Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 15556 3637259 3321469 2026-07-31T09:48:10Z ~2026-42467-52 184031 /* */ НауЫрзым - дурыс, НаурЫзым - дурыс емес, кате болып саналады. 3637259 wikitext text/x-wiki {{Қорық аймағы |Атауы = Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы |Төл атауы = |Сурет = Naurzum nature reserve.JPG |Сурет атауы = |ХТҚО санаты = Ia |Ауданы = 191 381 га |Орташа биіктігі = |Құрылған уақыты = [[30 маусым]] [[1931 жыл]]ы |Келушілер саны = |Келушілер саны жылы = |Басқаратын ұйым = ҚР АШМ Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті |Сайты = https://naurzum.kz/ |Координаттары = 51/29/0/N/64/18/0/E |CoordScale = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Қостанай облысы |Аудан = Науырзым ауданы/Әулиекөл ауданы |Ең жақын қала = |Позициялық карта 1 = Қазақстан Қостанай облысы |Ортаққордағы санаты = Naurzum natural reserve }} '''Науырзым мемлекеттік табиғи қорығы''' – [[Қостанай облысы]] [[Науырзым ауданы|Науырзым]] және [[Әулиекөл ауданы|Әулиекөл аудандары]]нда орналасқан мемлекеттік [[қорық]]. 1931 жылы ұйымдастырылған (320 мың га), 1966 жылы ауданы ықшамдалып (87,7 мың га), қайта құрылды. Оған [[Терсек]](көлемі 4,7 мың га), [[Сыпсың]] (көлемі 7 мың га) және Наурызым (көлемі 37,2 мың га) орман алқаптары мен [[Жаркөл]], [[Ақсуат]], [[Сарымойын]] көлдері енеді. Олардың үлесіне бетегелі-жусанды 5 мың га тың жазық дала кіреді. Қорық орналасқан аумақтың климаты континенттік; қысы – суық, ызғарлы; жазы – ыстық. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 – 250 мм. Топырағы құмайтты. Мұнда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 700-ге жуық түрі (қарағай, қайың, көктерек, [[тобылғы]], [[тал]], мойыл, қырыққұлақ, т.б.) өседі. Қорық жан-жануарлар дүниесіне бай: сүтқоректілердің 40-тан астам, құстардың 250-дей, қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың 3 және балықтардың 10-ға жуық түрлері тіршілік етеді. Сондай-ақ, [[ор қоян]], [[елік]], [[борсық]], [[түлкі]], [[суыр]], т.б. мекендейді. Қорықтан аққу, безгелдек, дуадақ, ақ сұңқар, тарғақ сияқты саны жылдан жылға азайып бара жатқан құстарды кездестіруге болады. Бұл аймақта су көздерінің мол болуы көктемде жыл құстарының ұшып келуіне, ұя басуына мүмкіндік береді. Қорықта “Табиғат мұражайы” жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан ЕҚТА-лары}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан қорықтары]] [[Санат:Қазақстандағы Әлемдік мұра]] [[Санат:Қостанай облысы]] 29luggekv25wt0b8puzu5pu6zqzskev 3637279 3637259 2026-07-31T10:51:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-42467-52|~2026-42467-52]] ([[User talk:~2026-42467-52|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 3321469 wikitext text/x-wiki {{Қорық аймағы |Атауы = Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы |Төл атауы = |Сурет = Naurzum nature reserve.JPG |Сурет атауы = |ХТҚО санаты = Ia |Ауданы = 191 381 га |Орташа биіктігі = |Құрылған уақыты = [[30 маусым]] [[1931 жыл]]ы |Келушілер саны = |Келушілер саны жылы = |Басқаратын ұйым = ҚР АШМ Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті |Сайты = https://naurzum.kz/ |Координаттары = 51/29/0/N/64/18/0/E |CoordScale = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Қостанай облысы |Аудан = Науырзым ауданы/Әулиекөл ауданы |Ең жақын қала = |Позициялық карта 1 = Қазақстан Қостанай облысы |Ортаққордағы санаты = Naurzum natural reserve }} '''Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы''' – [[Қостанай облысы]] [[Науырзым ауданы|Науырзым]] және [[Әулиекөл ауданы|Әулиекөл аудандары]]нда орналасқан мемлекеттік [[қорық]]. 1931 жылы ұйымдастырылған (320 мың га), 1966 жылы ауданы ықшамдалып (87,7 мың га), қайта құрылды. Оған [[Терсек]](көлемі 4,7 мың га), [[Сыпсың]] (көлемі 7 мың га) және Наурызым (көлемі 37,2 мың га) орман алқаптары мен [[Жаркөл]], [[Ақсуат]], [[Сарымойын]] көлдері енеді. Олардың үлесіне бетегелі-жусанды 5 мың га тың жазық дала кіреді. Қорық орналасқан аумақтың климаты континенттік; қысы – суық, ызғарлы; жазы – ыстық. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 – 250 мм. Топырағы құмайтты. Мұнда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 700-ге жуық түрі (қарағай, қайың, көктерек, [[тобылғы]], [[тал]], мойыл, қырыққұлақ, т.б.) өседі. Қорық жан-жануарлар дүниесіне бай: сүтқоректілердің 40-тан астам, құстардың 250-дей, қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың 3 және балықтардың 10-ға жуық түрлері тіршілік етеді. Сондай-ақ, [[ор қоян]], [[елік]], [[борсық]], [[түлкі]], [[суыр]], т.б. мекендейді. Қорықтан аққу, безгелдек, дуадақ, ақ сұңқар, тарғақ сияқты саны жылдан жылға азайып бара жатқан құстарды кездестіруге болады. Бұл аймақта су көздерінің мол болуы көктемде жыл құстарының ұшып келуіне, ұя басуына мүмкіндік береді. Қорықта “Табиғат мұражайы” жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан ЕҚТА-лары}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан қорықтары]] [[Санат:Қазақстандағы Әлемдік мұра]] [[Санат:Қостанай облысы]] 8r5281j8ld0v50onzgkfivh2klv2l9b 0 16302 3636972 3636764 2026-07-30T12:25:38Z Marksscheider 183882 3636972 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Қарқаралы ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |сурет = Жырен Сакал. PaleoKazakhstan.info - panoramio.jpg |сурет атауы = |lat_dir = N |lat_deg = 49 |lat_min = 28 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 75 |lon_min = 30 |lon_sec =36 |облысы = Қарағанды облысы |аудан орталығы = [[Қарқаралы]] |ауылдық округтер саны = 23 |кенттік әкімдіктер саны = 1 |қалалық әкімдіктер саны = 1 |ауылдар саны = 60 |қалалар саны = 1 |әкімі = Саят Мусин |әкімдіктің мекенжайы = Қарқаралы қаласы, Әубәкіров көшесі, №23 |құрылған уақыты = 1930 |жер аумағы = 35,5 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 30 851<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (96,2%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (3%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,29%)}}, {{nobr|[[немістер]] (0,19%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (0,11%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,21%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = 100800 |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-karkaraly?lang=kk Қарқаралы ауданының әкімдігі |карта = Karkaraly District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Қарқаралы ауданы''' — [[Қарағанды облысы]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлік. [[1930 жыл|1930]] жылы құрылған. Аудан аумағы 35,5 мың шаршы километрге тең. Орталығы – [[Қарқаралы]] каласы. == Географиялық орны == Солтүстігінде [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы|Баянауыл]], [[Май ауданы|Май]] аудандарымен, батысында [[Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау]], [[Шет ауданы|Шет]], оңтүстігінде [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай аудандарымен]], шығысында [[Абай облысы]]ның [[Жаңасемей ауданы|Жаңасемей]] және [[Аягөз ауданы|Аягөз]] аудандарымен шектеседі. == Тарихы == '''Қарқаралы ауданы''' Қу ауданы мен Қарқаралы қаласына қарасты аумақтан 1931 жылы құрылды. 1934 жылы [[Қарқаралы округі]] құрылып, соның құрамына енді. 1935 жылы [[Баянауыл ауданы]]нан Жаңақала, Корнеев, Үлгі ауылдық кеңестері берілді. 1936 жылы Қарқаралы округі таратылып, [[Қарағанды облысы]]ның құрамына енді. 1938 жылы [[Бұқар жырау ауданы|Ворошилов ауданына]] Ворошилов, Дмитриев, Жаңақала, Үлгі ауылдық кеңестері берілді. Ораз ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1940 жылы [[Қоңырат ауданы (Қарағанды облысы)|Қоңырат ауданы]]на Қызыларай ауылдық кеңесі берілді. 1954 жылы Кент ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды. Бидайық, Жарлы, Көктөбе ауылдық кеңестері таратылды. Қарағайлы кеніші маңындағы елді мекенге жұмысшы кенті мәртебесі берілді. 1955 жылы таратылған [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] [[Абыралы ауданы]]ның Көкшетау ауылдық кеңесі берілді. Бесоба, Құлболды ауылдық кеңестері Тегісшілдік ауылдық кеңесіне, Еңбек, Комсомол ауылдық кеңестері Еңбек ауылдық кеңесіне, Милыбұлақ, Серік ауылдық кеңестері Қайнарбұлақ ауылдық кеңесіне біріктірілді. Темірші ауылдық кеңесі таратылып, Қырғыз ауылдық кеңесі құрылды. 1956 жылы Көкшетау ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды. 1961 жылы Бадыран, Қырғыз ауылдық кеңестері Қырғыз ауылдық кеңесіне, Ленин, Тельман ауылдық кеңестері Фрунзе ауылдық кеңесіне біріктірілді. 1962 жылы Бақты ауылдық кеңесі құрылды. Сарытау ауылдық кеңесі Ақжол ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1963 жылы Қарқаралы және Қу аудандары біріктіріліп, Қарқаралы ауылдық ауданы құрылды. 1964 жылы Қарқаралы ауданынан Егіндібұлақ ауданы қайта бөлініп шықты. 1967 жылы Бесоба, Ынталы, Томар ауылдық кеңестері құрылды. 1977 жылы Угар ауылдық кеңесі құрылды. Сол жылы жаңадан құрылған [[Талды ауданы]]на ауданнан 6 ауылдық кеңес және Қарағайлы кенті берілді. 1982 жылы Жаңатоған ауылдық кеңесі құрылды. 1988 жылы таратылған Талды ауданының жері қосылды. 1990 жылы Ақтайлақ ауылдық кеңесі Темірші, Фрунзе ауылдық кеңесі Аманжолов ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1997 жылы Қарқаралы ауданына таратылған [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды облысы)|Қазыбек би ауданының]] аумағы қосылды. 2004 жылы Еңбек ауылдық округі Н. Әбдіров ауылдық округі болып өзгертілді.<ref>Қарағанды облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының тарихы бойынша анықтамалық (29 шілде 1936 ж. - 1 қаңтар 2006 ж.)</ref> 2006 жылы Ақжол ауылдық округі М. Мамраев, Арқалық ауылдық округі Тәттімбет, Сарытау ауылдық округі Н. Нұрмақов, Комсомол ауылдық округі Балқантау, Балықтыкөл ауылдық округі Қоянды, Айрық ауылдық округі Мәди ауылдық округі болып өзгертілді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 15379 || {{өсім}}24743 || {{өсім}}38163 || {{құлдырау}}25955 || {{өсім}}50874 || {{өсім}}52762 || {{құлдырау}}42722 || {{құлдырау}}31495 |} Тұрғындары 36 025 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] (96,06%), [[орыстар]] (2,98%), [[татарлар]] (0,32%), [[немістер]] (0,24%), [[украиндар]] (0,11%), [[беларустар]] (0,05%), басқа ұлт өкілдері (0,24%). == Әкімшілік бөлінісі == 61 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 23 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Абай ауылдық округі (Қарқаралы ауданы)|Абай ауылдық округі]] ||729 ||{{құлдырау}}384 ||52,7 ||375 ||{{құлдырау}}221 ||58,9 ||354 ||{{құлдырау}}163 ||46 |- | [[Аманжолов ауылдық округі]] ||2012 ||{{құлдырау}}1540 ||76,5 ||1041 ||{{құлдырау}}804 ||77,2 ||971 ||{{құлдырау}}736 ||75,8 |- | [[Бақты ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Бақты ауылдық округі]] ||1419 ||{{құлдырау}}921 ||64,9 ||701 ||{{құлдырау}}478 ||68,2 ||718 ||{{құлдырау}}443 ||61,7 |- | [[Балқантау ауылдық округі]] ||1050 ||{{құлдырау}}666 ||63,4 ||544 ||{{құлдырау}}360 ||66,2 ||506 ||{{құлдырау}}306 ||60,5 |- | [[Бесоба ауылдық округі]] ||1558 ||{{құлдырау}}971 ||62,3 ||809 ||{{құлдырау}}502 ||62,1 ||749 ||{{құлдырау}}469 ||62,6 |- | [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округі]] ||3399 ||{{құлдырау}}2128 ||62,6 ||1632 ||{{құлдырау}}1082 ||66,3 ||1767 ||{{құлдырау}}1046 ||59,2 |- | [[Жаңатоған ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Жаңатоған ауылдық округі]] ||818 ||{{құлдырау}}545 ||66,6 ||405 ||{{құлдырау}}288 ||71,1 ||413 ||{{құлдырау}}257 ||62,2 |- | [[Қайнарбұлақ ауылдық округі (Қарқаралы ауданы)|Қайнарбұлақ ауылдық округі]] ||1559 ||{{құлдырау}}986 ||63,2 ||814 ||{{құлдырау}}538 ||66,1 ||745 ||{{құлдырау}}448 ||60,1 |- | [[Қарағайлы кенттік әкімдігі]] ||5100 ||{{құлдырау}}3546 ||69,5 ||2506 ||{{құлдырау}}1794 ||71,6 ||2594 ||{{құлдырау}}1752 ||67,5 |- | [[Қаракөл ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Қаракөл ауылдық округі]] ||515 ||{{құлдырау}}153 ||29,7 ||263 ||{{құлдырау}}88 ||33,5 ||252 ||{{құлдырау}}65 ||25,8 |- | [[Қарқаралы қалалық әкімдігі]] ||9212 ||{{өсім}}9252 ||100,4 ||4491 ||{{өсім}}4501 ||100,2 ||4721 ||{{өсім}}4751 ||100,6 |- | [[Қаршығалы ауылдық округі]] ||1748 ||{{құлдырау}}1391 ||79,6 ||879 ||{{құлдырау}}736 ||83,7 ||869 ||{{құлдырау}}655 ||75,4 |- | [[Қоянды ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Қоянды ауылдық округі]] ||516 ||{{құлдырау}}380 ||73,6 ||293 ||{{құлдырау}}202 ||68,9 ||223 ||{{құлдырау}}178 ||79,8 |- | [[Қырғыз ауылдық округі]] ||1994 ||{{құлдырау}}1590 ||79,7 ||995 ||{{құлдырау}}856 ||86 ||999 ||{{құлдырау}}734 ||73,5 |- | [[Мартбек Мамраев ауылдық округі]] ||1043 ||{{құлдырау}}702 ||67,3 ||524 ||{{құлдырау}}369 ||70,4 ||519 ||{{құлдырау}}333 ||64,2 |- | [[Мәди ауылдық округі]] ||676 ||{{құлдырау}}279 ||41,3 ||356 ||{{құлдырау}}152 ||42,7 ||320 ||{{құлдырау}}127 ||39,7 |- | [[Нұркен Әбдіров ауылдық округі]] ||1662 ||{{құлдырау}}1141 ||68,7 ||841 ||{{құлдырау}}589 ||70 ||821 ||{{құлдырау}}552 ||67,2 |- | [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі]] ||675 ||{{құлдырау}}302 ||44,7 ||353 ||{{құлдырау}}163 ||46,2 ||322 ||{{құлдырау}}139 ||43,2 |- | [[Тәттімбет ауылдық округі]] ||741 ||{{құлдырау}}414 ||55,9 ||367 ||{{құлдырау}}218 ||59,4 ||374 ||{{құлдырау}}196 ||52,4 |- | [[Тегісшілдік ауылдық округі]] ||1588 ||{{құлдырау}}961 ||60,5 ||813 ||{{құлдырау}}523 ||64,3 ||775 ||{{құлдырау}}438 ||56,5 |- | [[Темірші ауылдық округі]] ||1329 ||{{құлдырау}}852 ||64,1 ||716 ||{{құлдырау}}445 ||62,2 ||613 ||{{құлдырау}}407 ||66,4 |- | [[Томар ауылдық округі]] ||955 ||{{құлдырау}}553 ||57,9 ||480 ||{{құлдырау}}290 ||60,4 ||475 ||{{құлдырау}}263 ||55,4 |- | [[Угар ауылдық округі]] ||518 ||{{құлдырау}}385 ||74,3 ||263 ||{{құлдырау}}191 ||72,6 ||255 ||{{құлдырау}}194 ||76,1 |- | [[Шарықты ауылдық округі]] ||1105 ||{{құлдырау}}889 ||80,5 ||577 ||{{құлдырау}}472 ||81,8 ||528 ||{{құлдырау}}417 ||79 |- | [[Ынталы ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Ынталы ауылдық округі]] ||801 ||{{құлдырау}}564 ||70,4 ||412 ||{{құлдырау}}298 ||72,3 ||389 ||{{құлдырау}}266 ||68,4 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ'''||42722 ||{{құлдырау}}31495 ||73,7 ||21450 ||{{құлдырау}}16160 ||75,3 ||21272 ||{{құлдырау}}15335 ||72,1 |} == Шаруашылығы == 2006 жылы ауыл шаруашылығы өнімнің айтарлықтай бөлігін мал шаруашылығы құрады. Аймақта ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге 1187,0 мың гектар ауыл шаруашылығы жерлер пайдаланылады, оның ішінде 152,5 мың га егістік алқаптар. 2006 жылғы астыққа 81,4 мың га ауыл шаруашылық дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде 56,8 мың га дәнді дақылдар, картоп – 0,1 мың га. 2006 жылы 38,5 мың тонна дәндер, 1,6 мың тонна картоп, 0,2 мың тонна көкөніс дақылдары, 11,9 мың тонна ет (тірі салмақта); 26,1 мың тонна сүт, 5565,6 мың дана жұмыртқа өндірілді.2007 жылғы 1 қаңтарға ірі қара мал саны 61,2 мың бас; қой мен ешкі – 193,2 мың бас; шошқа – 0,2 мың бас; жылқы – 20,3 мың бас; құс – 48,1 мың басты құрады. Өндірілетін өнеркәсіптік өнімнің негізгі түрлері: нан және нан өнімдерін, ұн, өсімдік майы, темір кендерін шығару. 2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 2075,4 млн. теңгені құрады. == Әлеуметтік құрылымдары == * 55 күндізгі жалпы білім беретін мектептер жұмыс істейді, онда 8595 оқушы; * 1 колледжде 322 оқушы және 1 кәсіби-техникалық оқу орнында - 140 оқушы оқиды; * 47 кітапхана; * 7 клуб типті мекеме; * 3 мұражай; * 2 кино көрсету қызметін жүзеге асыратын ұйым; * 1 ұлттық парк іс-әрекет етеді. 2006 жылғы ауданның ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны 3294 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы - 22474 теңге. Жылдық деректер бойынша 2006 жылы негізгі капиталға инвестициялар 1524,2 млн. теңге сомасында игерілді, бұл 2005 жылғы көлемге 71,3%-ды құрады. Кәсіпорындардың өз күштерімен орындаған мердігерлік жұмыстар көлемі 2006 жылы 74,3 млн. теңгені немесе 2005 жылғы көлеміне 85,5%. 2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 466,1 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 146,9 млн. теңге. == Басшылары == {{col-begin}}{{col-2}} === Аудандық партия комитетін басқарған === # Атаниязов Мырзағұл (өзге дерек жоқ) 1929-1932 # Қалымбетов (өзге дерек жоқ) 1932 # Махатов Əбдірахман (өзге дерек жоқ) 1932-1934 # Нұрсейітов Нұрғали (өзге дерек жоқ) 1933-1936 Округтік партия комитетін басқарған # Тұрдалиев Ж. (өзге дерек жоқ) 1934-1938 # Қайырбек Дəуренбеков 1937-1938 # Оразғали Мамежанов 1938 # Қабдолла Ахтанов 1938-1939 # Қапыш Сапаев 1939-1941 # Шахан Дулатов 1941-1943 # Ібіжан Рахымжанов 1943-1948 # Əбдірахман Жəнібеков 1948-1953 # Əубəкір Жүсіпов 1953-1954 # Ергебеков Елемес 1954-1959 # Тұрсын Тореғожин 1959-1962 # Тишбек Аханов 1962-1963 # Мұқан Медеубаев 1963-1964 # Михаил Шаекин 1965-1973 # Зайкен Іңкəрбаев 1973-1977 # Бекшин Махмет Сəкенұлы 1977-1985 # Жақыпов Қажнаби 1985-1990 # Шахарбаев Төлеутай 1990-1992 {{col-2}} === Аудан əкімі === # Шахарбаев Төлеутай 1990 ақпан-1993 # Мажитов Темірболат 1993-1997 # Нұрақышев Мұрат 1997-2000 # Омарханов Нихан 2000-2010 Аргын Қаракесек Бұлбұл # Аймақов Сержан 2010-2011 # Мақсұтов Халел 2011-12.2019 # Дүйсетаев Елдар Серікұлы 2019 жылдан <ref>Қарқаралы журналы, №2(40) 2014 жыл.</ref><ref>http://emirsaba.org/ararali-azili-jatushi-edi-jazilip.html?page=15</ref><ref>http://g.engime.org/gazet-930-jilfi-arashani-jldizinan-shifa-bastadi-audandi-ofamd.html?page=5 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223071703/http://g.engime.org/gazet-930-jilfi-arashani-jldizinan-shifa-bastadi-audandi-ofamd.html?page=5 |date=2020-02-23 }}</ref> {{col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қарағанды облысы}} {{Қарқаралы ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қарқаралы ауданы]] o607euvgvia1lusczmpmqipgv7jy7y4 0 18017 3636979 3507408 2026-07-30T12:34:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636979 wikitext text/x-wiki {{мағына|Темір (айрық)}}{{Химиялық элемент |атауы= Темір, Ferrum (Fe) |нөмірі= 26 |символ=Fe |сол= |оң= |асты= [[Рутений|Ru]] |тип=[[Ауыр металдар]] |топ=8 |период=4 |блок=d |сыртқа түрі=күміс-ақ түсті иілгіш, тұтқыр металл |сурет=Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg |атомдық масса=55,847(2)<ref name="iupac atomic weights">Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu.,Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report)[http://iupac.org/publications/pac/85/5/1047/], en, Pure and Applied Chemistry, 2013,85 том, 1047-1078 бет, 10.1351/PAC-REP-13-03-02</ref> |конфигурация= [Ar] 3d⁶ 4s² |электрондық қабықшасы=2, 8, 14, 2 |фаза=Қатты дене |тығыздық= 7,874 |балқу температурасы=1812 K (1538,85 °C) |қайнау температурасы= 3134 |К сыни межелі= |сыни межелі МПа= |қб қысымы 1=1728 |қб қысымы 10=1890 |қб қысымы 100=2091 |қб қысымы 1 k=2346 |қб қысымы 10 k=2679 |қб қысымы 100 k=3132 |кристаллдық құрылым=​көлемді орталықтандырылған текше |электртерістілігі= 1,83 |иондалу энергиясы 1=759,1 (7,87) |иондалу энергиясы 2=1561.9 |атом радиусы= 126 |ковалентті радиус= Төмен айналу жылдамдығы: 132±3 <br/> Жоғары айналу жылдамдығы: 152±6 |Ван-дер-Ваальс радиусы =194 |жылуөткізгіштік=80,4 |дыбыс жылдамдығы= |CAS тіркелу нөмірі= 7440-24-6 |Тор құрылымы=кубтық көлемдік орталықтанған|тор параметрлері=2,866|тор құрылымы=кубтық көлемдік орталықтанған|электродты потенциал=Fe←Fe³⁺ −0,04 В<br>Fe←Fe²⁺ −0,44 В|жылусыйымдылығы=25,14|молярлық көлем=7,1|Электродты потенциал=Fe←Fe³⁺ −0,04 В<br>Fe←Fe²⁺ −0,44 В|Юнг модульі=211|тотығу дәрежелері=−4, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7|булану жылуы=~6088 кДж/кг ~340|балқу жылуы=247,1 кДж/кг 13,8|жылжу модульі=82|ион радиусы=(+3e) 64 (+2e) 74|сыртқы түрі=күміс-ақ түсті иілгіш, тұтқыр металл|иондалу энергиясы 3=2957|Дебай температурасы=460}} [[Сурет:Iron.gif|thumb|left|100px|Темір, Ferrum (Fe)]] '''Темір''' ({{lang-la|Ferrum}}; '''Fe''')<ref>Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2</ref> — [[Дмитрий Иванович Менделеев|Менделеевтің]] [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі|Периодтық кестесінің]] 4-ші периодының 8-ші қосымша тобындағы [[химиялық элементтер|химиялық элемент]]. Алюминийден кейін жер қабатындағы ең кең/көп таралған [[Металдар|металл]]. Металдар қатарына жататын химиялық белсенділігі бойынша орташа элемент. Негізінен темір деп оның басқа металдардың аз мөлшердегі (0.8%), оның жұмсақтығы мен серпілімділігін сақтайтын қоспа деп атайды. Бірақ практикалық қолданыста темір мен [[көміртегі]] қосылысын [[Болат|болатты]] (2.14% дейінгі [[Көміртегі|көміртегінің]] массалық үлесін) және [[шойын]] ([[көміртегі]] массалық үлесі 2.14% аса), онымен қоса [[Тоттанбайтын болат|тоттанбайтын болаттың]] легиленген металдармен ([[хром]], [[марганец]], [[ванадий]], т.б.) металдардың аз мөлшерде қосылыстары кең таралған. Осы темірдің қасиеттері оны әлемдегі ең маңызды және тиімді [[Металдар|металл]] болып саналуын қамтамасыз етеді. Табиғатта темір сирек кездеседі, негізі темір-никель метериоттердің кұрамында кездеседі. [[Жер қыртысы]]нда таралуы шамамен 4.65%. [[Жер ядросы]]нан көпшілігін темір құрғандықтан жер бойында [[магнит өрісі]] пайда болады. Реттік нөмірі — 26, [[атомдық масса]]сы — 55,847. ==Темір элементінің қасиеттері== ===Физикалық қасиеттері=== * Ақ сұр түсті, металдық жылтыры бар, электр тогы мен жылуды жақсы өткізетін, магнитке тартылатын, жұмсақ, созылғыш металл. Жылтырлығы металл типтес. Магниттік қасиеті бар. * Темірдің қаттылығы 4—5; меншікті салмағы 7—8. Куб формасы бойынша жымдастығы бар. Сынығы созылыңқы. * Тығыздығы 7, 864 г/см3, балқу t ═1539 С. * Темірдің 769 С градусқа дейін магниттік қасиеті сақталады. * Платинадан айырмашылығы, мұны HN0₃ жақсы ерітеді. [[Сингония]]сы куб; [[гексаоктаэдр]] формасында. Оның түйірлері кейде уақ тұтас форма түрінде байқалады, сирегірек болса да үлкен кесектері де кездеседі. Темірдің бірнеше [[полиморфтық]] [[модификация]]да болатыны анықталған, олардың жоғарғы температуралы модификациясы — ү-Ғе (906°-тан жоғарырақ ) . Ішкі құрылысы жақ орталықты куб. Төменгі температурасы — а-Ғе (906°-тан төменірек). Ішкі құрылысы жабайы орталықты куб. ===Химиялық қасиеттері=== * Темір атомының құрылысы: 26 электрон, 26 протон, салыстырмалы атомдық массасы 56, 30 нейтрон, 4 электрондық қабат, 2) 8) 14) 2), * Электрондық конфигурациясы: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d6 4s2 *Тотығу дәрежесі 0,+2,+3, кейде +6; тотықсыздандырғыш болып табылады. * Жай заттармен және күрделі заттармен реакцияға түседі. Таза темір магниттелуге, тез магниттік қасиеттерін жоюға бейім. Сондықтан оны трансформаторлар, электромоторлар, электромагниттер, және микрофон мембраналарын жасауға қолданады. Темір көбінесе болат және шойын құймалары түрінде пайдаланылады. ==Темір элементі астрономияда== Темір күн жүйесінде ең көп тараған элемент. Жер ядросының 90%темір құрайды. Жер мантиясында 12%, жер қыртысында 5%темір бар. Темірді ертеде «Аспан тасы» деп атаған. Жер бетіне жылына мыңдаған метеорит бөлшектері түседі, олардың құрамында 90% темір бар. Ең үлкен метеорит 1920 ж Америкадан табылған, салмағы 60т. 1895 жылы Гренландия мұздағынан салмағы 34т темір метеорит табылған, қазір Нью-Йоркте сақталуда. ==Темір элементі геологияда== Темір кендерінің ең үлкен қоры [[Орал таулары]]нда орналасқан (онда кейбір таулар толық темірден құралған). [[Курск]], [[Кольск]] жартылай аралында, Шығыс және Батыс [[Сібір]]де темір кенінің үлкен қорлары бар. Қазақстанда темір кендері Оралдың шығыс беткейінде, Қостанай өңірінде көптеп кездеседі(Соколов - Cарыбай). '''Темірдің табиғи минералдары:''' * Fe₃O₄ (''магнитті темір'' немесе ''магнетит'' - 72% Fe) * Fe₂O₃ (''қызыл теміртас'' немесе ''гематит'' - 70% Fe) * Fe₂O₃ • 3H₂O (''лимонит'' - 50% Fe) * FeS₂ (''пирит'' немесе ''күкірт колчеданы'' - 52% Fe) * FeSO₄• 7H₂O (''темір купоросы'') ==Темірдің биологиялық маңызы== Темір — гемоглобиннің, миоглобиннің, тотығу-тотықсыздандыру ферменттері — пероксидаза, каталаза мен биологиялық тотығу процесін жүргізетін цитохромдық ферменттер құрамы на енеді. Денеде темір бауырда, көк бауырда, ішектің кілегейлі қабығында ферритин (темірдің гидрат тотығы мен белоктардың қосылысы) түрінде кездеседі. Организмде темір гемосидерин (темірлі пигмент, гемоглобиннің ыдырау өнімі) түрінде де кездеседі. Темірдің бір бөлігі плазма белоктарымен сидерофилин атты қосылыс түзеді. Осы қосылыс түрінде темір организмде тасымалданады. Организмде темір жетіспесе эритроциттердің түзілуі бұзылып, қан азаяды (анемия). Бұл элементтің рөлі денсаулық үшін өте зор. Егер темір жетіспесе, баршамызға белгілі анемия немесе қаназдық ауруы пайда болады. Бұл элементтің ағзадағы тәуліктік мөлшері — 11-30 мг. Адам қанында 3 грамға жуық темір бар. Оның мөлшері көрсетілген шамадан төмен болса, қанның қызыл жасушасының, яғни, гемоглобиннің түзілуі бұзылып, тыныс алу қызметі нашарлайды. Темір ағзаға сырттан түседі, тамақтың құрамындағы темір ионы он екі елі ішектің жоғар-ғы бөлігінде қанға сіңеді. Темірдің ағзаға дұрыс сіңбеуі асқазандағы тұз қышқылының жетіспеуінен немесе темірдің ақуызбен байланысының нашарлауынан болады. Ал тұз қышқылының жетіспеуінің өзі бауыр мен өт жолдарының дұрыс қызмет атқармауынан деуге болады, яғни, оларда әр түрлі тұздар тас түрінде жиналады. Тастардың пайда болуы топырақ пен судың және қоректің сапасына байланыс-ты екендігі түсінікті. Темір жетіспеген кезде тері бозарады, тырнақ жұмсарады, әрі тез сынады, ауыз қуысы және ас-қазанның сілекейлі қабаты бүлінеді. Темір жұмыртқаның сарысында, қарақұмықта, грек жаңғағында, күнжіт, фасоль, өрікте, мейізде көп болады. * Адам денесінде темір құрамы 3 - 7 гр дейін (ткань, қан, ішкі органдарда) болады. Темір біздің организмге тамақ арқылы келеді. Ересек адамның тәулік қажеттілігі 11 - 30 мг құрайды. * Бұлшықет ақуызы – миоглобин, құрамында Fe+3 катионы етке қызғылт түс береді. Қан белогы – гемоглобин, құрамында Fe+2 катионы, қанға қызыл түс береді, сүйек кемігінде түзіледі. * Темір барлық жасыл өсімдіктер құрамына кіреді, хлорофилл түзуге, тыныс алуға қатысады. ==Темір кендері== ''Теллурлық таза темірдің'' сирек табылғандары негізді және ультранегізді магмалық жыныстармен байланысты болады. Өте ірі таза темір кендері [[Гренландия]]ның батыс жағасындағы Диско аралының Уифаке базальттарында және Германиядағы Кассель қаласының қасында ұшырасқан. Сонымен бірге осы екі кен орындарында пирротин (FeS) және когенит (Ғе3С — темір карбиді) кездеседі. Тегінде темірдің жаратылысы осы минералдармен байланысты болу керек. Өзгерілген (серпентинделген) ультранегізді жыныстарда темір өте ұсақ түйіршіктер түрінде бірнеше рет кездескен. Сонымен қатар оның [[парагенезис]]ті пирротиннен, кейде магнетиттен шыққаны да анықталды, яғни солардың оттегінен тотықсыздану реакциясынан шығады. Сондай-ақ кварцты тақта тастардан [[экзоген]]дік жолмен шашыранды түрде шыққан темір де бар (Борнео аралы). Тас көмірдің өртенуінің арқасында және шымтезек заттары арасында да темір пайда болады деген пікір бар. Теллурлық темірден басқа аспан кеңістігінен келген таза [[метеорит]] темір кесектері кездеседі. Оны ''космостық темір'' деп атайды. Метеорит темірінің бір өзгешелігі — оның ішкі құрылысы ромбылы решетка болып келеді. Ондай құрылыс метеорит темірінін бетін тегістеп өңдегенде байқалады. Оны алғашқы байқаушының аты бойынша видмагнитет фигурасы деп атайды. Темір барлық ірі өнеркәсіп пен машина жасау өндірісінің негізгі металы болып табылады. Темір кендері туралы кейін айтылады. Өйткені жеке элемент түрінде кездесетін темірдің өндірістік маңызы жоқ , тек [[минералогия]]лық қана маңызы бар. Темір кені көбіне тотық түрінде кездеседі.<ref>Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69</ref> == Темір элементі туралы қызықты деректер == * Месопотамия өркениетті метеориттік темірді білген, олар б. з. д. ІІІ мыңжылдықта темірді қолданып оны «аспаннан түскен от» деп атаған. Оның құймасынан қару - жарақ, әсемдік бұйымдар жасаған. Египет фараоны [[ІІ Рамзес]] хеттер патшасына (б. з. д. 2500 жыл) жазған хатында кендерді тотықсыздандыру арқылы темір алу туралы мәліметтер бар. Жер бетінде темір алтыннан да бағалы болған уақыттар болды. “Темір ғасыры” деген терминді ғылымға ХІХ ғасырдың басында дат ғалымы Томсен енгізді. Бұл темір металлургиясы дами бастаған кез. Әйгілі [[Дамаск]] болаты Шығыста тіпті [[Аристотель]] (б. з. д. ІҮғ) кезінде жасалған. Болат қылыш жасау құпияда сақталып келді. * Делидегі б.з.б. ІҮ - Ү ғасыр ғасырда 415 жылы тұрғызылған темір бағана биіктігі 7 метр, салмағы 6, 5 тонна 99, 72% таза темірден тұрады, осынша уақыт таттанбауының себебін ғалымдар анықтай алмай отыр. * 1889 жылы Парижде француз инженері Гюстов Эйфель [[Эйфель мұнарасы]]ның құрылысын аяқтады. Париж эмблемасынасына айналған мұнара биіктігі 300 метр, таза темір металынан тұрады. *Темір табиғи суларда ең кең тараған элементтердің бірі болып табылады,оның орташа құрамы 0, 01 - 20 мг/л интервалында тербеліп тұрады. ==Алу жолдары== Темірді оның оксидтерінен сутекпен, алюминиймен немесе көміртек (ІІ) оксидімен тотықсыздандырып алады: FeO + H 2 = Fe +H2O Fe2O3 + 2 AI = 2 Fe + Al 2 O3 Fe3 O4 + 4 CO = 3 Fe + 4 CO 2 Бұл процестер күрделі өнеркәсіптік қондырғыларға жүреді. ==Тест== 1.Темір периодтық жүйеде орналасқан: а)Төртінші периодта VIIIВ топшада; ә) үшінші периодта ІІІА топшада; б) екінші периодтаІІА топшада; в) бесінші периодта ІА топшада. 2.Темір атомындағы электрон саны: а)12; ә)26; б)12; в)24. 3.Төмендегі тотығу дәрежесі темірге тән емес: а)+5; ә)+2; б)-3; в)+3. 4.Қанға қызыл түс беретін химиялық элемент: а)мыс; ә)қалайы; б) темір; в)алтын. 5.Темір атомының энергетикалық деңгейіне неше электрон болады: а)5; ә)2; б)3; в)6. 6.Темір металдарддың ішінді таралуы жағынан қай металдан кейін тұр: а)Мыс; ә)алюминий; б)күміс; в)мырыш. 7.Темір таралуы жөнінен нешінші орында: А)бірінші; ә)екінші; б)үшінші; в)төртінші. 8.Меккедегі темірдің қалқып тұруы неге байланысты: а)қаттылығы; ә)магниттігіне; б)жұмсақтығы; в)төзімділігі. 9.Пириттегі темірдің массалық үлесі қаншаға тен: а)44; ә)48 б)47 в)49. 10.Метеорит құрамында темір бар ма? а)бар; ә)жоқ. == Тағы қараңыз == * [[Химиялық элементтер тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Fe/key.html Webelements - Темір] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406050327/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Fe/key.html |date=2008-04-06 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb026.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722204314/http://n-t.ru/ri/ps/pb026.htm |date=2011-07-22 }} * [http://chemistry-chemists.com/N3_2012/U3/img/Fe1.html Темір элементінің суреттері] * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/1527.html Железо на сайте XuMuK.ru] * [http://www.uralgold.ru/otherPI_Fe.html Темір кең орындары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928011901/http://www.uralgold.ru/otherPI_Fe.html |date=2007-09-28 }} * [http://nauka.relis.ru/08/0412/08412112.htm Темірдің жетіспеушілігінен және артық болу саласынан пайда болатын адам организмінің аурулары] * [http://www.tarbie.kz/33271 Темірді алу жолдары] {{Менделеевтің периодтық кестесі}} [[Санат:Химиялық элементтер]] [[Санат:Темір]] [[Санат:Металдар]] 6rip29ciakbap02wcbgcht06xs7sk7m 0 18511 3637104 3554613 2026-07-30T18:11:46Z This.is.Aslie 86126 /* Жеңімпаздар */ 3637104 wikitext text/x-wiki {{Телебағдарлама |бағдарлама атауы = Eurovision ән байқауы |ШынАтауы = {{lang-en|Eurovision Song Contest}}<br />{{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson}} |сурет = Eurovision Song Contest logo.svg |ені = 300 |сурет атауы = Eurovision ән байқауының 2015 жылдан бергі логотипі |басқаша атауы = Eurovision |жанр = ән байқауы |ұран = ''United by Music'' (2023 жылдан)<br />(«Музыкамен біріккен») |негізделген = Санремо музыкалық фестивалі |өндіріс = [[Еуропалық хабар тарату одағы]] |жүргізуші = Әртүрлі жүргізушілер |мемлекет = Әртүрлі қатысушы елдер |тіл = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]<br />[[Француз тілі|француз]] |шығарылым = 68 шығарылым<br />104 тікелей эфир |түсірілім орны = Әртүрлі қабылдаушы қалалар |ұзақтығы = ~2 сағат (жартылай финалдар)<br />~4 сағат (финалдар) |арна = [[Еуропалық хабар тарату одағы]]<br />Әртүрлі ұлттық телерадио хабарын таратушылар |алғашқы трансляция = [[24 мамыр]] [[1956 жыл|1956]] |ұқсас бағдарлама = [[Junior Eurovision ән байқауы]]<br />[[Eurovision жас музыканттар байқауы]]<br />[[Eurovision жас бишілер байқауы]]<br />[[Eurovision би байқауы]]<br />[[Eurovision хор байқауы]]<br />''[[Америкалық ән байқауы]]'' |сайт = {{URL|eurovision.tv}} }} '''Eurovision ән Байқауы''' ({{lang-en|Eurovision Song Contest}}; {{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson}}) — [[Еуропалық хабар тарату одағы]]ның (ЕХТО) мүше мемлекеттер арасындағы эстрадалық әндер байқауы.<ref>http://www.rian.ru/review/20080523/108171457.html</ref> Байқауда қатысуға ниет білдірген [[Еуропалық хабар тарату одағы]]ның әр бірмүше елден бір ғана өкілден қатыса алады. Фестиваль тікелей эфирде өткізіледі. Әрбір елден, өлеңі үш минуттан аспайтын бір ғана өкіл (жеке орындаушы немесе ұжым) қатыса алады. Ән орындалуы кезінде сахнада бір уақытта алты әртістен артық болмауы керек. Барлық өлеңдер орындалғаннан кейін, аса танымал ән финалда және жартылай финалда қатысқан елдердің телекөрермендер және жюри дауыс беру арқылы таңдалады.<ref>[http://esctoday.com/news/read/12655 Eurovision Song Contest Germany 2011 | News&nbsp;— EBU confirms 50/50 vote for Eurovision Song Contest<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211002140/http://www.esctoday.com/news/read/12655 |date=2008-12-11 }}</ref> Байқау жыл сайын [[1956 жыл]]дан бастап өткізіледі және әлемдегі ең танымал спорттық емес шара болып табылады.<ref>[https://web.archive.org/web/20060525094524/http://www.eurovision.tv/english/2513.htm Live Webcast], eurovision.tv, 25 мамыр 2006</ref>. Көрермендер саны 600 миллион адамға дейін жетеді<ref>[http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=22908 Finland wins Eurovision contest], Aljazeera.net, 21 мамыр 2006</ref><ref>[http://www.museum.tv/archives/etv/E/htmlE/eurovisionso/eurovisionso.htm Eurovision Song Contest&nbsp;— International Music Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050113034609/http://www.museum.tv/Archives/Etv/E/htmlE/eurovisionso/eurovisionso.htm |date=2005-01-13 }}, museum.tv, 15 шілде 2006</ref>. Сонымен қатар, Еуропа аумағына кірмейтін және Eurovision-ге қатыспайтынына қарамастан байқау [[Қазақстан]]да және [[Қырғызстан]]да, [[Аустралия]]да, [[Канада]]да, [[Мысыр]]да, [[Үндістан]]да, [[Ливан]]да, [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та және басқа елдерде көрсетіледі<ref>[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2002/05_may/16/eurovision_trivia.pdf Eurovision Trivia] (PDF), bbc.co.uk, 5 мамыр 2002</ref><ref>[http://www.eurovision.tv/content/view/863/262/ EBU plans for the future], eurovision.tv, 9 мамыр 2007</ref>. 2000 жылдан бастап байқау [[ғаламтор]]да көрсетіледі<ref>[http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html Webcasting and the Eurovision Song Contest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528091401/http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html |date=2008-05-28 }}, European Broadcasting Union, 21 тамыз 2006</ref>; атап айтқанда, 2006 жылы онлайн-трансляцияны 74 мың адам тамашалады<ref>[http://www.streamingmedia.com/press/view.asp?id=4907 Eurovision song contest 2006&nbsp;— live streaming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071204182314/http://streamingmedia.com/press/view.asp?id=4907 |date=2007-12-04 }}, Octoshape, 8 шілде 2006</ref>. Eurovision байқауы кейбір әртістердің атақтылығына қомақты үлес қосты. Мысалы, аты аңызға айналған швециялық [[ABBA]] тобы<ref>[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=290 Eurovision Song Contest 1974 | Year page | Eurovision Song Contest&nbsp;— Baku 2012<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> және [[Селин Дион]] <ref>[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=304 Eurovision Song Contest 1988 | Year page | Eurovision Song Contest&nbsp;— Baku 2012<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> байқаудан кейін әлемге танымал болды.