff, Chairman, Financial Reporting Council|publisher=ICGN}}</ref> * лорд Блэкуэлл (2014–2020)<ref name=":0" /> === Бұрынғы бас атқарушы директорлар === * Эрик Дэниелс (2009–2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.fnlondon.com/articles/lloyds-ordered-to-pay-bonus-former-ceo-eric-daniels-20180327|title=Lloyds told to pay bonus to former CEO Eric Daniels|first=Clare|last=Dickinson|website=Financial News London}}</ref> * сэр Антониу Орта-Осориу (2011–2021)<ref>{{Cite news|last1=Walker|first1=Owen |last2=Morris |first2=Stephen |last3=Massoudi |first3=Arash |date=1 December 2020|title=Credit Suisse picks António Horta-Osório as chairman|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/0afc85c4-89af-4648-b21c-98ded5cea7fa|access-date=8 December 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Lloyds Banking Group]] [[Санат:1765 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Лондон ситидегі қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Лондон ситидегі трансұлттық компаниялар]] [[Санат:FTSE 100 индексіндегі компаниялар]] jo41vppq92e7arqg4arj1ngj056373o 0 784255 3636851 2026-07-30T07:13:23Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:Kaktovik digit table.svg|thumb|300px|Кактовик жүйесінің 20 цифры]] '''Кактовик цифрлары''' немесе '''Кактовик инупиак цифрлары''' — Аляскадағы инупиаттар жасаған, жиырмалық санау жүйесіне арналған жиырма цифрдан тұратын таңбалар жүйесі. Цифрлардың пішіні олардың сандық... 3636851 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kaktovik digit table.svg|thumb|300px|Кактовик жүйесінің 20 цифры]] '''Кактовик цифрлары''' немесе '''Кактовик инупиак цифрлары''' — Аляскадағы инупиаттар жасаған, жиырмалық санау жүйесіне арналған жиырма цифрдан тұратын таңбалар жүйесі. Цифрлардың пішіні олардың сандық мәнін көрнекі түрде көрсетеді: төменгі сызықтардың әрқайсысы бірлікті, ал жоғарғы сызықтардың әрқайсысы бес бірлікті білдіреді. [[Инупиак тілі]]нде, басқа да бірқатар эскимос-алеут тілдеріндегідей, бестік қосалқы негізі бар жиырмалық санау жүйесі қолданылады. Ондық жүйеге арналған [[араб цифрлары]] инупиак тіліндегі сан атауларының құрылымын көрнекі түрде бейнелей алмайтындықтан, 1994 жылы Аляскадағы Кактовик елді мекебінің оқушылары жиырмалық жүйеге арналған жаңа цифрларды ойлап шығарды.<ref name="Bartley1997">Wm. Clark Bartley. [https://www.ankn.uaf.edu/sop/SOPv2i1.pdf Making the Old Way Count] // ''Sharing Our Pathways''. — 1997. — Т. 2, № 1. — Б. 12–13.</ref><ref name="Bartley2002">William Clark Bartley. Counting on Tradition: Iñupiaq Numbers in the School Setting // Judith Elaine Hankes, Gerald R. Fast (ред.). ''Perspectives on Indigenous People of North America''. — Reston, Virginia: National Council of Teachers of Mathematics, 2002. — Б. 225–236. — ISBN 978-0873535069.</ref> Кактовик цифрлары кейін Аляска инупиаттары арасында таралып, жергілікті мектептердің оқу бағдарламаларында қолданыла бастады. 2022 жылы олар [[Unicode]] стандартына енгізілді. == Жүйенің құрылысы == Кактовик жүйесі — бестік қосалқы негізі бар позициялық жиырмалық жүйе. Әр цифр 0-ден 19-ға дейінгі бір мәнді білдіреді. Цифрлардың негізгі құралу қағидасы: * төменгі қысқа сызықтардың әрқайсысы — бір бірлік; * жоғарғы көлденең немесе көлбеу сызықтардың әрқайсысы — бес бірлік; * бір цифрда ең көбі үш бестік сызық және төрт бірлік сызық болады; * цифрдың жалпы мәні жоғарғы және төменгі сызықтар мәндерінің қосындысына тең. Мысалы, 7 саны инупиак тілінде ''tallimat malġuk'', яғни «бес-екі» деп аталады. Сондықтан 7 цифры бір жоғарғы сызықтан, яғни бестен және екі төменгі бірлік сызықтан тұрады. Сол сияқты 12 саны — «он-екі», ал 17 саны — «он бес-екі» түрінде бейнеленеді.<ref name="MacLean2014">Edna Ahgeak MacLean. [https://www.jstor.org/stable/jj.1176788 ''Iñupiatun Uqaluit Taniktun Sivuninit: Iñupiaq to English Dictionary'']. — University of Alaska Press, 2014. — Б. 832, 840 және кейінгі беттер.</ref> === Жиырма цифр === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Кактовик цифрлары және олардың инупиак тіліндегі атаулары ! Ондық мәні ! Кактовик цифры ! Инупиакша атауы ! Ондық мәні ! Кактовик цифры ! Инупиакша атауы |- | 0 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] | ''kisitchisaġvik'' | 10 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 10.svg|x32px]] | ''qulit'' |- | 1 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]] | ''atausiq'' | 11 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 11.svg|x32px]] | ''qulit atausiq'' |- | 2 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] | ''malġuk'' | 12 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 12.svg|x32px]] | ''qulit malġuk'' |- | 3 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 3.svg|x32px]] | ''piŋasut'' | 13 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 13.svg|x32px]] | ''qulit piŋasut'' |- | 4 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]] | ''sisamat'' | 14 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 14.svg|x32px]] | ''akimiaġutaiḷaq'' |- | 5 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 5.svg|x32px]] | ''tallimat'' | 15 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 15.svg|x32px]] | ''akimiaq'' |- | 6 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 6.svg|x32px]] | ''itchaksrat'' | 16 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 16.svg|x32px]] | ''akimiaq atausiq'' |- | 7 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 7.svg|x32px]] | ''tallimat malġuk'' | 17 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 17.svg|x32px]] | ''akimiaq malġuk'' |- | 8 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 8.svg|x32px]] | ''tallimat piŋasut'' | 18 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 18.svg|x32px]] | ''akimiaq piŋasut'' |- | 9 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 9.svg|x32px]] | ''quliŋŋuġutaiḷaq'' | 19 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 19.svg|x32px]] | ''iñuiññaġutaiḷaq'' |} Нөл цифры басқа таңбалардан ерекшеленеді. Инупиак тілінің дәстүрлі сан жүйесінде нөлді білдіретін жеке сөз болмаған. Оқушылар нөл таңбасының «ештеңе саналмай тұрғанын» білдіретін айқасқан қолдарға ұқсауын ұсынды.<ref name="Bartley2002"/> === Позициялық жазылуы === Үлкен сандар осы жиырма цифрдың позициялық тәртіппен орналасуы арқылы жазылады. Әрбір келесі сол жақ разряд алдыңғы разрядтан 20 есе үлкен: {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Разряд ! Дәреже ! Ондық мәні |- | Үшінші сол жақ разряд | 20³ | 8000 |- | Екінші сол жақ разряд | 20² | 400 |- | Бірінші сол жақ разряд | 20¹ | 20 |- | Бірліктер разряды | 20⁰ | 1 |- | Бірінші бөлшек разряд | 20⁻¹ | 0,05 |- | Екінші бөлшек разряд | 20⁻² | 0,0025 |- | Үшінші бөлшек разряд | 20⁻³ | 0,000125 |} Санның мәнін жалпы түрде: :<math>N=\sum_{k=m}^{n}d_k20^k,\qquad 0\leq d_k\leq19</math> формуласы арқылы көрсетуге болады. Мысалдар: {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Ондық жүйедегі сан ! Араб цифрларымен жиырмалық жазылуы ! Кактовик цифрларымен жазылуы |- | 20 | 10₂₀ | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |- | 40 | 20₂₀ | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |- | 400 | 100₂₀ | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |- | 800 | 200₂₀ | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |} == Шығу тарихы == [[Сурет:Map of Alaska highlighting North Slope Borough.svg|thumb|250px|Аляска картасындағы Норт-Слоуп ауданы]] Кактовик цифрлары 1994 жылы Алясканың Бартер аралындағы Кактовик елді мекебінде орналасқан Гарольд Кавеолук мектебінде пайда болды. Бұл жұмыс мұғалім Уильям Кларк Бартли өткізген математика сабағындағы қосымша оқу тапсырмасынан басталған.