<ref>[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL Opening of Sweden’s ABBA museum is delayed<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120909051343/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL |date=2012-09-09 }}</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSSCH28177920070514 Serbia’s Prayer wins Eurovision Song Contest | Reuters<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> Аталмыш байқауға Қазақстан 2011 жылдан бері қатысуға тырысып келеді. Бірақ, ЕХТО талаптарына сай келмегендіктен қатыса алмай келеді. == Жеңімпаздар == [[Сурет:Eurovision.png|нобай|246x246px|Қатысушы елдер]] {| class="wikitable" |- style="background:#efefef" ! Жыл !! Ел !! Ән !! Әнші |- | [[Eurovision ән байқауы 1956|1956]] || {{flagicon|Switzerland}} [[Швейцария]] || Refrain || Лиз Ассиа |- | [[Eurovision ән байқауы 1957|1957]] || {{flagicon|Netherlands}} [[Нидерланд]] || Net Als Toen || Корри Броккен |- | [[Eurovision ән байқауы 1958|1958]] || {{flagicon|France}} [[Франция]] || Dors, Mon Amour || Андре Клаво |- | [[Eurovision ән байқауы 1959|1959]] || {{flagicon|Netherlands}} [[Нидерланд]] || Een Beetje || Тедди Схолтен |- | [[Eurovision ән байқауы 1960|1960]] || {{flagicon|France}} [[Франция]] || Tom Pillibi || Жаклин Бойер |- | [[Eurovision ән байқауы 1961|1961]] || {{flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]] || Nous les amoureux || Жан-Клод Паскаль |- | [[Eurovision ән байқауы 1962|1962]] || {{flagicon|France}} [[Франция]] || Un premier amour || Изабель Обре |- | [[Eurovision ән байқауы 1963|1963]] || {{flagicon|Denmark}} [[Дания]] || Dansevise || Грета және Юрген Ингманн |- | [[Eurovision ән байқауы 1964|1964]] || {{flagicon|Italy}} [[Италия]] || Non ho l'età (per amarti) || Джильола Чинкветти |- | [[Eurovision ән байқауы 1965|1965]] || {{flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]] || Poupée de cire, poupée de son || Франс Галль |- | [[Eurovision ән байқауы 1966|1966]] || {{flagicon|Austria}} [[Аустрия]] || Merci Chérie || Удо Юргенс |- | [[Eurovision ән байқауы 1967|1967]] || {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]] || Puppet On A String || Сэнди Шоу |- | [[Eurovision ән байқауы 1968|1968]] || {{flagicon|Spain}} [[Испания]] || La, la, la || Массиель |- | rowspan="4"| [[Eurovision ән байқауы 1969|1969]] || {{flagicon|Spain}} [[Испания]] || Vivo Cantando || Саломе |- | {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]] || Boom Bang-a-Bang || Лулу |- | {{flagicon|Netherlands}} [[Нидерланд]] || De Troubadour || Ленни Кюр |- | {{flagicon|France}} [[Франция]] || Un jour, un enfant || [[Фрида Боккара]] |- | [[Eurovision ән байқауы 1970|1970]] || {{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || All Kinds Of Everything || Дана Розмери |- | [[Eurovision ән байқауы 1971|1971]] || {{flagicon|Monaco}} [[Монако]] || Un banc, un arbre, une rue || Северин |- | [[Eurovision ән байқауы 1972|1972]] || {{flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]] || Après Toi || Вики Леандрос |- | [[Eurovision ән байқауы 1973|1973]] || {{flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]] || Tu Te Reconnaîtras || Анна Мария Давид |- | [[Eurovision ән байқауы 1974|1974]] || {{flagicon|Sweden}} [[Швеция Eurovision ән байқауында|Швеция]] || Waterloo || [[ABBA]] |- | [[Eurovision ән байқауы 1975|1975]] || {{flagicon|Netherlands}} [[Нидерланд]] || Ding-A-Dong || Teach-In |- | [[Eurovision ән байқауы 1976|1976]] || {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]] || Save Your Kisses For Me || Brotherhood of Man |- | [[Eurovision ән байқауы 1977|1977]] || {{flagicon|France}} [[Франция]] || L'Oiseau Et L'Enfant || Мари Мириам |- | [[Eurovision ән байқауы 1978|1978]] || {{flagicon|Israel}} [[Израиль]] || A-Ba-Ni-Bi || Изхар Коэн және Alphabeta |- | [[Eurovision ән байқауы 1979|1979]] || {{flagicon|Israel}} [[Израиль]] || Hallelujah || Гали Атари және ''Milk and Honey'' |- | [[Eurovision ән байқауы 1980|1980]] || {{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || What's Another Year? || Джонни Логан |- | [[Eurovision ән байқауы 1981|1981]] || {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]] || Making Your Mind Up || Bucks Fizz |- | [[Eurovision ән байқауы 1982|1982]] || {{flagicon|Germany}} [[Германия]] || Ein Bisschen Frieden || Николь |- | [[Eurovision ән байқауы 1983|1983]] || {{flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]] || Si la vie est cadeau || Корин Эрме |- | [[Eurovision ән байқауы 1984|1984]] || {{flagicon|Sweden}} [[Швеция Eurovision ән байқауында|Швеция]] || Diggi-Loo Diggi-Ley || Herreys |- | [[Eurovision ән байқауы 1985|1985]] || {{flagicon|Norway}} [[Норвегия]] || La det swinge || Bobbysocks |- | [[Eurovision ән байқауы 1986|1986]] || {{flagicon|Belgium}} [[Бельгия]] || J'aime la vie || Сандра Ким |- | [[Eurovision ән байқауы 1987|1987]] || {{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || Hold Me Now || Джонни Логан |- | [[Eurovision ән байқауы 1988|1988]] || {{flagicon|Switzerland}} [[Швейцария]] || Ne partez pas sans moi || [[Селин Дион]] |- | [[Eurovision ән байқауы 1989|1989]] || {{flagicon|Yugoslavia}} [[Югославия]] || Rock Me || Riva |- | [[Eurovision ән байқауы 1990|1990]] || {{flagicon|Italy}} [[Италия]] || Insieme: 1992 || Тото Кутуньо |- | [[Eurovision ән байқауы 1991|1991]] || {{flagicon|Sweden}} [[Швеция Eurovision ән байқауында|Швеция]] || Fångad av en stormvind || Карола |- | [[Eurovision ән байқауы 1992|1992]] || {{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || Why Me? || Линда Мартин |- | [[Eurovision ән байқауы 1993|1993]] || {{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || In Your Eyes || Нив Кавана |- | [[Eurovision ән байқауы 1994|1994]] || {{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || Rock 'n' Roll Kids || Пол Харрингтон және Чарли Макгеттиган |- | [[Eurovision ән байқауы 1995|1995]] || {{flagicon|Norway}} [[Норвегия]] || Nocturne || [[Secret Garden]] |- | [[Eurovision ән байқауы 1996|1996]] || {{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || The Voice || Эймар Куинн |- | [[Eurovision ән байқауы 1997|1997]] || {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]] || Love Shine A Light || Katrina and the Waves |- | [[Eurovision ән байқауы 1998|1998]] || {{flagicon|Israel}} [[Израиль]] || Diva || Dana International |- | [[Eurovision ән байқауы 1999|1999]] || {{flagicon|Sweden}} [[Швеция Eurovision ән байқауында|Швеция]] || Take Me to Your Heaven || Шарлотта Нильсон |- | [[Eurovision ән байқауы 2000|2000]] || {{flagicon|Denmark}} [[Дания]] || Fly On The Wings Of Love || Olsen Brothers |- | [[Eurovision ән байқауы 2001|2001]] || {{flagicon|Estonia}} [[Эстония]] || Everybody || Танель Падар, Дэйв Бентон және 2XL |- | [[Eurovision ән байқауы 2002|2002]] || {{flagicon|Latvia}} [[Латвия]] || I Wanna || Мэри Н |- | [[Eurovision ән байқауы 2003|2003]] || {{flagicon|Turkey}} [[Түркия]] || Everyway That I Can || Сертаб Эренер |- | [[Eurovision ән байқауы 2004|2004]] || {{flagicon|Ukraine}} [[Украина Eurovision ән байқауында|Украина]] || Wild Dances || [[Руслана]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2005|2005]] || {{flagicon|Greece}} [[Грекия]] || My Number One || Елена Папаризу |- | [[Eurovision ән байқауы 2006|2006]] || {{flagicon|Finland}} [[Финляндия]] || Hard Rock Hallelujah || [[Lordi]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2007|2007]] || {{flagicon|Serbia}} [[Сербия]] || Molitva || Мария Шерифович |- | [[Eurovision ән байқауы 2008|2008]] || {{flagicon|Russia}} [[Ресей]] || Believe || [[Дима Билан]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2009|2009]] || {{flagicon|Norway}} [[Норвегия]] || Fairytale || [[Александр Рыбак]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2010|2010]] || {{flagicon|Germany}} [[Германия]] || Satellite || [[Лена Майер-Ландрут]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2011|2011]] || {{flagicon|Azerbaijan}} [[Әзербайжан]] || Running Scared || [[Eldar & Nigar]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2012|2012]] || {{flagicon|Sweden}} [[Швеция Eurovision ән байқауында|Швеция]] || [[Euphoria (Лорин әні)|Euphoria]] || [[Лорин]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2013|2013]] || {{flagicon|Denmark}} [[Дания]] || Only Teardrops || [[Эммили де Форест]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2014|2014]] || {{flagicon|Austria}} [[Аустрия]] || Rise Like a Phoenix || [[Кончита Вурст]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2015|2015]] || {{flagicon|Sweden}} [[Швеция Eurovision ән байқауында|Швеция]] || Heroes || [[Монс Сельмерлёв]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2016|2016]] || {{flagicon|Ukraine}} [[Украина Eurovision ән байқауында|Украина]] || [[1944 (өлеңі)|1944]] || [[Жамала]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2017|2017]] || {{flagicon|Portugal}} [[Португалия]] || [[Amar pelo's dois]] || [[Сальвадор Собрал]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2018|2018]] || {{flagicon|Israel}} [[Израиль]] || [[Toy]] || [[Нетта Барзилай]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2019|2019]] || {{flagicon|Netherlands}} [[Нидерланд]] || [[Arcade]] || [[Дункан Лоуренс]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2020|2020]] | |colspan="3" align="center"| ''коронавирус пандемиясына байланысты өтпей қалған'' |- | [[Eurovision ән байқауы 2021|2021]] || {{Ту|Италия}} [[Италия]] || [[Zitti e buoni]] || [[Måneskin]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2022|2022]] || {{Ту|Украина}} [[Украина Eurovision ән байқауында|Украина]] || [[Stefania (ән)|Stefania]] || [[Kalush Orchestra]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2023|2023]] || {{Ту|Швеция}} [[Швеция Eurovision ән байқауында|Швеция]] || [[Tattoo (Лорин әні)|Tattoo]] || [[Лорин]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2024|2024]] || {{Ту|Швейцария}} [[Швейцария Eurovision ән байқауында|Швейцария]] || [[The Code (Nemo әні)|The Code]] || [[Nemo (әнші)|Nemo]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2025|2025]] || {{Ту|Аустрия}} [[Аустрия Eurovision ән байқауында|Аустрия]] || [[Wasted Love]] || [[Йоханнес Пич|JJ]] |- | [[Eurovision ән байқауы 2026|2026]] || {{Ту|Болгария}} [[Болгария Eurovision ән байқауында|Болгария]] || [[Bangaranga]] || [[Дара (әнші)|Дара]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Eurovision ән байқауы}} [[Санат:Eurovision ән байқауы| ]] [[Санат:Eurovision іс-шаралары]] [[Санат:Ән байқаулары]] [[Санат:Музыкалық телебағдарламалар]] 9pnn8a5p485ybribzdxbjbpiynyh0ty 0 20038 3637278 3440312 2026-07-31T10:41:55Z Casserium 68287 /* */ 3637278 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Аягөз ауданы |елтаңба = Gerb ayagos.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 57 |lat_sec =57 |lon_dir = E |lon_deg = 80 |lon_min = 25 |lon_sec =52 |облысы = Абай облысы |аудан орталығы = [[Аягөз]] |ауылдық округтер саны =21 |кенттік әкімдіктер саны = 1 |қалалық әкімдіктер саны = 1 |ауылдар саны = 45 |қалалар саны = 1 |әкімі = Айбек Серікболұлы Нұғымаров |әкімдіктің мекенжайы = Аягөз қаласы, Абай бульвары, №14 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 49,5 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 66 239<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (96,35%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (1,97%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,68%)}}<ref>[https://old.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасының этностары бойынша халқының саны (2023 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-ayagos?lang=kk Аягөз ауданының әкімдігі |карта = Ayagoz District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = East Kazakhstan Province_Ayagoz.png |ортаққордағы санаты = }} '''Аягөз ауданы''' — [[Абай облысы]]ның оңтүстік-батыс жағында орналасқан әкімшілік бөлініс. [[1928 жыл|1928]] жылы құрылған. Жері 49,5 мың км². Аудан орталығы — [[Аягөз]] қаласы. == Географиялық орны, жер бедері мен климаты == Аудан солтүстігінде [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай]], [[Жарма ауданы|Жарма]], [[Жаңасемей ауданы|Жаңасемей]] аудандарымен, шығысында [[Ақсуат ауданы|Ақсуат]], [[Үржар ауданы|Үржар]] аудандарымен, батысында [[Қарағанды облысы]]ның [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай]], [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы]], оңтүстігінде [[Жетісу облысы]]ның [[Сарқан ауданы|Сарқан]], [[Алакөл ауданы|Алакөл]] аудандарымен шектесiп жатыр. Аягөз ауданының солтүстігі сай-жыралы, өзенді, көлді, оңтүстігі [[Балқаш-Алакөл ойысы]]мен астасқан жазық болып келеді. Климаты тым континенттік, жазы ыстық, қысы суық. Қаңтардағы орташа ауа температурасы — 17°С, шілдеде 22°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 200 — 400 мм. Қар қазанның ақыры — қарашаның басында түсіп, сәуірге дейін жатады. Аудан аумағынан Аягөз т.б. кішігірім өзендер ағып өтеді. Топырағы сортаң, кей жерде қоңыр және сұрғылт. Табиғи өсімдіктерден боз, бетеге т.б. өсімдіктер өседі. Жабайы аңдардан: арқар, қасқыр, аю, түлкі, борсық, қоян, сартышқан, құстан: қаз, үйрек, шағала т.б. мекендейді. == Тарихы == Аягөз ауданы 1928 жылы 17 қаңтарда Жетісу губерниясы Лепсі уезінің Аягөз және Үржар болыстарының жерінен құрылған (1928 жылы 3 қыркүйекте БОАК-мен бекітілген). Алғашқыда аудан орталығы Сергиополь ауылында болып, 1930 жылы Аягөз ауылына көшірілген. 1932 жылы 20 ақпанда аудан жаңадан құрылған [[Алматы облысы]]ның құрамына енді. 1939 жылғы 20 сәуірдегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Аягөз кенті қала мәртебесін алды. 1939 жылғы 14 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен аудан Алматы облысынан Семей облысының құрамына берілді. 1940 жылы 15 наурызда ауданға 13 ауылдық кеңес кірген: Ақшатау, Ақтоғай, Ақшәулі, Аягөз, Бақанас, Жүзағаш, Қарақол, Қараағаш, Қоңыршәулі, Мыңбұлақ, Нарын, Ортааягөз, Сергиополь. 1951 жылғы 31 тамыздағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Ақтоғай кенттік кеңесі құрылды. 1954 жылғы 4 тамыздағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Ортааягөз ауылдық кеңесі таратылды. 1957 жылғы 1 шілдедегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Ақтоғай кенті жұмысшы кенттерінің санатына жатқызылды; Ақтоғай кенттік кеңесі ауылдық кеңес есебіндегі Ақтоғай жұмысшы кенттік кеңесіне ауыстырылды. 1958 жылғы 28 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Ақсуат ауданы құрамынан Үшарал ауылдық кеңесі берілді. 1959 жылғы 16 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Ақшатау және Сергиополь ауылдық кеңестері Сергиополь; Қараағаш және Нарын ауылдық кеңестері Нарын ауылдық кеңесіне біріктірілді. 1961 жылғы 5 қыркүйектегі Семей облыстық атқару комитетінің шешімімен Ақшатау ауылдық кеңесі құрылды. 1963 жылғы 2 қаңтардағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Аягөз және таратылған Шұбартау аудандарының негізінде орталығы Аягөз қаласында болатын Аягөз ауылдық ауданы құрылды. 1963 жылғы 10 қаңтардағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Аягөз қаласы облыстық бағыныстағы қалалар санатына жатқызылды. 1964 жылы 1 сәуірде ауданда 17 ауылдық кеңес болған: Айғыз, Ақшатау, Ақшәулі, Бақанас, Бидайық, Жүзағаш, Қарақол, Қоңыршәулі, Қосағаш, Мәдениет, Нарын, Сергиополь, Тарлаулы, Үшарал, Ұйымдас. 1964 жылғы 31 шілдедегі Семей облыстық атқару комитетінің шешімімен Ақшәулі және Жүзағаш ауылдық кеңестері таратылды, Ақши және Қопа ауылдық кеңестері құрылды. 1964 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен қайта құрылған Шұбартау ауданына Айғыз, Мәдениет, Бидайық, Қосағаш, Малкелді, Бақанас, Ұйымдас ауылдық кеңестері берілді. 1967 жылғы 27 маусымдағы Семей облыстық атқару комитетінің шешімімен Шолпан және Майлин ауылдық кеңестері құрылды. 1975 жылғы 12 наурыздағы Семей облыстық атқару комитетінің шешімімен Сарыарқа ауылдық кеңесі құрылды. 1977 жылғы 16 ақпандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Ақсәуле ауылдық кеңесі құрылды. 1980 жылғы 28 шілдеде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Қарағаш ауылдық кеңесі құрылды. 1980 жылғы 17 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен [[Таскескен ауданы]]на Ақсәуле, Қарақол, Қоңыршәулі, Қопа, Шолпан ауылдық кеңестері берілді. 1988 жылғы 2 маусымдағы Семей облыстық атқару комитетінің шешімімен аумағын Аягөз қалалық кеңесінің әкімшілік бағынысына беруіне байланысты Аягөз аудандық кеңесі таратылды. 1988 жылғы 25 шілдедегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен Аягөз қаласы аудандық бағыныстағы қалалар санатына жатқызылды. 1990 жылғы 13 қыркүйектегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Қаулысымен Аягөз ауданының ауылдық кеңестері Аягөз қалалық кеңесінің әкімшілік бағынысына берілді. 1996 жылы 1 қыркүйекте Аягөз ауданында 10 ауылдық округ болған: Ақшатау, Ақши, Сарыарқа, Сергиополь, Қараағаш, Майлин, Мыңбұлақ, Нарын, Тарбағатай, Таңсық. 1996 жылғы 13 қарашадағы Семей облысының әкімі мен облыстық мәслихаттың шешімімен таратылған [[Таскескен ауданы|Таскескен]] ауданының Ақтоғай кенті, Ақшәулі және Қопа ауылдық округтері берілді. 1997 жылғы 3 мамырдағы Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығымен [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] таратылып, Аягөз ауданы Шығыс Қазақстан облысының құрамына енді. 1997 жылғы 23 мамырдағы Қазақстан Республикасының Үкіметінің Қаулысымен Аягөз ауданына таратылған [[Шұбартау ауданы|Шұбартау]] ауданының жері қосылды.<ref>[http://e-arhiv.vko.gov.kz/ru/Page/Index/1514 Аягөз ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер]</ref> == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 !! 2023 |- | 35648 || {{өсім}}57571 || {{құлдырау}}40067 || {{өсім}}41353 || {{өсім}}68117 || {{құлдырау}}42797 || {{құлдырау}}36410 ||{{өсім}}66956 || {{құлдырау}}66239 |} Тұрғындары 72 695 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 96,19%, [[орыстар]] – 2,60%, басқа ұлт өкілдері – 1,22%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | '''[[Айғыз ауылдық округі]]'''|| 1821 ||{{құлдырау}} 1182 || 64,9 || 897 || {{құлдырау}} 624 || 69,2 || 924 || {{құлдырау}} 558 || 60,4 |- | '''[[Ақтоғай кенттік әкімдігі]]'''|| 6251 ||{{құлдырау}} 5195 || 83,1 ||3178 ||{{құлдырау}} 2601 ||81,8|| 3073 ||{{құлдырау}} 2594 || 84,4 |- | '''[[Ақшатау ауылдық округі (Абай облысы)|Ақшатау ауылдық округі]]'''|| 1292 ||{{құлдырау}} 720 || 55,7 ||670 ||{{құлдырау}} 376 ||56,1|| 622 ||{{құлдырау}} 344 || 55,3 |- | '''[[Ақшәулі ауылдық округі]]'''||1338 ||{{құлдырау}} 635 || 47,5 ||680 ||{{құлдырау}} 336 ||49,4||658 ||{{құлдырау}} 299 || 45,4 |- | '''[[Ақши ауылдық округі (Абай облысы)|Ақши ауылдық округі]]'''|| 1076 ||{{құлдырау}} 750 || 69,7 ||543 ||{{құлдырау}} 385 ||70,9||533 ||{{құлдырау}} 365 || 68,5 |- | '''[[Аягөз қалалық әкімдігі]]'''|| 38101 ||{{өсім}} 42450 || 111,4 ||18381 ||{{өсім}} 21036 ||114,4||19720 ||{{өсім}} 21414|| 108,6 |- | '''[[Байқошқар ауылдық округі]]'''|| 628 ||{{құлдырау}} 317 || 50,5 ||336 ||{{құлдырау}} 150 ||44,6||292 ||{{құлдырау}} 167|| 57,2 |- | '''[[Баршатас ауылдық округі]]'''|| 2883 ||{{құлдырау}} 1474 || 51,1 ||1403 ||{{құлдырау}} 741 ||52,8||1480 ||{{құлдырау}} 733|| 49,5 |- | '''[[Бидайық ауылдық округі (Абай облысы)|Бидайық ауылдық округі]]'''|| 1053 ||{{құлдырау}} 759 || 72,1 ||540 ||{{құлдырау}} 396 ||73,3||513 ||{{құлдырау}} 363|| 70,8 |- | '''[[Емелтау ауылдық округі]]'''|| 606 ||{{құлдырау}} 300 || 49,5 ||311 ||{{құлдырау}} 146 ||46,9||295 ||{{құлдырау}} 154|| 52,2 |- | '''[[Қараағаш ауылдық округі (Абай облысы)|Қараағаш ауылдық округі]]'''|| 1055 ||{{құлдырау}} 597 || 56,6 ||502 ||{{құлдырау}} 315 ||62,7||553 ||{{құлдырау}} 282|| 51 |- | '''[[Қопа ауылдық округі (Абай облысы)|Қопа ауылдық округі]]'''|| 1165 ||{{құлдырау}} 916 || 78,6 ||619||{{құлдырау}} 467 ||75,4||546 ||{{құлдырау}} 449|| 82,2 |- | '''[[Қосағаш ауылдық округі (Абай облысы)|Қосағаш ауылдық округі]]'''||1047 ||{{құлдырау}} 739 || 70,6 ||544||{{құлдырау}} 373 ||68,6||503||{{құлдырау}} 366|| 72,8 |- | '''[[Майлин ауылдық округі]]'''||894 ||{{құлдырау}} 592 || 66,2 ||468||{{құлдырау}} 325 ||69,4||426||{{құлдырау}} 267|| 62,7 |- | '''[[Малкелді ауылдық округі]]'''||1003 ||{{құлдырау}} 521 || 51,9 ||563||{{құлдырау}} 265 ||47,1||440 ||{{құлдырау}} 256|| 58,2 |- | '''[[Мамырсу ауылдық округі]]'''||3003 ||{{құлдырау}} 2875 || 95,7 ||1498||{{өсім}} 1516 ||101,2||1505 ||{{құлдырау}} 1359|| 90,3 |- | '''[[Мәдениет ауылдық округі (Абай облысы)|Мәдениет ауылдық округі]]'''||1014 ||{{құлдырау}} 747 || 73,7 ||523||{{құлдырау}} 395 ||75,5||491 ||{{құлдырау}} 352|| 71,7 |- | '''[[Мыңбұлақ ауылдық округі (Абай облысы)|Мыңбұлақ ауылдық округі]]'''||1393 ||{{құлдырау}} 781 || 56,1 ||717||{{құлдырау}} 419 ||58,4||676 ||{{құлдырау}} 362|| 53,6 |- | '''[[Нарын ауылдық округі (Абай облысы)|Нарын ауылдық округі]]'''||1677 ||{{құлдырау}} 1109 || 66,1 ||854||{{құлдырау}} 590 ||69,1||823 ||{{құлдырау}} 519|| 63,1 |- | '''[[Өркен ауылдық округі]]'''||854 ||{{құлдырау}} 605 || 70,8 ||437||{{құлдырау}} 316 ||72,3||417 ||{{құлдырау}} 289|| 69,3 |- | '''[[Сарыарқа ауылдық округі]]'''||1192 ||{{құлдырау}} 872 || 73,2||606||{{құлдырау}} 436 ||71,9||586 ||{{құлдырау}} 436|| 74,4 |- | '''[[Тарбағатай ауылдық округі]]'''||2885 ||{{құлдырау}} 1504 || 52,1||1492||{{құлдырау}} 761 ||51||1393 ||{{құлдырау}} 743|| 53,3 |- | '''[[Тарлаулы ауылдық округі]]'''||2341 ||{{құлдырау}} 1316 || 56,2 ||1206||{{құлдырау}} 709 ||58,8||1135 ||{{құлдырау}} 607|| 53,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ'''||74572 ||{{құлдырау}} 66956|| 89,8 ||36968||{{құлдырау}} 33678 ||91,1||37604 ||{{құлдырау}} 33278|| 88,5 |} == Ірі елді мекендері == {| class="wikitable" ! Елді мекен !! Халқы <br>(2021) !! Елді мекен !! Халқы <br>(2021) |- | '''[[Аягөз]]''' || {{өсім}} 42351 || [[Мәдениет (Абай облысы)|Мәдениет]] || {{құлдырау}} 746 |- | [[Ақтоғай (Абай облысы)|Ақтоғай]] || {{құлдырау}} 5195 || [[Қосағаш (Абай облысы)|Қосағаш]] || {{құлдырау}} 739 |- | [[Баршатас]] || {{құлдырау}} 1474 || [[Ақши (Ақши ауылдық округі)|Ақши]] || {{құлдырау}} 690 |- | [[Мамырсу]] || {{құлдырау}} 2462 || [[Бидайық (Абай облысы)|Бидайық]] || {{құлдырау}} 757 |- | [[Тарбағатай (ауыл)|Тарбағатай]] || {{құлдырау}} 1253 || [[Қараағаш (Абай облысы)|Қараағаш]] || {{өсім}} 505 |- | [[Тарлаулы]] || {{құлдырау}} 1137 || [[Қорық (ауыл)|Қорық]] || {{құлдырау}} 521 |- | [[Айғыз (ауыл)|Айғыз]] || {{құлдырау}} 1 048 || [[Өркен (Абай облысы)|Өркен]] || {{құлдырау}} 605 |- | [[Шынқожа]] || {{құлдырау}} 1077 || [[Ай (Мыңбұлақ ауылдық округі)|Ай]] || {{құлдырау}} 526 |- | [[Ақшәулі]] || {{құлдырау}} 537 || [[Байқошқар]] || {{құлдырау}} 317 |- | [[Сарыарқа (Аягөз ауданы)|Сарыарқа]] || {{құлдырау}} 817 || [[Емелтау]] || {{құлдырау}} 300 |- | [[Қопа (Қопа ауылдық округі)|Қопа]] || {{құлдырау}} 907 || [[Майлин (Абай облысы)|Майлин]] || {{құлдырау}} 427 |} == Кәсіпорындары мен әлеуметтік құрылымдары == Автомобиль жөндеу зауыты, т.ж. торабы, вагон-локомотив депосы, тұрмыс қажетін өтеу комбинаттары, жүн өңдеу ф-касы, “Аягөз — нан”, “Аягөз — көлік”,“Аягөз — астық” акционерлік қоғамдары, баспахана, қалалық жылу орталығы т.б. жұмыс істейді. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жер аумағы 4452,8 мың га (1997). Аягөз ауданында клубтар, мәдениет үйлері, халық театры, мұражай, кітапханалар, бастауыш және орта мектептер, ауруханалар т.б. мекемелер бар. == Жол торабы == Аудан жерін Түркістан — Сібір темір жолы басып өтеді. Тұрғындары елді-мекендермен автомобиль жолдары арқылы қатынасады. Аудан аумағында 18 тарихи ескерткіш, оның ішінде “Қозы Көрпеш-Баян сұлу” ескерткіші бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысы}} {{Аягөз ауданы елді мекендері}} [[Санат:Аягөз ауданы]] 53dkusvtbf01u937gsxbkv0ybmuqxoy 0 31220 3637217 3636083 2026-07-31T08:30:22Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Саяси Экономия]] бетін [[Саяси экономия]] бетіне жылжытты 3636083 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Rousseau - Discours sur l'oeconomie politique, 1758 - 5884558.tif|thumb|[[Жан-Жак Руссо]], ''Саяси экономия туралы пайымдаулар'', 1758 жыл, бірінші басылымы 1755 жылы жарық көрді]] '''Саяси экономия''' – [[әлеуметтік ғылымдар]]дың бірі, оның зерттеу нысаны [[нарық]] пен [[мемлекет]], жеке [[тұлға]] мен [[қоғам]] арасындағы қатынастар болып табылады. Тек қана [[экономика]]лық әдістерден басқа, саяси экономия [[философия]], [[саясаттану]] және [[әлеуметтану]] ғылымдарынан алынған әр түрлі әдістерді пайдаланады. Саяси экономия тарихи тұрғыдан экономикалық теориядан бұрын пайда болды. ХХ ғасырда саяси экономияны түсіну әртүрлі болды: біреулер оның міндеті зерттеу жүргізу (экономика мен саясаттың өзара байланысы саласында) деп есептесе, басқалары оны әдістемелік тәсіл ретінде қарастырды, ол өз кезегінде экономикалық (қоғамдық таңдау теориясы) және әлеуметтік болып бөлінді. Қазіргі уақытта саяси экономия деп көбінесе экономикалық, саяси, құқықтық және мәдени құбылыстарға қатысты [[Марксизм|марксист]]ік және ортодоксальды емес тәсілдерді атайды. Салыстырмалы түрде жаңа бағыт — бұл жаһандық кірістерді бөлуге арналған халықаралық саяси-экономикалық зерттеулер. Бұл сала XVI ғасырдағы Батыс моралдық философиясы аясында мемлекеттердің байлығын басқаруды зерттейтін теориялық еңбектерден бастау алды. Саяси экономияның ең алғашқы жұмыстары әдетте британдық ғалымдар [[Адам Смит]], [[Томас Мальтус]] және [[Давид Рикардо]]ға тиесілі деп есептеледі, дегенмен француз [[физиократтар]]ының еңбектері олардан бұрын пайда болған. [[Джон Стюарт Милльден]] бастап [[Карл Маркс]]ке дейінгі әр түрлі ойшылдар экономика мен саясатты бір-бірінен бөліп қарауға болмайды деп санады.<ref>{{Cite book |last1=Fishkin |first1=Joseph |url=https://books.google.com/books?id=xwpSEAAAQBAJ&q=%22Adam%20Smith,%20John%20Stuart%20Mill,%20and%20Karl%20Marx%20understood%20economics%20and%20politics%20as%20inseparable%22 |title=The Anti-Oligarchy Constitution: Reconstructing the Economic Foundations of American Democracy |last2=Forbath |first2=William E. |date=2022-02-08 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-24740-6 |page=2 |language=en}}</ref> XVIII ғасырдың ортасына қарай саяси экономия қазіргі таңда экономика саласына жатқызылатын құбылыстарды зерттеуді қамтитын дербес сала ретінде қалыптасты. XIX ғасырдың соңында [[математикалық модельдеу]]дің дамуымен қатар және [[Альфред Маршалл]]дың 1890 жылы жарық көрген ықпалды «Экономикалық қағидаттар» (Principles of Economics) оқулығының шығуымен экономика саяси экономиядан бөлек дербес пәнге айналды. Қазіргі түрінде саяси экономия еңбек нарығы, халықаралық сауда, экономикалық өсу, байлықты бөлу және экономикалық теңсіздік сияқты құбылыстарды талдайтын пәнаралық сала болып табылады. Керісінше, «экономика» термині әдетте басқа саяси және әлеуметтік факторларды ескермей, тек шаруашылық пен экономиканы ғана шектеулі түрде зерттеуді білдіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} {{Саясат}} [[Санат:Саяси экономия]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] [[Санат:Әлеуметтік эволюция]] [[Санат:Экономикалық терминдер]] 22vjfsev5xrk797ui8vs2quk1nbvvvl 0 39146 3637040 3414310 2026-07-30T15:45:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637040 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Тиль Швайгер |шынайы есімі = {{lang-de|Til Schweiger}} |сурет = 2022 Til Schweiger (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = Швайгер 2022 жылы |туған кездегі есімі = Тильман Валентин Швайгер |туған күні = 19.12.1963 |туған жері = {{туғанжері|Фрайбург-им-Брайсгау|Фрайбург-им-Брайсгауда}}, [[Батыс Германия]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{кинорежиссёр|Германия}}, {{актер|Германия}}, {{кинопродюсер|Германия}}, {{сценарийші|Германия}} |азаматтығы = {{байрақ|Германия}} |белсенді жылдары = 1991 — қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0001709 |сайты = [http://www.tilschweiger.de/ tilschweiger.de] |ортаққор = Til Schweiger }} '''Тильман Валентин «Тиль» Швайгер''' ({{lang-de|Tilman Valentin «Til» Schweiger}}, [[Сурет:Loudspeaker.svg|10px]] {{Audio|De-Til Schweiger.ogg|немісше оқылуы}}; [[19 желтоқсан]] [[1963 жыл|1963]], [[Фрайбург-им-Брайсгау]]) — [[Немістер|неміс]] актёрі, [[режиссер]], [[продюсер]] және [[сценарийші]]. Бүгінгі таңда әлемдегі ең танымал [[немістер|неміс]] актёрлерінің бірі. ==Өмір жолы== Балалық шағын [[Германия|Алманияның]] Гиссенінде өткізген Тиль 1977 жылы отбасысымен бірге Гессен федералды аймағының Хойхельхайміне көшіп барады. Мектепті үздіктер қатарында (орташа баллы «1,6» - Алманияда бағалау керісінше, 1 – «өте жақсы», «6» - қанағаттандырарлықсыз) тәмамдайды. Германистика факультетіне оқуға түскен ол сәлден соң оқуын тастап, көңілін медицина саласына аударады. Бұдан да ештеңе шықпаған соң, театр мектебінде оқыған құрбысы Швайгерді «актерлік қабілеттерің зор» деген ниетте оның Көлндегі «Der Keller» (немісше. жертөле) театр мектебіне түсуіне септігін тигізеді. Үш жарым жылдан кейін Тиль мектепті бітіріп шығады. 1989 жылы ол Бонндағы «Контра-Крайс» (Contra-Kreis-Theater) театрына жұмысқа шақырылады. Ал, Тиль Швайгерді әлемдік жұртшылыққа мәлім еткен [[«Жұмақ есігін қағу»]] («Knockin' on Heaven’s Door», орысша «Достучаться до небес») фильмі болды. Мұнда қатерлі кеселге шалдыққан Мартин Брест (Тиль Швайгер) пен Руди Вурлитцер (Ян Йозеф Лиферс) өмірден күдер үзіп, арты қызыққа толы Солтүстік теңізіне жасаған соңғы саяхаты баяндалады. Бұл туынды 1997 жылы немістің Deutscher Filmpreis жүлдесін ұтып алады. ==Жеке өмірі== 1995 жылы 19 маусымда Тиль бұрынғы американдық модель Дана Карлсенге (Швайгер) үйленеді. Он жылға жуық уақыт АҚШ-та тұрмыс құрған жұбайлар 2004 жылы Гамбургке қоныс аударады. Швайгерлер төрт балалы отбасы: Валентин Флориан (1995 жылы туған), Луна Мари (1997 ж.т.), Лилли Камиль (1998 ж.т.), Эмма Тигер (2002 ж.т.). 2005 жылдан бөлек тұрады. ==Сыншылар пікірлері== *[[Frankfurter Rundschau]] Швайгерді кино әлеміндегі «Ерекше құбылыс» әрі «немістің ең ықпалды киножұлдызы» деп атады. *Gala Швайгерді «Неміс ұлттық драма өнерінің алпауыттарының бірісі» деп біледі. ==Фильмдері== [[File: TilSchweiger 2009 Toronto International Film Festival.jpg|thumb|250px|right|Тиль Швайгер Торонтодағы халықаралық кинофестивальде. 2009 жыл.]] *1990–1992: Lindenstraße (телефильм) *1991: Manta, Manta *1993: Ebbies Bluff *1994: Der bewegte Mann *1995: Polizeiruf 110 (телефильм) – Schwelbrand *1995: Bunte Hunde *1994–1996: Die Kommissarin (телефильм) *1996: Männerpension *1996: Das Superweib *1996: Adrenalin *1996: Das Mädchen Rosemarie *1996: Die Halbstarken () *1997: Bastard *1997: «Жұмақ есігін қағу» (Knockin’ on Heaven’s Door) *1997: Disney's Hercules (немісше дубляж) *1998: SLC Punk! *1998: Die Ersatzkiller (The Replacement Killers) *1998: Der Eisbär (автор) *1998: Judas Kiss *1999: Bang Boom Bang – Ein todsicheres Ding *1999: Der große Bagarozy *2000: Jetzt oder nie – Zeit ist Geld *2001: Driven *2001: Was tun, wenn's brennt? *2001: Auf Herz und Nieren *2001: Investigating Sex *2002: Joe & Max *2003: Lara Croft: Tomb Raider – Die Wiege des Lebens *2004: U-Boat *2004: (T)Raumschiff Surprise – Periode 1 *2004: Agnes und seine Brüder *2004: King Arthur *2004: Die Daltons gegen Lucky Luke *2005: Barfuss (бірлескен автор мен режиссер, продюсер) *2005: Deuce Bigalow: European Gigolo *2005: No Snow *2006: Wo ist Fred? *2006: One Way *2006: Bye Bye Harry *2006: Oh, wie schön ist Panama (Уәкіл) *2007: Der Bodyguard – Für das Leben des Feindes (Body Armour) *2007: Video Kings *2007: Pastewka (Қонақ рөлі) *2007: Rache – Vergeltung hat ihren Preis (Already Dead) *2007: Keinohrhasen (бірлескен автор мен режиссер, продюсер) *2008: Der Rote Baron *2008: Far Cry *2008: 1½ Ritter – Auf der Suche nach der hinreißenden Herzelinde (автор, продюсер) *2009: Phantomschmerz *2009: [[Атақсыз шаталар]] *2009: Männerherzen *2009: Zweiohrküken (автор, сценарий, режиссер, продюсер) *2010: Wir müssen reden! (телехикая) *2011: [[Мұның аты соғыс]] *2011: Kokowääh (автор, сценарий, режиссер, продюсер) ==Сілтемелер== *[http://film.virtual-history.com/person.php?personid=204 Фотосуреттер және өзге де деректер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529022323/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=204 |date=2009-05-29 }} {{Сыртқы сілтемелер}} 5ddkb5kw3nszr3lofhw2tkntbjzcenv 0 42887 3637166 3516541 2026-07-31T05:30:59Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637166 wikitext text/x-wiki '''Тұншығу''', '''''асфиксия''''' ({{lang-gr|asphyxіa}}; a – жоқ және sphyxіs – тамыр соғуы) – қанда [[оттек жетіспеушілігі]]нен [[көмірқышқыл газы]]ның көбеюінен болатын адам өміріне қауіпті [[патология]]лық жағдайы. Асфиксияның бір түрі – '''жұтынған кезде тұншығу''' (төменде толығырақ ақпаратты оқыңыз). Тұншығу әр түрлі жағдайларға байланысты, мысалы, [[жүрек]], [[бронхы демікпесі]] кезінде, тыныс жолына бөгде заттар түскенде, электр тогымен зақымданғанда, т.б. пайда болады. Сот медицинасында тұншығуды екі топқа бөледі: # механикалық тұншығу (оның ішінде жұтынған кезде тұншығу, төменде оқыңыз); # токсиндік тұншығу == Механикалық тұншығу == Механикалық тұншығу - тыныс алу жолдары сырттан басылып қалғанда не іштен тығындалып қалғанда. Mысалы, адам асылып өлгенде, адамды (өлтіру мақсатында) арнайы тұншықтырғанда немесе [[дифтерия]] ауруында тыныс жолдарының қабынуына байланысты қабықшалармен тығындалып қалғанда, адам суға батып кеткенде, наркоз кезінде тіл тыныс жолдарын бітеп тастағанда дамиды. Жұтынған кезде тұншығу (төменде қараңыз) механикалық асфиксияның тағы бір түрі болып табылады. === Жұтынған кезде тұншығу (және алғашқы көмек) === Бұл тамақ жақсы шайналмаған кезде болады және ол адасып, және ол тыныс алу жолдарына енеді, және ауа айналымын блоктайды. Кейбір қол әдістері тұншығуды шеше алады (төменде оқыңыз). Сонымен қатар, нарықта «анти-тұншығуға» құрылғылар бар (LifeVac және Dechoker). ==== Қарапайым зардап шеккендерге алғашқы көмек ==== Бірінші бөлім жөтел. Егер жәбірленуші жөтеле алмаса,<ref>American Red Cross, [https://web.archive.org/web/20200210071651/https://redcross.org/content/dam/redcross/atg/PDF_s/ConsciousChokingPoster_EN.pdf Conscious Choking] </ref> екі әдісті қолмен пайдаланыңыз (төмендегі екі суретті де қараңыз). Жақсырақ нәтиже алу үшін оларды кезекпен біріктіріңіз: әрбір техниканы шамамен 5 рет орындаңыз және басқа әдіске қарай өзгертіңіз және осы бұрылыстарды үздіксіз қайталаңыз. Жүкті және семіз адамдарға бұл қол техникасының нұсқалары қажет (төменде оқыңыз). Нәрестелерге (1 жасқа дейін) осы қол техникасының нұсқалары қажет (төменде оқыңыз). Тұншығу жалғасса, жедел медициналық қызметке хабарласыңыз (Қазақстандағы телефон нөмірі 112). Жәбірленуші біраз уақыттан кейін есін жоғалтуы мүмкін (төменде оқыңыз), ол үшін «[[Тұншығу#Жүрек-өкпе реанимациясы, aнти-тұншығуға, жалпы|жүрек-өкпе реанимациясы, анти-тұншығуға]]<nowiki/>» қажет. [[Сурет:Back_blows_(back_slaps)_against_choking_for_adult_people.jpg|солға|нобай|'''«Арқадан ұру»''': Жәбірленушінің кеудесін ұрмайтын қолмен ұстаңыз (тиімділігін арттыру үшін) және жәбірленушінің денесін мүмкіндігінше бүгіңіз. Содан кейін екінші қолыңызбен бірнеше қатты соққылар жасаңыз.]] [[Сурет:Abdominal_thrusts_against_choking.jpg|ортаға|нобай|380x380 нүкте|'''«Іштің қысымы»''' (Геймлих маневрі): Оларды кеуде мен кіндік арасына мықтап жағыңыз.]] ==== Жүкті немесе тым семіз адамдарға арналған алғашқы көмек ==== Бірінші бөлім де жөтел. Егер жәбірленуші жөтеле алмаса,<ref>National Safety Council and Oklahoma State University, [https://web.archive.org/web/20200130145512/https://ehs.okstate.edu/site-files/docs/cpr-and-choking-5-min-safety-talk.pdf Choking and CPR safety talk] </ref> екі әдісті қолмен пайдаланыңыз (төмендегі екі суретті де қараңыз). Жақсырақ нәтиже алу үшін оларды кезекпен біріктіріңіз: әрбір техниканы шамамен 5 рет орындаңыз және басқа әдіске қарай өзгертіңіз және осы бұрылыстарды үздіксіз қайталаңыз. Тұншығу жалғасса, жедел медициналық қызметке хабарласыңыз (Қазақстандағы телефон нөмірі 112). Жәбірленуші біраз уақыттан кейін есін жоғалтуы мүмкін (төменде оқыңыз), ол үшін «[[Тұншығу#Жүрек-өкпе реанимациясы, aнти-тұншығуға, жалпы|жүрек-өкпе реанимациясы, анти-тұншығуға]]<nowiki/>» қажет. [[Сурет:Back_blows_(back_slaps)_against_choking_for_adult_people.jpg|солға|нобай|'''«Арқадан ұру»''': Қарапайым құрбандар сияқты. Жәбірленушінің кеудесін ұрмайтын қолмен ұстаңыз (тиімділігін арттыру үшін) және жәбірленушінің денесін мүмкіндігінше бүгіңіз. Содан кейін екінші қолыңызбен бірнеше қатты соққылар жасаңыз.]] [[Сурет:Chest_thrusts_against_choking.jpg|ортаға|нобай|380x380 нүкте|'''«Кеуде''' қысымы'''»:''' Eгер жәбірленуші іштің қысылуын ала алмаса, оның орнына кеуде қуысының қысымын пайдаланыңыз. Оларды '''төс''' сүйегінің төменгі жартысына қатты жағыңыз.]] ==== Нәрестелерге (1 жасқа дейін) алғашқы көмек ==== Осы<ref>American Heart Association, [https://dx.doi.org/10.1161%2FCIR.0b013e3181fdf7aa Guidelines for First Aid] </ref> екі әдісті нәрестелер үшін қолмен пайдаланыңыз (төмендегі екі суретті де қараңыз). Жақсырақ нәтиже алу үшін оларды кезекпен біріктіріңіз: әрбір техниканы шамамен 5 рет орындаңыз және басқа әдіске қарай өзгертіңіз және осы бұрылыстарды үздіксіз қайталаңыз. Тұншығу жалғасса, жедел медициналық қызметке хабарласыңыз (Қазақстандағы телефон нөмірі 112). Жәбірленуші біраз уақыттан кейін есін жоғалтуы мүмкін (төменде оқыңыз), ол үшін «[[Тұншығу#Жүрек-өкпе реанимациясы, aнти-тұншығуға, hәрестелерге (1 жасқа дейін)|жүрек-өкпе реанимациясы, анти-тұншығуға, hәрестелерге]]<nowiki/>» қажет. [[Сурет:Heimlich_Infant.png|ортаға|нобай|400x400 нүкте|'''Сол жақта''': «Арқадан ұру», нәресте сәл төңкерілген. '''Оң жақта''': Hәрестелерге арналған «кеуде қысымы», кеуде ортасының төменгі жартысында екі саусақпен орындалады.]] ==== Жәбірленуші ес-түссіз жатқанда ==== Бұл қажетті:<ref>American Red Cross, CPR/AED and First Aid ("Unconscious Choking")</ref> «[[Тұншығу#Жүрек-өкпе реанимациясы, aнти-тұншығуға, жалпы|жүрек-өкпе реанимациясы, анти-тұншығуға]]<nowiki/>» (жалпы, нәрестелер үшін емес) немесе «[[Тұншығу#Жүрек-өкпе реанимациясы, aнти-тұншығуға, hәрестелерге (1 жасқа дейін)|жүрек-өкпе реанимациясы, анти-тұншығуға, hәрестелерге]]<nowiki/>» (1 жасқа дейін). ===== Жүрек-өкпе реанимациясы, aнти-тұншығуға, жалпы ===== [[Сурет:Chest_compressions.gif|оңға|нобай|220x220 нүкте|Жүрек-өкпе реанимациясында кеуде компрессиялар.]] [[Сурет:Insulfation2.jpg|оңға|нобай|220x220 нүкте|Жүрек-өкпе реанимациясының жасанды тыныс алуы. Нәрестелерде ауыз бір мезгілде баланың аузын және мұрынын жабады.simultaneously.]] Жедел медициналық көмекке қоңырау шалу қажет (Қазақстандағы телефон нөмірі 112). Жәбірленушіні көлденең күйге қойыңыз, бетін жоғары қойыңыз. Зардап шегушіге «aнти-тұншығуға жүрек-өкпе реанимациясы» үздіксіз орындаңыз: * Кеуде ортасының төменгі жартысында 30 компрессиялар. * Кептеліп қалған нысанды көрсеңіз, оны алып тастап көріңіз. Объектіні алып тастауға болады немесе алынбауы мүмкін, бірақ реанимациясының жәбірленуші қалыпты тыныс ала бастағанша жалғастырылуы керек. * Жәбірленушінің мұрнын жабыңыз. Ауаны ауыздан ауызға желдету (құтқару тынысы) арқылы ішке енгізіңіз. Басқа бірдей желдетуді орындау арқылы ауаны қайтадан енгізіңіз (құтқару тынысы). * Жәбірленушінің басын алға және артқа айналдырыңыз, оның орнын сәл өзгерту. Ауаны ауыздан ауызға желдету (құтқару тынысы) арқылы ішке енгізіңіз. Басқа бірдей желдетуді орындау арқылы ауаны қайтадан енгізіңіз (құтқару тынысы). Осы қадамдардың барлығын үздіксіз қайталаңыз, біріншіден бастап (30 компрессиялар). ===== Жүрек-өкпе реанимациясы, aнти-тұншығуға, hәрестелерге (1 жасқа дейін) ===== Жедел медициналық көмекке қоңырау шалу қажет (Қазақстандағы телефон нөмірі 112). Баланы жатқызыңыз, бетін жоғары қойыңыз. Баланың басы әрқашан алға қараған болуы керек. «Hәрестелерге анти-тұншығуға жүрек-өкпе реанимациясы» үздіксіз орындаңыз: * Нәресте бүйірінен: кеуде ортасының төменгі жартысында екі саусақпен орындалатын 30 компрессиялар. * Кептелген нысанды көрсеңіз, оны алып тастап көріңіз. Объектіні алып тастауға немесе алып тастауға болады, бірақ реанимацияны нәресте қалыпты тыныс ала бастағанша жалғастыру керек. * Аузыңызды пайдаланып, балаңыздың аузы мен мұрнын бір уақытта жабыңыз. Осы жолмен ауа беріңіз (жасанды тыныс алу). Ауаны қайтадан енгізіңіз (басқа жасанды тыныс алу). * Баланың басын бұру ұсынылмайды, бірақ оны қалыпты жағдайда ұстау керек, өйткені басын еңкейту нәрестелердің тыныс алу жолдарын тарылтуы мүмкін. Осы қадамдардың барлығын үздіксіз қайталаңыз, біріншіден бастап (30 компрессиялар). == Токсиндік тұншығу == Токсиндік тұншығу - тыныс алу ортасына әр түрлі улы заттар ([[стрихнин]], [[кураре]]) әсер еткенде, тыныс алатын бұлшық еттер зақымданса, кейбір заттар қандағы оттекпен әрекеттескенде, ауадағы оттек мөлшері азайғанда (биіктікке көтерілгенде), т.