<ref name="Bartley1997"/> Оқушылар [[екілік санау жүйесі]]н зерттеу кезінде өз тілдерінің жиырмалық жүйеге негізделетінін байқады. Олар инупиак сандарын араб цифрларымен жиырмалық жүйеде жазу үшін 0-ден 19-ға дейінгі жиырма дербес цифр қажет екенін анықтады. Алғашында оқушылар оннан он тоғызға дейінгі мәндер үшін он жаңа, бір-біріне ұқсамайтын таңба жасаған. Алайда мұндай таңбаларды есте сақтау қиын болды. Мектептің орта буынында небәрі тоғыз оқушы болғандықтан, олардың барлығы жаңа жүйені бірлесіп әзірлеуге қатысты.<ref name="Bartley2002"/> Оқушылар жаңа цифрларға қойылатын бес негізгі талапты белгіледі: # '''Көрнекі қарапайымдылық''' — таңбалар есте оңай сақталуы керек. # '''Мағыналық айқындық''' — таңбаның пішіні мен оның сандық мәні арасында анық байланыс болуы керек. # '''Жазу тиімділігі''' — таңбаны тез әрі мүмкіндігінше қаламды қағаздан көтермей жазуға болуға тиіс. # '''Ерекшелік''' — кактовик цифрлары араб цифрларынан айқын ажыратылуы керек. # '''Эстетикалық тартымдылық''' — таңбалар үйлесімді және қарауға жағымды болуы керек. Жаңа цифрларды төменгі сынып оқушыларына үйрету кезінде балалар әр таңбаны бірдей көлемдегі ұяшыққа сыйғызу үшін оның бөліктерін ықшамдай бастаған. Осылайша бестіктерді білдіретін жоғарғы бөлік пен бірліктерді білдіретін төменгі бөліктен тұратын қазіргі құрылым қалыптасты. Бұл құрылым арифметикалық амалдарды орындау кезінде де қолайлы болып шықты.<ref name="Bartley2002"/> == Есептеу тәсілдері == === Есепшот === [[Сурет:Abacus Inuit.jpg|thumb|250px|Кактовик цифрларымен есептеуге арналған инупиак есепшоты]] Оқушылар мектеп шеберханасында жиырмалық жүйеге арналған арнайы [[есепшот]] жасады. Бастапқыда ол ондық және жиырмалық жүйелер арасындағы сандарды түрлендіруге арналды. Кейін оның жиырмалық жүйеде арифметикалық амалдар жасауға да ыңғайлы екені анықталды. Есепшоттың әр бағанының жоғарғы бөлігінде бестік мәндерді көрсететін үш моншақ, ал төменгі бөлігінде жеке бірліктерді көрсететін төрт моншақ орналасқан. Бұл құрылым кактовик цифрларындағы үш жоғарғы және төрт төменгі сызыққа сәйкес келеді.<ref name="Bartley2002"/><ref name="UnicodeProposal">Eduardo Marín Silva, Kirk Miller, Catherine Strand. [https://www.unicode.org/L2/L2021/21058r-kaktovik-numerals.pdf Unicode request for Kaktovik numerals]. — Unicode Technical Committee Document L2/21-058R, 2021.</ref> === Арифметика === Оқушылар жаңа таңбалармен есептеу кейбір жағдайларда араб цифрларымен есептеуге қарағанда көрнекірек екенін анықтады. Цифрлардың сызықтары олардың мәнін тікелей көрсететіндіктен, қосу кезінде тиісті сызықтарды біріктіруге, ал азайту кезінде алып тастауға болады. Мысалы: :<span style="font-size:100%">[[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] + [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] = [[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]]</span> яғни: :2 + 2 = 4. Азайту мысалы: :<span style="font-size:100%">[[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]] + [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]] = [[Сурет:Kaktovik digit 3.svg|x32px]]</span> яғни: :4 − 1 = 3. Бестік қосалқы негіз күрделі көбейту мен бөлуді де ықшамдауға мүмкіндік береді. Мысалы, 6 саны 5 пен 1-дің қосындысы ретінде қарастырылып, көбейту амалы осы екі құрамдас бөлікке жіктелуі мүмкін: :6 × 3 = (5 × 3) + (1 × 3) = 18. Кактовик цифрларының көрнекі құрылымы үлкен сандарды баған түрінде бөлуді жеңілдетеді. Аралық көбейту және азайту амалдарының нәтижелерін жеке кестелерге жазудың орнына, оқушылар цифрлардағы сызықтарды түрлі түсті қарындаштармен белгілей алған.<ref name="Bartley1997"/><ref name="Bartley2002"/> <gallery widths="300" heights="160"> Kaktovik long division (simple).svg|Қарапайым бағанмен бөлу: 30 561 ÷ 61 = 501 Kaktovik long division (chunked).svg|Күрделі бөлу: 46 349 226 ÷ 2 826 = 16 401 </gallery> Бірінші мысал жиырмалық жүйеде: :3·16·8·1₂₀ ÷ 3·1₂₀ = 1·5·1₂₀ түрінде жазылады. Екінші мысал жиырмалық жүйеде: :14·9·13·13·1·16₂₀ ÷ 7·1·6₂₀ = 2·1·0·1₂₀ түрінде көрсетіледі. == Таралуы == Кактовик цифрлары Аляска инупиаттары арасында кеңінен қолданыла бастады. Олар инупиак тіліне толықтай енуге негізделген мектеп бағдарламаларына енгізіліп, ағылшын тілінде білім беретін мектептерде ондық жүйенің басымдығына байланысты қолданыстан шыға бастаған дәстүрлі жиырмалық санауды қайта жандандыруға көмектесті.