б жағдайларда дамиды. Тұншығудың ерекше бір түрі – [[нәресте асфиксиясы]] деп аталады. Іштегі нәрестенің тұншығуы анасының денсаулығына байланысты, анасы уланған, жарақаттанған не нәрестенің кіндік қан айналымының жұмысы бұзылған жағдайда дамиды. Тұншығудың даму себептеріне байланысты алғашқы кезде тыныс алу жиіленеді, қан қысымы көтеріліп, жүрек соғуы күшейеді. Бұдан соң тіндерде оттек жетіспеушілігінен ([[Гипоксия]]) жүрек соғуы баяулап, қан қысымы төмендей бастайды, тыныс алу сиреп, адам тіпті бірнеше секундтан бірнеше мин-қа дейін дем ала алмай қалады (мұны терминальды тыныс алу деп атайды), рефлекстер жойылып, ауру есінен танады. Осы кезде науқасқа шұғыл дәрігерлік көмек көрсетілмесе өліп кетуі мүмкін. Тұншыққан адамның беті көгеріп, терісі бозарады, ерні кезеріп, жүзінде қорқыныш үрей пайда болады, суық тер шығады. Ішкі органдарға қан толады, өкпе ісініп, орталық жүйке жүйесінде ауыр дистрофиялық өзгерістер дамиды. == Асфиксияның әртүрлі түрлерінде алғашқы aлғашқы көмек == Тұншыққан адамға жедел түрде жәрдем көрсетіліп, жүрекке сырттай массаж жасап, “ауыз бен ауыз” не “ауызбен мұрын” арқылы тыныс алдыру қажет (Қолдан тыныс алдыру). [[Аурухана]]да [[интубация]] (кеңірдек арқылы ауа жіберу) жасалады. Тыныс алу жолдарын тығындап тастаған затты алу үшін трахеотомия әдісі қолданылады. Содан кейін организмнің жалпы оттек – сілтілік жағдайын, суэлектролиттік зат алмасуын реттеу қажет.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова, Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> == Нәрестенің тұншығуы туылу сәтіндегі == Асфиксия - тұншығу, нәрестенің туылу сәтіндегі организмінде оттегі жетіспеушілігінен дамитын жағдай. Гипоксиямен-тканьдердегі оттегі жетіспеушілігі, гиперкапниямен-қандағы СО2-нің көбеюі, ацидозбен-организмде шала тотыққан зат алмасу заттарының көбеюімен сипатталады. Асфиксия кезінде ОЖЖ-нің, жүрек қантамыр жүйесінің, бауырдың жұмысы зақымданады. ===Тұншығудың себептері=== 1.Кіндіктегі қан айналымының бұзылуы : баланың кіндігінің мойнына, денесіне оралып қалуы, кіндіктің түйілуі, түсіп кетуі т.б. 2.Баланың туылуының ауыр жағдайда өтуі: бала жолдасының ерте ажырауы, ұрыққасындағы судың ерте кетуі, жатырдағы су мөлшерінің шамадан тыс көп болуы, аз болуы,баланың дұрыс келмеуі, егіздік , туылудың ұзаққа созылуы т.б. 3.Анасының жүктілік кезіндегі зиянды әдеттері, инфекциялық аурулары, қан кетулер, әйел мықынының тар болуы, акушерлік қысқыштар қолдану т.б. 4.Нәрестенің туа біткен аурулары, ақаулары. Біріншілік асфиксия- бала туылған кезде болады. Екіншілік асфиксия- жатырсуымен аспирациядан соң, пневмония, ми жарақаты, жұлынның травмасы, жүрек және өкпе, ми ақауларында, біріншілік асфиксияда жәрдемнің дұрыс болмауында дамиды. ===Оттегі жетіспеушілігінің ұзақтығына байланысты асфиксияның 3 дәрежесі=== 1-ші дәрежесі немесе жеңіл асфиксия, Апгар шкаласы бойынша жағдайы-7 балл. ЖТБ-ның терісі аздап көкшіл, демалысы үзік, жүрек соғуы анық, біркелкі, минутына-100рет, бұлшықет ширақтылығы және физиологиялық рефлекстері жақсы. 2-ші дәрежесі немесе орташа асфиксия, көк асфиксия, Апгар шкаласы бойынша жағдайы 6-4 балл. Баланың жалпы жағдайы ауыр, терінің цианозы жоғары, жүрек тоны күңгірт, ритмді, сирек, тыныс алуы сирек, ретсіз. Бұлшықет тонусы төмен. Рефлекстері төмен. 3-ші дәрежесі немесе ауыр асфиксия, ақ асфиксия, Апгар шкаласы бойынша жағдайы 1-4 балл. Жалпы жағдайы өте ауыр, тері қабаты боз, ақшыл, шырышты қабаты цианозды, тыныс алуы жоқ, жүрек тоны күңгірт, баяу, ретсіз, бұлшықет тонусы төмен, немесе жоқ, физиологиялық рефлекстері жоқ. ===Тірілту шаралары=== Асфиксиямен туылған балаға шұғыл түрде тірілту шараларын жүргізу қажет. 1-ші дәрежелі асфиксияда шырышты сорып,денесіне салқын су шашып немесе құйрықтан ұрған жеткілікті. 2-ші дәрежелі асфиксияда жоғарыда айтылған шараларға қосымша Минутына 30-40 рет қолдан дем беру, 120-130 рет сыртқы жүрек массажын жасау керек. 3-ші дәрежелі асфиксияда қосымша көк тамырға преднизалон, адреналин енгізіледі. ===Асфиксиядан шығарылғаннан кейінгі бала күтімі=== 1. Балаға барлық манипуляциялар төсекте өткізіледі. 2. 2-7 күн бойы анасына сауылған сүтпен қасық немесе зонд арқылы тамақтандырылады, емшекке еппен біртіндеп салынады. 3. Баланың дем алуын оңайлату үшін бос жөргектейді, бас жағын көтеріңкі жатқызады. 4. Оттегінің жетіспеушілігімен күресу үшін палатаны жиі желдетіп, балаға мезгіл-мезгіл Бобров аппараты арқылы оттегі беріп тұру керек, мүмкіндік болса баланы кювезге жатқызуға болады. 5. Өкпе қабынуының алдын алу үшін баланы төсекте жиі аударып, кеудесіне 2 мезгіл қыша қағазын қою керек. 6. Баланың терісін стерильді өсімдік майымен немесе «А» витаминінің майлы ерітіндісіменн майлап тұру керек. 7. Баланы күтетін медицина қызметкері әр уақытта маска киюі керек. ==Дереккөздер== <references/> http://referatikz.ru/load/aza_sha_referattar/biologija/asfiksija/11-1-0-322 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119182011/http://referatikz.ru/load/aza_sha_referattar/biologija/asfiksija/11-1-0-322 |date=2016-11-19 }} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Танатология]] [[Санат:Тыныс мүшелері аурулары]] [[Санат:Жарақаттар]] [[Санат:Ургенттік жағдайлар]] [[Санат:Реантиматология]] [[Санат:Сот медицинасы]] [[Санат:Өлім жағдайлары]] qnrjuxjgvn8q1e4rjz4l052w7xfartr 0 45452 3636973 3636285 2026-07-30T12:25:49Z ~2026-42151-06 183996 3636973 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = {{lang-kk|Жанатай батыр}} | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = [[Сурет:Жанатай батыр кеснесі.jpg|thumb|right|300px|Жанатай батыр кесенесі.]] | ені = | сурет сипаттамасы = | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]] | марапаттары = | туыстық байланыстары = | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723-1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref><br> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 20-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]<nowiki/>мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]<nowiki/>ларға қарсы шайқасқан. == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы сәулеті]] hqdi8fny9ozkfuxbu8oednlhdkcw2t9 3636975 3636973 2026-07-30T12:29:12Z ~2026-42151-06 183996 3636975 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = {{lang-kk|Жанатай батыр}} | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = [[Сурет:Жанатай батыр кеснесі.jpg|thumb|right|300px|Жанатай батыр кесенесі.]] | ені = | сурет сипаттамасы = | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]<br>[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | марапаттары = | туыстық байланыстары = | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723-1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref><br> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 20-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]<nowiki/>мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]<nowiki/>ларға қарсы шайқасқан. == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы сәулеті]] 8xfmcwmt8wp6f1sc8gsggbkc9mmyu09 3636978 3636975 2026-07-30T12:33:48Z ~2026-42151-06 183996 3636978 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер | есімі = Жанатай батыр | түпнұсқадағы есімі = {{lang-kk|Жанатай батыр}} | туған кездегі есімі = | туған күні = 1723 | туған жері = [[Айыртау ауданы]] | қайтыс болған күні = 1819 | қайтыс болған жері = | суреті = [[Сурет:Жанатай батыр кеснесі.jpg|thumb|right|300px|Жанатай батыр кесенесі.]]<br>[[Сурет:Батыр]] | ені = | сурет сипаттамасы = | лақап аты = | бүркеншік аты = | қызмет еткен елі/мемлекеті = [[Қазақ хандығы]]<br>[[Орта жүз]] | қызмет жылдары = | әскери атағы = Батыр | әскер түрі = | қолбасшылық еткені = | бөлімшесі = | шайқастары = [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]<br>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]<br>[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | марапаттары = | туыстық байланыстары = | қызметтен босауы = | қолы = }} '''Жанатай батыр Ақанұлы''' (1723-1819) — қазақ жерін жоңғарлардан қорғаған XVIII ғасыр батырлардың бірі, [[Бөгенбай батыр]] Ақшаұлының (1680-1775) серігі. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref><br> [[Айыртау ауданы]]нда дүниеге келген. XVIII ғасырдың 20-жылдары жоңғарлармен болған шайқаста көзге түскен. Жанатай есімі халықтың ауыз әңгімелерінде, аңыздарында кездеседі. Ол туралы [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] «XVIII-ғасырдағы батырлар жайлы тарихи деректер» мақаласында айтқан. Есіл ауданының Жанатай (қазіргі Өрнек) ауданында жерленген.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>[[Вторжение в Средний жуз (1752—1753)|Орта жүзге басып кіру (1752–1753]]) және [[Қазақ-жоңғар соғысы (1752-1755)]] [[Абылай хан]]<nowiki/>мен [[Жоңғар хандығы|жонғар]]<nowiki/>ларға қарсы шайқасқан. == Кесенесі == Ескерткіш [[Саумалкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Саумалкөл]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,8 км, Саумалкөл ауылынан [[Арықбалық]] ауылынан өтетін жолдан батысқа қарай 360 м жерде орналасқан. Ескерткішті [[2023 жыл|2023]] жылы [[Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты]]ның Солтүстік Қазақстан кешенді археологиялық-этнографиялық экспедициясының барлау жасағы зерттеді.<br> Кесене жазықта орналасқан. Мұнда бұрын қазақ зираттары болған, қазір бұл жер жыртылып кеткен. Қазіргі ескерткіш [[2022 жыл|2022]] жылы салынған.<ref>Қазақстан Республикасының Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жинағы. Солтүстік Қазақстан облысы. 1-шығарылым. Айыртау ауданы. – Алматы, 2024. – 320 б. – Қазақша, орысша. ISBN 978-601-82117-7-5, ISBN 978-601-82117-8-2 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысы сәулеті]] 0p0k4ubgi1no37lft9lwnv45gtmlx9b 0 48991 3637035 3623864 2026-07-30T15:39:22Z Nurken 111493 3637035 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Мұхтар Омарханұлы Әуезов |Шынайы есімі = |Суреті = Ауэзов Мухтар Омарханович (конверт) (cropped).jpg |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 28.09.1897 |Туған жері = [[Шыңғыс болысы]], [[Семей уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] (қазіргі {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданы|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Абай облысы]], [[Қазақстан]]) |Қайтыс болған күні = 27.6.1961 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[КСРО]] |Азаматтығы = {{Байрақ|Ресей империясы}} → {{Байрақ|КСРО}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = [[прозаик]], [[ақын]], [[драматург]], [[жазушы]] және [[ғалым]] |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = социалистік реализм |Жанры = [[роман]] |Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |Дебюті = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Ленин ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}- {{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} {{!}}} |Сыйлықтары = {{{!}} {{!}}{{Лениндік сыйлық|1959}}{{!!}}{{Сталиндік сыйлық|1949}} {{!}}} |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхтар Омарханұлы Әуезов''' ([[28 қыркүйек]] [[1897 жыл|1897]], [[Шыңғыстау]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] – [[27 маусым]] [[1961 жыл|1961]], Кунцево орталық клиникалық ауруханасы, [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақ жазушысы, қоғам қайраткері, [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның тұңғыш академигі ([[1946 жыл|1946]]), [[Филология|филология ғылымдарының]] докторы мен [[профессор]]ы (1946), [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-нің]] еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Өмірбаяны== Мұхтар Әуезов 1897 жылғы 28 қыркүйекте, Семей өңірінде, қазіргі Абай облысының [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданындағы]] [[Бөрілі]] деген жерде дүниеге келген. Шыққан руы — [[Қожа]]. [[Сурет:Auezov_House_in_Borli.JPG|нобай|оңға|Бөрілідегі Мұхтар Әуез дүниеге келген және тұрған үй.]] Мұхтардың атасы Әуез ескіше сауаты бар, [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]], ортаазиялық түркі әдебиетімен таныс болған. Мұхтар бала кезінде атасының үйретуімен арабша хат таниды. Мұхтардың әкесі Омархан да, Әуез де Абай ауылымен іргелес отыратын, құдалы, дос-жар адамдар еді. 4 жасынан бастап әжесі Мұхтарға [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] өлеңдерін жаттатады. 1903 жылы алты жасар Мұхтар Абай ауылына барып, ақынмен кездеседі. 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады. 1910 жылы Семей қалалық бес кластық орыс қазына училищесіне оқуға түсіп, соңғы класында оқып жүргенде [[Дауыл (әңгіме)|«Дауыл»]] атты алғашқы шығармасын жазады. 1915 жылы училищені аяқтап, [[Семей]] [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|қалалық мұғалімдер семинариясына]] түседі. Семинарияда оқып жүріп [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның ''«Жолсыз жаза»'' дастанының негізінде ''«[[Еңлік — Кебек (пьеса)|Еңлік-Кебек]]»'' пьесасын жазып, оны 1917 жылғы маусымда Ойқұдық деген жерде сахнаға шығарады. [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 176.jpg|thumb|right|300px|Мұхтар Омарханұлы Әуезов құрметіне шығарылған марка]] [[Ресей]]дегі саяси революция Әуезов өміріне үлкен өзгерістер әкеледі. Ол Семейде ''«Алаш жастары»'' одағын құрып, түрлі үйірмелердің ашылуына ұйытқы болады. [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірігіп жазған ''«Қазақтың өзгеше мінездері»'' аталатын алғашқы мақаласы 1917 жылғы 10 наурызда ''«Алаш»'' газетінде басылды. 1918 жылғы 5–13 мамырда [[Омбы қаласы]]нда өткен Жалпы қазақ жастарының құрылтайына қатысып, ол орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. Әуезов жазушы [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірлесіп, Семейде [[Абай (журнал)|''«Абай»'' ғылыми-көпшілік журналын]] шығаруға қатысады. 1919 жылы [[семинария]]ны бітіріп, қоғамдық-саяси жұмысқа араласады. 1919 жылғы желтоқсанның төртінде Семейде [[Большевизм|большевиктер]] билігі орнап, Әуезов Семей губревкомының жанынан ашылған қазақ бөлімінің меңгерушісі және ''«Қазақ тілі»'' газетінің ресми шығарушысы болып тағайындалады. 1921 жылғы қарашада [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-і [[Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитеті|Орталық атқару комитетінің (ОАК)]] төралқа мүшелігіне сайланып, онда кадр мәселесімен айналысады. Сол жылы ''[[Қорғансыздың күні (әңгіме)|«Қорғансыздың күні»]]'' әңгімесі ''«[[Қызыл Қазақстан]]»'' журналының №3–4 сандарында жарияланды. 1922 жылғы күзде [[Ташкент]]тегі Орта Азия университетіне тыңдаушы болып оқуға түседі, әрі ''[[Шолпан (журнал)|«Шолпан»]]'' және ''«Сана»'' журналдарына жұмысқа орналасады. Осы басылымдарда ''[[Қыр суреттері|«Қыр суреттері»]], [[Қыр әңгімелері|«Қыр әңгімелері»]], «Үйлену», «Оқыған азамат», «Кім кінәлі», «Заман еркесі»'' («Сөніп-жану») әңгімелері жарияланады. 1923 жылғы маусымда [[Ленинград]] (''қазіргі [[Санкт-Петербург]]'') мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар факультетінің тіл-әдебиет бөліміне оқуға ауысады. 1924–1925 жылы Семейдегі мұғалімдер техникумына оқытушылыққа қалдырылды. Сонда жүріп ''«Таң»'' журналын шығарады. Онда ''«Кінәмшіл бойжеткен», «Қаралы сұлу», «Ескілік көлеңкесінде», «Жуандық»'' әңгімелері жарияланды. 1925 жылы Ленинградқа қайтып барып, оқуын жалғастырады. [[Сурет:Деятели_партии_«Алаш».jpg|нобай|оңға|alt="Алаш" партиясының бірталай қайраткерлері. Топтық сурет|"Алаштың" бірқатар қайраткері. Солдан оңға: Халел Ғаббасұлы, Міржақып Дулатұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуез (отырғандар);Жүсіпбек Аймауытұлы, Әлкей Марғұлан, Абдолла Байтасұлы (тұрғандар). Қызылорда, 1926 жыл.]] 1926 жылғы жаз айында Семейге арнайы ғылыми экспедиция ұйымдастырып, оның материалдары негізінде жазылған ''«[[Әдебиет тарихы]]<nowiki/>»'' монографиясы 1927 жылы кітап болып шығады. 1927 жылғы жазда [[Жетісу]] өңіріне сапармен келіп, [[Ілияс Жансүгіров]]пен бірге болашақ шығармаларына материал жинайды. [[Ленинград]]қа қайтып оралысымен, осы материалдар негізінде ''[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)|«Қараш-Қараш оқиғасы»]]'' повесін, ''«Қилы заман»'' романын, ''«[[Хан Кене]]»'' пьесасын жазады. 1928 жылы Орта Азия мемлекеттік университетінің аспирантурасына қабылданды, әрі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ ағарту институтында]] сабақ берді. [[Алаш қозғалысы]]ның көсемдерімен бірге 1930 жылғы 16 қыркүйекте тұтқындалып, 1932 жылғы сәуірде үш жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. Дегенмен, маусым айында түрмеден босатылып, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ педагогика институтының]] (''ҚазПИ-дің'') аға оқытушысы болып қызмет істейді. Осы жылдары ''[[театр]], [[драматургия]], мәдениет пен өнер, [[әдебиет]], фольклор тарихы, [[орыс әдебиеті]]нің'' классиктері туралы мақалалары үзбей жарияланып тұрады. Әуезов сценарийі бойынша ''«Райхан»'' көркем фильмі (1940) түсіріледі. 1936 жылы [[Мәскеу]]де өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысады. Осы жылдары ''[[«Абай» және «Абай жолы» романдарының жазылуы туралы (мақала)|«Абай»]]'' романын жазуға кірісіп, оны [[1941 жыл]]ы бітіреді. «Абай» романының жарық көруі (1942) Қазақстанның мәдени өміріндегі ерекше оқиға болды. 1943 жылы «Абай» романын талқылау үлкен науқанға айналады. 1946 жылы романның екінші кітабын жазып бітіріп, ол 1947 жылы жарық көреді. 1950 жылы роман-эпопеяның ''«[[Ақын аға]]»'' аталатын үшінші кітабы жарық көреді. 1943 жылғы қыркүйектен бастап Қазақтың мемлекеттік университетінің ([[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ-дің]]) қазақ әдебиеті кафедрасына профессор болып орналасып, өмірінің соңына дейін сонда дәріс оқыды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында ''«Сын сағатта»'' (1941), ''«Намыс гвардиясы»'' (жазушы [[Әлжаппар Әбішев]]пен бірігіп, 1942), ''«Қынаптан қылыш»'' (1945) пьесалары мен [[Абай операсы|''«Абай»'' операсының]] либреттосын (1944), ''«Абай әндері»'' фильмінің сценарийін (1945) жазады. 1946 жылы [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясы]] құрылғанда, оның толық мүшесі (''академик, №1 куәлік'') болып сайланады, филология ғылымдарының докторы, профессор атағы берілді. 1951–1954 жылдары Әуезов саяси-идеологиялық тұрғыдан тағы да қыспаққа алынып, 1953 жылғы сәуірде [[Мәскеу]]ге жасырын аттанып кетуге мәжбүр болады. [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нде профессор болып орналасып, ''«КСРО халықтары әдебиетінің тарихы»'' деген арнайы курс бойынша дәріс берді. 1954 жылы [[Алматы]]ға қайтып оралып, ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын түпкілікті аяқтады. 1956 жылы 9-14 қаңтарда [[Германия Демократиялық Республикасы]] (ГДР) жазушыларының [[Берлин]]де өткен IV конгрессіне кеңес жазушысы Константин Федин (делегация басшысы), түрік ақыны Назым Хикметпен (делегацияның қосымша мүшесі) бірге құрметті қонақ ретінде қатысты<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0bza2Ku6EdhtLWt1bK6bmvMUWbyP8rQyS88pKB8WuJchEVKeyyKaHTJJvHbWjEZrSl/?app=fbl</ref>. [[Үндістан]]ға 40 күндік сапармен (25 қаңтар – 2 наурыз 1955) барып қайтады. 1956 жылы 7-19 қарашада<ref>Мұхтар Әуезов. Энциклопедия. Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011, 623-ші бет </ref> [[КСРО]] мәдениет қайраткерлері өкілдерінің (делегация басшысы – КСРО мәдениет министрінің орынбасары – Сергей Кафтанов<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ynmVMnvGPCX1AB3YhitsCQjZaQG1PExAhZQkxS6jc2nd4sy35W9oATh3rKgjnhUAl/?app=fbl</ref>) қатарында [[Чехословакия]]да болды<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02f6XfSUGfgu6a9kMXX4GZLTRrMtzcrcx7JRNX6jbrWHtUB99bmLDPku55YRT9c6fYl/?app=fbl</ref>. ''Жазушының 60 жасқа толу мерейтойы Алматыда, Мәскеуде салтанатпен атап өтіледі''. 1957 жылы 8-16 тамызда Атом және сутек бомбасын сынауға қарсы халықаралық қозғалыстың [[Жапония]]да өткен 3-конференциясына қатысады (делегация басшысы — Иван Андреевич Каиров) <ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ef6p6DW51EwGNPFc7BoD5RjYwq8zycNMATt16WijLshZNK1iHFhaGZeA98CPKrGol/?app=fbl</ref><ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02YqCs8PzUU3vGiG8cVeEPT5tpnZGQgB2VpDTXLtf7MGVjLWz1kvSm9xKTbgF4PHivl/?app=fbl</ref>. 1958 жылы 7-13 қазанда [[Ташкент]]тегі Науаи театрында өткен [[Азия және Африка елдері жазушыларының конференциялары|Азия және Африка елдері жазушыларының 1-конференциясын]] ұйымдастырушылардың бірі болды және қазақ тілінде сөз сөйледі <ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02r3iL7PXtYwUvsPwdcnBR7Y9tQHpG5e6HaBhgDEPmZcGibWfT8HdoPdoV8cgsBK5Hl/?app=fbl</ref>. 1960 жылы 16 ақпан — 17 наурызда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа барып, 1961 жылы 24-28 наурызда Бейбітшілікті қорғаудың Кеңестік комитетінің бастамасымен [[Үндістан]]ға екінші рет сапар шегеді<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0LJ5utFsApGwSZxSV8MqbAAxWqCddTmAywgohztDBM4UMLzcUj8kvBtd8GbQYSgw8l/?app=fbl</ref> (делегация басшысы — Николай Семенович Тихонов). 1955–1957 жылы алты томдық таңдамалы шығармалары басылып шығады. Әуезов мұраcының аса қомақты бөлігі — ғылыми зерттеулері. Ол [[қазақ ауыз әдебиеті]]н жинақтап, жүйелеп, қазақ әдебиеті тарихы, Абайдың өмірі мен шығармашылығы, [[әдебиеттану]] мен [[фольклор]]дың теориялық-проблемалық мәселелері жөнінде іргелі еңбектер жазды. Қоғам және мемлекет қайраткері ретінде Әуезов жиырмадан астам шет елдерде болып, адамзат қоғамының дамуы, рухани ынтымақтастық үшін өз көзқарасын білдірді. Әлем халықтары оның ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын айрықша құбылыс ретінде таныды. 1961 жылғы 27 маусымда [[Мәскеу]] қаласындағы ауруханада қайтыс болды. [[Алматы]] қаласында жерленген. Сол жылы [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты|Әдебиет және өнер институтына]] оның есімі берілді, одан кейін жазушы тұрған үйде мұражай-үйі (1963) ашылып, ескерткіштер орнатылды. [[Сурет:Muhtar_Auez_murajai-uii.jpg|нобай|оңға|Мұражай–үйі|299x299 нүкте]] [[Сурет:ALA_teatr_Auezova_Metro_Tulpar.JPG|нобай|оңға|alt=Мұхтар Әуез театры|Мұхтар Әуез атындағы Қазақ Ұлттық Драма Театры. Алматы|220x220 нүкте]] [[Қазақ академиялық драма театры]], Алматы, Астана, Семей және басқа қалалар мен облыстардағы аудан, ауыл, көше, мектептер Әуезов есімімен аталады. Мұхтар Әуезовтің туғанына 100 жыл толуына орай 1997 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның шешімімен, дүниежүзілік деңгейде аталды. [[Сурет:KZ-1997-20tenge-Auezov.png|нобай|оңға|Мұхтар Әуез бедерленген Қазақстан тиыны (1997)|214x214 нүкте]] ==Отбасы== * Әйелдері — Райхан, Кәмила, [[Валентина Николаевна Кузьмина]], [[Фатима Ғабитова]] * Қыздары — [[Мұғамиля]], [[Ләйла Мұхтарқызы Әуезова|Ләйла]] * Балалары — Шоқан, Ернар, [[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]].<ref>[https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/20327/ Massaget.kz жастар порталы]</ref> Елдес, Елдар. === Шығармашылығы=== [[Сурет:M.O.Auez.50 tomqyq dhagarmalar jinagynyn kei tomdary.jpg|thumb|М.Әуездің 50 томдық толық шығармалар жинағының бірқатар томдары|207x207 нүкте]] ===«Абай жолы» роман-эпопеясы=== [[Сурет:Қазақ_әдебиеті_жауһарларының_бірі-Абай_жолы.-.jpg|нобай|оңға|269x269 нүкте]] «Абай жолы» (тетралогия) — Мұхтар Әуезовтың Абай Құнанбайұлына арналған роман-эпопеясы. «Абай жолы» — қазақтың көркем прозасын классикалық деңгейге көтеріп, әлем әдебиетіне көркемдік қуат әкелген туынды. Әуезов өзінің роман-эпопеясында қазақ халқын, оның ұлттық дәстүрін барлық қырынан энциклопедиялық деңгейде жан-жақты ашып көрсетті. Әуезовтың «Абай жолы роман-эпопеясы әлемдік деңгейде: «XX ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі» ([[Луи Арагон]]) деген жоғары баға алды. Әуезов алғашқыда екі кітаптан тұратын «''Абай''» (1942, 1947), онан кейін мұның жалғасы болып табылатын «''Абай жолы''» (бұл да екі кітаптан тұратын; 1952, 1956) романын жазды. Осы төрт томнан тұратын «''Абай жолында''» қазақ қоғамының алуан түрлі топтары кең қамтылып, сан қырлы тұтас галерея жасалды. Онда қазақ халқының этнографиялық, діни, жалпы мәдени-танымдық дәстүрлері: ''жаз жайлауға көшу, құдалыққа бару мен той жасау, кісі өлімі мен аза тұту, ас беру, жұт, болыс сайлауы, дауға билік айту, аң аулау мен табиғат көріністері'' бар. Алғашқы екі кітаптан тұратын ''«Абай»'' романы үшін жазушыға КСРО мемлекеттік сыйлығы (1949) беріліп, төрт томдық «Абай жолы» роман-эпопеясы жарық көргеннен кейін ол [[Лениндік сыйлық]]тың лауреаты (1959) атанды. Эпопея дүние жүзі халықтарының бір жүз он алты тіліне аударылған. Ол екі жүз томдық «[[Әлем әдебиеті кітапханасы]]» топтамасында екі том болып басылды. ====Драмалық шығармалары==== Әуезов қаламынан 30-дан аса драмалық шығарма туды. Жеке пьесалардың варианттарын қоссақ, 50-ден асады. Әуезов драматургиясында жанрлық формалардың бәрін қамтыған. Онда [[трагедия]] да, [[комедия]] да, [[драма]] да бар. Әуезов кейбір шығармаларын бірігіп жазған. Олар: Л. Соболев («Абай»), С. Мұқанов («Ақан - Зайра»), Ғ. Мүсірепов («Қынаптан қылыш»), Ә. Тәжібаев («Ақ қайың»), Ә. Әбішев («Намыс гвардиясы»), «Октябрь үшін» (1933) пьесасының материалдары — [[Жетісу]] қазақтарының революцияға келуі. Кейіпкерлері — Д. Фурманов, Ж. Бәрібаев. Кітаптың мұқабасында «Мұны жазуға Қ.Байсейітов, Бековтар қатысты» деген сөздер бар. Әуезовті әдебиетке «Еңлік-Кебек» алып келді. Шығарма өзегі — эпостық материал. Әлемдік әдебиеттегі мұндай тәжірибе енімді дәстүрлердің бірі. Әуезовтің «Еңлік-Кебек» атты туындысы 1922 жылы Орынборда басылды. Кейіпкерлері сахна тілімен сөйледі. Автор өзінен бұрынғы мотивтерден алыс кетпеген. Билер сахнасы — көркемдік тамаша табыс. Кемшілік, олқылықтарды ескеріп, Әуезов пьесаны 1943 жылы қайта жазды. Бірнеше көрініс қысқарды. Аса терең, мәнді шығарманың бірі — «Түнгі сарын». Бұл — қазақ драматургиясында реализмнің орныққанын көрсеткен туынды. Мұнда көркемдік шешім ақындық идеалмен тығыз байланысты. Таптық тартыс шығармада жай схема түрінде емес, адам тағдырлары арқылы бейнеленеді. «Түнгі сарын» — қазақ драматургиясында жағымды кейіпкерлер проблемасын шешкен туынды. «Октябрь үшін», «Тартыс» пьесаларында Әуезов реалистік драма жасаудың түрлі-түрлі құралдарын пайдаланған. 1934 жылы сахнаға шыққан «Хан Кене» трагедиясы Әуезовтің азаттық идеясын терең бейнелеген, аса көркем тарихи пьесасы. Мұнда Хан Кененің, Наурызбай батырдың, қазақ, [[Қырғыздар|қырғыз]] билерінің реалистік бейнелері суреттеліп, тарихи шындық пен көркем шындық табиғи бірлік тапқан. «Қарагөз» 1926 жылы бірінші сыйлық алды. 1930 жылдардағы белгілі әдебиет сыншысы Ғ. Тоғжанов трагедияда ескі көшпелі өмірді мадақтау бар дейді. Ж. Орманбаевтың да бір мақаласында осындай пікірі айтылғанды. Әуезов бұл пьесаға кейін қайта оралып, жаңа нұсқа жасады. 1930 жылдары Әуезов реализмді меңгеруде көп еңбек етті. Әсіресе, драматургияда көптеген ізденістерге барды. 1918 жылы Әуезов тұңғыш рет Абай жайлы мақала жазып, Абай заманы туралы білген, естігендерін қағазға түсірген. Л. Соболевпен бірлесіп жазған «Абай» пьесасы кейінгі [[эпопея]] тақырыбының барлауы еді. Онда Абай өмірінің соңғы кезеңдері қамтылған. 1930 жылдардың аяғында Әуезов білімі жөнінен, рухани толысуы жағынан шыңға көтерілді. Ол Абай тақырыбына осындай шақта келеді. Автор Абайға лайық сөз өрнектерін тапқан. Бұл трагедия қоғамдық мәні бар күрделі жағдайларды көрсетеді. Шығармада тартыс, әрекет бірлігі мықты. Пьесада қақтығыс көп. Осы пьесаның негізінде кейін опера либреттосы, киносценарий жазылды. Трагедияны тұңғыш сахнаға қойған — Асқар Тоқпанов. Абай рөлін Қ.Қуанышбаев ойнады. Драма формасын Әуезов көп байытты. Әуезов фантастикалық пьеса да жазған. Ол — «Дос — Бедел дос». Пьесада «бір адам әр түрлі формацияда өмір сүрсе қандай болар еді» деген сұрауға жауап іздейді. Әуезов драматургиясында қазақ халқы өмірінің сан алуан қырлары үлкен шеберлікпен көрсетілген. Өмірдің терең қабаттарын қопарып, типтік жағдайлардағы характерлерді дәл тауып, олардың өзара қақтығысынан туған үлкен тартыстарды көрсету — Әуезов пьесаларының басты ерекшеліктерінің бірі. Шығармаларға құбылыстың сырт көрінісі, яки адамдар арасындағы ұсақ интригалар емес, әлеуметтік конфликтілер негізгі арна болады. Әуезов — қазақ драматургиясының жаңашылы. Ол дүниежүзілік драматургияның асыл үлгілерін оқып, аудару арқылы шеберлік мектебінен өтті. Мұның үстіне Әуезов пьесаның еуропалық үлгісіне соны ұлттық бояу, нақыш қосты. Қазақтың ежелгі әдебиетіндегі драматургияға жақын үлгілерді (айтыс, беташар, жар-жар, шешендік дауы) жаңашылдықпен пайдалана білді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Шығармалары == [[Сурет:Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж. (1).jpg|нобай|293x293 нүкте|Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж.]] ==== Проза ==== * Абай жолы (Роман–эпопея) * Өскен өркен (Аяқталмаған роман) * Қараш-қараш оқиғасы (Повесть) * Қилы заман (Повесть) * Барымта (Әңгіме) * Бүркітші (Әңгіме) * Ескілік көлеңкесінде (Әңгіме) * Жетім (Әңгіме) * Жуандық (Әңгіме) * Қаралы сұлу (Әңгіме) * Қорғансыздың күні (Әңгіме) * Қыр әңгімелері (Әңгіме) * Қысқы түн (Әңгіме) * Көксерек (Әңгіме) * Кім кінәлі (Әңгіме) * Кінәмшіл бойжеткен (Әңгіме) * Оқыған азамат (Әңгіме) * Сөніп жану (Әңгіме) * Түнгі ауыл (Әңгіме) * Үйлену (Әңгіме) * Асыл нәсілдер (Әңгіме) * Татьянаның қырдағы әні (Әңгіме) * Хасеннің құбылыстары (Әңгіме) ====Кино==== * Райхан (фильм) – 1940 * Абай әндері (фильм) – 1945 * Шыңдағы шынар (фильм) – 1966 * Қараш-Қараш (фильм) – 1969 * Көксерек (фильм) – 1973 * Қаралы сұлу (фильм) – 1982 * Абай (фильм) – 1995 * Трагедия триумфатора (фильм) – 2009 ====Театр==== * Абай (Трагедия) * Айман (Либретто) * Айман-Шолпан (Трагедия) * Ақан-Зайра (Пьеса) * Бәйбіше, тоқал (Драма) * Еңлік Кебек (Трагедия) * Дос-Бедел Дос (Пьеса) * Қара қыпшақ Қобланды (Пьеса) * Қарагөз (Трагедия) * Намыс гвардиясы (Пьеса) * Октябрь үшін (Пьеса) * Тартыс (Пьеса) * Түнгі сарын (Пьеса) * Тас түлек (Пьеса) ==== Аудармалары ==== * Асауға тұсау (У. Шекспирден) * Отелло (У. Шекспирден) * Дворян ұясы (И. Тургеневтен) * Ревизор (Н. Гогольден) * Любовь Яровая (К. Треневтен) * Будда (Л. Толстойдан) * Той тарқар (Л. Толстойдан) * Ақ қасқа (Д. Лондоннан) * Қорқыныш (А. Афиногеновтан) * Ақсүйектер (Н. Погодиннен) * Чусовойдағы бурлактар (Д. Мамин-Сибиряктан) * Жердің жаратылысы туралы әңгімелер (Ю. Вагнер) * Құрылыс материалдары (В. Эвальд) * Степь (Ілияс Жансүгіровтен; Зоя Кедринамен бірлесе аударған) == Шығармалар жинағы == <gallery> Сурет:Page002.tif|нобай|оңға Сурет:Page003.tif|нобай|оңға| Он екі томдық шығармалар жинағының он бірінші томының титулды беттері Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_3_tomy.jpg|нобай|оңға|12 томдығынан. 9, 10, 12 томдар. Алматы, Жазушы, 1969. Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_12_tomynyn_muqabasy_(ar_tomda_osyndai_supermuqaba).jpg|нобай|оңға|12–ші томының мұқабасы. Алматы, Жазушы, 1969. Сурет:Pyatitomnoe_sobranie_sochinenii_Muhtara_Aueza.jpg|нобай|оңға|Орысша 5 томдық шығармалар жинағы. Мәскеу, "Көркем әдебиет" баспасы, 1973–1975. Сурет:Мұхтар_Әуездін_20_томдық_шығармаларының_кей_томдарынан.jpg|нобай|оңға|20 томдық шығармалар жинағы (кейбірлері ғана). Алматы, "Жазушы" баспасы, 1979–1985. </gallery> * Алты томдық таңдамалы шығармалары. Алматы, 1955–1957. * Он екі томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы баспасы, 1967–1969. * Собрание сочинений в 5 томах. Москва, Художественная литература, 1973–1975. * Жиырма томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы, 1979–1985. * Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Алматы, Ғылым, Жібек жолы баспалары, 1997–2011. * Қазіргі таңда М. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтында Мұхтар Әуезовтің 55 томдық академиялық толық шығармалар жинағы жарық көру үстінде. ==Мұхтар Әуезов атында== {{col-begin}} {{col-1-of-3}} ;Елді мекендер мен көшелер * Әуезов көшесі (Астана) * [[Әуезов көшесі (Алматы)]] * Әуезов көшесі (Шымкент) * Әуезов көшесі (Қарағанды) * Әуезов ауданы (Алматы) * М.Әуезов көшесі (Кентау) {{col-2-of-3}} ;Ғылым және мәдениет нысандары * Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер иституты (Алматы) * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] (Алматы) * М.Әуезов атындағы Мемлекеттік университет (Шымкент) {{col-3-of-3}} ;Ескерткіштер {{col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Mukhtar Auezov|Мұхтар Әуезов}} * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/709 Мұхтар Әуезов] «[[Әдебиет порталы]]» сайтында * [https://sputniknews.kz/spravka/20191208/12234439/Muhtar-Auezov-omirbaian.html Жазушы туралы қызықты деректер] * [http://auezov.kz/page.php Мир Мухтара Ауэзова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103003546/http://auezov.kz/page.php |date=2016-11-03 }} {{Мұхтар Әуезов шығармалары}} {{DEFAULTSORT:Әуезов, Мұхтар Омарханұлы}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Абайтанушылар]] [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]] [[Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]] 2lvoxy92st6qi92ppkr5en19rru3ovj 0 50993 3637011 3606126 2026-07-30T14:41:45Z Casserium 68287 /* Отбасы */ 3637011 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры |Басқара бастады = 2023 жылдың 4 желтоқсанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту2_= | тақырыпша1 = Директорлар кеңесінің төрағасы | мәтін1 = [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]]<br>[[Арман Ғалиасқарұлы Дунаев|Арман Дунаев]] |Титулы_2= [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы |Басқара бастады_2= 2022 жылдың қазанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту_= Nov-logo-eng.png |Ту2_= |Президент_2= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_3= «[[Қазақстан темір жолы]]» президенті |Басқара бастады_3= 28 мамыр 2007 |Басқаруын аяқтады_3= наурыз 2008 |Ту_3= Kazakhstan Temir Zholy.svg |Ту2_= |Президент_3= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_3= [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_3=Ерлан Дүмшебайұлы Атамқұлов |Ізбасары_3= [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Титулы_4 = Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры |Басқара бастады_4= маусым 2005 |Басқаруын аяқтады_4= қаңтар 2006 |Ту_4= Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_= |Президент_4= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_4= [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_5= 8-ші [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] |Басқара бастады_5= 14 маусым 2003 |Басқаруын аяқтады_5 = 14 желтоқсан 2004 |Ту_5= Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg |Ту2_5= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_5=[[Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева|Шәмшә Беркімбаева]] |Ізбасары_5=[[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] |Титулы_6= [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы |Басқара бастады_6 = 30 қаңтар 2002 |Басқаруын аяқтады_6 = 14 маусым 2003 |Ту_= |Ту2_6= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_6= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_6= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_6=[[Мүсірәлі Смайылұлы Өтебаев|Мүсірәлі Өтебаев]] |Ізбасары_6=[[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] |Титулы_7= [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономика министрі]] |Басқара бастады_7 = 13 қазан 1999 |Басқаруын аяқтады_7= 30 қаңтар 2002 |Ту_7= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ту2_7= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_7= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_7= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары_7=[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |Ізбасары_7=[[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]] |Титулы_8= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Статистика агенттігінің]] төрағасы |Басқара бастады_8 = 25 қаңтар 1997 |Басқаруын аяқтады_8= 13 қазан 1999 |Ту_= |Ту2_8= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_8= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_8= [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] |Ізашары_8= Владимир Иванұлы Горячковский |Ізбасары_8= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] |Білімі= [[Қазақ ұлттық университеті]] |Туған күні= 24 шілде 1957 (66 жас) |Туған жері= [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Ғылыми дәрежесі=[[Ғылым кандидаты|Экономика ғылымдарының кандидаты]] |Мамандығы=[[Математик]] |Жұбайы=Гүлнар Қасанқызы Исмурзина |Балалары= '''қызы'''<br>Динара (1980)<br>'''ұлы'''<br>Дайыр (1986) |Партиясы=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] (2011—)<ref>[https://www.azattyq.org/a/24385745.html Жақсыбек Құлекеев және бірнеше бизнесмен «Ақ жол» партиясына мүше болды]</ref> }} '''Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев''' ([[24 шілде]] [[1957 жыл|1957]], [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, [[Талас ауданы]]) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі, [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының, [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] және [[Казазот|ҚазАзоттың]] тәуелсіз директоры. == Ерте жылдары және мансабы == Жақсыбек Құлекеев 1954 жылы 24 шілдеде [[Жамбыл облысы]] [[Талас ауданы]]ның Бостандық кеңшарында туған. [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] бітірген (1979), математик. [[Экономика]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қайталап өндіріп отырудың екі секторлы моделін жетілдіру және оны макроэкономикалық динамиканы болжамдауда пайдалану» (ҚазКСР мысалында). [[Профессор]].