<ref name="Bartley1997"/><ref name="Bartley2002"/> 1995 жылы жүйені жасаған Кактовик мектебінің оқушылары Барроу қаласындағы жоғары мектепке көшті. Қала кейін өзінің дәстүрлі атауы — [[Уткиагвик]] деп қайта аталды. Оқушыларға жаңа цифрларды жергілікті орта мектеп оқушыларына үйретуге рұқсат берілді. Жергілікті [[Илисағвик колледжі]] оқу бағдарламасына инуит математикасына арналған курсты енгізді.<ref name="Bartley2002"/> 1996 жылы инуиттердің тарих, тіл және мәдениет жөніндегі комиссиясы кактовик цифрларын ресми түрде қабылдады. 1998 жылы Гренландияның Нуук қаласында өткен Инуит циркумполярлық конференциясының Бас ассамблеясы Кактовик санау жүйесіне қатысты № 89-09 қарарды қабылдады. Қарарда жүйені зерттеуді жалғастыру, оны білім беру саласында қолдану және жергілікті жиырмалық санау дәстүрлерін сақтау ұсынылды.<ref name="ICC1998">[https://web.archive.org/web/20170202234626/http://www.inuitcircumpolar.com/resolutions7.html Resolution 89-09: Regarding Kaktovik Numerals]. — Inuit Circumpolar Conference, Nuuk, Greenland, 1998.</ref> == Маңызы == Кактовик мектебінің математика пәні бойынша Калифорния білім жетістіктері тестіндегі нәтижелері 1997 жылы алдыңғы жылдармен салыстырғанда айтарлықтай жақсарған. Жаңа цифрлар енгізілгенге дейін оқушылардың орташа көрсеткіші шамамен 20-процентиль деңгейінде болса, енгізілгеннен кейін ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары көтерілген.<ref name="Bartley2002"/> Зерттеушілер ондық және жиырмалық жүйелерді қатар қолданудың екі тілді меңгеру кезіндегі әртүрлі ойлау тәсілдерін қатар пайдалануға ұқсас танымдық артықшылықтары болуы мүмкін екенін болжаған. Жергілікті санау жүйесінің жасалуы Аляскадағы байырғы халықтардың оқушыларына математиканың тек сырттан енгізілген білім емес, олардың өз тілі мен мәдениетінің құрамдас бөлігі екенін көрсетуге мүмкіндік берді. Басқа мәдениет өкілдері үшін бұл жүйе әлемді математикалық тұрғыдан өзгеше қабылдаудың және этноматематиканың нақты мысалы болып саналады.<ref name="Engblom2009">Claudette Engblom-Bradley. Seeing Mathematics with Indian Eyes // Maria Sháa Tláa Williams (ред.). ''The Alaska Native Reader: History, Culture, Politics''. — Duke University Press, 2009. — Б. 237–245. — [https://doi.org/10.1215/9780822390831-025 DOI:10.1215/9780822390831-025].</ref> == Unicode жүйесінде == Кактовик цифрлары 2022 жылғы қыркүйекте шыққан [[Unicode]] стандартының 15.0 нұсқасына енгізілді.<ref name="UnicodeProposal"/><ref name="UnicodeChart">Unicode Consortium. [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1D2C0.pdf Kaktovik Numerals: Range U+1D2C0–U+1D2DF]. — ''The Unicode Standard'', Version 17.0.</ref> Оларға Қосымша көптілді жазықтықтағы U+1D2C0—U+1D2DF блогы бөлінген. Нақты жиырма цифр U+1D2C0 - U+1D2D3 аралығындағы кодтық позицияларды алады. Блоктың қалған позициялары әзірге тағайындалмаған. {| class="wikitable nounderlines Unicode" style="text-align:center" |+ Кактовик цифрларының Unicode кодтары |- ! ! scope="col" | 0 ! scope="col" | 1 ! scope="col" | 2 ! scope="col" | 3 ! scope="col" | 4 ! scope="col" | 5 ! scope="col" | 6 ! scope="col" | 7 ! scope="col" | 8 ! scope="col" | 9 ! scope="col" | A ! scope="col" | B ! scope="col" | C ! scope="col" | D ! scope="col" | E ! scope="col" | F |- style="font-size:large" ! scope="row" style="font-size:small" | U+1D2Cx | title="U+1D2C0: KAKTOVIK NUMERAL ZERO" | &#x1D2C0;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] | title="U+1D2C1: KAKTOVIK NUMERAL ONE" | &#x1D2C1;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]] | title="U+1D2C2: KAKTOVIK NUMERAL TWO" | &#x1D2C2;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] | title="U+1D2C3: KAKTOVIK NUMERAL