<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 1979 жылдан 1992 жылға дейін [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтында]] оқытушы, аға оқытушы, кафедра доценті, 1992 жылдан 1995 жылға дейін Қазақ мемлекеттік басқару академиясында кафедра меңгерушісі болды. 1995 жылы мемлекеттік қызметке шақырту алып, төрт жыл бойы статистика саласында басшылық қызметтер атқарды: 1995—1997 жылдары ҚР Статистика және талдау жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының бірінші орынбасары, ҚР Ұлттық статистика агенттігі төрағасының бірінші орынбасары, 1997—1999 жылдары ҚР Экономика және сауда министрлігі Ұлттық статистика агенттігінің директоры, ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Статистика және талдау комитетінің төрағасы болды. 1999—2000 жылдары ҚР Экономика министрі, 2000—2002 жылдары ҚР Экономика және сауда министрі, 2002—2003 жылдары [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы, 2003—2004 жылдары ҚР Білім және ғылым министрі болды. 2005—2006 жылдары ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын басқарды. 2006—2007 жылдары [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз»]] ҰК» АҚ бірінші вице-президенті, 2007—2008 жылдары [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы»]] ҰК» АҚ президенті лауазымдарын атқарды. 2008 жылы қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланғаны үшін үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарылған. 2009 жылы мерзімінен бұрын шартты түрде босатылған. 2010—2014 жылдары Қазақ мұнай және газ институтының корпоративтік даму жөніндегі басқарушы директоры, бас директорының кеңесшісі болды.<ref>[https://enu.kz/kz/page/university%2Fcorporate-governance%2Fboard-of-directors%2Fzhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251002175631/https://enu.kz/kz/page/university/corporate-governance/board-of-directors/zhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev |date=2025-10-02 }}</ref> 2021 жылдан бастап — «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі. == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің мүшесі (09.2007-11.2008) * «Каскор-Транссервис» акционерлік қоғамының директорлар кеңесінің мүшесі (2014-2024) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әлеуметтік экономикалық реформалар мониторингін талдау орталығының мүшесі (04.02.2020 ж. бастап 2024 жылға дейін) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық Құрылтайдың мүшесі (14.06.2022 ж. бастап) * Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының тәуелсіз директоры (08.2022 ж. бастап) * [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы (10.2022 ж. бастап) * [[Казазот|«ҚазАзот»]] акционерлік қоғамының тәуелсіз директоры (06.2023 ж. бастап) * Заңсыз иемденілген активтерді мемлекетке қайтару мәселелері жөніндегі комиссияның мүшесі (10.2023 ж. бастап) * [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры (12.2023 ж. бастап)<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-04/mtzh-kulekeev/ ҚТЖ-ның экс-басшысы Жақсыбек Құлекеев Halyk bank-тің тәуелсіз директоры болды]</ref> * Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз агенттігінің (IQAA) бақылау кеңесінің төрағасы<ref>[https://www.iqaa.org/o-nas/struktura/nablyudatel-nyj-sovet НАБЛЮДАТЕЛЬНЫЙ СОВЕТ IQAA]</ref> == Қылмыстық іс == Жақсыбек Құлекеев 2008 жылы 1 сәуірде «Қазақстан темір жолының» басшысы болған уақытында 100 мың доллар пара алды, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланды, мемлекетке ірі мөлшерде материалдық зиян келтірді деп айыпталып, қамауға алынды. 2008 жылы 13 қарашада Астананың №2 Сарыарқа аудандық сотында Құлекеев пара алу айыбы бойынша толық ақталып шығып, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін 5 жылға дейін басшылық қызметте болудан шеттетіліп, 3 жылға бас бостандығынан айырылды.<ref>[https://nomad.su/?a=13-200811140123 Самый громкий процесс года завершен]</ref> 2009 жылы 20 қазанда Алматының №2 Жетісу аудандық сотының шешімімен Құлекеев мерзімінен бұрын шартты түрде босап шықты.<ref>[https://nomad.su/?a=10-200910210323 "Я для госслужбы, скорее всего, потерянный человек"]</ref> 2021 жылы Астана қаласының соты оны толық ақтаған.<ref>[https://orda.kz/ja-nikogda-ne-vladel-akcijami-jeks-prezident-ktzh-kulekeev-otvetil-na-material-ordakz-399349/ «Я никогда не владел акциями»: — экс-президент КТЖ Кулекеев ответил на материал Orda.kz]</ref> == Отбасы == Жұбайы Гүлнар Исмурзина (1957 ж. туған) — «Тұран-Астана» университетінің құрылтайшыларының бірі, бірнеше баспаның иесі.<ref>[https://t.me/s/fund_anticorr?q=%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 Фонд-бюро расследования коррупции]</ref> Қызы Динара Құлекеева (1980 ж. туған), ұлы Дайыр Құлекеев (1986 ж. туған) — [[ҚазТрансОйл]]ға қарасты «МұнайТас» ЖШС бас директоры. Күйеу баласы Дархан Дәуітов (1981 ж. туған) — 2022 жылдан [[Азық-түлік келісімшарт корпорациясы]]ның басқарма төрағасының бірінші орынбасары.<ref>[https://fcc.kz/ru/rukovodstvo/dautov-darhan-altaevich/ Даутов Дархан Алтаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250615152601/https://fcc.kz/ru/rukovodstvo/dautov-darhan-altaevich/ |date=2025-06-15 }}</ref> Келіні Дина Жүкенованың анасы Айгүл Жәкішева — [[Қазатомөнеркәсіп]]тің бұрынғы басшысы Мұхтар Жәкішевтің немере қарындасы.<ref>[https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf Сведения об аффилированных лицах АО «КазТрансОйл»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602053205/https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf |date=2025-06-02 }}</ref> Жақсыбек Құлекеевтің немере ағасы [[Батырбек Әбдірасілұлы Құлекеев|Батырбек Құлекеев]] (1953 ж. туған) — Тараз қалалық мәслихатының бұрынғы хатшысы, 2025 жылдан Қазақстан тоғызқұмалақ федерациясының вице-президенті.<ref>[https://www.inform.kz/ru/naznachen-prezident-federatsii-togizkumalak-rk-f6c273 Назначен президент Федерации тогызкумалак Казахстана]</ref> Ұлдары: Ғалым Құлекеев (1979 ж. туған) — 2026 жылдан Қарағанды облыстық сотының төрағасы, Досбол Құлекеев (1981 ж. туған) — 2023 жылдан Қарағандының Ә. Бөкейхан ауданының әкімі.<ref>[https://www.zakon.kz/pravo/6443637-tokaev-naznachil-i-uvolil-predsedateley-sudov-i-sudey.html Токаев назначил и уволил председателей судов и судей]</ref><ref>[https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=31758120 Кулекеев Досбол Батырбекович (персональная справка)]</ref> Бауыры Болат Құлекеев — ардагер полиция полковнигі, бұрынғы Тараз қалалық ішкі істер басқармасының бастығы.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30445898 В Таразе назначен начальник городского управления внутренних дел]</ref> == Еңбектері == Құлекеев «Микроэкономика жөніндегі практикалық сабақтар» (1994 ж. кітап авторларының бірі), «Инвестициялық институттар және жекешелендіру процестері» (1995), «Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік құнды қағаздар» (1996), «Жобалық анализге кіріспе» (1996), «Микроэкономика» (1997), «Нарыққа өту жағдайындағы жер қатынастары» (1999) кітаптарының авторы.<ref>Қазақ энциклопедиясы.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] cln8nw9nb2oms79bist98e4cxj2sfnv 3637012 3637011 2026-07-30T14:46:17Z Casserium 68287 /* Отбасы */ 3637012 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры |Басқара бастады = 2023 жылдың 4 желтоқсанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту2_= | тақырыпша1 = Директорлар кеңесінің төрағасы | мәтін1 = [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]]<br>[[Арман Ғалиасқарұлы Дунаев|Арман Дунаев]] |Титулы_2= [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы |Басқара бастады_2= 2022 жылдың қазанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту_= Nov-logo-eng.png |Ту2_= |Президент_2= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_3= «[[Қазақстан темір жолы]]» президенті |Басқара бастады_3= 28 мамыр 2007 |Басқаруын аяқтады_3= наурыз 2008 |Ту_3= Kazakhstan Temir Zholy.svg |Ту2_= |Президент_3= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_3= [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_3=Ерлан Дүмшебайұлы Атамқұлов |Ізбасары_3= [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Титулы_4 = Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры |Басқара бастады_4= маусым 2005 |Басқаруын аяқтады_4= қаңтар 2006 |Ту_4= Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_= |Президент_4= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_4= [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_5= 8-ші [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] |Басқара бастады_5= 14 маусым 2003 |Басқаруын аяқтады_5 = 14 желтоқсан 2004 |Ту_5= Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg |Ту2_5= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_5=[[Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева|Шәмшә Беркімбаева]] |Ізбасары_5=[[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] |Титулы_6= [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы |Басқара бастады_6 = 30 қаңтар 2002 |Басқаруын аяқтады_6 = 14 маусым 2003 |Ту_= |Ту2_6= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_6= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_6= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_6=[[Мүсірәлі Смайылұлы Өтебаев|Мүсірәлі Өтебаев]] |Ізбасары_6=[[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] |Титулы_7= [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономика министрі]] |Басқара бастады_7 = 13 қазан 1999 |Басқаруын аяқтады_7= 30 қаңтар 2002 |Ту_7= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ту2_7= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_7= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_7= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары_7=[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |Ізбасары_7=[[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]] |Титулы_8= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Статистика агенттігінің]] төрағасы |Басқара бастады_8 = 25 қаңтар 1997 |Басқаруын аяқтады_8= 13 қазан 1999 |Ту_= |Ту2_8= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_8= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_8= [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] |Ізашары_8= Владимир Иванұлы Горячковский |Ізбасары_8= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] |Білімі= [[Қазақ ұлттық университеті]] |Туған күні= 24 шілде 1957 (66 жас) |Туған жері= [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Ғылыми дәрежесі=[[Ғылым кандидаты|Экономика ғылымдарының кандидаты]] |Мамандығы=[[Математик]] |Жұбайы=Гүлнар Қасанқызы Исмурзина |Балалары= '''қызы'''<br>Динара (1980)<br>'''ұлы'''<br>Дайыр (1986) |Партиясы=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] (2011—)<ref>[https://www.azattyq.org/a/24385745.html Жақсыбек Құлекеев және бірнеше бизнесмен «Ақ жол» партиясына мүше болды]</ref> }} '''Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев''' ([[24 шілде]] [[1957 жыл|1957]], [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, [[Талас ауданы]]) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі, [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының, [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] және [[Казазот|ҚазАзоттың]] тәуелсіз директоры. == Ерте жылдары және мансабы == Жақсыбек Құлекеев 1954 жылы 24 шілдеде [[Жамбыл облысы]] [[Талас ауданы]]ның Бостандық кеңшарында туған. [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] бітірген (1979), математик. [[Экономика]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қайталап өндіріп отырудың екі секторлы моделін жетілдіру және оны макроэкономикалық динамиканы болжамдауда пайдалану» (ҚазКСР мысалында). [[Профессор]].<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 1979 жылдан 1992 жылға дейін [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтында]] оқытушы, аға оқытушы, кафедра доценті, 1992 жылдан 1995 жылға дейін Қазақ мемлекеттік басқару академиясында кафедра меңгерушісі болды. 1995 жылы мемлекеттік қызметке шақырту алып, төрт жыл бойы статистика саласында басшылық қызметтер атқарды: 1995—1997 жылдары ҚР Статистика және талдау жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының бірінші орынбасары, ҚР Ұлттық статистика агенттігі төрағасының бірінші орынбасары, 1997—1999 жылдары ҚР Экономика және сауда министрлігі Ұлттық статистика агенттігінің директоры, ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Статистика және талдау комитетінің төрағасы болды. 1999—2000 жылдары ҚР Экономика министрі, 2000—2002 жылдары ҚР Экономика және сауда министрі, 2002—2003 жылдары [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы, 2003—2004 жылдары ҚР Білім және ғылым министрі болды. 2005—2006 жылдары ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын басқарды. 2006—2007 жылдары [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз»]] ҰК» АҚ бірінші вице-президенті, 2007—2008 жылдары [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы»]] ҰК» АҚ президенті лауазымдарын атқарды. 2008 жылы қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланғаны үшін үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарылған. 2009 жылы мерзімінен бұрын шартты түрде босатылған. 2010—2014 жылдары Қазақ мұнай және газ институтының корпоративтік даму жөніндегі басқарушы директоры, бас директорының кеңесшісі болды.<ref>[https://enu.kz/kz/page/university%2Fcorporate-governance%2Fboard-of-directors%2Fzhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251002175631/https://enu.kz/kz/page/university/corporate-governance/board-of-directors/zhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev |date=2025-10-02 }}</ref> 2021 жылдан бастап — «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі. == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің мүшесі (09.2007-11.2008) * «Каскор-Транссервис» акционерлік қоғамының директорлар кеңесінің мүшесі (2014-2024) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әлеуметтік экономикалық реформалар мониторингін талдау орталығының мүшесі (04.02.2020 ж. бастап 2024 жылға дейін) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық Құрылтайдың мүшесі (14.06.2022 ж. бастап) * Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының тәуелсіз директоры (08.2022 ж. бастап) * [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы (10.2022 ж. бастап) * [[Казазот|«ҚазАзот»]] акционерлік қоғамының тәуелсіз директоры (06.2023 ж. бастап) * Заңсыз иемденілген активтерді мемлекетке қайтару мәселелері жөніндегі комиссияның мүшесі (10.2023 ж. бастап) * [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры (12.2023 ж. бастап)<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-04/mtzh-kulekeev/ ҚТЖ-ның экс-басшысы Жақсыбек Құлекеев Halyk bank-тің тәуелсіз директоры болды]</ref> * Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз агенттігінің (IQAA) бақылау кеңесінің төрағасы<ref>[https://www.iqaa.org/o-nas/struktura/nablyudatel-nyj-sovet НАБЛЮДАТЕЛЬНЫЙ СОВЕТ IQAA]</ref> == Қылмыстық іс == Жақсыбек Құлекеев 2008 жылы 1 сәуірде «Қазақстан темір жолының» басшысы болған уақытында 100 мың доллар пара алды, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланды, мемлекетке ірі мөлшерде материалдық зиян келтірді деп айыпталып, қамауға алынды. 2008 жылы 13 қарашада Астананың №2 Сарыарқа аудандық сотында Құлекеев пара алу айыбы бойынша толық ақталып шығып, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін 5 жылға дейін басшылық қызметте болудан шеттетіліп, 3 жылға бас бостандығынан айырылды.<ref>[https://nomad.su/?a=13-200811140123 Самый громкий процесс года завершен]</ref> 2009 жылы 20 қазанда Алматының №2 Жетісу аудандық сотының шешімімен Құлекеев мерзімінен бұрын шартты түрде босап шықты.<ref>[https://nomad.su/?a=10-200910210323 "Я для госслужбы, скорее всего, потерянный человек"]</ref> 2021 жылы Астана қаласының соты оны толық ақтаған.<ref>[https://orda.kz/ja-nikogda-ne-vladel-akcijami-jeks-prezident-ktzh-kulekeev-otvetil-na-material-ordakz-399349/ «Я никогда не владел акциями»: — экс-президент КТЖ Кулекеев ответил на материал Orda.kz]</ref> == Отбасы == Жұбайы Гүлнар Исмурзина (1957 ж. туған) — «Тұран-Астана» университетінің құрылтайшыларының бірі, бірнеше баспаның иесі.<ref>[https://t.me/s/fund_anticorr?q=%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 Фонд-бюро расследования коррупции]</ref> Қызы Динара Құлекеева (1980 ж. туған), ұлы Дайыр Құлекеев (1986 ж. туған) — [[ҚазТрансОйл]]ға қарасты «МұнайТас» ЖШС бас директоры. Күйеу баласы Дархан Дәуітов (1981 ж. туған) — 2025 жылдан «Жасыл даму» АҚ басқарма төрағасының орынбасары.<ref>[https://recycle.kz/ru/pravlenie/dautov-darhan-altaevich Даутов Дархан Алтаевич] </ref> Келіні Дина Жүкенованың анасы Айгүл Жәкішева — [[Қазатомөнеркәсіп]]тің бұрынғы басшысы Мұхтар Жәкішевтің немере қарындасы.<ref>[https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf Сведения об аффилированных лицах АО «КазТрансОйл»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602053205/https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf |date=2025-06-02 }}</ref> Жақсыбек Құлекеевтің немере ағасы [[Батырбек Әбдірасілұлы Құлекеев|Батырбек Құлекеев]] (1953 ж. туған) — Тараз қалалық мәслихатының бұрынғы хатшысы, 2025 жылдан Қазақстан тоғызқұмалақ федерациясының вице-президенті.<ref>[https://www.inform.kz/ru/naznachen-prezident-federatsii-togizkumalak-rk-f6c273 Назначен президент Федерации тогызкумалак Казахстана]</ref> Ұлдары: Ғалым Құлекеев (1979 ж. туған) — 2026 жылдан Қарағанды облыстық сотының төрағасы, Досбол Құлекеев (1981 ж. туған) — 2023 жылдан Қарағандының Ә. Бөкейхан ауданының әкімі.<ref>[https://www.zakon.kz/pravo/6443637-tokaev-naznachil-i-uvolil-predsedateley-sudov-i-sudey.html Токаев назначил и уволил председателей судов и судей]</ref><ref>[https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=31758120 Кулекеев Досбол Батырбекович (персональная справка)]</ref> Бауыры Болат Құлекеев — ардагер полиция полковнигі, бұрынғы Тараз қалалық ішкі істер басқармасының бастығы.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30445898 В Таразе назначен начальник городского управления внутренних дел]</ref> == Еңбектері == Құлекеев «Микроэкономика жөніндегі практикалық сабақтар» (1994 ж. кітап авторларының бірі), «Инвестициялық институттар және жекешелендіру процестері» (1995), «Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік құнды қағаздар» (1996), «Жобалық анализге кіріспе» (1996), «Микроэкономика» (1997), «Нарыққа өту жағдайындағы жер қатынастары» (1999) кітаптарының авторы.<ref>Қазақ энциклопедиясы.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] 59tdkae19ou87dkrsswj1kj8i3ww10v 3637019 3637012 2026-07-30T15:09:19Z Casserium 68287 /* Отбасы */ 3637019 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры |Басқара бастады = 2023 жылдың 4 желтоқсанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту2_= | тақырыпша1 = Директорлар кеңесінің төрағасы | мәтін1 = [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]]<br>[[Арман Ғалиасқарұлы Дунаев|Арман Дунаев]] |Титулы_2= [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы |Басқара бастады_2= 2022 жылдың қазанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту_= Nov-logo-eng.png |Ту2_= |Президент_2= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_3= «[[Қазақстан темір жолы]]» президенті |Басқара бастады_3= 28 мамыр 2007 |Басқаруын аяқтады_3= наурыз 2008 |Ту_3= Kazakhstan Temir Zholy.svg |Ту2_= |Президент_3= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_3= [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_3=Ерлан Дүмшебайұлы Атамқұлов |Ізбасары_3= [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Титулы_4 = Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры |Басқара бастады_4= маусым 2005 |Басқаруын аяқтады_4= қаңтар 2006 |Ту_4= Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_= |Президент_4= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_4= [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_5= 8-ші [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] |Басқара бастады_5= 14 маусым 2003 |Басқаруын аяқтады_5 = 14 желтоқсан 2004 |Ту_5= Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg |Ту2_5= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_5=[[Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева|Шәмшә Беркімбаева]] |Ізбасары_5=[[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] |Титулы_6= [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы |Басқара бастады_6 = 30 қаңтар 2002 |Басқаруын аяқтады_6 = 14 маусым 2003 |Ту_= |Ту2_6= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_6= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_6= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_6=[[Мүсірәлі Смайылұлы Өтебаев|Мүсірәлі Өтебаев]] |Ізбасары_6=[[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] |Титулы_7= [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономика министрі]] |Басқара бастады_7 = 13 қазан 1999 |Басқаруын аяқтады_7= 30 қаңтар 2002 |Ту_7= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ту2_7= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_7= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_7= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары_7=[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |Ізбасары_7=[[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]] |Титулы_8= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Статистика агенттігінің]] төрағасы |Басқара бастады_8 = 25 қаңтар 1997 |Басқаруын аяқтады_8= 13 қазан 1999 |Ту_= |Ту2_8= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_8= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_8= [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] |Ізашары_8= Владимир Иванұлы Горячковский |Ізбасары_8= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] |Білімі= [[Қазақ ұлттық университеті]] |Туған күні= 24 шілде 1957 (66 жас) |Туған жері= [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Ғылыми дәрежесі=[[Ғылым кандидаты|Экономика ғылымдарының кандидаты]] |Мамандығы=[[Математик]] |Жұбайы=Гүлнар Қасанқызы Исмурзина |Балалары= '''қызы'''<br>Динара (1980)<br>'''ұлы'''<br>Дайыр (1986) |Партиясы=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] (2011—)<ref>[https://www.azattyq.org/a/24385745.html Жақсыбек Құлекеев және бірнеше бизнесмен «Ақ жол» партиясына мүше болды]</ref> }} '''Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев''' ([[24 шілде]] [[1957 жыл|1957]], [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, [[Талас ауданы]]) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі, [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының, [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] және [[Казазот|ҚазАзоттың]] тәуелсіз директоры. == Ерте жылдары және мансабы == Жақсыбек Құлекеев 1954 жылы 24 шілдеде [[Жамбыл облысы]] [[Талас ауданы]]ның Бостандық кеңшарында туған. [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] бітірген (1979), математик. [[Экономика]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қайталап өндіріп отырудың екі секторлы моделін жетілдіру және оны макроэкономикалық динамиканы болжамдауда пайдалану» (ҚазКСР мысалында). [[Профессор]].<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 1979 жылдан 1992 жылға дейін [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтында]] оқытушы, аға оқытушы, кафедра доценті, 1992 жылдан 1995 жылға дейін Қазақ мемлекеттік басқару академиясында кафедра меңгерушісі болды. 1995 жылы мемлекеттік қызметке шақырту алып, төрт жыл бойы статистика саласында басшылық қызметтер атқарды: 1995—1997 жылдары ҚР Статистика және талдау жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының бірінші орынбасары, ҚР Ұлттық статистика агенттігі төрағасының бірінші орынбасары, 1997—1999 жылдары ҚР Экономика және сауда министрлігі Ұлттық статистика агенттігінің директоры, ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Статистика және талдау комитетінің төрағасы болды. 1999—2000 жылдары ҚР Экономика министрі, 2000—2002 жылдары ҚР Экономика және сауда министрі, 2002—2003 жылдары [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы, 2003—2004 жылдары ҚР Білім және ғылым министрі болды. 2005—2006 жылдары ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын басқарды. 2006—2007 жылдары [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз»]] ҰК» АҚ бірінші вице-президенті, 2007—2008 жылдары [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы»]] ҰК» АҚ президенті лауазымдарын атқарды. 2008 жылы қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланғаны үшін үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарылған. 2009 жылы мерзімінен бұрын шартты түрде босатылған. 2010—2014 жылдары Қазақ мұнай және газ институтының корпоративтік даму жөніндегі басқарушы директоры, бас директорының кеңесшісі болды.<ref>[https://enu.kz/kz/page/university%2Fcorporate-governance%2Fboard-of-directors%2Fzhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251002175631/https://enu.kz/kz/page/university/corporate-governance/board-of-directors/zhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev |date=2025-10-02 }}</ref> 2021 жылдан бастап — «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі. == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің мүшесі (09.2007-11.2008) * «Каскор-Транссервис» акционерлік қоғамының директорлар кеңесінің мүшесі (2014-2024) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әлеуметтік экономикалық реформалар мониторингін талдау орталығының мүшесі (04.02.2020 ж. бастап 2024 жылға дейін) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық Құрылтайдың мүшесі (14.06.2022 ж. бастап) * Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының тәуелсіз директоры (08.2022 ж. бастап) * [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы (10.2022 ж. бастап) * [[Казазот|«ҚазАзот»]] акционерлік қоғамының тәуелсіз директоры (06.2023 ж. бастап) * Заңсыз иемденілген активтерді мемлекетке қайтару мәселелері жөніндегі комиссияның мүшесі (10.2023 ж. бастап) * [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры (12.2023 ж. бастап)<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-04/mtzh-kulekeev/ ҚТЖ-ның экс-басшысы Жақсыбек Құлекеев Halyk bank-тің тәуелсіз директоры болды]</ref> * Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз агенттігінің (IQAA) бақылау кеңесінің төрағасы<ref>[https://www.iqaa.org/o-nas/struktura/nablyudatel-nyj-sovet НАБЛЮДАТЕЛЬНЫЙ СОВЕТ IQAA]</ref> == Қылмыстық іс == Жақсыбек Құлекеев 2008 жылы 1 сәуірде «Қазақстан темір жолының» басшысы болған уақытында 100 мың доллар пара алды, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланды, мемлекетке ірі мөлшерде материалдық зиян келтірді деп айыпталып, қамауға алынды. 2008 жылы 13 қарашада Астананың №2 Сарыарқа аудандық сотында Құлекеев пара алу айыбы бойынша толық ақталып шығып, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін 5 жылға дейін басшылық қызметте болудан шеттетіліп, 3 жылға бас бостандығынан айырылды.<ref>[https://nomad.su/?a=13-200811140123 Самый громкий процесс года завершен]</ref> 2009 жылы 20 қазанда Алматының №2 Жетісу аудандық сотының шешімімен Құлекеев мерзімінен бұрын шартты түрде босап шықты.<ref>[https://nomad.su/?a=10-200910210323 "Я для госслужбы, скорее всего, потерянный человек"]</ref> 2021 жылы Астана қаласының соты оны толық ақтаған.<ref>[https://orda.kz/ja-nikogda-ne-vladel-akcijami-jeks-prezident-ktzh-kulekeev-otvetil-na-material-ordakz-399349/ «Я никогда не владел акциями»: — экс-президент КТЖ Кулекеев ответил на материал Orda.kz]</ref> == Отбасы == Жұбайы Гүлнар Исмурзина (1957 ж. туған) — «Тұран-Астана» университетінің құрылтайшыларының бірі, бірнеше баспаның иесі.<ref>[https://t.me/s/fund_anticorr?q=%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 Фонд-бюро расследования коррупции]</ref> Қызы Динара Құлекеева (1980 ж. туған), ұлы Дайыр Құлекеев (1986 ж. туған) — [[ҚазТрансОйл]]ға қарасты «МұнайТас» ЖШС бас директоры. Күйеу баласы Дархан Дәуітов (1981 ж. туған) — 2025 жылдан «Жасыл даму» АҚ басқарма төрағасының орынбасары.<ref>[https://recycle.kz/ru/pravlenie/dautov-darhan-altaevich Даутов Дархан Алтаевич] </ref> Келіні Дина Жүкенованың анасы Айгүл Жәкішева — [[Қазатомөнеркәсіп]]тің бұрынғы басшысы Мұхтар Жәкішевтің немере қарындасы.<ref>[https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf Сведения об аффилированных лицах АО «КазТрансОйл»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602053205/https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf |date=2025-06-02 }}</ref> Жақсыбек Құлекеевтің немере ағасы [[Батырбек Әбдірасілұлы Құлекеев|Батырбек Құлекеев]] (1953 ж. туған) — Тараз қалалық мәслихатының бұрынғы хатшысы, Талас, Байзақ, Жуалы аудандарының бұрынғы әкімі.<ref>[https://prg.kz/document/?doc_id=31090635 Кулекеев Батырбек Абдрасилович (персональная справка)]</ref> Оның ұлдары: Ғалым Құлекеев (1979 ж. туған) — 2026 жылдан Қарағанды облыстық сотының төрағасы, Досбол Құлекеев (1981 ж. туған) — 2023 жылдан Қарағандының Ә. Бөкейхан ауданының әкімі.<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref><ref>[https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=31758120 Кулекеев Досбол Батырбекович (персональная справка)]</ref> Оның бауырлары: Болат Құлекеев — Тараз қалалық ішкі істер басқармасының бұрынғы бастығы, Сағатбек Құлекеев — «ҚазТрансГазАймақ» АҚ ЖОФ Жамбыл аудандық газ шаруашылығының директоры.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30445898 В Таразе назначен начальник городского управления внутренних дел]</ref><ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl/documents/details/103141?lang=kk 2021 жылғы 10 қаңтарға тағайындалған Қазақстан Республикасы мәслихаттары депутаттарының кезекті сайлауында мәслихаттар депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімдерін тіркеу туралы хабарламасы.]</ref> == Еңбектері == Құлекеев «Микроэкономика жөніндегі практикалық сабақтар» (1994 ж. кітап авторларының бірі), «Инвестициялық институттар және жекешелендіру процестері» (1995), «Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік құнды қағаздар» (1996), «Жобалық анализге кіріспе» (1996), «Микроэкономика» (1997), «Нарыққа өту жағдайындағы жер қатынастары» (1999) кітаптарының авторы.<ref>Қазақ энциклопедиясы.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] 7kpdw3ibqkj35dmzcbjdqeyy2pnl3cg 3637023 3637019 2026-07-30T15:17:49Z Casserium 68287 /* Отбасы */ 3637023 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры |Басқара бастады = 2023 жылдың 4 желтоқсанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту2_= | тақырыпша1 = Директорлар кеңесінің төрағасы | мәтін1 = [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]]<br>[[Арман Ғалиасқарұлы Дунаев|Арман Дунаев]] |Титулы_2= [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы |Басқара бастады_2= 2022 жылдың қазанынан бастап |Басқаруын аяқтады_ = |Ту_= Nov-logo-eng.png |Ту2_= |Президент_2= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_3= «[[Қазақстан темір жолы]]» президенті |Басқара бастады_3= 28 мамыр 2007 |Басқаруын аяқтады_3= наурыз 2008 |Ту_3= Kazakhstan Temir Zholy.svg |Ту2_= |Президент_3= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_3= [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_3=Ерлан Дүмшебайұлы Атамқұлов |Ізбасары_3= [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Титулы_4 = Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры |Басқара бастады_4= маусым 2005 |Басқаруын аяқтады_4= қаңтар 2006 |Ту_4= Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_= |Президент_4= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_4= [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_5= 8-ші [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] |Басқара бастады_5= 14 маусым 2003 |Басқаруын аяқтады_5 = 14 желтоқсан 2004 |Ту_5= Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg |Ту2_5= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_5= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_5=[[Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева|Шәмшә Беркімбаева]] |Ізбасары_5=[[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] |Титулы_6= [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы |Басқара бастады_6 = 30 қаңтар 2002 |Басқаруын аяқтады_6 = 14 маусым 2003 |Ту_= |Ту2_6= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_6= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_6= [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |Ізашары_6=[[Мүсірәлі Смайылұлы Өтебаев|Мүсірәлі Өтебаев]] |Ізбасары_6=[[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] |Титулы_7= [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономика министрі]] |Басқара бастады_7 = 13 қазан 1999 |Басқаруын аяқтады_7= 30 қаңтар 2002 |Ту_7= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ту2_7= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_7= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_7= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары_7=[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |Ізбасары_7=[[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]] |Титулы_8= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Статистика агенттігінің]] төрағасы |Басқара бастады_8 = 25 қаңтар 1997 |Басқаруын аяқтады_8= 13 қазан 1999 |Ту_= |Ту2_8= Flag of Kazakhstan.svg |Президент_8= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_8= [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] |Ізашары_8= Владимир Иванұлы Горячковский |Ізбасары_8= [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] |Білімі= [[Қазақ ұлттық университеті]] |Туған күні= 24 шілде 1957 (66 жас) |Туған жері= [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Ғылыми дәрежесі=[[Ғылым кандидаты|Экономика ғылымдарының кандидаты]] |Мамандығы=[[Математик]] |Жұбайы=Гүлнар Қасанқызы Исмурзина |Балалары= '''қызы'''<br>Динара (1980)<br>'''ұлы'''<br>Дайыр (1986) |Партиясы=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] (2011—)<ref>[https://www.azattyq.org/a/24385745.html Жақсыбек Құлекеев және бірнеше бизнесмен «Ақ жол» партиясына мүше болды]</ref> }} '''Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев''' ([[24 шілде]] [[1957 жыл|1957]], [[Бостандық (Жамбыл облысы)|Бостандық]] ауылы, [[Талас ауданы]]) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі, [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының, [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] және [[Казазот|ҚазАзоттың]] тәуелсіз директоры. == Ерте жылдары және мансабы == Жақсыбек Құлекеев 1954 жылы 24 шілдеде [[Жамбыл облысы]] [[Талас ауданы]]ның Бостандық кеңшарында туған. [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] бітірген (1979), математик. [[Экономика]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қайталап өндіріп отырудың екі секторлы моделін жетілдіру және оны макроэкономикалық динамиканы болжамдауда пайдалану» (ҚазКСР мысалында). [[Профессор]].<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> 1979 жылдан 1992 жылға дейін [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтында]] оқытушы, аға оқытушы, кафедра доценті, 1992 жылдан 1995 жылға дейін Қазақ мемлекеттік басқару академиясында кафедра меңгерушісі болды. 1995 жылы мемлекеттік қызметке шақырту алып, төрт жыл бойы статистика саласында басшылық қызметтер атқарды: 1995—1997 жылдары ҚР Статистика және талдау жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының бірінші орынбасары, ҚР Ұлттық статистика агенттігі төрағасының бірінші орынбасары, 1997—1999 жылдары ҚР Экономика және сауда министрлігі Ұлттық статистика агенттігінің директоры, ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Статистика және талдау комитетінің төрағасы болды. 1999—2000 жылдары ҚР Экономика министрі, 2000—2002 жылдары ҚР Экономика және сауда министрі, 2002—2003 жылдары [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] төрағасы, 2003—2004 жылдары ҚР Білім және ғылым министрі болды. 2005—2006 жылдары ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын басқарды. 2006—2007 жылдары [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз»]] ҰК» АҚ бірінші вице-президенті, 2007—2008 жылдары [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы»]] ҰК» АҚ президенті лауазымдарын атқарды. 2008 жылы қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланғаны үшін үш жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарылған. 2009 жылы мерзімінен бұрын шартты түрде босатылған. 2010—2014 жылдары Қазақ мұнай және газ институтының корпоративтік даму жөніндегі басқарушы директоры, бас директорының кеңесшісі болды.<ref>[https://enu.kz/kz/page/university%2Fcorporate-governance%2Fboard-of-directors%2Fzhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251002175631/https://enu.kz/kz/page/university/corporate-governance/board-of-directors/zhaksybek-abdirakhmetuly-kulekeyev |date=2025-10-02 }}</ref> 2021 жылдан бастап — «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі. AERC Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі. == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің мүшесі (09.2007-11.2008) * «Каскор-Транссервис» акционерлік қоғамының директорлар кеңесінің мүшесі (2014-2024) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әлеуметтік экономикалық реформалар мониторингін талдау орталығының мүшесі (04.02.2020 ж. бастап 2024 жылға дейін) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық Құрылтайдың мүшесі (14.06.2022 ж. бастап) * Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының тәуелсіз директоры (08.2022 ж. бастап) * [[Еуразия ұлттық университеті]]нің директорлар кеңесінің төрағасы (10.2022 ж. бастап) * [[Казазот|«ҚазАзот»]] акционерлік қоғамының тәуелсіз директоры (06.2023 ж. бастап) * Заңсыз иемденілген активтерді мемлекетке қайтару мәселелері жөніндегі комиссияның мүшесі (10.2023 ж. бастап) * [[Қазақстан Халық банкі]]нің тәуелсіз директоры (12.2023 ж. бастап)<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-04/mtzh-kulekeev/ ҚТЖ-ның экс-басшысы Жақсыбек Құлекеев Halyk bank-тің тәуелсіз директоры болды]</ref> * Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз агенттігінің (IQAA) бақылау кеңесінің төрағасы<ref>[https://www.iqaa.org/o-nas/struktura/nablyudatel-nyj-sovet НАБЛЮДАТЕЛЬНЫЙ СОВЕТ IQAA]</ref> == Қылмыстық іс == Жақсыбек Құлекеев 2008 жылы 1 сәуірде «Қазақстан темір жолының» басшысы болған уақытында 100 мың доллар пара алды, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланды, мемлекетке ірі мөлшерде материалдық зиян келтірді деп айыпталып, қамауға алынды. 2008 жылы 13 қарашада Астананың №2 Сарыарқа аудандық сотында Құлекеев пара алу айыбы бойынша толық ақталып шығып, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін 5 жылға дейін басшылық қызметте болудан шеттетіліп, 3 жылға бас бостандығынан айырылды.<ref>[https://nomad.su/?a=13-200811140123 Самый громкий процесс года завершен]</ref> 2009 жылы 20 қазанда Алматының №2 Жетісу аудандық сотының шешімімен Құлекеев мерзімінен бұрын шартты түрде босап шықты.<ref>[https://nomad.su/?a=10-200910210323 "Я для госслужбы, скорее всего, потерянный человек"]</ref> 2021 жылы Астана қаласының соты оны толық ақтаған.<ref>[https://orda.kz/ja-nikogda-ne-vladel-akcijami-jeks-prezident-ktzh-kulekeev-otvetil-na-material-ordakz-399349/ «Я никогда не владел акциями»: — экс-президент КТЖ Кулекеев ответил на материал Orda.kz]</ref> == Отбасы == Жұбайы Гүлнар Исмурзина (1957 ж. туған) — «Тұран-Астана» университетінің құрылтайшыларының бірі, бірнеше баспаның иесі.<ref>[https://t.me/s/fund_anticorr?q=%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 Фонд-бюро расследования коррупции]</ref> Қызы Динара Құлекеева (1980 ж. туған), ұлы Дайыр Құлекеев (1986 ж. туған) — [[ҚазТрансОйл]]ға қарасты «МұнайТас» ЖШС бас директоры. Күйеу баласы Дархан Дәуітов (1981 ж. туған) — 2025 жылдан «Жасыл даму» АҚ басқарма төрағасының орынбасары.<ref>[https://recycle.kz/ru/pravlenie/dautov-darhan-altaevich Даутов Дархан Алтаевич] </ref> Келіні Дина Жүкенованың анасы Айгүл Жәкішева — [[Қазатомөнеркәсіп]]тің бұрынғы басшысы Мұхтар Жәкішевтің немере қарындасы.<ref>[https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf Сведения об аффилированных лицах АО «КазТрансОйл»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602053205/https://old.kase.kz/files/emitters/KZTO/kzto_af_4_2025.pdf |date=2025-06-02 }}</ref> Жақсыбек Құлекеевтің немере ағасы [[Батырбек Әбдірасілұлы Құлекеев|Батырбек Құлекеев]] (1953 ж. туған) — Тараз қалалық мәслихатының бұрынғы хатшысы, Талас, Байзақ, Жуалы аудандарының бұрынғы әкімі.<ref>[https://prg.kz/document/?doc_id=31090635 Кулекеев Батырбек Абдрасилович (персональная справка)]</ref> Оның ұлдары: Ғалым Құлекеев (1979 ж. туған) — 2026 жылдан Қарағанды облыстық сотының төрағасы, Досбол Құлекеев (1981 ж. туған) — 2023 жылдан Қарағандының Ә. Бөкейхан ауданының әкімі.<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref><ref>[https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=31758120 Кулекеев Досбол Батырбекович (персональная справка)]</ref> Оның бауырлары: Болат Құлекеев — Тараз қалалық ішкі істер басқармасының бұрынғы бастығы, Сағатбек Құлекеев — «ҚазТрансГазАймақ» АҚ ЖОФ Жамбыл газ шаруашылығының бұрынғы директоры.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30445898 В Таразе назначен начальник городского управления внутренних дел]</ref><ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl/documents/details/103141?lang=kk 2021 жылғы 10 қаңтарға тағайындалған Қазақстан Республикасы мәслихаттары депутаттарының кезекті сайлауында мәслихаттар депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімдерін тіркеу туралы хабарламасы.]</ref> == Еңбектері == Құлекеев «Микроэкономика жөніндегі практикалық сабақтар» (1994 ж. кітап авторларының бірі), «Инвестициялық институттар және жекешелендіру процестері» (1995), «Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік құнды қағаздар» (1996), «Жобалық анализге кіріспе» (1996), «Микроэкономика» (1997), «Нарыққа өту жағдайындағы жер қатынастары» (1999) кітаптарының авторы.<ref>Қазақ энциклопедиясы.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] 2j6gcy3gnr8bdnxfsd10re9pn1u9rhd 0 54833 3637033 3168027 2026-07-30T15:36:26Z ~2026-42260-23 184004 /* */ 3637033 wikitext text/x-wiki '''Құрал Күзеров''' (15.02.1943 ж. т., [[Түркістан облысы]] Жетісай ауданы (қазіргі [[Мақтаарал ауданы]]) Прогресс (қазіргі [[Көкпарсай]]) ауылы) – еңбек ардагері. [[Қазақ КСР]] Жоғары Кеңесінің депутаты (1989). ==Өмірбаяны== [[Қоңырат]] тайпасының [[Құлшығаш]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://aqmyrza.kz/wp-content/plugins/pdfjs-viewer-shortcode/pdfjs/web/viewer.php?file=https://aqmyrza.kz/wp-content/uploads/2020/10/%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B52020.pdf&attachment_id=&dButton=false&pButton=false&oButton=false&sButton=true#zoom=auto&pagemode=none&_wpnonce=37d502b32c АҚМЫРЗА ƏУЛЕТІ, Алматы қаласы, 2020 ж. ISBN 978-601-80797-7-4|title=PDF.js viewer|website=aqmyrza.kz|access-date=2023-04-17}}</ref> [[Шымкент педагокикалық институты]]н бітірген (1966). <br /> Еңбек жолын 1960 жылы [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]] [[Шыназ ауданы]]на қарасты М.Дәметова атындағы орта мектеп филиалында мұғалім болып бастаған. 1970 жылы [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллин]] атындағы мектептің директоры. <br /> 1976 – 1980 жылдары Жетісай ауданына қарасты [[Ленин кеңшары]]нда [[Саттар Ерубаев]] атындағы кешкі мектепте мұғалім, «Красная звезда» кеңшарындағы орта мектеп директорының орынбасары болды. <br /> 1981 –1997 жылы мақташылар бригадирі болып жұмыс істеді. <br /> 1988 жылы [[Мақтаарал совхоз техникумы]]н агроном мамандығы бойынша бітірді. <br /> 1997 жылдан өзі құрған ''«Күзер»'' шаруа қожалығын басқарады. <ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том</ref> ==Сілтемелер== <references /> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} dn60y8rjfdw6xjkia7tc5le9djcp5gt 10 58856 3637031 3635273 2026-07-30T15:33:55Z Nurken 111493 3637031 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Prime Minister Andy Burnham (cropped).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] (''суретте'') '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Судзуми Тонегава]]{{*}}[[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]]{{*}}[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов|Төленді Ахметжанов]]{{*}}[[Тед Тёрнер]]{{*}}[[Бақыт Ниязбекқызы Түменова|Бақыт Түменова]]{{*}}[[Мұхтар Шаханов]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> 9ex21mayuu5kb3f8l2avtnxhtqlcgcq 0 65665 3637047 3630387 2026-07-30T16:15:35Z Casserium 68287 /* */ 3637047 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[31 наурыз]] [[2021 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Мәңгілік Ел даңғылы, 8-үй, "Министрліктер үйі" ғимараты, №15 кіреберіс |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Азамат Белқайыров |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/culture?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті''' — мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану және кинематография салаларында ведомствоаралық үйлестіруді жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Мәдениет комитеті [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] [[1999 жыл|1999]] ж. 29 сәуірдегі қаулысымен құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің мәселелері" ҚР Үкіметінің 1999 ж. 29 сәуірдегі № 499 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 1999, №16, 163- бап).). 1999-2000 жж. кезеңдегі мемлекеттік органдар туралы мәліметтер: қараңыз-Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (1991 ж. 16 желтоқсан - 2001 ж. 1 қаңтар). Анықтамалық. ҚР ПМ. - Алматы: БҮ "Эдельвейс", 2004. 601-602 б. (Құрастырушылардың ескертпелері).</ref> [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] [[2003 жыл|2003]] ж. 24 қарашадағы қаулысымен комитет таратылып, функциялары мен өкілеттіктері ҚР Мәдениет министрлігіне берілді.<ref>"Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің мәселелері" ҚР Үкіметінің 2003 ж. 24 қарашадагы № 1172 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 2003, № 44, 477-бап).</ref> 2007 жылы Мәдениет комитеті ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрамында қайта құрылды. 2010 жылы комитет ҚР Мәдениет министрлігінің, 2012 жылы ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің, 2014 жылы қайтадан ҚР Мәдениет министрлігінің құрамына еніп, Мәдениет және өнер істері комитеті болып өзгертілді де, кейін таратылды. 2021 жылы Мәдениет комитеті ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің құрамында қайта құрылып, 2023 жылы ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің қарамағына берілді. == Міндеттері == # мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану, кинематография салаларында мемлекеттік саясатты іске асыру # мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану, кинематография салаларында басшылықты және салааралық үйлестіруді жүзеге асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G2300000385 "Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің ережесін бекіту туралы]</ref> == Құрылымы == Комитеттің 7 басқармаcы бар (2024 жылға): # Кинематография басқармасы # Музыка өнері басқармасы # Музей қызметі және материалдық емес мәдени мұра басқармасы # Жиынтық-талдау жұмысы басқармасы # Репертуарлық саясат және өңірлік қызметті үйлестіру басқармасы # Театр өнері басқармасы<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/about/structure?lang=kk Комитет құрылымы]</ref> # Жиынтық-талдау жұмысы басқармасы == Қарамағындағы мекемелер == * [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|«Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры» РМҚК]] * [[Абайдың "Жидебай-Бөрілі" музей-қорығы|«Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық музей-қорығы» РМҚК]] * [[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы|«Әбілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының ұлттық өнер музейі» РМҚК]] * [[Әзірет Сұлтан қорық-мұражайы|«Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК]] * «Берел» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК * «Бозоқ» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК * «Ботай» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК * [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|«Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры» РМҚК]] * [[Ежелгі Тараз ескерткіштері|«Ежелгі Тараз ескерткіштері» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК]] * «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК * [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|«Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы» РМҚК]] * «Қазақстан Республикасының мемлекеттік академиялық би театры» РМҚК * [[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы|«Қазақстан Республикасының ұлттық орталық музейі» РМҚК]] * [[Салтанат (би ансамблі)|«Қазақстан Республикасының «Салтанат» мемлекеттік би ансамблі» РМҚК]] * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі|«Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі» РМҚК]] * «Қазқайтажаңарту» ШЖҚ РМК * [[Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры|«Қалибек Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театры» РМҚК]] * [[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры|«Құдыс Қожамияров атындағы республикалық мемлекеттік академиялық ұйғыр музыкалық комедия театры» РМҚК]] * [[Қазақ халық аспаптар оркестрі|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі» РМҚК]] * «Мәдениеттерді жақындастыру орталығы» мемлекеттік музейі» РМҚК * [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры|«Михаил Лермонтов атындағы Ұлттық орыс драма театры» РМҚК]] * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|«Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры» РМҚК]] * [[Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры|«Наталия Сац атындағы Орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры» РМҚК]] * [[Ордабасы қорығы|«Ордабасы» ұлттық тарихи-мәдени қорығы» РМҚК]] * [[Отырар мемлекеттік археологиялық қорық музейі|«Отырар» мемлекеттік археологиялық музей-қорығы» РМҚК]] * [[Республикалық академиялық неміс драма театры|«Республикалық академиялық неміс драма театры» РМҚК]] * [[Республикалық мемлекеттік академиялық корей музыкалық комедия театры|«Республикалық мемлекеттік академиялық корей музыкалық комедия театры» РМҚК]] * [[Қазақконцерт|«Роза Бағланова атындағы «Қазақконцерт» мемлекеттік академиялық концерттік ұйымы» РМҚК]] * «Сарайшық» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК * [[Таңбалы мемлекеттік тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығы]] РМҚК * [[Ұлытау ұлттық қорығы|«Ұлытау» ұлттық тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығы» РМҚК]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|М]] a4boimkqipze29f4arbh0dpi3h6yem9 0 69696 3637129 3580579 2026-07-31T01:18:25Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637129 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakh intelligentsia (1918).jpg|thumb|280px|Солдан оңға қарай екінші отырған — Турағұл, 1918 жыл]] '''Турағұл Ибрагимов'''<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> (''1876-1934'') - [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] екінші әйелі Әйгерімнен туған баласы, ақын, аудармашы. Жасында ауыл молдасынан оқып, сауат ашқан. Кейіннен өздігінен ізденіп орысша, арабша оқып, білімін жетілдірген. *Турағұл [[1904]] жылы Күшік-тобықты еліне болыс болып сайланып, [[1905]] жылы өз арызы бойынша болыстықтан босатылған. [[1916]] жылы болыс сайлауында Шыңғыс елінің болысы Біләл Құнанбаевқа кандидат болып сайланған. *[[1917]]-[[1920|20]] жылы ол [[Семей]] өңіріндегі алаш қозғалысына белсене араласып, әр түрлі жауапты қызметтер атқарған. *Турағұл бала жасынан әкесінің қолында тәрбиеленген. Сондықтан да Абайдың әрбір өлеңі қай кезде қалай жазылғанын және кімге арналғанын жақсы білген. *[[Кәкітай Ысқақұлы Құнанбаев|Кәкітай Ысқақұлымен]] бірге [[1909]] жылы Абайдың тұңғыш өлеңдер жинағын Петербургте бастырып шығарған. *[[1927]] жылы Қазақ АССР білім комиссариатына тапсырған толық қолжазба жинақтың ғылыми құндылығы аса жоғары дерек көздері болып табылады. Турағұлдың соңғы аталған еңбегі бүгінде [[Қазақстан Республикасы]]ның мемлекетінің Орталық музейінде сақтаулы. [[Сурет:Абайұлы Тұрағұл. Ескерткіш-құлпытас. Шымкент қаласы, Абай саябағындағы Абай мұражайы төңірегі.jpg|thumb|Шымкент қаласы, Абай саябағындағы Роллан Сейсенбаев орнаттырған Турағұл Абайұлына арналған құлпытас]] [[Сурет:Тұрағұл Абайұлының құрметіне қойылған белгітас. Шымкент қаласы, Абай саябағы.jpg|thumb|Шымкент қаласындағы Абай саябағында орналасқан Турағұл Абайұлына арналған белгітас. 2025 жылы орнатылған]] ==Турағұл үлесі== Турағұлдың Абай мұрасын жинастырып бастыруда аса құнды мағлұматтар жазып, ақын шығармаларының текстология әуелгі түпнұсқаны қалпына келтіруде абайтану ғылымына үлесі зор. Ол [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. О. Әуезовқа]] ''«Әкем туралы»'' деген көлемді естелік жазып берген. Турағұлдың Абай туралы естеліктерінің қысқаша нұсқасы [[1933]], [[1940]] жылы Абай шығармалары жинағында, баспасөз беттерінде жарияланған. Турағұл ақын болумен қатар домбыра, скрипкада шебер ойнаған. Оның қызы, әнші Мәкен әкесінен үйренген Абайдың 17 әнін нотаға жаздырған. Ол [[Горький|А.М.Горькийдің]] ''«Челкаш»'' әңгімесін тұңғыш рет қазақ тіліне аударып (''«Таң»'' журналы, 1924, №3,4)бастырған. А. Неверовтың ''«Мен өмірге жерікпін»'' (''Москва, 1927''), [[Джек Лондон]]ның ''«Балалық туралы ертегі»'' ([[1927]]) және ''«Балалы әйел не білу керек»'' (''Москва, 1927'') деген ғылыми- медициналық кітапшаны аударып, бастырып шығарған. *Турағұлдың өз ағасы Әбдірахманға арнаған тағы басқа өлеңдері Абайдың мемлекіттік қорық-музейі қорында сақтаулы. ==Дереккөздер== <references/> == Сілтемелер == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/3781 Тұрағұл Абайұлы] «[[Әдебиет порталы]]» сайтында * [https://abaialemi.kz/kz/post/view?id=1412 Ә.Ахмет: Тұрағұл Абайұлы — қазақ тілін зерлеген тұлға] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421163644/https://abaialemi.kz/kz/post/view?id=1412 |date=2021-04-21 }} * [https://shymkala.kz/index.php/world/item/6775-s-jegi-shymkentte-zhat-an-t-ra-l-abaj-ly-turaly-ne-bilemiz Сүйегі Шымкентте жатқан Тұрағұл Абайұлы туралы не білеміз?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210617235301/https://shymkala.kz/index.php/world/item/6775-s-jegi-shymkentte-zhat-an-t-ra-l-abaj-ly-turaly-ne-bilemiz |date=2021-06-17 }} {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Абайтану]] ej9c01lezb8974i23jscn7w7s5sb742 0 84177 3637009 2047749 2026-07-30T14:28:55Z ~2026-42157-13 184002 /* */ 3,5%-ғадейін деп бірге жазылған. Мен 3,5%- ға дейін деп бөлек қылдым 3637009 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Acca sellowiana Fruit MHNT Fronton.jpg|thumb|right]] '''Фейхоа''' — [[Оңтүстік Америка]]да өсетін, жемісінің құрамында 12,5%-ға дейін қант, 3,5%-ға дейін алма қышқылы, С витамині және эфир майлары бар бұта. [[Жеміс]]інен басқа [[жапырақ]] гүлдері де тағамға қолданылады. Фейхоа құрамындағы йодтың мөлшері бойынша барлық өсімдіктер мен жануар өнімдерінің алдында тұр. Жемісінің жағымды иісі және қышқылдау тәтті дәмі бар. Одан тосап, [[компот]], тұнбалар, [[ликер]]лер, қою шырын- дар және т.б. дайындалады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Жемістер]] {{stub}} q83q7uvuct0383xjchpjnssrag0w028 3637024 3637009 2026-07-30T15:21:54Z 1nter pares 146705 3637024 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Acca sellowiana Fruit MHNT Fronton.jpg|thumb|right]] '''Фейхоа''' — [[Оңтүстік Америка]]да өсетін, жемісінің құрамында 12,5%-ға дейін қант, 3,5%-ға дейін алма қышқылы, С витамині және эфир майлары бар бұта. [[Жеміс]]інен басқа [[жапырақ]] гүлдері де тағамға қолданылады. Фейхоа құрамындағы йодтың мөлшері бойынша барлық өсімдіктер мен жануар өнімдерінің алдында тұр. Жемісінің жағымды иісі және қышқылдау тәтті дәмі бар. Одан тосап, [[компот]], тұнбалар, [[ликер]]лер, қою шырын- дар және т.б. дайындалады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Жемістер]] pdz6jx0zaonwxa8qe736di0llwr4b4h 0 202925 3637261 3458750 2026-07-31T10:14:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637261 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = мемлекет басшысы | Қазақша есімі = Филип Вуянович | Шынайы есімі = {{lang-me|Филип Вујановић, Filip Vujanović}} | Суреті = Filip Vujanović June 2015 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Черногория]]ның 3-ші Президенті | Ту = Presidential Standard of Montenegro.svg | Ту2 = Coat of arms of Montenegro.svg | Реті =1 | Басқара бастады = [[15 мамыр]] [[2003 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[20 мамыр]] [[2018 жыл]] | Премьер = [[Мило Джуканович]]<br>[[Желько Штуранович]]<br>[[Мило Джуканович]]<br>[[Игор Лукшич]]<br>[[Мило Джуканович]]<br>[[Душко Маркович]] | Ізашары = [[Драган Куйович]] (Міндетін атқарушы) | Ізбасары = [[Мило Джуканович]] | Титулы_2 = Черногория Ассамблеясының Президенті | Ту_2 = Flag of Montenegro (1993-2004).svg | Ту2_2 = | Реті_2 =2 | Басқара бастады_2 = [[25 қараша]] [[2002 жыл]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[15 мамыр]] [[2003 жыл]] | Премьер_2 =[[Мило Джуканович]] | Ізашары_2 = [[Мило Джуканович]] | Ізбасары_2 = [[Драган Куйович]] (Міндетін атқарушы) | Титулы_3 = [[Черногория]]ның 2-ші Премьер-министірі | Ту_3 = Presidential Standard of Montenegro.svg | Ту2_3 = Coat of arms of Montenegro.svg | Реті_3 = 3 | Басқара бастады_3 = [[5 ақпан]] [[1998 жыл]] | Басқаруын аяқтады_3 = [[5 қараша]] [[2002 жыл]] | Ізашары_3 = [[Мило Джуканович]] | Ізбасары_3 = [[Мило Джуканович]] | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 01.09.1954 | Туған жері = [[Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы|ЮСФР]] [[Сербияның Социалистік Республикасы|ССР]] [[Белград]], [[Югославия]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Православие]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Светлана Вуянович (1985 жылдан қазіргі уақытқа дейін) | Балалары =баласы: Данило, қыздары: Татьяна және Нина | Партиясы = Черногория социалистер Демократиялық партиясы (1998 қазіргі уақытта) | Білімі = Белград университеті | Мамандығы = [[Заңгер]] | Қолтаңбасы = | Сайты = [http://predsjednik.me/Official website] | Commons = Филип Вуянович | Марапаттары =[[Сурет:ME Order of Danilo I Knight Grand Cross BAR.svg|50px|]] }} '''Филип Вуянович''' (черногор. Филип Вујановић, Filip Vujanović; туғ. ж. [[1 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы|ЮСФР]] [[Сербияның Социалистік Республикасы|ССР]] - 3-інші Чергогорияның президенті. [[2003 жыл|2003 жылдың]] 22 мамырынан бастап [[2018 жыл|2018 жылдың]] 20 мамырына дейін. 2006 жылдың маусым айында тәуелсіздік алғаннан бері ол елдің тұңғыш президенті болды. Ол [[2008 жыл|2008 жылдың]] сәуір айында президенттік сайлауда айқын басымдықпен жеңіске мәлімделген, == Өмірбаяны == Ол Белградта дүниеге келді және [[Никшич]]те бастауыш мектеп пен орта мектепті бітірді. Ол белгілі Никшич отбасынан шыққан. Оның анасы Даринка Черногориядағы алғашқы әйел хирург және Никшич госпиталінде хирургиялық бөлімнің негізін қалаушы болған, ал әкесі Петар - беделді заңгер болған. 1978 жылы Белград заң факультетін бітірді. 1978 жылдан 1981 жылға дейін муниципалдық сотында, сосын Белградтағы аудандық сотында сарапшы ретінде жұмыс істеді. * Вуянович 1981 жылы Подгорица қаласында тұрып, жұмыс істеді. Қысқаша уақыт өткеннен кейін, Подгорицах аудандық сотының хатшысы қызметін атқарған, 1993 жылғы наурызға дейін премьер-министр кеңсесінде әділет министрі болып тағайындалған Мило Джукановичке адвокат болып жұмыс істеді. Вуянович 1995 жылдың мамыр айына дейін жұмыс істеді, ол Ішкі істер министрі болып тағайындалды - ол 1998 жылдың ақпан айына дейін атқарған. * 1997 жылдың шілдесінде президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Джуканович Вуяновичті премьер-министр етіп ұсынды. Вуянович осы қызметті 1998 жылдың ақпанынан 2002 жылдың сәуіріне дейін өткізді, ол үкімет дағдарыс кезінде Сербиямен Югославияны екі мемлекеттің бос федерациясына қайта құру туралы келісім бойынша отставкаға кетті. * [[2002 жыл|2002 жылғы]] қазанда парламенттік сайлаудан кейін Вуянович парламент президенті болды. * [[2003 жыл|2003 жылғы]] мамырда ол Черногорияның Президенті болып сайланды. Президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Вуянович оның негізгі басымдықтары Еуроодаққа және Бейбітшілік үшін әріптестікке кіргенін айтты. «Мен Черногорияны Еуроодаққа бағыттайтын барлық азаматтардың президенті боламын», - деді Вуянович өз жақтастарын үш жылда тәуелсіздікке арналған референдум өткізу туралы қолдау көрсетуге уәде етті. * Президенттік сайлауда, 2008 жылғы 6 сәуірде Вуянович республика президенті болып қайта сайланған бірінші турды жеңіп алды. * [[2013 жыл]]ы өткен сайлауда Черногорияның президенті болып қайта сайланды. * Ол Черногорияның [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|САКҰ]]-ға кіруіне қолдау көрсетуші. Вуянович [[2017 жыл|2017 жылғы]] [[28 сәуір]]де парламентті альянсқа қосылу туралы келісім ратификациялағаннан кейін жариялады == Ерте өмірі мен мансабы == Белградта туып-өскен Вуянович Белград заң мектебін бітірді. 1978 жылдан 1981 жылға дейін қалалық муниципалдық соттардың бірінде, кейіннен Белград аудандық сотында ассистент болып жұмыс істеді. 1981 жылы 27 жасында Титоград қаласына көшті. [[Подгорица|Титоград]] аудандық сотының хатшысы болғаннан кейін [[1993 жыл]]ы наурызда саясатқа кіріскенге дейін заңгер ретінде жұмыс істеді. == Саясатта мансап == Вуянович бұрынғы Югославияның ыдырауынан кейін Югославияның (Черногория мен Сербиядан тұратын) Федералдық Республикасын құрғаннан кейін Черногория федералды президенті Момир Болатович шақыруымен [[1993 жыл]]ы Социалистердің Демократиялық партиясына (СДП) қосылды. Ол Мило Джукановичем ның компаниясыны Слободан Милошевич үкіметте Әділет министрі (1993-1996) болды, және [[1996 жыл|1996 жылдан]] бастап [[1998 жыл]]ға дейін, содан кейін ішкі істер министрі Джукановичем адалдығы қосулы және Милошевич қарсы бұрған соң. [[1997 жыл]]ы СДПМ көшбасшылығы қақтығысы кезінде, Вуянович бастапқыда бейтараптық деп жариялады. Ол президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Мило Иукановичке қосылды. Джукановичем содан кейін Черногория бірінші премьер-министрі болып Вуянович тағайындалды; Вуянович 8 қаңтар 2003 жылға дейін 5 ақпан 1998 жылғы сол лауазымға атқарды. == Чергогория Президенті == [[Сурет:Sergio Mattarella e Filip Vujanović in Montenegro il 26-05-2015.jpg|нобай|солға|Италия Президенті [[Серджио Маттарелла]], Көк сарайының, Цетине Президент Филип Вуянович]] [[2002 жыл]]ғы [[5 қараша]]да, ол Черногория парламент спикері болды, 2002 жылғы 25 қарашадан бастап, [[2002 жыл|2002 жылғы]] 25 қарашадан бастап, оған Вуянович бар кеңсесін ауысу үшін дайындау байланысты төрағалық бастап Джукановичем орнынан Черногория президенті міндетін атқарушы құрады. Вуянович [[2002 жыл|2002 жылғы]] желтоқсандағы президенттік сайлауға қатысып, жеңіске жетті, 86% дауыс алған, бірақ сайлау жарамсыз деп танылды, себебі қатысуы 50% -дан аз болды. сайлау 2003 жылғы ақпанда қайтадан өткізілді, Вуянович 81% дауыс жинап, бірақ қайтадан қатысуы 50% төмен болды. сайлау [[11 мамыр]] [[2003 жыл|2003 жылғы]] үшінші рет өткізілді, ең аз қатысу ережесі жойылып, Вуянович тағы 63% дауысқа ие болды. Вуянович [[2003 жыл|2003 жылғы]] мамырдың 19-ы күні сөйлеген сөзі бойынша төраға және президенттің міндетін атқарушы қызметінен босатылды, бірақ оның мерзімі үш күннен кейін Черногорияның президенті болды. Ол Сербияда туып-өскеніне қарамастан, ол ең көрнекті Черногорияның секталардың бірі болған. Черногорияның президенті ретінде Вуянович Черногорияның тәуелсіздік референдумының жақтаушысы болды, бірақ премьер-министр Đukanović бұл науқанға әлдеқайда жоғары болды. Вуяновичтің хабарлары көбінесе Черногория мен Сербияның бейбітшілікті бөлу және тәуелсіздік алғаннан кейінгі ынтымақтастыққа бейімделуіне бағытталған және ол бұрынғы Сербия президенті Борис Тадичпен достасқан<ref>[http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=126&art_id=qw1148936587752B255 Profile], int.iol.co.za; accessed 4 December 2015.</ref>. [[2006 жыл|2006 жылғы]] 21 мамырда Черногорияда тәуелсіздік референдумы өтті; бұл сайлаушылардың 55,5% -ы мақұлданды, бұл 55% табалдырығы аз. 2006 жылғы 3 маусымда Черногория тәуелсіз мемлекет болды. [[2006 жыл|2006 жылғы]] [[14 желтоқсан]]да ол «Бейбітшілік үшін әріптестік» бағдарламасына қосылуға арналған Негіздемелік құжатқа қол қойды, оған қоса Черногория НАТО «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасының мүшесі болды. Баспасөз конференциясы барысында Президент Вуянович пен НАТО-ның Бас хатшысы Яап де Хооп Схеффер «Бейбітшілік үшін серіктестік» құжатына қол қойғаннан кейін өткізген. Схеффер Черногория еуропалық интеграцияға баруды шешкенін құптады. [[2007 жыл|2007 жылдың]] сәуір Президент Вуянович, Черногориядағы негізгі діни мекеменің мүлкін қорғайтыны туралы мәлімдеді, Серб православ шіркеуі күшпен оның мүлікті иеліктен каноникалық черногорского православ шіркеуінің әрекет кезінде. 2008 жылы өтетін президенттік сайлауда Вуянович екінші президенттік мерзімге жүгінеді және сайлаудың алғашқы раундында тағы бес жыл қамтамасыз етті, ол 51,89% дауысқа ие болды. Қатысу 68,2% [[2012 жыл|2012 жылғы]] 20 қаңтарда Вуянович жергілікті Тиват Парламентінің депутаттарын және Жерже Нови парламентінің депутаттарын сайлау туралы шешім қабылдады. [[2012 жыл|2012 жылғы]] [[28 наурыз]]да Вуянович Черногория адвокаттар ассоциациясы, Черногория судьяларының қауымдастығы, заң факультеттері, Ғылым академиясы, Черногория Жоғарғы сотының кеңейтілген сессиясы бойынша консультациялар өткізгеннен кейін, Судьялар кеңесінің мүшелерін тағайындады. Черногория Конституциялық Сотының судьялары. [[2012 жыл|2012 жылғы]] [[31 шілде]]де Президент Вуянович Черногория Парламенті депутаттарына сайлау туралы шешім қабылдады. Парламенттік сайлау 14 қазанда өткізілді және ол Еуропадағы Черногория Коалициясы жеңіп алды, ол DPS басым болды. 2012 жылғы 4 желтоқсандағы сайлаудан кейін Вуянович премьер-министр ретінде Джукановичті тағайындады. [[2013 жыл|2013 жылдың]] ақпанында Конституциялық сот Vujanović-ті жаңа мерзімге кандидатурасын ресми түрде бекітті, оның [[2003]]-[[2008]] жылдары Черногория Республикасының президенті болып, Сербиямен мемлекеттік одақта құрамдас бөлігі ретінде сайланған және де-факто тәуелсіз Мемлекет басшысы тек 2006-2008 жж., оның 2008-2013 жылдардағы кезеңі заңды деп саналады. [[2013 жыл|2013 жылғы]] президенттік сайлауда Vujanović Демократиялық Алдыңғы оппозициялық одағы номиналды ұстаушының қарсы дауыс 51,2%, Миодраг Леких отырып, үшінші президенттік мерзімге сайлауда жеңіске жетті ===Сыртқы саясат=== [[File:US Navy 061025-N-5330L-235 The President of Montenegro, Filip Vujanovic, and Commander, U.S. Naval Forces Europe Adm. Harry Ulrich III, shake hands during a reception aboard the guided missile cruiser USS Anzio (CG 68).jpg|thumb|left|Вуянович және АҚШ әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы Гарри Ульрих.]] [[2012 жыл]]ғы 5 желтоқсанда Вуянович Будва қаласында мемлекет басшыларының 4-ші аймақтық саммитін өткізді. 2013 жылғы 13 маусымда Вуянович [[Братислава]]да өткен Орталық Еуропа елдері мемлекет басшыларының 18-ші саммитіне қатысты.{{citation needed|date=December 2015}} ====Сербия==== Вуянович Черногорияның президенті ретінде Сербия автономиялы провинциясы [[Косово Республикасы|Косово]] тәуелсіздігін мойындады. 2008 жылдың қазанында Сербия үкіметі Черногорияның Белградтағы елшісі Анка Войводичті қуып шығарды. Бір жылға жуық уақыт өткен соң, Сербия Игорь Джововичті Черногорияның жаңа елшісінің міндетін атқаруға қабылдады. Сербияның жаңа президенті болып 2012 жылдың мамырында сайланғаннан кейін, [[Томислав Николич]] Televizija Crne Gore-ға сұхбат беріп, оның барысында Черногорияны мемлекет ретінде танитынын мәлімдеді, «бірақ сербтер мен Черногория арасында ешқандай айырмашылық жоқ, өйткені ондайлар жоқ». 2013 жылғы 13 маусымда Вужанович Николичпен Братиславада кездесіп, ол «инфрақұрылымдық жобаларға ерекше назар аудара отырып, бірлескен жобалар мен мүдделерге бағытталған екі Үкіметтің қызметін қолдағанын» айтты.{{citation needed|date=December 2015}} ====Румыния==== 2013 жылғы 24 маусымда Вужанович Черногорияға румындық автобустың апатқа ұшырауымен келген Румынияның сыртқы істер министрі [[Титус Корлэцян]]ды қабылдады. Ол өз атынан және Черногория азаматтарының атынан қайғырып көңіл айтты. Сонымен қатар ол Румыниядан келген 18 туристтің қайтыс болуына байланысты [[Румыния президенті|Румыния Президенті]] [[Траян Бэсеску]]уға көңіл айту жеделхатын жолдады. 26 маусым, құрбан болғандардың репатриацияланған күні Румыниямен ынтымақтастықта ұлттық аза күту күні болды. == Марапаттар == * Православие халықтарының бірлігі үшін халықаралық қорының лауреаты «Православие халықтарының бірлігін нығайту жөніндегі көрнекті іс-шаралар үшін». 2008 жылы Патриарх Алексий II-нің есімімен (Ресей, 2009 ж.) Аталатын «Қоғам өміріндегі христиан құндылықтарын бекіту және насихаттау үшін». * Қасиетті Князьдің Константин ордені (Сербияның Православие шіркеуі, 2013)<ref>[http://www.pressonline.rs/info/drustvo/288088/podelom-ordena-svetog-cara-konstantina-zavrsena-liturgija-povodom-jubileja-milanskog-edikta.html Podelom ordena Svetog Cara Konstantina završena liturgija povodom jubileja Milanskog edikta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074533/http://www.pressonline.rs/info/drustvo/288088/podelom-ordena-svetog-cara-konstantina-zavrsena-liturgija-povodom-jubileja-milanskog-edikta.html |date=2016-03-05 }}</ref>. == Отбасы == Үйленген, үш баласы бар. Әйел - Светлана, ұлы - Данило, қыздары - Татьяна және Нина == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat-inline|Filip Vujanović}} *[http://www.balkaninside.com/filip-vujanovic-wins-presidential-election-in-montenegro/ Филип Вуянович Черногориядағы президенттік сайлауда жеңіске жетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323103036/http://www.balkaninside.com/filip-vujanovic-wins-presidential-election-in-montenegro/ |date=2016-03-23 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Черногория президенттері]] [[Санат:Белградта туғандар]] llz57upqwsct58cf4t6d6g1vizhp4gp 0 222333 3637203 1831120 2026-07-31T07:35:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637203 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Уэльва |шынайы атауы = Huelva |сурет = [[Сурет:Parque Las Palmeras Huelva.JPG|330px]] |жағдайы = |ел = Испания |елтаңба = Escudo de Huelva1.svg |ту = Flag of the City of Huelva (official).PNG |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=37 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=W |lon_deg=6 |lon_min=57 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Испания әкімшілік бөлінісі{{!}}Автономды бірлестігі |аймағы = Андалусия |кестедегі аймақ = Андалусия |аудан түрі = Испания провинциялары{{!}}Провинциясы |ауданы = Уэльва (провинция){{!}}Уэльва |кестедегі аудан = |қауым түрі = Комарка (Испания){{!}}Ауданы |қауым = Үлкен Уэльва (комарка){{!}}Үлкен Уэльва |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Педро Родригес Гонсалес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 149 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 54 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 149 310 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = onubense |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+34) 959 |пошта индексі = 21001 — 21007, 21070, 21071, 21080 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Huelva |сайты = http://www.huelva.es |сайт тілі = es }} '''Уэльва''' ({{lang-es|Huelva}}) — [[Испания]]дағы [[қала]]. [[Андалусия]] автономды бірлестігіне қарасты [[Уэльва (провинция)|Уэльва]] провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет [[Үлкен Уэльва (комарка)|Үлкен Уэльва]] ауданында ([[Комарка (Испания)|комарка]]) орналасқан. [[2010 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 149 310 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 149 км² шамасында. Қала қамқоршысы ұлы Себастьян болып саналады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.huelva.es Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061126214904/http://www.huelva.es/ |date=2006-11-26 }} {{Үлкен Уэльва ауданы муниципалитеттері}} {{spain-geo-stub}} [[Санат:Уэльва елді мекендері]] bnj75o9zzcrsk13e52abvtujta6kwi2 0 230641 3637260 2484197 2026-07-31T10:04:53Z Carsten Steger 111606 Aerial image of Chioggia that depicts the Canal Vena inserted. 