THREE" | &#x1D2C3;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 3.svg|x32px]] | title="U+1D2C4: KAKTOVIK NUMERAL FOUR" | &#x1D2C4;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]] | title="U+1D2C5: KAKTOVIK NUMERAL FIVE" | &#x1D2C5;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 5.svg|x32px]] | title="U+1D2C6: KAKTOVIK NUMERAL SIX" | &#x1D2C6;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 6.svg|x32px]] | title="U+1D2C7: KAKTOVIK NUMERAL SEVEN" | &#x1D2C7;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 7.svg|x32px]] | title="U+1D2C8: KAKTOVIK NUMERAL EIGHT" | &#x1D2C8;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 8.svg|x32px]] | title="U+1D2C9: KAKTOVIK NUMERAL NINE" | &#x1D2C9;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 9.svg|x32px]] | title="U+1D2CA: KAKTOVIK NUMERAL TEN" | &#x1D2CA;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 10.svg|x32px]] | title="U+1D2CB: KAKTOVIK NUMERAL ELEVEN" | &#x1D2CB;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 11.svg|x32px]] | title="U+1D2CC: KAKTOVIK NUMERAL TWELVE" | &#x1D2CC;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 12.svg|x32px]] | title="U+1D2CD: KAKTOVIK NUMERAL THIRTEEN" | &#x1D2CD;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 13.svg|x32px]] | title="U+1D2CE: KAKTOVIK NUMERAL FOURTEEN" | &#x1D2CE;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 14.svg|x32px]] | title="U+1D2CF: KAKTOVIK NUMERAL FIFTEEN" | &#x1D2CF;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 15.svg|x32px]] |- style="font-size:large" ! scope="row" style="font-size:small" | U+1D2Dx | title="U+1D2D0: KAKTOVIK NUMERAL SIXTEEN" | &#x1D2D0;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 16.svg|x32px]] | title="U+1D2D1: KAKTOVIK NUMERAL SEVENTEEN" | &#x1D2D1;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 17.svg|x32px]] | title="U+1D2D2: KAKTOVIK NUMERAL EIGHTEEN" | &#x1D2D2;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 18.svg|x32px]] | title="U+1D2D3: KAKTOVIK NUMERAL NINETEEN" | &#x1D2D3;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 19.svg|x32px]] |} Егер қолданылатын қаріп Кактовик цифрлары блогын қолдамаса, таңбалар бос төртбұрыштар немесе алмастыру белгілері түрінде көрінуі мүмкін. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Инупиак тілі]] * [[Жиырмалық санау жүйесі]] * [[Бестік санау жүйесі]] * [[Позициялық санау жүйесі]] * [[Майя цифрлары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.unicode.org/L2/L2021/21058r-kaktovik-numerals.pdf Кактовик цифрларын Unicode стандартына енгізу туралы ұсыныс] * [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1D2C0.pdf Unicode консорциумының ресми кодтар кестесі] * [https://www.ankn.uaf.edu/sop/SOPv2i1.pdf William Clark Bartley — «Making the Old Way Count»] * [[:commons:Category:Kaktovik numerals|Уикиқоймадағы Кактовик цифрларына қатысты материалдар]] [[Санат:Санау жүйелері]] [[Санат:Цифрлар]] [[Санат:1994 жылы пайда болғандар]] bo6huwu96n41s7z0rs641e35wafx9gm 14 784256 3636853 2026-07-30T07:14:05Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3636853 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 784257 3636934 2026-07-30T10:50:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұлыбритания банкілері]] [[Санат:Уэст-Мидленстегі Бирмингем компаниялары]] [[Санат:Лондонда орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3636934 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұлыбритания банкілері]] [[Санат:Уэст-Мидленстегі Бирмингем компаниялары]] [[Санат:Лондонда орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 0n5ysgm2mhrrxabi922z37pjfmyuned 14 784258 3636937 2026-07-30T10:53:43Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1765 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1760 жылдары құрылған банктер]] 3636937 wikitext text/x-wiki [[Санат:1765 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1760 жылдары құрылған