3637260 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кьоджа |шынайы атауы = Chioggia |сурет = [[Сурет:Aerial image of Chioggia (view from the south).jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=17 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Венето |кестедегі аймақ = Венето |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Венеция (провинция){{!}}Венеция |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 185 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 51 336 |санақ жылы = 2004 |тығыздығы = 280 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 041 |пошта индексі = 30015 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 27008 |ортаққордағы санаты = Chioggia |сайты = http://www.chioggia.org |сайт тілі = it }} [[file:Canal Vena in Chioggia.jpg|thumb|Canal Vena]] '''Кьоджа''' ({{lang-it|Chioggia}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Венето]] әкімшілік аймағына қарасты [[Венеция (провинция)|Венеция]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 51 336 адамды құрайды&nbsp;(2004). Халық тығыздығы 280 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 185 км² шамасында. Пошта индексі — 30015. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.chioggia.org Ресми сайты] {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Венеция провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Венето елді мекендері]] cutcakd83oc3u7mya3iktwrwie87t4x 0 232294 3637212 1835645 2026-07-31T08:17:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637212 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Фара-Фильорум-Петри |шынайы атауы = Fara Filiorum Petri |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=14 |lon_min=11 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Абруццо |кестедегі аймақ = Абруццо |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Кьети (провинция){{!}}Кьети |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 227 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1952 |санақ жылы = |тығыздығы = 139 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = faresi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 0871 |пошта индексі = 66010 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 069030 |ортаққордағы санаты = Fara Filiorum Petri |сайты = http://www.comunefarafiliorumpetri.it |сайт тілі = it }} '''Фара-Фильорум-Петри''' ({{lang-it|Fara Filiorum Petri}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Абруццо]] әкімшілік аймағына қарасты [[Кьети (провинция)|Кьети]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1952 адамды құрайды. Халық тығыздығы 139 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 18,4 км² шамасында. Пошта индексі — 66010. Елді мекеннің қамқоршысы — Қасиетті Антоний.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 16 қаңтар. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comunefarafiliorumpetri.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200308154326/http://www.comunefarafiliorumpetri.it/ |date=2020-03-08 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Кьети провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Абруццо елді мекендері]] 52ofom2m1l9d96v6wz5v38zpr1e86hf 0 233642 3637108 1836949 2026-07-30T19:24:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637108 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Торрилья |шынайы атауы = Torriglia |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=31 |lat_sec=06 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=09 |lon_sec=27 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Лигурия |кестедегі аймақ = Лигурия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Генуя (провинция){{!}}Генуя |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Fabio Fossa |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 60 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 769 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2412 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 40 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 10 |пошта индексі = 16029 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 10062 |ортаққордағы санаты = Torriglia |сайты = http://www.comune.torriglia.ge.it |сайт тілі = it }} '''Торрилья''' ({{lang-it|Torriglia}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Лигурия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Генуя (провинция)|Генуя]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2412 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 40 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 60 км² шамасында. Пошта индексі — 16029. Елді мекеннің қамқоршысы — Nostra Signora della Divina Provvidenza.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 10 944 038 * Электронды поштасы: sindaco@comune.torriglia.ge.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.torriglia.ge.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314060220/http://www.comune.torriglia.ge.it/ |date=2013-03-14 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Генуя провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Лигурия елді мекендері]] 2q2d59voli2t3vh5llayncqtv1rdat3 0 233869 3637185 1903578 2026-07-31T07:08:19Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637185 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Урбе |шынайы атауы = Urbe |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=29 |lat_sec=15 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=35 |lon_sec=31 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Лигурия |кестедегі аймақ = Лигурия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Савона (провинция){{!}}Савона |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Maria Caterina Ramorino |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 31 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 540 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 818 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 26 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 19 |пошта индексі = 17048 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 9063 |ортаққордағы санаты = Urbe |сайты = http://www.comune.urbe.sv.it |сайт тілі = it }} '''Урбе''' ({{lang-it|Urbe}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Лигурия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Савона (провинция)|Савона]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 818 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 26 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 31 км² шамасында. Пошта индексі — 17048. Елді мекеннің қамқоршысы — Giacomo il Maggiore.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 19 726 005 * Электронды поштасы: info@comune.urbe.sv.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.urbe.sv.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106060543/http://www.comune.urbe.sv.it/ |date=2007-11-06 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Савона провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Лигурия елді мекендері]] q56ifc4laylaezyqkjv4w9amurg6m36 0 235777 3637113 1838934 2026-07-30T21:59:38Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637113 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Трегльванг |шынайы атауы = Treglwang |сурет = |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=47 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=14 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Штирия |кестедегі аймақ = Штирия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Лицен (округ){{!}}Лицен |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Йохан Грёссинг ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 36.24 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 745 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 378 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 3617 |пошта индексі = 8782 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 6 12 46 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.treglwang.com |сайт тілі = de }} '''Трегльванг''' ({{lang-de|Treglwang}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Штирия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Лицен (округ)|Лицен]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 378 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 36.24 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — LI, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''6 12 46''. [[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Грёссинг ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) саналады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.treglwang.com Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009072227/http://www.treglwang.com/ |date=2007-10-09 }} {{Аустрия:Лицен округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Штирия елді мекендері]] hz5vlzhykvvkmx3dtw1y4s7sbhj2700 0 238710 3637114 1841930 2026-07-30T22:35:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637114 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Тременико |шынайы атауы = Tremenico |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=05 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=22 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Лекко (провинция){{!}}Лекко |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Ferruccio Adamoli |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 754 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 243 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 30 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 341 |пошта индексі = 23836 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 97081 |ортаққордағы санаты = Tremenico |сайты = http://www.comune.tremenico.lc.it |сайт тілі = it }} '''Тременико''' ({{lang-it|Tremenico}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Лекко (провинция)|Лекко]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 243 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 30 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 23836. Елді мекеннің қамқоршысы — Sant’Agata.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0341 875100 == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.tremenico.lc.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060303190746/http://www.comune.tremenico.lc.it/ |date=2006-03-03 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Лекко провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] tgsqdllkm9m0gwzvgekgxrafcfrw9dl 0 240256 3637115 2585659 2026-07-30T23:15:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637115 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Тривенто |шынайы атауы = Trivento |сурет = [[Сурет:Panorama – Trivento (35892293690).jpg|300px]] |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=46 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=14 |lon_min=33 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Молизе |кестедегі аймақ = Молизе |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Кампобассо (провинция){{!}}Кампобассо |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 73 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 599 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5200 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 73 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 874 |пошта индексі = 86029 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 070081 |ортаққордағы санаты = Trivento |сайты = http://www.comunetrivento.it |сайт тілі = it }} '''Тривенто''' ({{lang-it|Trivento}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Молизе]] әкімшілік аймағына қарасты [[Кампобассо (провинция)|Кампобассо]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5200 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 73 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 73 км² шамасында. Пошта индексі — 86029. Елді мекеннің қамқоршысы — Nazario, Celso e Vittore.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0874 87341 * Электронды поштасы: comunetrivento@tin.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comunetrivento.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020171926/http://www.comunetrivento.it/ |date=2016-10-20 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Кампобассо провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Молизе елді мекендері]] hz09t9yzawvzwmz5vdxh7wc56c8sin0 4 491233 3637228 3636877 2026-07-31T09:00:27Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3637228 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35518]||623||26||18||263||28||3||34373||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2894]||274||7||6||377||8||15||2193||0||4||10||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1184]||37||0||0||12||17||0||1107||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 481]||15||0||7||40||6||1||395||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 0oe2x12ufqpvz2st6kdx2a7qyliukh8 0 491889 3637116 3564374 2026-07-31T00:31:40Z Kanayoko 184018 /* Хоббиі және жеке өмірі */ 3637116 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = ІІ Елизабет | Шынайы есімі = {{lang-en|Elizabeth ІІ}} | Суреті = Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 1959 | Елтаңба = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg | Титулы = [[Ұлыбритания|Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия]] [[Британ монархиясы|Патшайымы]] | Ту = Flag of the United Kingdom.svg | Ту2 = Arms of the United Kingdom (Variant 1).svg | девиз = | Басқара бастады = 6 ақпан 1952 | Басқаруын аяқтады = 8 қыркүйек 2022 | Тәж кигізу жорасы = 2 маусым 1953 | Ізашары = [[VI Джордж]] | Ізбасары = [[III Чарльз]] | Титулы_2 = [[Ұлттар достастығы]]ның басшысы | Ту_2 = Flag of the Commonwealth of Nations (1976–2013).svg | Ту2_2 = Commonwealth Icon.svg | Басқара бастады_2 = 6 ақпан 1952 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 қыркүйек 2022 | Ізашары_2 = [[VI Джордж]] | Ізбасары_2 = [[III Чарльз]] | Туған күні = 21.04.1926 | Туған жері = {{туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Британ империясы]] | Қайтыс болған күні = 8.09.2022 | Қайтыс болған жері = [[Балморал қамалы]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] | Династия = [[Сурет:Badge of the House of Windsor.svg|22px]] [[Виндзор әулеті|Виндзорлар]] | Туған кездегі есімі = Елизабет Александра Мария | Әкесі = [[VI Джордж]] | Анасы = [[Елизабет Боуз-Лайон]] | Жұбайы = {{marriage|[[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп Маунтбеттен]]|1947|2021|end=died}} | Балалары = [[III Чарльз]], [[Анна (Ұлыбритания ханшайымы)|Анна]], [[Эндрю Маунтбеттен Виндзор|Эндрю]], [[Эдуард, Уэссекс графы|Эдуард]] | Діні = [[Англия шіркеуі|Англикандық]] | Монограммасы = Royal Cypher of Queen Elizabeth II.svg | Монограмма ені = 60px | Марапаттары = {{Алтын Қыран ордені}} | Commons = Elizabeth II of the United Kingdom }} '''ІІ Елизабет''' ({{lang-en|Elizabeth ІІ}}), толық аты-жөні — '''Елизабет Александра Мария''' ({{lang-en|Elizabeth Alexandra Mary}};<ref name="multiple7">[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/Earlylife/Earlylife.aspx Her Magesty The Queen: The Queen’s Early Life] {{ref-en}}</ref> [[21 сәуір]] [[1926 жыл]], [[Лондон]] – [[8 қыркүйек]] [[2022 жыл]], [[Балморал қамалы]], [[Шотландия]])<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/spravka/20130602/940405611.html|title=Ұлыбритания патшайымы II Елизабет. Өмірбаяны|publisher=''РИА Жаңалықтар''|date=2013-06-02|lang=kk|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HHe1VCed|archivedate=2013-06-11}} {{ref-ru}}</ref> — 1952 жылдан 2022 жылға дейінгі [[Ұлыбритания]] [[Британ монархиясы|патшайымы]]. 70 жыл және 214 күн билік еткен II Елизабет [[Британ монархтарының тізімі|ел тарихындағы ең ұзақ билік еткен монарх]] және әлем тарихындағы ең ұзақ билік құрған әйел монарх болды. Патшайым II Елизабет [[Виндзор әулеті]]нен шыққан болатын. Таққа 1952 жылғы 6 ақпанда, яғни 25 жасында, әкесі [[VI Джордж]]тың өлімінен кейін отырды. Таққа отырғанда II Елизабет 32 тәуелсіз мемлекеттің патшайымы болған және өмірінің соңына қарай бұл сан 11 ел болып азайды, [[Ұлттар достастығы]]ның төрайымы және [[Англия шіркеуі]]нің басшысы, Ұлыбританияның қарулы күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысының қызметін атқарды. Елизабет ханшайымның басқару кезеңінде Британия монархиясы үшін көптеген тарихи оқиғалар орын алды: [[Британ империясы]]ның ыдырап, [[Ұлттар достастығы]]ның құрылғандығын айқындайтын [[деколонизация]] үрдісі жүрді. == Балалық және жастық шағы == [[Сурет:Princess Elizabeth on TIME Magazine, April 29, 1929.jpg|оңға|thumb|Лилибет ханшайым «[[Тайм (журнал)|Тайм»]] журналының мұқабасында. 29 ақпан, 1929 ж.|150px]] [[VI Джордж|Йорк герцогі — Альберт ханзаданың]] (келешек VI Джордж король, 1895—1952 жж.) және леди Елизабет Боуз-Лайонның (1900—2002 жж.) үлкен қыздары. Оның ата-әжесі: әкесі жағынан — король V Джордж (1865—1936 жж.) және Мария патшайым, Тек ханшайымы (1867—1953 жж.); анасы жағынан — Клод Джордж Боуз-Лайон, Стратмор графы (1855—1944 жж.) және Сесилия Нина Боуз-Лайон (1883—1938 жж.). Елизабет ханшайым Александра Мария Лондонның Мейфэр ауданында, Брютон-стриттегі № 17-үйде, яғни Стратмор графының резиденциясында дүниеге келген. Қазіргі таңда аудан қайта тұрғызылғандықтан, үйді бұзған, алайда оның орнында мемориалдық тақта қойылған.<ref name="Брэдфорд С.">''Брэдфорд С.'' II Елизабет. Мәртебелі патшайымның өмірбаяны. — Вагриус-Захаров-Мәскеу, 1998.</ref> Өзінің атын анасының (Елизабет), апасының (Мария) және арғы әжесінің (Александра) құрметіне алған. Әкесі алғашқы қыздарының есімін герцогиния құрметіне Виктория деп атамақ болады, алайда соңында ол ойларынан қайтады. Ол туралы V Джордж өзі былай деген екен: {{дәйексөз|...Берти менімен қыздың есімі жайлы талқылаған. Ол үш есімді атады: Елизабет, Александра және Мария. Мен оған есімдердің барлығының жақсы екендігін айттым, ал Виктория есімі жайлы мен онымен толықтай келістім. Бұл енді артық еді...|автор=V Джордж<ref name="Брэдфорд С."/>}} . Елизабеттің шоқындару жорасы 25 мамыр күні [[Букингем сарайы]]ның шіркеушесінде өтті. 1930 жылы Елизабет патшайымның жалғыз сіңілісі — Маргарет ханшайым дүниеге келді.<ref name="multiple7" /> Елизабет негізінен гуманитарлық бағытта білім алды — конституция тарихын, құқықтану, дінтану, өнертану негіздерін оқып, ешкімнің көмегінсіз [[француз тілі]]н меңгерді. Жастық шағынан бастап Елизабет аттарға қызығып, салтпен жүруді үйренді. Бұл қызығушылықпен патшайым онжылдық бойы айналысуда.<ref name="multiple6">[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/Education/Overview.aspx Her Majesty The Queen: Education] {{ref-en}}</ref> [[Сурет:Philip de László - Princess Elizabeth of York - 1933.jpg|солға|нобай|Ханшайым Елизабет 1933 жылы]] Туған күнінен бастап Елизабет ханшайым Йорктің герцогиниясы атанып, ағасы - Эдуард Уэльс ханзадасы (келешек Ұлыбритания королі — VIII Эдуард) мен әкесінен кейін үшінші мұрагер болды. Эдуард ханзада айтарлықтай жас, әрі жанұя құрып, балалы болуға тиіс болғандықтан, бастапқы кезде Елизабет таққа отыратын үміткер ретінде қарастырылмады. Алайда 1936 жылы V Джорджтың қайтыс болуына байланысты он бір айдан кейін тақтан бастартуға мәжбүр болды. Патша тағына Альберт (VI Джордж) отырды, ал 10 жастағы Елизабет тақ мұрагері атанып, ата-анасымен [[Кенсингтон]]нан [[Букингем сарайы]]на көшіп келеді. Дегенмен, Елизабет ханшайым «heir presumptive» («болжалды мұрагер») ретінде қарастырылды, себебі VI Джорджтың баласы туған жағдайда, хан тағына бірден-бір үміткер сол болды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] басталғанда Елизабет 13 жаста еді. [[1940 жыл]]дың [[13 қазан]]ында ол алғаш рет радиодан соғыс апатынан зардап шеккен балалар алдында сөз сөйлейді.<ref>[http://www.bbc.co.uk/archive/princesselizabeth/6600.shtml?all=1&id=6600 Children’s Hour | Princess Elizabeth] [[BBC]], ([[1940 жыл]]дың [[13 қазан]]ы) {{ref-en}}</ref> [[1943 жыл]]ы гвардиялық гренадерлардың полкімен кездесу жүргізгенде алғаш рет жамағат алдында көрінеді. [[1944 жыл]]ы Елизабет бес «мемлекеттік кеңесшінің» (король ісін атқаруға құқығы бар адамдар) бірі болады.<ref>[http://all-that-is-interesting.com/queen-elizabeth-ii-serves-as-a-mechanic-during-world Queen Elizabeth II Serves As A Mechanic During World War 2] {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.pravda.ru/world/europe/european/21-04-2006/82324-elizabeth-0/ II Елизабет] Правда.Ру, (21 сәуір 2006)</ref> [[1947 жыл]]ы Елизабет ата-анасын [[ОАР|Оңтүстік Африкаға]] шығарып салады да<ref name="multiple5">[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/Marriageandfamily/Marriageandfamily.aspx Her Majesty The Queen: Marriage and family] {{ref-en}}</ref> 21 жасқа толу мейрамында радиодан өзінің өмірін Британ монархиясы үшін арнайтындығын айқын ашып көрсетті.<ref name="multiple6" /> Тура сол жылы 21 жастағы Елизабет 26 жастағы британ флотының офицері, грек және даттық корольдік жанұядан шыққан, сондай-ақ Виктория патшайымның [[шөпшек|шөпшегі]] (шөбереден туған бала), [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп Маунтбеттен]]ге, тұрмысқа шығады. Олар [[1934 жыл]]ы танысады да, араларындағы тығыз қарым-қатынас Елизабеттің [[1939 жыл]]дары Филипп оқыған [[Дартмут]]тегі әскери-теңіз колледжіне баруымен жалғасады.<ref name="multiple5" /> Ханшайымның жұбайы атанған — Филипп ханзада "Эдинбург герцогі" деген атаққа ие болады. Үйлену тойынан соң, яғни бір жылдан кейін 1948 жылы Елизабет мен Филипптің тұңғышы, Чарльз ханзада (қазіргі [[III Чарльз]]), дүниеге келеді.<ref name="multiple5" /> Ал 1950 жылдың 15 тамызында қыздары, [[Анна (Ұлыбритания ханшайымы)|Анна ханшайым]], дүние есігін ашады.<ref name="multiple5" /> == Ұлыбритания патшайымы == === Тәж кигізу рәсімі және басқаруын бастауы === [[Сурет:Elizabeth II waves from the palace balcony after the Coronation, 1953.jpg|нобай|солға|II Елизабет 1953 жылы тәж кигізу жорасынан кейін]] Елизабеттің әкесі — [[VI Джордж]] патша [[1952 жыл]]дың [[6 ақпан]]ында дүниеден өтеді. Сол күні Елизабет жұбайымен Кениядағы демалыста болғанына қарамастан, оны Ұлыбритания патшайымы деп жариялайды.<ref name=autogenerated20130618-1>{{cite web|url=http://www.hrono.ru/biograf/bio_ye/elizaveta2.php|title=II Елизабет|publisher=Хроно.Ру|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HmhJ5IhW|archivedate=2013-07-01}}</ref> Әкесінің өлімі күні патшайым [[фикус|алып фикус]] ағашының үстінде орналасқан ''«Tree Tops Hotel»'' атты мейманханада болған. Тура сол кезде мейманханада тұрып жатқан Эдуард Джеймс Корбетт өзінің тіркелу кітапшасында былай деп жазып, қалдырып кеткен екен: {{дәйексөз|Әлемдік тарихта алғаш рет ағаш үстіне мінген жас ханшайым келесі күні патшайым болып түскен екен — Құдайым, өзің жар бола көр!|автор=Эдуард Джеймс}} II Елизабет патшайымның тәж кигізу рәсімі 1953 жылдың 2 маусымында [[Вестмин аббаттығы]]нда болды.<ref name="multiple1">[http://londonmania.ru/stories/anglijjskaja_koroleva?id=259 II Елизабет XX ғасырда не істеп үлгерді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525202411/http://londonmania.ru/stories/anglijjskaja_koroleva?id=259 |date=2013-05-25 }} {{ref-ru}}</ref> Британ монархының бұл тәж кигізу рәсімі алғаш рет [[телевидение]]ден [[трансляция|тікелей трансляция]] түрінде көрсеткен.<ref name="multiple2">[http://kp.ua/daily/010612/340184/ «Белгісіз патшайым»: II Елизабеттің Гагаринмен бірге таңғы асы және неге Ельцин патшайымды шешіндіргісі келді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120822130704/http://kp.ua/daily/010612/340184 |date=2012-08-22 }} Комсомольская правда в Украине, (01 маусым 2012) {{ref-ru}}</ref> Осыдан кейін жаңа патшайым 1953—1954 жж. аралығында [[Ұлттар достастығы|Достастыққа мүше елдерге]], британдық отарларға және әлемнің басқа да елдеріне алты айлық іс сапар жасап қайтады. II Елизабет Аустралия мен Жаңа Зеландияда болып қайтқан алғашқы монарх болды.<ref name="multiple1" /> === 1950 жж. екінші жартысы — 1990 жж. басы === Премьер-министр — сэр [[Энтони Иден]]нің [[1957 жыл]]ы қызметтен кеткеннен кейін, Консеравторлар партиясында лидерді таңдауда еш бір ереженің болмауына байланысты II Елизабет жаңа премьер-министрді консерваторлардың арасынан таңдауға тиісті болды. Партияның көрнекі өкілі және экс-премьер-министр — [[Уинстон Черчилль]]мен ақылдаса отырып, үкімет басшысы болып [[Гарольд Макмиллан]] тағайындалды.<ref name="Ұлыбритания">{{cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/United_Kingdom.html|title=United Kingdom|author= Ben Cahoon|date=|work=|publisher=World Statesmen.org|accessdate=2012-04-30|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/6AnnTEb3i|archivedate=2012-09-20}}</ref> Тура осы жылы Елизабет алғаш рет іс-сапармен [[Америка Құрама Штаттары]]на<ref name=Tidridge>{{citation| last=Tidridge| first=Nathan| title=Canada's Constitutional Monarchy: An Introduction to Our Form of Government| page=49| publisher=Dundurn Press| location=Toronto| year=2011| isbn=9781459700840| url=http://books.google.com/books?id=JvGsvHsAtDgC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}}</ref> және Канада патшайымы ретінде [[Канада]]ға барады.<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/RoyalVisits/Commonwealthvisitssince1952.aspx Her Majesty The Queen: Commonwealth visits since 1952] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412031035/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/RoyalVisits/Commonwealthvisitssince1952.aspx |date=2015-04-12 }} {{ref-en}}</ref> Сондай-ақ осы жылы алғаш рет [[БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның сиссиясына қатысып, сөз сөйлейді.<ref>[http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/07/06/england.queen.un.speech/index.html Queen Elizabeth II makes first U.N. speech since 1957] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714234016/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/07/06/england.queen.un.speech/index.html |date=2014-07-14 }} [[CNN]], (07 шілде 2010) {{ref-en}}</ref> Канадалық үкіметтің сессиясының ашылу салтанатына қатысты. Өз саяхатын 1961 жылы жалғастырды, ол кезде патшайым [[Кипр Республикасы|Кипр]], [[Ватикан]], [[Үндістан]], [[Пәкістан]], [[Непал]], [[Иран]], сондай-ақ [[Гана]] елдеріне барды.<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/RoyalVisits/OutwardStatevisitssince1952.aspx Her Majesty The Queen: Outward State visits since 1952] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406123528/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/RoyalVisits/OutwardStatevisitssince1952.aspx |date=2012-04-06 }} {{ref-en}}</ref> [[Сурет:Queen Elizabeth II and the Prime Ministers of the Commonwealth Nations, at Windsor Castle (1960 Commonwealth Prime Minister's Conference).jpg|нобай|оңға|II Елизабеттің 1960 жылы Достастыққа мүше елдердің басшыларымен кездесуі]]. [[1960 жыл]]ы патшайымның екінші ұлы — Эндрю, ал [[1964 жыл]]ы үшінші ұлы — Эдуард ханзада дүниеге келеді.<ref name="multiple5" /> [[1963 жыл]]ы премьер-министр — Макмилланның қызметінен кетуіне байланысты, Елизабет патшайым өзімен ақылдаса отырып [[Александр Дуглас-Хьюм]] премьер қылып тағайындады.<ref>[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/Publiclife/PublicLife1962-1971/1962-1971.aspx Her Majesty The Queen: Public life 1962—1971] {{ref-en}}</ref> Нәтижесінде бірде-бір партия толық дауыс жинай алмаған парламент сайлауынан кейін [[1974 жыл]]ы елбасына саяси дағдарыс төне бастады. Парламенттің ең ірі партиясы — Консерваторлар партисы болғанымен, премьер-министр болып лейбористтердің лидері — [[Гарольд Вильсон]] тағайындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.hrono.ru/land/landa/197_gb.php|title=Ұлыбритания XX ғасырдың 70-ші жылдарында|publisher=Хроно.Ру|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HmhLFwfR|archivedate=2013-07-01}}</ref> [[1976 жыл]]ы II Елизабет салтанатты түрде ([[Канада]] патшайымы ретінде) [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1976|Монреалдағы Жазғы XXI Олимпиадалық ойындардың]] ашылу салтанатын өзі ашты.<ref>[http://athletics-sport.info/olympics/1976 Жиырма бірінші Олимпиадалық ойындар (Монреаль, Канада) 1976 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530013853/http://athletics-sport.info/olympics/1976 |date=2013-05-30 }} {{ref-ru}}</ref> [[1977 жыл]] патшайым үшін елеулі жыл болды. Бұл жылы Елизаветы II патшайымның британ тағында 25 жыл отырғандығы тойланды. Достастық елдерінде патшайымның құрметіне көптеген салтанатты іс-шаралар өткізілді.<ref>[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/TheQueenandspecialanniversaries/TheQueensSilverJubilee1977.aspx Her Majesty The Queen: The Queen’s Silver Jubilee, 1977] {{ref-en}}</ref> [[1970 жыл]]дардың соңы мен [[1980 жыл]]дардың басында патшайымның жанұясына бір қатар қастандықтар жасалынды. Оның ішінде, атап айтқанда: «Уақытша Ирландия республикалық әскерлерінің» террористері [[1979 жыл]]ы Филипп ханзаданың ағасы, беделді мемлекеттік қайраткер және әскербасы — лорд Луис Маунтбеттеннің өлтірілуі.<ref name="Time Magazine">{{Cite news| title = BRITAIN: A Nation Mourns Its Loss | author = | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,920606,00.html | publisher = ''[[Time (журнал)|TIME]]'' | date = 10 September 1979}}</ref> Ал 1981 жылы патшайымның «ресми туған күніне» арналған әскери шеруде II Елизабет патшайымға сәтсіз қастандық жасалынды.<ref name="multiple2" /> [[1981 жыл]]ы кейінірек корольдық жанұяның үлкен проблемасына айналатын Елизабет патшайымның ұлы [[III Чарльз|Чарльз ханзада]] мен [[Диана, Уэльс ханшайымы|Диана ханшайым]]ның<ref>[http://ria.ru/spravka/20120831/732836337.html#13713100380243&message=resize&relto=register&action=addClass&value=registration Уэльстік ханшайым Диана. Өмірбаяны] РИА Новости, (31 тамыз 2012)</ref> үйлену тойы болды. [[Сурет:President Reagan and Queen Elizabeth II 1982.jpg|нобай|оңға|II Елизабет Рональд Рейганмен Виндзор сарайының қасында серуендеуде (1982)]] Осы кезде [[1982 жыл]]ы Канада конституциясында біршама өзгертулер еңгізілгендіктен, британ парламенті канадалық істерде өз үстемдігін жоғалтады, алайда британдық патшайым Канада мемлекетінің басшысы болып қала берді.<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1982/11/enacted|title=Canada Act 1982|publisher=The National Archives|datepublished=29.03.1982|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HmhMxb3u|archivedate=2013-07-01}} {{ref-en}}</ref> Тура осы жылы соңғы 450 жыл елге келмеген рим папасы — [[II Иоанн Павел]] Ұлыбританияға сапармен келді ([[англикан шіркеуі]]нің басшысы болып табылатын патшайым оны жеке өзі қарсы алды).<ref name="multiple1" /> [[Сурет:Chatham House Prize 2010.jpg|нобай|[[Түркия президенті]] [[Абдулла Гюль]] және II Елизабет патшайым. Лондон. 2010 жыл.]] [[Сурет:Barack & Michelle Obama meet Queen Elizabeth II at Buckingham Palace 4-1-09 2.JPG|нобай|II Елизабет және Обама ерлі-зайыптылары.]] [[Сурет:Reagans with Queen Elizabeth II and Prince Philip.jpg|нобай|Р. Рейган және патшайым өздерінің өмірлік жолдастарымен бірге]] === 1990 жж. басы — 2000 жж. === [[Сурет:Un demi Crown à l'effigie de la reine Élisabeth II.jpg|thumb|II Елизабет]] [[1992 жыл]] ІІ Елизабеттің айтуынша «сұмдық (масқара) жыл» болды. Төрт баласының екеуі — ханзада Эндрю мен Анна ханшайым — жолдастарымен ажырасып, ал Чарльз ханзада Диана ханшайыммен ажырасты. Сонымен қатар, Виндзор сарайы өрттен қатты зақымданды, патшайымға табыс салығын төлеу міндеттелінді.<ref>[http://adelanta.info/encyclopaedia/politics/elizabeth_two/ Елизаветы II]</ref> [[1996 жыл]]ы патшайымның талабымен, Чарльз ханзада мен Диана ханшайымның ресми ажырасуына қол қойылды. Бір жылдан кейін, [[1997 жыл]]ы, Диана ханшайым Парижде көлік қақтығысына ұшырап, қайтыс болады. Бұл жайт патшайым жанұясымен қатар миллиондаған британдықтарды күйзеліске ұшыратты. Бұрынғы келінінің өліміне сабырлық танытып, ешқандай реакция көрсетпеген патшайымның қылығы жайлы халық арасында әңгіме тарай бастады.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/13766 Келін кегі], (09 қыркүйек 1997) {{ref-ru}}</ref> [[Сурет:Golden Jubilee Palace 45.JPG|нобай|солға|Патшайымның Алтын мейрейтойы (2002)]] 2002 жылы Елизабет патшайымның тақта отырғанының 50 жылдығына (Алтын мерейтой) орай салтанатты іс-шаралар өткізілді.<ref name=autogenerated20130618-1 /> Бірақ тура сол жылы патшайымның сіңлісі — Маргарет ханшайым.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/311138 Маргарет ханшайымның өлімі]</ref> және анасы — Елизабет Боуз-Лайон қайтыс болды<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_1533000/1533667.stm Патшайым-ана] (31 наурыз 2002)</ref> === Қазіргі заман === 2010 жылы екінші рет БҰҰ Бас Ассамблеясының отырысында сөз сөйледі. БҰҰ Бас хатшысы Пан Гим Мун Елизабетны меңзей отырып, патшайымды «біздің дәуіріміздің зәкірі» деп атады.<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ru/sg/messages/2010/a_64_pv105.shtml|title=БҰҰ Бас Ассамблеясының отырысы|publisher=Пан Ги Мун|datepublished=06.06.2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HmhPBCZj|archivedate=2013-07-01}}</ref> [[Сурет:Top brass Wedding of Prince William of Wales and Kate Middleton.jpg|нобай|оңға|Патшайым мен Филипп ханзада Уильям ханзада мен Кэйт Миддлтонның үйлену тойында қатысуы (2011)]] 2011 жылы тәуелсіз Ирландияға британдық монархтың тарихта алғаш рет мемлекетік сапармен барып қайтты.<ref>[http://newsru.com/world/17may2011/ireland.html II Елизабет Ирландияда] NEWSRu, (17 мамыр 2011) {{ref-ru}}</ref> Тура осы жылы Уильям ханзада мен Кэйт Миддлтонның үйлену тойы болып өтті.<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/multimedia/2011/04/110429_wedding_highlights.shtml Уильям ханзада мен Кэйт Миддлтонның үйлену тойы], (29 сәуір 2011) {{ref-ru}}</ref> [[2012 жыл]]ы Лононда [[XXX Олимпиада Ойындары|XXX жазғы Олимпиада ойындары]] болды. Олимпиада ойындарының ашылу салтанатына II Елизабет өзі қатысып ашты,<ref>[http://pixanews.com/sport/otkrytie-olimpijskix-igr-2012-goda.html 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ашылуы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028122910/http://pixanews.com/sport/otkrytie-olimpijskix-igr-2012-goda.html |date=2017-10-28 }} Pixanews, (28 шілде 2012)</ref> сондай-ақ таққа отыру ретін өзгертетін жаңа заң қабылданды. Бұл заң бойынша мұрагер-ер адам әйел алдындағы басымдылықтан айырылды.<ref>[http://www.euromag.ru/great_britain/27947.html Британия таққа отыру ретін өзгертті] Euromag, (17 желтоқсан 2012) {{ref-ru}}</ref> Тура осы жылы Ұлыбританияда және басқа да елдерде Елизабеттің таққа отыруының 60 жылдық (гауһар) мерейтойы салтанатты түрде атап өтті. Мерекелік іс-шаралардың шарықтау шегі — 2012 жылдың 3-4 маусым күндеріндегі демалыс болды:<ref>[http://loveopium.ru/prazdniki/diamond_jubilee.html II Елизабет гауһар мерейтойы]</ref> * 3 маусым күні Темза өзенінде су үсті шеруі өтіп, шеруге мыңнан астам кемелер мен қайықтар қатысты. Бұл жайт тарихта ең ауқымды сулы шеру болып қалды; * 4 маусым күні Букингем сарайының алдында келесі әлем және британдық жұлдыздардың қатысуымен концерт болып өтті: [[Пол Маккартни]], Робби Уильямс, Клифф Ричард, [[Элтон Джон]], Грейс Джонс, Стиви Уандер, Энни Леннокс, Том Джонс және т.б. Кештің ұйымдастырушысы —[[Take That]] тобының [[Фронтмен|солисті]] — [[Гэри Барлоу]] болды. 2013 жылы II Елизабет 40 жыл ішінде алғаш рет [[Шри Ланка]]да өткен Британ Достастығының саммитіне қатыспады. Саммитте Британияны [[III Чарльз|Чарльз ханзада]] ұсынды, бұл жайт Елизабеттің өкілеттілікті ұлына бере бастауының айғағы болды.<ref>[http://news.nur.kz/262168.html II Елизабет билікті Чарльз ханзадаға бере бастады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511021204/http://news.nur.kz/262168.html |date=2013-05-11 }} NUR-KZ, (08 мамыр 2013)</ref><ref>[http://mongolianislam.mn/kz/?p=10941 II Елизабет Өз Өкілеттігін Ұлы Ханзада Чарльзға Тапсырды (10 мамыр 2013)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924173003/http://mongolianislam.mn/kz/?p=10941 |date=2015-09-24 }}</ref> == Саяси және қоғамдық өмірдегі маңызы == Конституциялы монархияның британдық дәстүріне сәйкес, II Елизабет негізінен тек мемлекетті халықаралық аренада ұсынып қана отырады, яғни атқару ісіне қатыспаған. Алайда, өзінің билік құрған кезеңінде ол [[британ монархиясы]]ның беделін қолдан тайдырмай берік ұстап отырды. Патшайым әр түрлі мемлекеттерге дипломатиялық сапарлармен бару, [[елші]]лерді қабылдау, жоғары қызметтегі мемлекеттік тұлғалармен (әсіресе [[премьер-министр]]лермен) кездесу жүргізу, жыл сайынғы парламентке арналған жолдауды оқу, марапаттау сияқты және тағы да басқа маңызды қызметтерді атқарады.<ref name="multiple3">[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/DayInTheLife/Queensworkingday.aspx Her Majesty The Queen: The Queen’s working day]</ref> Сондай-ақ, патшайым әр күн сайын келіп отыратын британдық [[газет|үнжарияларды]] оқып, қызметкерлерінің көмегімен көптеген хаттардың (күн сайын 200—300 дана) кейбіреулеріне жауап жазып, жіберіп отырды.