банктер]] fylp1zjvw1a91q62710trhye82ye60q 14 784259 3636938 2026-07-30T10:55:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрылған жылы бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1765 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XVIII ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3636938 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған жылы бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1765 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XVIII ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] rcscxn6k6jr7gg6cayqafffhwjoh91i 14 784260 3636939 2026-07-30T10:59:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрылған жылдары бойынша іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Кезеңдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қызмет көрсету саласының компаниялары]] 3636939 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған жылдары бойынша іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Кезеңдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қызмет көрсету саласының компаниялары]] jusdd8uzqt0z6dvo2ts92skgu8bhqjo 14 784261 3636941 2026-07-30T11:01:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қызмет көрсету саласының компаниялары]] 3636941 wikitext text/x-wiki [[Санат:Іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қызмет көрсету саласының компаниялары]] 2zpgy5q9jupy085rarrr0qpmahhfn3m 14 784262 3636942 2026-07-30T11:03:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қызмет көрсету саласының компаниялары]] [[Санат:Салалар мен құрылған жылы бойынша компаниялар]] 3636942 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қызмет көрсету саласының компаниялары]] [[Санат:Салалар мен құрылған жылы бойынша компаниялар]] 1h67f41sma9kbbvzrijy5sjv3xgq9n8 14 784263 3636943 2026-07-30T11:05:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша компаниялар]] 3636943 wikitext text/x-wiki [[Санат:Салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша компаниялар]] 2zy3wbkmxvl6cpbecb2fbyivqjqz8if 14 784264 3636944 2026-07-30T11:08:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрылған жылдары бойынша компаниялар]] [[Санат:1765 жылғы экономикалық тарих]] [[Санат:1765 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:1760 жылдары құрылған компаниялар]] 3636944 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған жылдары бойынша компаниялар]] [[Санат:1765 жылғы экономикалық тарих]] [[Санат:1765 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:1760 жылдары құрылған компаниялар]] bklt0sxa21tnzcghe7w4hsoxpf3ni7x 0 784265 3636948 2026-07-30T11:30:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = ING Group (full logo).svg |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы... 3636948 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = ING Group (full logo).svg |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]] |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €50,953 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} €23,035 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €9,148 млрд (2025) |таза табысы = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €6,327 млрд (2025) |активтер = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €1,054 трлн (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. 8p0ttequjammjgt93fkb9y2sqo05gu0 3636949 3636948 2026-07-30T11:30:40Z 1nter pares 146705 3636949 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = ING Group (full logo).svg |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]] |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €50,953 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} €23,035 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €9,148 млрд (2025) |таза табысы = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €6,327 млрд (2025) |активтер = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €1,054 трлн (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ongbazw4uf6uxnenbuzjn7tq27sdg1e 3636950 3636949 2026-07-30T11:31:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3636950 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]] |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €50,953 млрд (2025) |айналым = {{ӨСІМ}} €23,035 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €9,148 млрд (2025) |таза табысы = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €6,327 млрд (2025) |активтер = {{ҚҰЛДЫРАУ}} €1,054 трлн (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4v1zvov2ykx0s38lp0juevk8tgu9wyu 3636951 3636950 2026-07-30T11:31:25Z 1nter pares 146705 /* */ 3636951 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Жария компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]] |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025) |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025) |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ke0xw5v9ohu34wfcyf9wm6jzoy3rq4u 3636952 3636951 2026-07-30T11:31:37Z 1nter pares 146705 /* */ 3636952 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]] |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025) |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025) |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0w71cxnwd0ee5jspb77nb2u2qnexykb 3636953 3636952 2026-07-30T11:32:36Z 1nter pares 146705 /* */ 3636953 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]] |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025) |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025) |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} s2rav29covgekxe5zj110xyui49lvsr 3636954 3636953 2026-07-30T11:33:25Z 1nter pares 146705 /* */ 3636954 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]] |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} aj7w9eylk7ti554way4k07kg6gwpeg5 3636957 3636954 2026-07-30T11:34:33Z 1nter pares 146705 /* */ 3636957 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 86g3ffgbhb7iq89va7anu57lqtqtwes 3636958 3636957 2026-07-30T11:35:23Z 1nter pares 146705 /* */ 3636958 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dezlsq4jcjgbxr2xt6lofnrc6dny8a8 3636959 3636958 2026-07-30T11:38:26Z 1nter pares 146705 /* */ 3636959 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dhron2ii69000u2u5nqea9xt2i8cj6z 3636960 3636959 2026-07-30T11:43:52Z 1nter pares 146705 /* */ 3636960 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3lamp1z4az6hpn2ogjq556rcl1g5iru 3636961 3636960 2026-07-30T11:44:24Z 1nter pares 146705 3636961 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5uyonihkigtsfara06bf74h4yv8pnz9 3636962 3636961 2026-07-30T11:45:30Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636962 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1evq99vy7ra0b46bw88g1910679obuk 3636963 3636962 2026-07-30T11:46:34Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636963 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g5ygbsqxetj9gtbvwi6qvsxi4cu0xg5 3636964 3636963 2026-07-30T11:48:21Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636964 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f6h3k36llxqigvs1k5mu5ohfb0z4wfn 3636965 3636964 2026-07-30T11:51:56Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3636965 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7jhsrkd1a26hurh7xruqqxu876bcp62 3636966 3636965 2026-07-30T11:53:46Z 1nter pares 146705 3636966 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lk5zuofrfs1g0e61ahyyhso7feudga9 3636968 3636966 2026-07-30T11:54:36Z 1nter pares 146705 /* ING Group-тың бірігуі және құрылуы */ 3636968 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0z9ma6ebv02awdzbyt0d7gw3h2bzlv9 3636969 3636968 2026-07-30T11:56:49Z 1nter pares 146705 /* ING Group-тың бірігуі және құрылуы */ 3636969 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ewjsq2tnms4hfexqqny4n9hu6xn3gr8