<ref name="multiple3" /> Өзінің тақта отырған кезеңінің барлығында патшайым барлық премьер-министрлермен жақсы қарым-қатынаста болды. Сонымен қатар, ол саяси қақтығыстарға жол бермеуге бар күшін салып, бұрынғы жаңа заман патшаларының дәстүрін жалғастыруда. II Елизабет конституциялы монарх болғандықтан, ол өзінің саясатқа деген симпатиялық немесе антипатиялық көзқарасын жариялауына болмайды. Патшайым бұл ережені әрдайым орындап жүрді, сондықтан оның саясатқа деген көзқарасы ешкімге белгісіз болып қалуда. Өзінің билік құру кезеңінде патшайым британдық үкіметтің ауысуында үш рет конституциялық мәселелерге тап болды. [[1957]] және [[1963 жыл]]дары жаңа ізбасарды таңдауда Консерваторлар партиясының бегілі бір заңдары жоқ болғандықтан, Энтони Иден мен Гарольд Макмилланның жұмыстан кетуіне байланысты жаңа үкімет басшысын өзінің таңдауына тура келді. Энтони Иден патшайымға жаңа ізбасарды таңдауда ақыл айтудан бас тарқандықтан, [[1957 жыл]]ы патшайым сол жылдары жалғыз көзі консерватор премьер-минстр — [[Уинстон Черчилль]]ге жүгінеді. [[1963 жыл]]ы Гарольд Макмиллан өзінің ізбасары ретінде Александр Дуглас-Хоумды тағайындауды сұрады. Ал [[1974 жыл]]ы, Эдвард Хиттің кызметінен кетуінен кейін, оппозиция өкілі — Гарольда Вильсонды тағайындайды. Осы және басқа да жағдайларда патшайым тек британдық конституция негізінде әрекет етті, яғни барлық маңызды шешімдерді өзінің министрлерінің және құпия кеңесшілерінің кеңесінен кейін ғана қабылдады. Бұлардан бөлек, британ премьерлері әр апта сайын патшайыммен кездесу өткізіп отырады. Патшайым бір көргенде ел саясаты туралы хабарсыз болып көрінгенімен, ол осы көздесудің арқасында елдегі соңғы саяси өзгерістермен хабарландырылып отырады. Негізінен, патшайым саясатқа араласпауы керек, алайда ол өзінің көптеген жылдар бойы билік еткен кезеңінде көптеген премьерлермен және басқа да елдердің басшыларымен жұмыс істегендіктен, оның кеңестеріне жіті көңіл аударады. Өзінің [[мемуар]]ларының бірінде [[Маргарет Тэтчер]] өзінің патшайыммен кездесулері туралы жазған екен: {{дәйексөз|Бұны [кездесу] — жай ғана нысаншылық не болмаса әлеуметтік шарттылық деп ойлайтын адамдар өте қатты қателеседі. Шындығына келсек, бұл кездесулер тыныш атмосферада өтеді, сондай-ақ, Жоғары Мәртебелім әрқашан өзінің ауқымды проблемаларды қамти алатындығын және өзінің үлкен тәжірибесі бар екендігін көрсетіп отырады|автор=Thatcher, Margaret. The Path to Power. — HarperCollins, 1997.}} Сондай-ақ, II Елизабет белсенді түрде қайырымдылық пен қоғамдық қайраткерлікпен айналысады. Британия патшайымы 600-ден астам қоғамдық және қайырымдылық ұйымдарының қамқоршысы екені белгілі.<ref>[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/QueenCharities/Overview.aspx Her Majesty The Queen: Queen and charities]</ref> Өзінің осы және тағы да басқа қызметтерімен қоса II Елизабеттің монархиня (айрықша құзырет) сияқты ажыратылмайтын құқықтары бар. Мысалы, ол парламентті таратуға, сондай-ақ, премьер-министрдің кандидатурасын алып тастауға құқығы бар. === Патшайымды қаржыландыру мәселесі === Патшайымды қаржыландыру ''азаматтық парақша'' аталатын белгілі бір мемлекеттік қаражаттан іске асырылады. * Букингем сарайының мәліметтері бойынша 2008—2009 жылдары монархияны қаржыландыруға әр британдық 1 доллар және 14 центтен жұмсады, бұл жиналған қаражаттың қосындысы — 68,5 млн доллар болды.<ref name="multiple9">[http://www.bbc.co.uk/russian/uk/2009/06/090629_britain_queen.shtml Патшайымның британдықтар алдындағы құны — жылына $68,5 млн], (29 маусым 2009)</ref> * 2010—2011 жылдары жаңа экономикалық бағдарламаның еңгізілуіне байланысты, патшайым шығынды 51,7 млн долларға дейін шектеуге мәжбүр болды.<ref>[http://www.baltinfo.ru/2011/07/04/Koroleva-Elizaveta-II-sokratila-raskhody-215022 II Елизабет шығындарын шектеді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110045106/http://www.baltinfo.ru/2011/07/04/Koroleva-Elizaveta-II-sokratila-raskhody-215022 |date=2013-11-10 }} БалтИнфо.ру, (04 шілде 2011)</ref> * Алайда, 2012 жылдан бастап патшайымның табысы қайта өсе бастады (шамамен, жылына 5 %-дық жылдамдықпен).<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2013/06/130626_rn_queen_income.shtml Британия патшайымы II Елизабеттің табысы өсуін жалғастырды], (27 маусым 2013)</ref> Бұндай ақпараттар Ұлыбританияның республика-құрушы халқының көңілінен шықпайды. Олардың мақсаты табыс дәрежесін азайту, не болмаса тіпті болдырмау.<ref name="multiple9" /> == Отбасы және балалары == [[1947 жыл]]дың [[20 қараша]]сында Елизабет грек ханзадасы Андрейдің ұлы — лейтенант [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп Маунтбеттен]]мен (ту. [[10 маусым]] [[1921]]) некеге отырады. Кейін Филипп «Эдинбург герцогі» атағын алады. Отбасында төрт бала бар: {| class="wikitable" ! width="30%"|Аты-жөні !Туған күні !colspan="2" |Неке !Балалары !Немерелері |- |rowspan="3" |[[III Чарльз]] |rowspan="3" |[[14 қараша]] [[1948 жыл|1948]] |rowspan="2" |[[Диана, Уэльс ханшайымы|Леди Диана Спенсер]] |rowspan="2" |[[29 шілде]] [[1981 жыл|1981]] <br /><small>(''ажырасу: [[28 тамыз]] [[1996]]'')</small> |[[Уильям, Уэльс ханзадасы]] |Кембридждік Джордж ханзада, Кембридждік Шарлотта ханшайым |- |[[Гарри, Сассекс герцогі]] |Лорд Арчи Харрисон Маунбеттен-Виндзор Граф Дамбартон |- |[[Камилла (Ұлыбритания патшайымы)|Камилла]] |[[9 сәуір]] [[2005 жыл|2005]] |— |— |- |rowspan="3" |[[Анна (Ұлыбритания ханшайымы)|Анна]] |rowspan="3" |[[15 тамыз]] [[1950 жыл|1950]] |rowspan="2" |[[Марк Филлипс]] |rowspan="2" |[[14 қараша]] [[1973 жыл|1973]]<br /> <small>(''ажырасты [[28 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]'')</small> |[[Питер Марк Эндрю Филлипс|Питер Филлипс]] |Саванна Филлипс Айла Елизабет Филлипс |- |[[Зара Тиндалл]] |Миа Грейс Тиндэлл |- |[[Тимоти Лоренс]] |[[12 желтоқсан]] [[1992]] | | |- |rowspan="2" |[[Эндрю Маунтбеттен Виндзор]] |rowspan="2" |[[19 ақпан]] [[1960 жыл|1960]] |rowspan="2" |[[Сара, Йорк герцогинясы|Сара Фергюсон]] |rowspan="2" |[[23 шілде]] [[1986 жыл|1986]] <br /><small>(''ажырасты [[30 мамыр]] [[1996 жыл|1996]]'')</small> |[[Йорктік Беатрис]] | |- |[[Йорктік Юджиния]] |Август Филипп Хоук Бруксбанк |- |rowspan="2" |[[Эдуард, Эдинбург герцогі|Эдуард,<br />Эдинбург герцогі]] |rowspan="2" |[[10 наурыз]] [[1964 жыл|1964]] |rowspan="2" |[[Софи, Эдинбург герцогинясы|Софи Рис-Джонс]] |rowspan="2" |[[19 маусым]] [[1999 жыл|1999]] |[[Луиза Маунтбеттен-Виндзор]] | |- |[[Джеймс, Уэссекс графы]] | |} == Ресми титулдары, марапаттары және гербтері == II Елизабет титулының толық нұсқасы мынадай: <blockquote>''«Жоғары мәртебелі ІІ Елизабет, Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Патшалығының және басқа да өзінің патшалықтары мен территорияларының Қайырымды Тәңірдің шапағатына бөленген Патшайымы, Достастық Басшысы, Сенім қорғаушысы»''</blockquote> === II Елизабет басқарған және басқаратын мемлекеттер === [[Сурет:Commonwealth of Nations.svg|нобай|оңға|Картада Ұлттар достастығына мүше елдер көрсетілген]] [[1952 жыл]]ы патша тағына отырғаннан кейін Елизабетке әкесі — [[VІ Джордж]]тан жеті мемлекет, атап айтқанда: [[Ұлыбритания]], [[Канада]], [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[ОАР|Оңтүстік Африка]], [[Пәкістан]] және [[Шри-Ланка|Цейлон]] мұра ретінде қалдырылды. Ұлыбритания қол астында болған бірқатар елдер тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін II Елизабеттің билігі бірқатар жаңа мемлекеттерге тарады. Осылайша II Елизабет өзінің 52 жылдан астам уақыт ішінде 32 мемлекеттің монархы болып үлгерді. Қазіргі кезде II Елизабет жалпы саны 128 миллион адамды құрайтын [[Еуропа]], [[Америка]], [[Кариб теңізі|Кариб бассейні]] және [[Океания]] аумағында 16 мемлекеттің басшысы болып табылады. Елизаветы II бастапқы иеліктерінде монархияның жойылуы: * {{ту|Пәкістан}}&nbsp;— 1956 жылы (бұрынғы [[Пәкістан доминионы]])<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/438805/Pakistan/276160/Political-decline-and-bureaucratic-ascendancy Pakistan’s History: Political decline and bureaucratic ascendancy] {{ref-en}}</ref> * {{ту|Оңтүстік Африка Республикасы}}&nbsp;— 1961 жылы (бұрынғы [[ОАО]])<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/555568/South-Africa/260109/The-National-Party-and-apartheid The Republic of South Africa’s History: National Party and apartheid] {{ref-en}}</ref> * {{ту|Шри-Ланка}}&nbsp;— 1972 жылы (бұрынғы [[Цейлон доминионы]])<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/shri-lanka.html?page=0,1 Энциклопедия Кругосвет: ШРИ-ЛАНКА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123135156/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/SHRI-LANKA.html?page=0,1 |date=2013-01-23 }}</ref> [[Сурет:Commonwealth realms 1992.svg|нобай|Көк түспен монархия сақталған мемлекеттер көрсетілген]] Монархияны сақтап қалған, жаңа тәуелсіз мемлекеттер:<ref name="multiple4">[http://www.royal.gov.uk/MonarchAndCommonwealth/Commonwealthmembers/MembersoftheCommonwealth.aspx Her Majesty The Queen: Commonwealth members] {{ref-en}}</ref> * {{байрақ|Антигуа және Барбуда}} * {{байрақ|Багам аралдары}} * {{байрақ|Барбадос}} * {{байрақ|Белиз}} * {{байрақ|Гренада}} * {{байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} * {{байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} * {{байрақ|Сент-Китс және Невис}} * {{байрақ|Сент-Люсия}} * {{байрақ|Соломон аралдары}} * {{байрақ|Тувалу}} * {{байрақ|Ямайка}} Монархиядан бас тартқан, жаңа тәуелсіз мемлекеттер:<ref name="multiple4" /> * {{байрақ|Гайана}} * {{байрақ|Гамбия}} * {{байрақ|Гана}} * {{байрақ|Кения}} * {{байрақ|Маврикий}} * {{байрақ|Малави}} * {{байрақ|Мальта}} * {{байрақ|Нигерия}} * {{байрақ|Сьерра-Леоне}} * {{flagicon image|Flag of Tanganyika (1961–1964).svg|border}} [[Танзания|Танганьика]] * {{байрақ|Тринидад және Тобаго}} * {{байрақ|Уганда}} * {{байрақ|Фиджи}} === Елтаңба === <center><gallery perrow="3" widths="180" heights="180" caption="Әр түрлі кезеңдердегі және мемлекеттердегі елтаңбалар"> Сурет:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|<small>Ұлыбританияның корольдық елтаңбасы (Шотландиядан басқа)</small> Сурет:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|<small>Шотландиядағы корольдық елтаңба</small> Сурет:Coat of arms of Canada (1957-1994).svg|<small>[[Канада]]дағы корольдық елтаңба</small> Сурет:Coat of Arms of Elizabeth, Heiress Presumptive (1944-1947).svg|<small>Елизабет ханшайымның елтаңбасы (1944—1947)</small> Сурет:Coat of Arms of Elizabeth, Duchess of Edinburgh (1947-1952).svg|<small>Елизабет ханшайым, Эдинбург герцогиниясының елтаңбасы (1947—1952)</small> </gallery></center> == Қоғамдағы түйсік == Қазіргі таңда британдықтардың басым көпшілігі II Елизабеттің қайраткерлігіне оң баға береді (жұрттың 69 % монархиясыз ел жағдайы жаман болар еді дейді; 60 % монархия елдің беделін, яғни имиджін басқа әлем елдерінің алдында көтереді деп ойлайды, тек 22 %-ы монархияға қарсы болды).<ref>[http://www.pravda.ru/world/europe/european/21-08-2012/1125503-queen_elizabeth-0/ Британ монархиясы: Құдайым, патшайымды сақта?] Правда. Ру, (21 тамыз 2012)</ref> === Сын === Қоғамда патшайымды қолдап, оңды баға беретіндердің саны көп болғанымен, әлденеше рет сынға түскен, атап айтқанда: * [[1963]], яғни Британияда саяси дағдарыс өріс алған жылы Елизабет патшайым өз бетімен Ұлыбританияның премьер-министрлігіне [[Александр Дуглас-Хьюм]]ді тағайындауы халықтың сынына қалды. * 1997 жылы Диана ханшайымның өлімін сабырмен қабылдап, ешбір әрекет етпеуі, тек қоғамның сынына түспей, сондай-ақ британдық БАҚ-тың (мысалы, [[The Guardian]]) сынды талқылауына түскен жайт болды<ref>[http://rus.ruvr.ru/2011/04/29/49652506/ Патшайым, оның немерелері және қалған біздер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714165317/http://rus.ruvr.ru/2011/04/29/49652506/ |date=2014-07-14 }} Голос России (Ресей дауысы), (29 сәуір 2011)</ref> * 2004 жылы аңшылыққа шыққан II Елизабеттің қырғауылды таяғымен өлгенше сабап тастағаны, бүкіл ел ішінде, әсіресе табиғатты қорғаушылардың ашуын келтірді<ref>[http://newsru.com/world/26jan2004/lizhunter.html II Елизабет қырғауылды өлгенше сабады] NEWSRu, (27 қаңтар 2004)</ref> == Хоббиі және жеке өмірі == [[Сурет:Map of countries and territories visited by Elizabeth II.svg|нобай|II Елизабет барған елдер]] Патшайымның тағы да бір қызығушылықтарының бірі — ит асырау (оның ішінде [[корги]], [[Спаниель|спаниелдер]] және [[Лабрадор ретривер|лабрадорлар]]), фотосурет, атқа міну, сондай-ақ саяхаттау<ref>[http://www.sankt-petersburgpost.ru/stuff/sjuzhety/khobbi_i_uvlechenija_glav_gosudarstv/11-1-0-495 Мемлекет басшыларының хоббилері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725112659/http://www.sankt-petersburgpost.ru/stuff/sjuzhety/khobbi_i_uvlechenija_glav_gosudarstv/11-1-0-495 |date=2013-07-25 }} Петербургский почтовой, (03 наурыз 2011)</ref><ref name=autogenerated20130604-1>[http://ria.ru/spravka/20120616/673108326.html#13700235807094&message=resize&relto=login&action=removeClass&value=registration Ұлыбритания патшайымы II Елизабет. Өмірбаян] РИА Новости, (16 маусым 2012)</ref> II Елизабет өзінің иеліктеріне жиі саяхаттап отырады,<ref>[http://www.purepeople.ru/article/elizaveta-ii-yubilej-pravleniya-britanskoj-korolevy_a11799/1 II Елизабет: мерейтой!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140309084609/http://www.purepeople.ru/article/elizaveta-ii-yubilej-pravleniya-britanskoj-korolevy_a11799/1 |date=2014-03-09 }}</ref> сондай-ақ әлемнің басқа да мемлекеттерінде болған (мысалға, [[1994 жыл]]ы көршілес Ресей Федерациясына келген.)<ref>[http://royals-mag.ru/27/ II Елизабет патшайым] Журнал ROYALS</ref>). Патшайым барған мемлекеттердің саны — 325 (ал басқару кезеңінде болған саяхаттарының саны — 130).<ref>[http://www.1tv.ru/documentary/print/fi=7561 Королева] Бірінші арна</ref> [[2009 жыл]]дан бастап бау-бақша күтімімен айналысқан.<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/uk/2009/06/090615_queen_goes_green.shtml Букингем сарайындағы патшайымның көкөністері] ([[15 маусым]] 2009)</ref> [[Ағылшын тілі]]нен бөлек, патшайым [[француз тілі]]нде еркін сөйлейтін.<ref name=autogenerated20130604-1 /> === II Елизабет — қалпақтардың патшайымы === Патшайым өзінің егде жастығына қарамастан кербез талғамда киінеді, сондай-ақ әрдайым үстіндегі киіміне дәлме-дәл түсте таңдалған сәнді қалпақтарын тастамайды. Патшайымның киімі мен қалпақтарын өзіндік жеке тігіншілері тігеді. II Елизабет көбінесе сары, ашық жасыл, күлгін, көгілдір сияқты ашық түстерді ұнатады. Тіпті бәйге болатын күндері букмекерлік орталықтар патшайымның осы жылы киіп келетін қалпағының түсін де ұтысқа тігеді. <center><gallery> Queen Elizabeth II March 2015.jpg|Патшайым II Елизабет. [[2015 жыл]]дың [[наурыз]] айы Elizabeth II in Berlin 2015.JPG|Патшайым. [[Берлин]]. [[2015 жыл]] Rainha Isabel II do Reino Unido.jpg| Elizabeth II admiring artwork.jpg| Queen at the Diamond Jubilee.JPG|Патшайымның гауһар тойы Day 113 - St Georges Day (8673860295).jpg|Қасиетті Георгий күні The Queen and the Duchess of Cornwall.JPG| </gallery></center> === Денсаулығы === Өзінің 88 жасқа толған шағына қарамастан патшайымның денсаулығы өте жақсы, соған сәйкес ол күні бүгінге дейін денсаулық жағдайына шағымданып, белгіленген кездесулерін немесе сапарларын ешқашан кейінге қалдырып көрген емес. Тек [[2013 жыл]]дың [[желтоқсан]]ында ол арқасындағы шаншуларға байланысты көпшілік алдында сөз сөйлеуге шыға алмай қалған.<ref name="Патшайым Елизабет ІІ Лондон ауруханасында жатыр">{{cite web | url=http://www.bnews.kz/kk/news/post/127316/ | title=Патшайым Елизабет ІІ Лондон ауруханасында жатыр | publisher=[[BNews.kz]]}}</ref> [[2013 жыл]]дың [[4 наурыз]]ында патшайым II Елизабет аш ішек пен асқазанның қабынуы — [[гастроэнтерит]] ауруының симптомтарымен VII Эдвард патшаның атындағы [[лондон|елордалық]] ауруханаға түсті. Патшайымды келесі күннің кешінде ауруханадан шығарды, дегенмен Елизабет патшайым өзінің кездесулерін кейінге қалтыруға мәжбүр болды. {{дәйексөз|Патшайым сақтық ретінде ауруханаға жеткізілді, себебі дәрігерлерге оны осылай қарау жеңіл болады. Сондай-ақ патшайым II Елизабет өзін қалыпты сезінеді}} — деп хабарлайды [[BBC|BBC телерадиокомпаниясының]] корреспонденттері.<ref name="Патшайым ауруханаға түсті" /> Сондай-ақ BBC патшайымның соңғы отмечает, что королева всегда отличалась очень жыл ішінде алғаш рет ауырып ауруханаға түскендігін айтады. Соңғы рет 2003 жылдың қаңтар айында тізе буынына кішігірім ота жасауға ауруханаға жатқызған. Ота кезінде II Елизабет 45 минут бойы жалпы наркозда жатты.<ref name="Патшайым ауруханаға түсті">{{cite web | url=http://www.interfax.ru/world/293711 | title=Патшайым ауруханаға түсті | publisher=interfax.ru}}</ref> == Ұлыбританиядағы жанжал — патшайым өлімі == [[2010 жыл]]дың [[19 мамыр]]ында бүкіл [[Ұлыбритания]]ны дүр сілікндірген жанжал орын алды. [[BBC|BBC телерадиокомпаниясы]] патшайым II Елизабеттің өлімі жайлы хабарлады<ref name="Ұлыбритания патшайымы қайтыс болды">{{cite web | url=http://go2load.com/11690-bbc-umerla-koroleva-velikobritanii-elizaveta-ii.html | title=Ұлыбритания патшайымы қайтыс болды | publisher=[[BBC]]}}</ref> Ұлыбритания әнұранымен жүргізуші — [[Дэнни Келли]] Елизабет патшайымның өлімі жайлы суық хабарды хабарлады. Соңында бұл ақпараттың жалған екендігі айқындалып, [[BBC]] басшылығы ресми түрде халықтан кешірім сұрады деп хабарлайды.<ref name="Ұлыбритания патшайымы қайтыс болды"/><ref>{{cite web | url=http://people.passion.ru/zvezdy/koroleva-elizaveta-ii/v-britanii-soobshchili-o-smerti-korolevy-elizavety-ii.htm | title=Британияда патшайымның өлімі туралы хабар таратылды | publisher=Passion.ru | work=19.05.2010}}</ref> Келлидің бұл қылықты жасауының екі нұсқасы бар: бірі — оның бұл жаңалықты интернет-порталдардың бірінен оқып, тез арада эфирден таратуы болса, екіншісі — сәтсіз әзіл болғандығы айқындалды. Оның айтуынша ол патшайым туралы емес, өзінің «II Елизабет» деген лақап атты досы туралы айтқан. 2022 жылы 8 қыркүйекте Ұлыбритания патшайымы Елизабет II [[Шотландия]]дағы Балморал қамалында 96 жасында қайтыс болды.<ref>{{cite web |url=https://www.inform.kz/kz/ulybritaniya-patshayymy-ii-elizaveta-96-zhasynda-dunieden-otti_a3976734 | title=Ұлыбритания патшайымы II Елизабет 96 жасында қайтыс болды | publisher=inform.kz | work=08.09.2022}}</ref> == Еуроодақтан бас тартқан Ұлыбритания == Еуроодақ құрамындағы мүшелік ететін елдердің ішінде [[Ұлыбритания]] мен [[Германия]] ең ауқаттылары. Қазірге [[Грекия]]дағы экономикалық дағдарыс ЕО мүшелеріне, әсіресе Ұлыбритания мен Германияға шығын келтіруде.<ref>http://azerros.ru/analytics/9988-vyydet-li-velikobritaniya-iz-evrosoyuza.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712230156/http://azerros.ru/analytics/9988-vyydet-li-velikobritaniya-iz-evrosoyuza.html |date=2015-07-12 }} Ұлыбритания Еуроодақтан шығады ма? {{ref-ru}}</ref> Сондықтан қос мемлекет «Біз гректерді неліктен асыруымыз қажет?» деген себеппен Одақтан шығатындығын мәлімдеді. Осыған байланысты Ұлыбритания патшайымы II Елизабет жақын арада [[Еуропалық Одақ]]тан шығу туралы референдумды өткізуге рұқсат беретін заң шығатындығын жариялады. Британ парламентінде сөз сөйлеген Елизабет патшайым Ұлыбританияның Еуроодаққа мүше ретінде қалуы-қалмауы туралы бүкілхалықтық дауыс беруді 2017 жылдың соңына дейін өтетіндігін жариялады. [[Reuters]] ағылшын ақпарат агенттігінің хабарлауы бойынша, патшайым өз сөзінде былай деген екен:<ref>[http://egemen.kz/2014/12/05/44457 Еуроодақтан кімнің шыққысы келеді?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150709203202/http://egemen.kz/2014/12/05/44457 |date=2015-07-09 }}</ref> {{start citation}}Менің үкіметім Біріккен Патшалық пен Еуропалық одақ арасындағы қарым-қатынас жайлы жаңа талқылау өткізеді<br /> {{oq|en|My government will renegotiate the United Kingdom’s relationship with the European Union and pursue reform of the European Union for the benefit of all member states.}}{{end citation|қайнары=II Елизабет<ref>[http://informburo.kz/novosti/elizaveta-ii-velikobritaniyu-zhdet-referendum-o-vyhode-iz-evrosoyuza-5358.html II Елизабет: Ұлыбританияны Еуроодақтан шығу туралы референдум күтеді] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.gov.uk/government/speeches/queens-speech-2015 Queen’s Speech 2015]</ref>}} == [[Қазақстан]] және [[Ұлыбритания]] == [[Сурет:Н.Ә.Назарбаев және Елизавета патшайым.jpg|thumb|right|300px|Н.Ә.Назарбаев және Елизабет патшайым. 4 қараша 2015]] Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастар [[1992 жыл]]дың [[19 қаңтар]]ында орнады. [[1991]]-[[2014 жыл]]дар аралығындағы кезеңде: [[1991]], [[1992]], [[1994]], [[1997]], [[2000]], [[2006]], [[2012]] және [[2013 жыл]]дары Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың Ұлыбританияға сегіз сапары жасалды. Соның ішінде атап айтатын болсақ: II Елизабет Қазақстан Президенті Н.Назарбевпен [[1991 жыл]]дың [[қазан]] айы мен [[1994 жыл]]дың [[22 наурыз]]ында кездесті. Келесі кездесуі — [[2002 жыл]]дың [[15 қараша]]сында Букингем сарайында болды. Осы кездесуде Елизабет ханшайым Елбасына ядролық қарудан бастарту жолындағы қызметі үшін «Әулие Михаил мен Әулие Георгийдің Орденінің Үлкен Крестімен» ({{lang-en|The Most Distinguished Order of St. Michael and St. George}}) марапаттады. [[2012 жыл]]дың [[27 шілде]] айынла Ұлыбританияда басталған [[XXX жазғы Олимпиада ойындары (2012)|XXX жазғы Олимпиада ойындарының]] қарсаңында Елбасы патшайыммен кездесті.<ref>{{cite web | url=http://bnews.kz/kk/news/post/91803/ | title=Президент Н.Назарбаев патшайым II Елизаветамен кездесті | publisher=[[BNews.kz]]}}</ref> Патшайымнан бөлек, оның балалары Анна ханшайым мен Чарльз ханзада, сәйкесінше [[1993 жыл]]дың [[шілде]] айы мен [[1996 жыл]]дың қараша айында [[Қазақстан]]да болып қайтты<ref>{{кітап|авторы = Бас ред. Ә.Нысанбаев.|бөлімі = Г-Ж|тақырыбы = Елизабет ІІ|орны = Алматы |баспасы = «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы|жыл = 2001 |томы = 3|беттері = 365|барлық беті = 720 |isbn = 5-89800-149-2 }}</ref> Сонымен қатар, Елбасы әрқашан патшайымды айтулы оқиғалармен (туған күні, үйлену тойы т.с.с) құттықтап отырады. Атап айтқанда, 2011 жылдың 29 сәуірінде Елбасы — [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] II Елизабетны туған күнімен және Ульям ханзаданың үйлену тойымен құттықтады<ref>{{cite web|url=http://meta.kz//598247-nazarbaev-pozdravil-elizavetu-ii-s-dnem-rozhdeniya-i-svadboy-princa-uilyama.html|title=Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев II Елизабетны айтулы оқиғамен құттықтады|publisher=''meta.kz''|date=2011-04-21|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://meta.kz//598274-nazarbaev-pozdravil-princa-uilyama-i-keyt-middlton.html|title=Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Уильям ханзада мен Кейт Миддлтонды жаңа туған сәбилерімен құттықтады|publisher=''meta.kz''|date=2011-04-29|lang=kk}}</ref> 2015 жылдың 20 сәуірінде [[Қазақстан Республикасы]]ның [[Ұлыбритания]]дағы [[Елші]]сі [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]]тың сәлемін жеткізе отырып, сенім грамотасын тапсырды. Рәсім барысында Қазақстан Елшісі екіжақты саяси, экономикалық, білім беру және мәдени қарым-қатынастардың дамуының жоғары қарқынын атап өтті. Өз кезегінде, Патшайым ІІ Елизабет екі ел арасындағы байланыстарды нығайтудың және кеңейтудің маңыздылығына тоқталды. Назарбаев [[2015 жыл]]дың [[3 қараша|3]] және [[4 қараша]] аралығында болған Ұлыбританиядағы ресми іс-сапарының барысында Елизабет патшайыммен кездесті. Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев іс-сапардың қортындыларымен және өзінің іс-сапардан алған әсерімен бөлісті. ІІ Елизабет патшайым да өз сөзінде Нұрсұлтан Назарбаевтың [[Лондон]]ға ресми сапарының қорытындыларына жоғары баға беріп, оның нәтижелері екі ел арасындағы достық қарым-қатынастарды одан әрі нығайтуға және Қазақстан мен Біріккен Корольдік халықтарының өркендеуіне қызмет ететініне сенім білдірді.<ref>[http://www.inform.kz/kaz/article/2835789 ІІ Елизабет патшайым Н.Назарбаевтың Лондонға ресми сапарының қорытындыларына жоғары баға берді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222132418/http://www.inform.kz/kaz/article/2835789 |date=2015-12-22 }}</ref> === Елизабет патшайымның хатын алған Қазақстандық оқушы === [[Рождество|Рождество мейрамына]] қарсы бір қызық оқиға орын алды: [[Қазақстан]]ның [[Павлодар]] қалысының тоғызыншы сынып оқушысы тікелей [[Букингем сарайы]]нан хат алды. София есімді бүлдіршін қыз бала [[ағылшын тілі]]н меңгеріп, [[Ұлыбритания тарихы]]мен қызығады, сондай-ақ II Елизабеттің жанкүйері. Бұл жайлы София бір парақ дәптер қағазға жазып, Лондонға ешбір мекенжай көрсетпей жіберген екен, алайда хат Букингем сарайының канцелериясына түсіп, II Елизабет патшайымның тікелей қолына барған екен. Жақында Қазақстанға Жоғары Мәртебелінің канцелериясынан Букингем сарайының штемпельі басылған хат келіп түсті. Хатта Елизабет патшайымның хатпен тікелей өзі танысқандығы және Софияның Ұлыбританияға деген қызығушылығының патшайымға оң әсер қалдырғандығы жайлы жазылған. Сонымен қатар хаттың ішіне патшайым Букингем сарайының көркем суреттерін қосы жіберіпті. Осы оқиғадан кейінгі жас Софияның арманы — [[Лондон|Ұлыбритания елордасы]]нда болып қайту.<ref>shkolnitsa-iz-kazahstana-poluchila-pismo-ot-elizavetyi-ii.html {{ref-ru}}</ref> == Қызықты мәліметтер == [[Сурет:Queen Elizabeth II 1929.jpg|150px|оңға]] [[Сурет:Women at War 1939 - 1945 TR2835.jpg|250px|оңға]] '''''1. Патшайымды Лилибет деп атаған''''' Отбасының төңірегінде кішкентай ғана тақ мұрагері Лилибет деген лақап атқа ие болған, себебі ол өзінің толық есімін көп уақытқа шейін дұрыс айта алмайтын. VI Джордж жиі өзінің қыздары жайлы «Лилибет – менің мақтанышым, ал Маргарет – қуанышым» деп айтатын.<ref name="Патшайым II Елизабет: Өмірбаянынан 10 беймәлім қызықты мәлімет">{{cite web | url=http://podkofeek.ru/capuchino/1126---ii-10---.html | title=Патшайым II Елизабет: Өмірбаянынан 10 беймәлім қызықты мәлімет | publisher=podkofeek.ru | Мақала тілі={{ref-ru}}}}</ref> '''''2. Патшайым өзінің он жасында бүкіл Ұлыбританияның және оның иеліктерінің патшайымы болуға мұрагер атанды''''' Елизабеттің өмірінің алғашқы жылдары Виндзор әулетінің көпетеген ұрпақтарының бірі ғана болды, сондықтан билік құратындай ешқандай болжам болмады. Алайда оның ағасы VIII Эдуард ажырасқан әйелге үйлену мақсатында тақтан бас тарқандықтан (себебі, [[англикан шіркеуі]]нің басшысы ретінде патшаға бұндай некеге тұру тиым салынған еді), билік [[VI Джордж]]қа өтті, ал бұл келешекте монархия билігінің ауыртпалықтары Елизабеттің қолында болатынын дәлелдеді. '''''3. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдары механик болып қызмет істеді''''' Өз елінің азаматтарының рухын көтеру мақсатында Елизабет патшайым ақсүейктік танытпай [[1945 жыл]]дары кіші офицер Елизабет Александра Мария Виндзор резервтік батальонда механик және жүргізуші болып қызмет атқарады. Сондақтан да, осындай әжелері бар Уильям мен Гарри ханзада әскери борышын өтеуден бас тартуы ұят нәрсе болар еді.<ref name="Bradford, p p. 148">Bradford, p. 45; Lacey, p. 148; Marr, p. 100; Pimlott, p. 75 {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">{{London Gazette|issue=37205|date=31 шілде 1945|startpage=3972|supp=yes|accessdate=5 June 2010}} {{ref-en}}</ref> '''''4. Патшайым өзінің немере ағасына тұрмысқа шыққан''''' Елизабет грек ханзадасы — [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп]]ен заңды некеге отырған. Филипп ханзада Елизабетке төрт атадан қосылған немере ағасы еді, олардың ортақ үш аталы арғы аталары Виктория патшайым мен Альберт ханзада болып табылады, олар өз кезегінде бір-біріне немере бөле болған. '''''5. Ол Кенияда сапарда жүргенде патшайым атанды''''' 1952 жылдың 6 ақпан айында, ханшайымның [[Кения]]дағы сапары кезінде оған әкесінің өлімі жайлы қайғылы хабар келеді. Бұл мезетте Ұлыбританияның жаңа патшайымы ағаш үстінде, яғни [[інжір|інжір ағашының]] кронасын назарлауда еді. '''''6. Патшайымның басты қызығушылығы — жылқы және иттер''''' Қысқа аяқты жирен түсті вельш корги тұқымды иттер британ монархиясының төрт аяқты символына айналды. Сонымен қатар патшайымның ең әсерлі әуесқойлығы — салт атта серуендеу. Ол өзінің сексеннен асқан жасында атта жақсы отырып, өзін жайлы сезінеді. '''''7. Бұл кісінің басты қасиеті — сабырлық пен табандылық''''' Патшайымның туған күніне орай жыл сайын [[Ұлыбритания|Британияда]] салтанатты қарауылды тарату ({{lang-en|Trooping of Colour}}) жүргізіледі. 1981 жылы бір қаскүнем патшайым мінген аттың қасына алты оқсыз ату жасады, алайда патшайым жиналған қауымның алдында сабырлық сақтап аттың үстінде өзін мінсіз ұстап, ат үстінде өзіне арналған «от шашуды» қабылдап тұрды. Осыдан бір жылдан кейін тағы ды бір британдық қаскүнем сарай күзетшілерінен және дабылдамадан тығылып сарай ішіне өтіп кетеді. Бұл қаскүнемді көрген патшайым табандылық танытып сақшы қызметкерлері келгенше алдандырып сөзге тартқан екен.<ref>Lacey, pp. 297–298; Pimlott, p. 491</ref><ref>Bond, p. 188; Pimlott, p. 497</ref> '''''8. Патшайым қауым алдында ернін бояйды''''' Барлығына ағылшын этикетінің қатал екендігі мәлім, алайда патшайым өзіне кейбір жеңілдіктер жасап алады. Ағылшын [[папарацци]] қызметкерлері патшайымның жиналған қауым алдында, жиынды іс-шараларда өзінің макияжын жөндеу үстінде бірнеше рет ұстап алған. Осы жайлы халықаралық саясатта күлкілі оқиға бар. АҚШ президенті [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]]тың әйелі жиналған қауым алдында ернін бояғаны үшін айтып таққан кезде, Лора Буш жай ғана {{дәйексөз|Елизабет патшайымнан сұраңыздар. Ол өзі мұның ешқандай ерсілігі жоқ екендігін айтқан}} '''''9. Ол өзінің баласының бақыты үшін этикеттен бас тартты''''' Бірнеше онжылдықтарға созылған Уэльстік Чарльз бен үйленген Камила Паркер-Боулздың махаббаты патшайымның алдында тосқауыл болды, сондай-ақ қоғам алдында көптеген жанжалдарға алып келді. Бұл жағдай қоғамның монархияға деген көз-қарастарын өзгертті. Алайда, соңында Елизабет барлық патшайым алдындағы этикеттерді ысырап тастап ұлының екінші некесіне өз ақ батасын береді. '''''10. Патшайым немерелерімен әлеуметтік желілер арқылы тілдеседі''''' Өзінің ұлғайған жасына қарамастан, Екінші Елизабет − техникалық тұрғыдан көзі ашық, «әлемнен тыс қамаған» әже. Facebook парақшасындағы жаңа мәліметтер мен Туиттердегі жаңа хабарламаларды пресс-хатшылар мен пиар-менеджерлердің қызметі деп ысырап тастауға болғанымен, патшайым немерелерімен әлеуметтік желі арқылы өзі теріп, тілдесіп отырады. Патшайымның хатшылары оның немерелерімен СМС арқылы тілдесетіндігін де жасырмайды.<ref name="Bradford, p p. 148"/><ref name="ReferenceA"/> == Патшайымның құрметіне жасалған мәдени естеліктер == === Мәдениетте === ==== ІІ Елизабет жайлы фильмдер ==== * 2004 жылы жарыққа — «Черчилль соғысқа аттанады!» атты кинотуынды шығады. Бұл фильмде Елизабеттің рөлін Нив Кэмпбелл сомдайды.<ref>[http://www.rottentomatoes.com/m/churchill_the_hollywood_years/ Churchill: The Hollywood Years (2004)] Rotten Tomatoes {{ref-en}}</ref> * 2006 жылы «Патшайым» атты өмірбаяндық [[фильм]] жарыққа шығады. Патшайымның рөлін [[Хелен Миррен]] атты Ұлыбританиялық актриса сомдайды.<ref>[http://www.metacritic.com/movie/the-queen/details The Queen] Metacritic {{ref-en}}</ref> BAFTA сыйлығының «Үздік фильм» санатындағы лауреаты болып табылады. Басты рөлді сомадаған актриса — Хелен Миррен бұл фильм үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар»]], «[[Алтын глобус]]», [[BAFTA]] сыйлықтарының, сондай-ақ Венеция кинофестивалінде Вольпи кубогының иесі атанды. * 2009 жылы британиялық телевидениенің 4-канлы (Channel 4) «Патшайым» («The Queen», режиссёрлері Эдмунд Култхард, Патрик Римс) атты 5 сериялы көркем мини-сериал түсірді. Патшайымды әр кезеңде 5 актриса сомдап шықты: Эмилия Фокс, Саманта Бонд, Сьюзан Джеймсон, Барбара Флинн, Диана Куик.<ref>[http://www.guardian.co.uk/media/2009/jan/27/five-actors-to-play-the-queen Five actors to play the Queen in 'pivotal' Channel 4 drama] [[The Guardian]], (27 қаңтар 2009) {{ref-en}}</ref> * 2012 жылдың 27 шілдесінде өткен [[2012 Жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанаты|Лондандағы Жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанаты]] [[Джеймс Бонд]]тың (Дэниел Крэйг) және Патшайымның ([[камео]]) қатысуымен түсірілген бейнебаянмен басталды. Бейнебаянның соңында олар тікұшақтан парашютпен [[Олимпиада стадионы (Лондон)|Олимпиада стадионының]] аренасына секіреді.<ref>[http://www.rg.ru/2013/04/05/devushka-site.html II Елизабет] Российская Газета (Ресей үнжариясы), (05 сәуір 2013)</ref> ==== Сәулет өнерінде ==== * Патшайымның құрметіне Сингапурдағы эспаланаданың тұсында орналасқан Елизабет Аллеясы аталған.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=gHC62B3DUlU Queen Elizabeth Walk in Singapore] {{ref-en}}</ref> * Лондонның символына айналған әйгілі [[Биг-Бен]] II Елизабет мен оның билік құру мерейтойына орай [[2012 жыл]]дың [[қыркүйек]] айынан бастап ресми түрде «Елизабет мұнарасы» деп аталады.<ref>[http://www.bnews.kz/kk/news/post/81541/ Атақты Биг-Беннің атауы Елизабет мұнарасы деп өзгертіледі]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[BNews.kz]], (4 маусым 2012)</ref> * Сондай-ақ патшайымның құрметіне [[1991 жыл]]ы Дафордтағы II Елизабеттің көпірі салынды.<ref>[http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0000486 Queen Elizabeth II Bridge] Stucturae {{ref-en}}</ref> * [[2013 жыл]]дың [[1 тамыз]]ында [[Лондон]]да II Елизабеттің Олимпиадалық саябағы ашылды.<ref>[http://www.travel.ru/news/2013/08/01/220571.html Елизабет патшайымның саябағы] ТравелРу, (1 тамыз 2013)</ref> ==== Өмірлік ескерткіштер ==== <center><gallery perrow="3" widths="180" heights="180" caption="Өмірлік ескерткіштер"> Сурет:Statue Elizabeth II 2.jpg|<small>[[Оттава]]да II Елизабет құрметіне тұрғызылған мүсін. Парлэмент-Хилл, Канада</small> Сурет:Queen Elizabeth II and Burmese Statue.JPG|<small>2005 жылы бой көтерген Регинадағы мүсін</small> Сурет:Queen Elizabeth II statue - geograph.org.uk - 2671664.jpg|<small>Үлкен Виндзор саябағында тұрғызылған мүсін</small> </gallery></center> === Өсімдіктану саласында === II Елизабеттің құрметіне раушан гүлінің жаңа сортын — [[:en:Rosa 'Queen Elizabeth'|Rosa 'Queen Elizabeth']] атаған.<ref name="HelpMeFind">[http://www.helpmefind.com/rose/l.php?l=2.5044 ''Rosa'' 'Queen Elizabeth'] на сайте [http://www.helpmefind.com HelpMeFind.com] {{ref-en}}</ref> === Мәнеттер мен филателияларда === <center><gallery perrow="3" widths="180" heights="180" caption="Мәнеттер және [[пошта маркасы|пошта маркалары]]"> Сурет:TimbrePosteCanada5centsElizabethIIKarsh1953.jpg|<small>Канадалық маркада, [[1953 жыл]]</small> Сурет:Australianstamp 1608.jpg|<small>Патшайымның тәж кигізу жорасына орай жасалған аустралиялық марка</small> Сурет:NorthernIrelandStamp6d-issued-pilton.jpg|<small>Солтүстік Ирландия маркасында, [[1958 жыл]]</small> Сурет:1953 half crown obverse.jpg|<small>[[1953 жыл]]ғы мәнтетте</small> Сурет:1961HalfCrownHead.JPG|<small>[[1961]] жылғы мәнетте</small> </gallery></center> == Фотосуреттер == <gallery> Сурет:Elizabeth and Philip 1953.jpg|Елизабет патшайым жұбайы — [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогі Филиппен]] бірге, 1953 жылдың маусым айы. Сурет:PATNIXONandQEII.png|Елизабет ханшайым [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]] мен әйелі — [[Пэт Никсон]]мен бірге, 1970. Сурет:George W. Bush toasts Elizabeth II 2007.jpg|II Елизабет [[АҚШ президенті]] [[Джордж Буш]]пен бірге Сурет:ElizabethIItroopingcolour.jpg|Елизабет патшайым ат үстінде, 1986. Сурет:Queen Elizabeth II and Prince Philip disembark from a British Airways Concorde.jpg|II Елизабет мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп]] британдық әйежайда. Сурет:Bundesarchiv Bild 199-1992-089-19Acropped.jpg|Елизабет және [[Филипп, Эдинбург герцогі|Филипп]], 1992 жылдың қараша айы. Сурет:Bundesarchiv Bild 199-1992-089-13A, Britische Königin Elisabeth II. in Brühl.jpg|II Елизабет мен Филипптің [[Германия президенті]] [[Рихард фон Вайцзеккер]]мен кездесуі, 1992. Сурет:Barack Obama Michelle Obama Queen Elizabeth II Buckingham Palace London.jpg|Патшайым және [[Барак Обама|Барак]] пен [[Мишель Обама]]. </gallery> == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == {{Навигация |Тақырып = II Елизабет |Уикихабар = Санат:II Елизабет |Ортаққор = Category:Elizabeth II of the United Kingdom }} * [http://www.royal.gov.uk/ Патшайым отбасының ресми сайты] == Әдебиет == {{refbegin|30em}} * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 * Jennie Bond (2006). ''Elizabeth: Eighty Glorious Years''. London: Carlton Publishing Group. ISBN 1-84442-260-7 * Bousfield, Arthur; Toffoli, Gary (2002). ''Fifty Years the Queen''. Toronto: Dundurn Press. ISBN 1-55002-360-8 * Sarah Bradford (2012). ''Queen Elizabeth II: Her Life in Our Times''. London: Penguin. ISBN 978-0-670-91911-6 * Gyles Brandreth (2004). ''Philip and Elizabeth: Portrait of a Marriage''. London: Century. ISBN 0-7126-6103-4 * Asa Briggs (1995). ''The History of Broadcasting in the United Kingdom: Volume 4''. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-212967-8 * John Campbell (2003). ''Margaret Thatcher: The Iron Lady''. London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06156-9 * Marion Crawford (1950). ''The Little Princesses''. London: Cassell & Co. * Hardman, Robert (2011). ''Our Queen''. London: Hutchinson. ISBN 978-0-09-193689-1 * Tim Heald (2007). ''Princess Margaret: A Life Unravelled''. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-84820-2 * Hoey, Brian (2002). ''Her Majesty: Fifty Regal Years''. London: HarperCollins. ISBN 0-00-653136-9 * Robert Lacey (2002). ''Royal: Her Majesty Queen Elizabeth II''. London: Little, Brown. ISBN 0-316-85940-0 * Harold Macmillan (1972). ''Pointing The Way 1959–1961'' London: Macmillan. ISBN 0-333-12411-1 * Andrew Marr (2011). ''The Diamond Queen: Elizabeth II and Her People''. London: Macmillan. ISBN 978-0-230-74852-1 * Andrew Neil (1996). ''Full Disclosure''. London: Macmillan. ISBN 0-333-64682-7 * Harold Nicolson (1952). ''King George the Fifth: His Life and Reign''. London: Constable & Co. * Jonathan Petropoulos (2006). ''Royals and the Reich: the princes von Hessen in Nazi Germany''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-516133-5 * Ben Pimlott (2001). ''The Queen: Elizabeth II and the Monarchy''. London: HarperCollins. ISBN 0-00-255494-1 * Andrew Roberts; Edited by Antonia Fraser (2000). ''The House of Windsor''. London: Cassell & Co. ISBN 0-304-35406-6 * William Shawcross (2002). ''Queen and Country''. Toronto: McClelland & Stewart. ISBN 0-7710-8056-5 * Margaret Thatcher (1993). ''The Downing Street Years''. London: HarperCollins. ISBN 0-00-255049-0 * Pierre Trudeau (1993). ''Memoirs''. Toronto: McClelland & Stewart. ISBN 0-7710-8588-5 * Woodrow Wyatt Edited by Sarah Curtis (1999). ''The Journals of Woodrow Wyatt: Volume II''. London: Macmillan. ISBN 0-333-77405-1 {{refend}} {{Виндзор династиясы}} {{Ұлыбритания монархтары}} {{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 1951—1975}} {{таңдаулы мақала}} [[Санат:Британия саясаткерлері]] [[Санат:Ұлыбритания монархтары]] [[Санат:Виндзорлар]] [[Санат:Британ монархиясы]] myx6pxv8kr2nt09fye5wmxorxuh3dtu 4 492279 3636970 3636648 2026-07-30T12:01:30Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3636970 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2709}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2119}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1287}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 5 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 6 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 7 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 8 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 9 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 10 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:143}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 11 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:130}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 12 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 13 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:115}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 14 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}} |- | 15 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 16 || [[User:Тілдер бөлімі|Тілдер бөлімі]] || [[Special:Contributions/Тілдер бөлімі|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Тілдер бөлімі}} |- | 17 || [[User:Туғанай Сламгазина|Туғанай Сламгазина]] || [[Special:Contributions/Туғанай Сламгазина|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Туғанай Сламгазина}} |- | 18 || [[User:Жайсанкүл|Жайсанкүл]] || [[Special:Contributions/Жайсанкүл|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Жайсанкүл}} |- | 19 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:96}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 20 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:84}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}} |- | 21 || [[User:Омарбек Мөлдір|Омарбек Мөлдір]] || [[Special:Contributions/Омарбек Мөлдір|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Омарбек Мөлдір}} |- | 22 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 23 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 24 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 25 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 26 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 27 || [[User:Айжан Утепбаева|Айжан Утепбаева]] || [[Special:Contributions/Айжан Утепбаева|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Айжан Утепбаева}} |- | 28 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}} |- | 29 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 30 || [[User:Алмас Нурмаш|Алмас Нурмаш]] || [[Special:Contributions/Алмас Нурмаш|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алмас Нурмаш}} |- | 31 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}} |- | 32 || [[User:Lucky2704|Lucky2704]] || [[Special:Contributions/Lucky2704|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Lucky2704}} |- | 33 || [[User:Нұржанар Хатимуллақызы|Нұржанар Хатимуллақызы]] || [[Special:Contributions/Нұржанар Хатимуллақызы|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Нұржанар Хатимуллақызы}} |- | 34 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 35 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 36 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 37 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 38 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 39 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 40 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}} |- | 41 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 42 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 43 || [[User:Kazman322|Kazman322]] || [[Special:Contributions/Kazman322|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kazman322}} |- | 44 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}} |- | 45 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 46 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 47 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 48 || [[User:WellDone7|WellDone7]] || [[Special:Contributions/WellDone7|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|WellDone7}} |- | 49 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 50 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 51 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 52 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 53 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}} |- | 54 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}} {{/end}} 4m4ig8o4wjac3nn27abh87wphd586w5 0 492515 3637109 3623568 2026-07-30T20:45:30Z ~2026-42473-48 184014 /* Құрамы */ 3637109 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық футбол құрама командасы | атауы = Бразилия | Badge = | Size = 150px | Nickname = ''Seleção (Таңдаулы), Pentacampeone (Бес дүркін чемпиондар)'' | Association = [[Футболдан Бразилия конфедерациясы]] | Confederation = [[КОНМЕБОЛ]] | Coach = | Captain = | Most caps = [[Кафу]] (142) | Top scorer = [[Пеле]] (77) | Home stadium = | FIFA Rank = 6 {{Өзгеріссіз}} (11 маусым 2026) | FIFA Code = BRA | pattern_la1 = _bra20H | pattern_b1 = _bra20H | pattern_ra1 = _bra20H | pattern_sh1 = _bra20h | pattern_so1 = _bra20h | leftarm1 = FFCC00 | body1 = FFCC00 | rightarm1 = FFCC00 | shorts1 = 0000FF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _bra20A | pattern_b2 = _bra20A | pattern_ra2 = _bra20A | pattern_sh2 = _bra19aw | pattern_so2 = _nikeyellow | leftarm2 = 003CFF | body2 = 003CFF | rightarm2 = 003CFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 003CFF | First game = {{футбол-rt|Аргентина}} 3:0 {{футбол|Бразилия}}<br />([[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]]; [[20 тамыз]] [[1914 жыл|1914]]) | Largest win = {{футбол-rt|Бразилия}} 14:0 {{футбол|Никарагуа}}<br />([[Мехико]], [[Бразилия]]; [[17 қазан]] [[1975 жыл|1975]]) | Largest loss = {{футбол-rt|Уругвай}} 6:0 {{футбол|Бразилия}}<br />([[Винья-дель-Мар]], [[Чили]]; [[18 қыркүйек]] [[1920 жыл|1920]])<br /> {{футбол-rt|Германия}} 7:1 {{футбол|Бразилия}}<br />([[Белу-Оризонти]], [[Бразилия]]; [[8 шілде]] [[2014 жыл|2014]]) | World cup apps = 23 | World cup first = 1930 | World cup best = Чемпиондар ([[Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі|1958]], [[Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі|1962]], [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]], [[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994]], [[Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі|2002]]) | Regional name = [[Футболдан Америка кубогы]] | Regional cup apps = 31 | Regional cup first = [[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1916|1916]] | Regional cup best = Чемпиондар ([[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1919|1919]], [[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1922|1922]], [[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1949|1949]], [[Футболдан Америка кубогы 1989|1989]], [[Футболдан Америка кубогы 1997|1997]], [[Футболдан Америка кубогы 1999|1999]], [[Футболдан Америка кубогы 2004|2004]], [[Футболдан Америка кубогы 2007|2007]]) }} '''Футболдан Бразилия Ұлттық құрамасы''' ({{lang-pt|Seleção Brasileira de Futebol}}) — [[Бразилия]]ны халықаралық матчтар мен футболдан турнирлерде ұсынатын команда. Елдегі футбол ұйымының негізгі басқарушысы [[футболдан Бразилия конфедерациясы]]ның қол астында бақылауда болады. Бразилия құрамасы — 1923 жылдан бері [[ФИФА]] мүшесі, сонымен қатар 1916 жылдан бері [[КОНМЕБОЛ]] мүшесі. == Тарихы == Ең алғашқы жолдастық кездесуін 1914 жылы [[Англия]]ның "Эксетер Сити" клубтық командасына қарсы өткізіп, 2:0 есебімен ұтқан (бірақ кей мәліметтерде бұл матч 3:3 есебімен тең аяқталған деп те көрсетіледі). === Әлем чемпионаты === [[Футболдан 1930 жылғы әлем біріншілігі|1930]], [[Футболдан 1934 жылғы әлем біріншілігі|1934]] жылғы Әлем Чемионаттарында ұлттық құрама алғашқы кезеңнен аса алмаған. Тек, [[Футболдан 1938 жылғы әлем біріншілігі|1938]] жылы Францияда өткізілген әлемдік додада алғашқы тырнақ алды дүниежүзілік жүлдесін иемденді. Қола медалді олжалады. Осы чемпионатта құрама шабуылшысы — [[Леонидас да Силва|Леонидас]] [[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем Чемпионат]]тары тарихында тұңғыш [[покер]] (бір матчта төрт гол) соққан футболшы ретінде тарих беттерінде қатталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы Әлем Чемпионаты [[Футболдан 1950 жылғы әлем біріншілігі|1950]] жылы Бразилияда өткізілді. Екінші топтық турнирдің шешуші матчында Бразилия құрамасы Уругваймен күш сынасты. Тең түссе болды, чемпион атанатын алаң иелері мүмкіндікті қолдан жіберіп алды. 47 минутта Фриаса бразилиялықтарды алға шығарғанымен, 68 минутта Скяффино есепті теңестірді. Ал, ойын бітуге 10 минут қалғанда Альсидес Хиггия шешуші голды соқты да, Уругвай екінші рет Әлемдік додада топ жарды. Бұл матч Бразилия футболы тарихында "Мараканасо" ([[Футболдан 1950 жылғы әлем біріншілігі (финал)|"Маракана қасіреті"]]) деген атпен ең қаралы матч ретінде есте қалды. Бірақ, Бразилия құрамасының алар асулары әлі алда еді. [[Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі|1958]] жылы Швецияда өткен VI Әлем Чемпионатында [[Пеле]], [[Гарринча]], [[Диди]], [[Вава]] секілді жұлдыздар құраманы сонау шырқау биікке бір-ақ көтерді. Команданы аңызға айналған бапкер [[Висенте Феола]] бастап барды. Құрама тұңғыш рет Әлем Чемпионы атанды. 4-4-2 жүесімен орналасуды да осы додаға бразилиялықтар бірінші болып қолданды. Бұл — Әлемдік футболдың жаңа кезеңінің басталу шағы еді. [[Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі|1962 жылы]] Чилиде өткен чемпионатқа құраманы Айморе Морейра бастап барды. Бұл жолы команда 4-4-3 жүйесімен ойын көрсетіп, айласын асырып кетті. Футбол королі Пеле тек бірінші ойында ғана командасына жәрдем берді де, қалған кездесулерде жарақатына орай алаңға шыға алмады. Бұл жоғалту құраманың екінші рет чемпион атануына кедергі болмады. [[Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі|1966]] жылы Англияда өткен бәсекеде құрама топтық турнирден аса алмады. Пеле бұл жолы да жарақатына орай дұрыстап өнер көрсете алған жоқ. Бірақ [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970 жылы Мексикада өткен Әлем Чемпионатында]] "Селесауларға" тең келетін құрама табылмады. Чемпионат басталуға аз ғана қалғанда құрама тізгінін ұстаған [[Марио Загалло|Марио Загало]] құрамадағы Пеле, [[Жаирзиньо]], [[Жерсон]], [[Тостао]], [[Карлос Алберто Торрес|Карлос Альберто]] секілді теңдессіз футболшыларды орнымен пайдалана білді. Нәтижесінде құрама үшінші рет әлм футболының шыңына шықты. Келесі чемпиондықты аттай 24 жыл күтуге тура келді. 1974-1990 жылдар аралығында тек бір рет қана, 1978 жылы қола жүлдеге ие болды. Бұл аралықта құраманың намысын қорғаған [[Зико]], [[Сократес]], [[Пауло Роберто Фалькао|Фалькао]], [[Эдер Алейшо де Ассис|Эдер]], [[Мюллер (футболшы)|Мюллер]], [[Карека]] секілді футболшыларға алтын кубокты иемдену бұйырмапты. [[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994 жылы АҚШ-та өткен "Соккер-шоуда"]] құраманы Карлос Альберто Парейра баптады. Ептеп прагматиктеу ойын көрсеткен құрама ешкімнен де жеңілмеді. Финалда өздерінің тарихи басты бәсекелестері — [[Италия Ұлттық футбол құрамасы|Италия құрамасын]] [[пенальти]] арқылы жеңіп, алтын жүлдені төртінші рет олжалады. Арада төрт жыл өткен соң да құрама жақсы ойнады, тек финалда алаң иелері — Франциядан ірі есеппен (0:3) ұтылды да, күміс жүлдені қанағат тұтты. 2002 жылы Азия елдерінде өткен бәсеке бразилиялықтар үшін сәтті болды. Жеті матчтың жетеуінде де жеңіске жетіп, бесінші рет Әлем Чемпионы атанды. 2006, 2010 жылдарғы Әлем Чемпионаттарында құрама ширек финалдан аса алмады. [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|2014 жылғы әлемдік бәсеке]] тағы да Бразилияда өтті. Тілеулестері тек чемпиондықты күткен бұл додада Бразилия жартылай финалға ғана жетті. [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]] құрамасынан 1:7 есебімен ұтылып, айдай әлемге шерменде болды. Үшінші орын үшін өткен матчта да Голландияға жол беріп (0:3), бас бапкер [[Луиз Фелипе Сколари]] орнынан алынды. === Басқа да турнирлер === Құрама [[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогында]] тоғыз рет топ жарды. Бұл Аргентина мен Уругвайдан кейінгі үшінші көрсеткіш. Бұл турнирде де дағдарысқа ұшыраған кезеңдері болған. 50-60-70 жылдары Пеленің дәуірінде бір рет те құрлықтық турнирде топ жармапты. 1949-1989 жылдар аралығында құрама Америка чемпионы атана алмаған. [[Конфедерациялар кубогы|Конфедерациялар кубогында]] ең көп чемпион атанған құрама. 2005-2009-2013 жылдары қатарынан үш турнирде топ жарды. Сондай-ақ, 1997 жылы да чемпион атанған. == Жетістіктері== * Бес дүркін Әлем чемпионы атанған — 1958, 1962, 1970, 1994, 2002 * Екі дүркін Әлемнің күміс жүлдегері — 1950, 1998 * Екі дүркін Әлемнің қола жүлде иегері — 1934, 1978 * [[Футболдан әлем чемпиондарының алтын кубогы|Әлем чемпиондарының алтын кубогы]] — 1981 * Конфедерациялар кубогының жеңімпазы — 1997, 2005, 2009, 2013 * [[Футболдан Америка кубогы|Оңтүстік Америка чемпионы]] — 1919, 1922, 1949, 1989, 1997, 1999, 2004, 2007, 2019 == Рекордшылар == 2025 жылғы 18 қарашадағы жағдай бойынша Бразилия рекордшылары:<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/braz-recintlp.html |title=Brazil - Record International Players |language=en |publisher=rsssf.com |accessdate=2026-06-30}}</ref> === Көп матч өткізгендер === [[Сурет:Exposição Brasil, um país, um mundo - Cafu (cropped).jpg|нобай|оңға|[[Кафу]] — Бразилия атынан ең көп матч ойнаған (142) футболшы]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align:center;" |- !width=10%| !width=45%|Аты-жөні !width=25%|Карьера !width=10%|Матч !width=10%|Гол |- | 1 | align=left|[[Кафу]] | 1989–2006 | 142 | 5 |- | 2 | align=left|[[Неймар]] | 2010–2023 | 128 | 79 |- | 3 | align=left|[[Дани Алвес]] | 2006–2022 | 126 | 8 |- | 4 | align=left|[[Роберто Карлос]] | 1992–2006 | 125 | 11 |- | 5 | align=left|[[Тиагу Силва]] | 2008–2022 | 113 | 7 |- | 6 | align=left|[[Лусио]] | 2000–2011 | 105 | 4 |- | 7 | align=left|'''[[Маркиньос]]''' | 2013– | 103 | 7 |- | 8 | align=left|[[Клаудио Таффарел]] | 1987–1998 | 104 | 0 |- | 9 | align=left|[[Робиньо]] | 2003—2011 | 100 | 28 |- | rowspan=2|10 | align=left|[[Джалма Сантос]] | 1952–1968 | 98 | 3 |- | align=left|[[Роналдо]] | 1994–2011 | 98 | 62 |- |} === Мергендер === [[Сурет:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg|нобай|оңға|[[Неймар]] — Бразилия атынан ең көп гол салған (79) ойыншы]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- ! !Аты-жөні !Мансабы !Гол !Матч !Орташа |- | 1 | align=left|[[Неймар]] | 2010–2023 | 79 | 128 | 0,62 |- | 2 | align=left|[[Пеле]] | 1957–1971 | 77 | 92 | 0,84 |- | 3 | align=left|[[Роналдо]] | 1994–2011 | 62 | 98 | 0,63 |- | 4 | align=left|[[Ромарио]] | 1987–2005 | 55 | 70 | 0,79 |- | 5 | align=left|[[Зико]] | 1976–1989 | 48 | 71 | 0,68 |- | 6 | align=left|[[Бебето]] | 1985–1998 | 39 | 75 | 0,52 |- | 7 | align=left|[[Ривалдо]] | 1993–2003 | 35 | 74 | 0,47 |- | rowspan=2|8 | align=left|[[Жаирзиньо]] | 1964–1982 | 33 | 81 | 0,41 |- | align=left |[[Роналдиньо]] | 1999–2013 | 33 | 97 | 0,34 |- | rowspan=2|10 | align=left |[[Адемир]] | 1945–1953 | 32 | 39 | 0,82 |- | align=left |[[Тостао]] | 1966–1972 | 32 | 54 | 0,59 |- |} ==Құрамы== 2026 жылғы 7 маусымдағы құрамы: {| class="wikitable" !№ !Футболшы !Туған күні !Матчтары !Голдары !Клубы |- ! colspan="6" |Қақпашылар |- |1 |[[Алиссон Бекер|Алисон]] |{{Birth date and age|1992|10|2}} |78 |–36 |{{ту|Англия}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] |- |23 |[[Эдерсон Сантана ди Мораес|Эдерсон]] |{{Birth date and age|1993|8|17}} |32 |–24 |{{ту|Түркия}} [[Фенербахче]] |- ! colspan="6" |Қорғаушылар |- |3 |[[Габриэл Магальяйнс]] |{{Birth date and age|1991|7|15}} |17 |1 |{{ту|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]] |- |4 |[[Маркиньос]] |{{Birth date and age|1994|5|14}} |105 |7 |{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]] |- |13 |[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] |{{Birth date and age|1991|7|15}} |70 |1 |{{ту|Бразилия}} [[Фламенго]] |- |14 |[[Глейсон Бремер]] |{{Birth date and age|1997|3|18}} |8 |1 |{{ту|Италия}} [[Ювентус]] |- |15 |[[Лео Перейра]] |{{Birth date and age|1998|4|8}} |4 |0 |{{ту|Бразилия}} [[Фламенго]] |- |16 |[[Дуглас Сантос (1994)|Дуглас Сантос]] |{{Birth date and age|1994|3|22}} |7 |0 |{{ту|Ресей}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит]] |- |24 |[[Рожер Ибаньес]] |{{Birth date and age|1998|11|23}} |7 |0 |{{ту|Сауд Арабиясы}} [[Әл-Ахли (футбол клубы, Жидда)|Әл-Ахли]] |- ! colspan="6" |Жартылай қорғаушылар |- |2 |[[Эдерсон (1999)|Эдерсон]] |{{Birth date and age|1999|7|7}} |3 |0 |{{ту|Италия}} [[Аталанта (футбол клубы)|Аталанта]] |- |5 |[[Каземиро]] |{{Birth date and age|1992|2|23}} |86 |9 |{{ту|Англия}} [[Манчестер Юнайтед]] |- |8 |[[Бруно Гимарайнс]] |{{Birth date and age|1997|11|16}} |43 |3 |{{ту|Англия}} [[Ньюкасл Юнайтед]] |- |17 |[[Фабиньо]] |{{Birth date and age|1993|10|23}} |33 |0 |{{ту|Сауд Арабиясы}} [[Әл-Иттихад (футбол клубы, Жидда)|Әл-Иттихад]] |- |17 |[[Данило дос Сантос де Оливейра|Данило Сантос]] |{{Birth date and age|2001|4|29}} |4 |2 |{{ту|Бразилия}} [[Ботафого]] |- |20 |[[Лукас Пакета]] |{{Birth date and age|1997|8|27}} |63 |13 |{{ту|Бразилия}} [[Фламенго]] |- ! colspan="6" |Шабуылшылар |- |7 |[[Винисиус Жуниор]] |{{Birth date and age|2000|7|12}} |49 |9 |{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]] |- |9 |[[Матеус Кунья]] |{{Birth date and age|1999|5|27}} |23 |1 |{{ту|Англия}} [[Манчестер Юнайтед]] |- |11 |[[Рафинья (футболшы, 1996)|Рафинья]] |{{Birth date and age|1996|12|14}} |39 |11 |{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |- |19 |[[Эндрик]] |{{Birth date and age|2006|7|21}} |17 |4 |{{ту|Франция}} [[Олимпик Лион]] |- |21 |[[Луис Энрике Андре Роза да Силва|Луис Энрике]] |{{Birth date and age|2001|1|2}} |15 |2 |{{ту|Ресей}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит]] |- |22 |[[Габриэл Мартинелли]] |{{Birth date and age|2001|6|18}} |23 |4 |{{ту|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы)|Арсенал]] |- |25 |[[Игор Тиаго Насименто Родригес|Игор Тиаго]] |{{Birth date and age|2001|6|26}} |4 |2 |{{ту|Англия}} [[Брентфорд (футбол клубы)|Брентфорд]] |- |26 |[[Райан Симплисио Роша|Райан]] |{{Birth date and age|2006|8|3}} |2 |1 |{{ту|Англия}} [[Борнмут (футбол клубы)|Борнмут]] |- |} == Дереккөздер == {{Сыртқы сілтемелер}}{{Футболдан әлем чемпиондары}} {{Футболдан Америка кубогы жеңімпаздары}} {{Оңтүстік Америка Ұлттық футбол құрама командалары құрамы}} [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасы]] sb23ujwlf8w2ti1qtb7nuklofopfuuv 3637110 3637109 2026-07-30T20:47:26Z ~2026-42473-48 184014 /* Құрамы */ 3637110 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық футбол құрама командасы | атауы = Бразилия | Badge = | Size = 150px | Nickname = ''Seleção (Таңдаулы), Pentacampeone (Бес дүркін чемпиондар)'' | Association = [[Футболдан Бразилия конфедерациясы]] | Confederation = [[КОНМЕБОЛ]] | Coach = | Captain = | Most caps = [[Кафу]] (142) | Top scorer = [[Пеле]] (77) | Home stadium = | FIFA Rank = 6 {{Өзгеріссіз}} (11 маусым 2026) | FIFA Code = BRA | pattern_la1 = _bra20H | pattern_b1 = _bra20H | pattern_ra1 = _bra20H | pattern_sh1 = _bra20h | pattern_so1 = _bra20h | leftarm1 = FFCC00 | body1 = FFCC00 | rightarm1 = FFCC00 | shorts1 = 0000FF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _bra20A | pattern_b2 = _bra20A | pattern_ra2 = _bra20A | pattern_sh2 = _bra19aw | pattern_so2 = _nikeyellow | leftarm2 = 003CFF | body2 = 003CFF | rightarm2 = 003CFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 003CFF | First game = {{футбол-rt|Аргентина}} 3:0 {{футбол|Бразилия}}<br />([[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]]; [[20 тамыз]] [[1914 жыл|1914]]) | Largest win = {{футбол-rt|Бразилия}} 14:0 {{футбол|Никарагуа}}<br />([[Мехико]], [[Бразилия]]; [[17 қазан]] [[1975 жыл|1975]]) | Largest loss = {{футбол-rt|Уругвай}} 6:0 {{футбол|Бразилия}}<br />([[Винья-дель-Мар]], [[Чили]]; [[18 қыркүйек]] [[1920 жыл|1920]])<br /> {{футбол-rt|Германия}} 7:1 {{футбол|Бразилия}}<br />([[Белу-Оризонти]], [[Бразилия]]; [[8 шілде]] [[2014 жыл|2014]]) | World cup apps = 23 | World cup first = 1930 | World cup best = Чемпиондар ([[Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі|1958]], [[Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі|1962]], [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]], [[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994]], [[Футболдан 2002 жылғы әлем біріншілігі|2002]]) | Regional name = [[Футболдан Америка кубогы]] | Regional cup apps = 31 | Regional cup first = [[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1916|1916]] | Regional cup best = Чемпиондар ([[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1919|1919]], [[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1922|1922]], [[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1949|1949]], [[Футболдан Америка кубогы 1989|1989]], [[Футболдан Америка кубогы 1997|1997]], [[Футболдан Америка кубогы 1999|1999]], [[Футболдан Америка кубогы 2004|2004]], [[Футболдан Америка кубогы 2007|2007]]) }} '''Футболдан Бразилия Ұлттық құрамасы''' ({{lang-pt|Seleção Brasileira de Futebol}}) — [[Бразилия]]ны халықаралық матчтар мен футболдан турнирлерде ұсынатын команда. Елдегі футбол ұйымының негізгі басқарушысы [[футболдан Бразилия конфедерациясы]]ның қол астында бақылауда болады. Бразилия құрамасы — 1923 жылдан бері [[ФИФА]] мүшесі, сонымен қатар 1916 жылдан бері [[КОНМЕБОЛ]] мүшесі. == Тарихы == Ең алғашқы жолдастық кездесуін 1914 жылы [[Англия]]ның "Эксетер Сити" клубтық командасына қарсы өткізіп, 2:0 есебімен ұтқан (бірақ кей мәліметтерде бұл матч 3:3 есебімен тең аяқталған деп те көрсетіледі). === Әлем чемпионаты === [[Футболдан 1930 жылғы әлем біріншілігі|1930]], [[Футболдан 1934 жылғы әлем біріншілігі|1934]] жылғы Әлем Чемионаттарында ұлттық құрама алғашқы кезеңнен аса алмаған. Тек, [[Футболдан 1938 жылғы әлем біріншілігі|1938]] жылы Францияда өткізілген әлемдік додада алғашқы тырнақ алды дүниежүзілік жүлдесін иемденді. Қола медалді олжалады. Осы чемпионатта құрама шабуылшысы — [[Леонидас да Силва|Леонидас]] [[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем Чемпионат]]тары тарихында тұңғыш [[покер]] (бір матчта төрт гол) соққан футболшы ретінде тарих беттерінде қатталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы Әлем Чемпионаты [[Футболдан 1950 жылғы әлем біріншілігі|1950]] жылы Бразилияда өткізілді. Екінші топтық турнирдің шешуші матчында Бразилия құрамасы Уругваймен күш сынасты. Тең түссе болды, чемпион атанатын алаң иелері мүмкіндікті қолдан жіберіп алды. 47 минутта Фриаса бразилиялықтарды алға шығарғанымен, 68 минутта Скяффино есепті теңестірді. Ал, ойын бітуге 10 минут қалғанда Альсидес Хиггия шешуші голды соқты да, Уругвай екінші рет Әлемдік додада топ жарды. Бұл матч Бразилия футболы тарихында "Мараканасо" ([[Футболдан 1950 жылғы әлем біріншілігі (финал)|"Маракана қасіреті"]]) деген атпен ең қаралы матч ретінде есте қалды. Бірақ, Бразилия құрамасының алар асулары әлі алда еді. [[Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі|1958]] жылы Швецияда өткен VI Әлем Чемпионатында [[Пеле]], [[Гарринча]], [[Диди]], [[Вава]] секілді жұлдыздар құраманы сонау шырқау биікке бір-ақ көтерді. Команданы аңызға айналған бапкер [[Висенте Феола]] бастап барды. Құрама тұңғыш рет Әлем Чемпионы атанды. 4-4-2 жүесімен орналасуды да осы додаға бразилиялықтар бірінші болып қолданды. Бұл — Әлемдік футболдың жаңа кезеңінің басталу шағы еді. [[Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі|1962 жылы]] Чилиде өткен чемпионатқа құраманы Айморе Морейра бастап барды. Бұл жолы команда 4-4-3 жүйесімен ойын көрсетіп, айласын асырып кетті. Футбол королі Пеле тек бірінші ойында ғана командасына жәрдем берді де, қалған кездесулерде жарақатына орай алаңға шыға алмады. Бұл жоғалту құраманың екінші рет чемпион атануына кедергі болмады. [[Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі|1966]] жылы Англияда өткен бәсекеде құрама топтық турнирден аса алмады. Пеле бұл жолы да жарақатына орай дұрыстап өнер көрсете алған жоқ. Бірақ [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970 жылы Мексикада өткен Әлем Чемпионатында]] "Селесауларға" тең келетін құрама табылмады. Чемпионат басталуға аз ғана қалғанда құрама тізгінін ұстаған [[Марио Загалло|Марио Загало]] құрамадағы Пеле, [[Жаирзиньо]], [[Жерсон]], [[Тостао]], [[Карлос Алберто Торрес|Карлос Альберто]] секілді теңдессіз футболшыларды орнымен пайдалана білді. Нәтижесінде құрама үшінші рет әлм футболының шыңына шықты. Келесі чемпиондықты аттай 24 жыл күтуге тура келді. 1974-1990 жылдар аралығында тек бір рет қана, 1978 жылы қола жүлдеге ие болды. Бұл аралықта құраманың намысын қорғаған [[Зико]], [[Сократес]], [[Пауло Роберто Фалькао|Фалькао]], [[Эдер Алейшо де Ассис|Эдер]], [[Мюллер (футболшы)|Мюллер]], [[Карека]] секілді футболшыларға алтын кубокты иемдену бұйырмапты. [[Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі|1994 жылы АҚШ-та өткен "Соккер-шоуда"]] құраманы Карлос Альберто Парейра баптады. Ептеп прагматиктеу ойын көрсеткен құрама ешкімнен де жеңілмеді. Финалда өздерінің тарихи басты бәсекелестері — [[Италия Ұлттық футбол құрамасы|Италия құрамасын]] [[пенальти]] арқылы жеңіп, алтын жүлдені төртінші рет олжалады. Арада төрт жыл өткен соң да құрама жақсы ойнады, тек финалда алаң иелері — Франциядан ірі есеппен (0:3) ұтылды да, күміс жүлдені қанағат тұтты. 2002 жылы Азия елдерінде өткен бәсеке бразилиялықтар үшін сәтті болды. Жеті матчтың жетеуінде де жеңіске жетіп, бесінші рет Әлем Чемпионы атанды. 2006, 2010 жылдарғы Әлем Чемпионаттарында құрама ширек финалдан аса алмады. [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|2014 жылғы әлемдік бәсеке]] тағы да Бразилияда өтті. Тілеулестері тек чемпиондықты күткен бұл додада Бразилия жартылай финалға ғана жетті. [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]] құрамасынан 1:7 есебімен ұтылып, айдай әлемге шерменде болды. Үшінші орын үшін өткен матчта да Голландияға жол беріп (0:3), бас бапкер [[Луиз Фелипе Сколари]] орнынан алынды. === Басқа да турнирлер === Құрама [[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогында]] тоғыз рет топ жарды. Бұл Аргентина мен Уругвайдан кейінгі үшінші көрсеткіш. Бұл турнирде де дағдарысқа ұшыраған кезеңдері болған. 50-60-70 жылдары Пеленің дәуірінде бір рет те құрлықтық турнирде топ жармапты. 1949-1989 жылдар аралығында құрама Америка чемпионы атана алмаған. [[Конфедерациялар кубогы|Конфедерациялар кубогында]] ең көп чемпион атанған құрама. 2005-2009-2013 жылдары қатарынан үш турнирде топ жарды. Сондай-ақ, 1997 жылы да чемпион атанған. == Жетістіктері== * Бес дүркін Әлем чемпионы атанған — 1958, 1962, 1970, 1994, 2002 * Екі дүркін Әлемнің күміс жүлдегері — 1950, 1998 * Екі дүркін Әлемнің қола жүлде иегері — 1934, 1978 * [[Футболдан әлем чемпиондарының алтын кубогы|Әлем чемпиондарының алтын кубогы]] — 1981 * Конфедерациялар кубогының жеңімпазы — 1997, 2005, 2009, 2013 * [[Футболдан Америка кубогы|Оңтүстік Америка чемпионы]] — 1919, 1922, 1949, 1989, 1997, 1999, 2004, 2007, 2019 == Рекордшылар == 2025 жылғы 18 қарашадағы жағдай бойынша Бразилия рекордшылары:<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/braz-recintlp.html |title=Brazil - Record International Players |language=en |publisher=rsssf.com |accessdate=2026-06-30}}</ref> === Көп матч өткізгендер === [[Сурет:Exposição Brasil, um país, um mundo - Cafu (cropped).jpg|нобай|оңға|[[Кафу]] — Бразилия атынан ең көп матч ойнаған (142) футболшы]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align:center;" |- !width=10%| !width=45%|Аты-жөні !width=25%|Карьера !width=10%|Матч !width=10%|Гол |- | 1 | align=left|[[Кафу]] | 1989–2006 | 142 | 5 |- | 2 | align=left|[[Неймар]] | 2010–2023 | 128 | 79 |- | 3 | align=left|[[Дани Алвес]] | 2006–2022 | 126 | 8 |- | 4 | align=left|[[Роберто Карлос]] | 1992–2006 | 125 | 11 |- | 5 | align=left|[[Тиагу Силва]] | 2008–2022 | 113 | 7 |- | 6 | align=left|[[Лусио]] | 2000–2011 | 105 | 4 |- | 7 | align=left|'''[[Маркиньос]]''' | 2013– | 103 | 7 |- | 8 | align=left|[[Клаудио Таффарел]] | 1987–1998 | 104 | 0 |- | 9 | align=left|[[Робиньо]] | 2003—2011 | 100 | 28 |- | rowspan=2|10 | align=left|[[Джалма Сантос]] | 1952–1968 | 98 | 3 |- | align=left|[[Роналдо]] | 1994–2011 | 98 | 62 |- |} === Мергендер === [[Сурет:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg|нобай|оңға|[[Неймар]] — Бразилия атынан ең көп гол салған (79) ойыншы]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- ! !Аты-жөні !Мансабы !Гол !Матч !Орташа |- | 1 | align=left|[[Неймар]] | 2010–2023 | 79 | 128 | 0,62 |- | 2 | align=left|[[Пеле]] | 1957–1971 | 77 | 92 | 0,84 |- | 3 | align=left|[[Роналдо]] | 1994–2011 | 62 | 98 | 0,63 |- | 4 | align=left|[[Ромарио]] | 1987–2005 | 55 | 70 | 0,79 |- | 5 | align=left|[[Зико]] | 1976–1989 | 48 | 71 | 0,68 |- | 6 | align=left|[[Бебето]] | 1985–1998 | 39 | 75 | 0,52 |- | 7 | align=left|[[Ривалдо]] | 1993–2003 | 35 | 74 | 0,47 |- | rowspan=2|8 | align=left|[[Жаирзиньо]] | 1964–1982 | 33 | 81 | 0,41 |- | align=left |[[Роналдиньо]] | 1999–2013 | 33 | 97 | 0,34 |- | rowspan=2|10 | align=left |[[Адемир]] | 1945–1953 | 32 | 39 | 0,82 |- | align=left |[[Тостао]] | 1966–1972 | 32 | 54 | 0,59 |- |} ==Құрамы== 2026 жылғы 7 маусымдағы құрамы: {| class="wikitable" !№ !Футболшы !Туған күні !Матчтары !Голдары !Клубы |- ! colspan="6" |Қақпашылар |- |1 |[[Алиссон Бекер|Алисон]] |{{Birth date and age|1992|10|2}} |78 |–36 |{{ту|Англия}} [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] |- |23 |[[Эдерсон Сантана ди Мораес|Эдерсон]] |{{Birth date and age|1993|8|17}} |32 |–24 |{{ту|Түркия}} [[Фенербахче]] |- ! colspan="6" |Қорғаушылар |- |4 |[[Маркиньос]] |{{Birth date and age|1994|5|14}} |105 |7 |{{ту|Франция}} [[Пари Сен-Жермен]] |- |14 |[[Глейсон Бремер]] |{{Birth date and age|1997|3|18}} |8 |1 |{{ту|Италия}} [[Ювентус]] |- |15 |[[Лео Перейра]] |{{Birth date and age|1998|4|8}} |4 |0 |{{ту|Бразилия}} [[Фламенго]] |- |16 |[[Дуглас Сантос (1994)|Дуглас Сантос]] |{{Birth date and age|1994|3|22}} |7 |0 |{{ту|Ресей}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит]] |- |24 |[[Рожер Ибаньес]] |{{Birth date and age|1998|11|23}} |7 |0 |{{ту|Сауд Арабиясы}} [[Әл-Ахли (футбол клубы, Жидда)|Әл-Ахли]] |- ! colspan="6" |Жартылай қорғаушылар |- |2 |[[Эдерсон (1999)|Эдерсон]] |{{Birth date and age|1999|7|7}} |3 |0 |{{ту|Италия}} [[Аталанта (футбол клубы)|Аталанта]] |- |5 |[[Каземиро]] |{{Birth date and age|1992|2|23}} |86 |9 |{{ту|Англия}} [[Манчестер Юнайтед]] |- |8 |[[Бруно Гимарайнс]] |{{Birth date and age|1997|11|16}} |43 |3 |{{ту|Англия}} [[Ньюкасл Юнайтед]] |- |17 |[[Фабиньо]] |{{Birth date and age|1993|10|23}} |33 |0 |{{ту|Сауд Арабиясы}} [[Әл-Иттихад (футбол клубы, Жидда)|Әл-Иттихад]] |- |17 |[[Данило дос Сантос де Оливейра|Данило Сантос]] |{{Birth date and age|2001|4|29}} |4 |2 |{{ту|Бразилия}} [[Ботафого]] |- |20 |[[Лукас Пакета]] |{{Birth date and age|1997|8|27}} |63 |13 |{{ту|Бразилия}} [[Фламенго]] |- ! colspan="6" |Шабуылшылар |- |7 |[[Винисиус Жуниор]] |{{Birth date and age|2000|7|12}} |49 |9 |{{ту|Испания}} [[Реал Мадрид]] |- |9 |[[Матеус Кунья]] |{{Birth date and age|1999|5|27}} |23 |1 |{{ту|Англия}} [[Манчестер Юнайтед]] |- |11 |[[Рафинья (футболшы, 1996)|Рафинья]] |{{Birth date and age|1996|12|14}} |39 |11 |{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |- |19 |[[Эндрик]] |{{Birth date and age|2006|7|21}} |17 |4 |{{ту|Франция}} [[Олимпик Лион]] |- |21 |[[Луис Энрике Андре Роза да Силва|Луис Энрике]] |{{Birth date and age|2001|1|2}} |15 |2 |{{ту|Ресей}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит]] |- |22 |[[Габриэл Мартинелли]] |{{Birth date and age|2001|6|18}} |23 |4 |{{ту|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы)|Арсенал]] |- |25 |[[Игор Тиаго Насименто Родригес|Игор Тиаго]] |{{Birth date and age|2001|6|26}} |4 |2 |{{ту|Англия}} [[Брентфорд (футбол клубы)|Брентфорд]] |- |26 |[[Райан Симплисио Роша|Райан]] |{{Birth date and age|2006|8|3}} |2 |1 |{{ту|Англия}} [[Борнмут (футбол клубы)|Борнмут]] |- |} == Дереккөздер == {{Сыртқы сілтемелер}}{{Футболдан әлем чемпиондары}} {{Футболдан Америка кубогы жеңімпаздары}} {{Оңтүстік Америка Ұлттық футбол құрама командалары құрамы}} [[Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасы]] jguw5mkopyeyklx8qoh5rvlz448k2c2 0 505749 3636980 3142950 2026-07-30T13:01:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636980 wikitext text/x-wiki {{Химиялық элемент |атауы=Теннессин / Tennessine (Ts) |нөмірі=117 |символ=Ts |сол=Ливерморий |оң=Оганессон |үсті=[[Астат|At]] |асты=(Usu) |топ=17 |период=7 |блок=p |сыртқа түрі= белгісіз |атомдық масса=[294] |конфигурация=[Rn]5f¹⁴6d¹⁰7s^{<nowiki>2</nowiki>}7p⁵ |электрондық қабықшасы=2,8,18,32,32,18,7 <br />болжам |фаза=Қатты дене |тығыздық=7,1-7,3 |балқу температурасы=573-773 |қайнау температурасы=823 |К сыни межелі= |сыни межелі МПа= |қб қысымы 1= |қб қысымы 10= |қб қысымы 100= |қб қысымы 1 k= |қб қысымы 10 k= |қб қысымы 100 k= |қаныққан бу= |кристаллдық құрылым= |иондалу энергиясы 1= 742,9 |иондалу энергиясы 2= 1785.0-1920.1 |атом радиусы=138 (болжам) |ковалентті радиус=156-157 |жылуөткізгіштік= |дыбыс жылдамдығы= |CAS тіркелу нөмірі= 87658-56-8 |иондалу энергиясы 3=2161.9}} [[Сурет:Tennessine.svg|thumb|left|100px|Теннесссин <br />Tennessine (Ts)]] '''Теннессин''' ([[Латын тілі|лат]]. ''Tennessine''; '''Ts''') — [[Менделеев]]тің [[Периодтық кесте]]сінің 17 топ, 7 периодтың [[химиялық элементтер|химиялық элементінің]] уақытша атауы, уақытша символы – Uus. Реттік нөмірі – 117, [[атомдық масса]]сы – 294. Тұрақсыз радиоактивті элемент. Ең тұрақты изотопты ²⁹⁴Uus (жартылай ыдырау мерзімі 78 мс)<ref>[http://infox.ru/science/lab/2010/04/07/Fiziki_iz_Dubnyy_sin.phtml Физики из Дубны синтезировали 117-й элемент] // infox.ru</ref>. Табиғатта кездеспейді. == Алынуы == Алғашқы рет 2009-2010 жылдары Ресейдің Дубны қаласындағы Біріккен ядролық зерттеу институтында алғашқы рет алынған<ref>[http://www.rian.ru/science/20100407/218915199.html Российские и американские физики впервые синтезировали 117-й элемент] — РИА Новости</ref>. 2010 жылдың 5 сәуірінде "Physical Review Letters" ғылыми журналына Менделеев кестесінің номері 117-ші элементі ашылғаны туралы мақала қабылданған<ref name=prl>Yu. Ts. Oganessian et al., [http://prl.aps.org/abstract/PRL/v104/i14/e142502 ''Synthesis of a New Element with Atomic Number Z=117''], Physical Review Letters, Vol. 104 (2010) P. 142502. DOI: 10.1103/PhysRevLett.104.142502.</ref>. Эксперименттің нәтижесінде жаңа элементтің 6 атомы тіркелген: бес ²⁹³Uus және бір ²⁹⁴Uus. 117-ші элементтің синтезі үшін келесі реакциялар қолданған: : <math>\,^{48}_{20}\mathrm{Ca} + \,^{249}_{97}\mathrm{Bk} \to \,^{297}_{117}\mathrm{Uus} ^{*} \to \,^{294}_{117}\mathrm{Uus} + 3\,^{1}_{0}\mathrm{n},</math> : <math>\,^{48}_{20}\mathrm{Ca} + \,^{249}_{97}\mathrm{Bk} \to \,^{297}_{117}\mathrm{Uus} ^{*} \to \,^{293}_{117}\mathrm{Uus} + 4\,^{1}_{0}\mathrm{n}.</math> 2012 ж. маусым айында эксперимент қайталанды. Бұл эксепериментте тіркелгені - 5 ядро ²⁹³Uus.<ref>{{cite web |year=2011 |title=В России вновь синтезировали 117-й элемент |url=http://www.rg.ru/2012/06/26/element-site.html |publisher=Российская газета |accessdate=September 2012}}</ref><ref>{{cite web|year=2011|title=Физики из Дубны воспроизвели синтез сверхтяжелого 117-го элемента|url=http://dubna.org/news/?id=188392147|publisher=Dubna.org|accessdate=September 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BTGxCnFh|archivedate=2012-10-17}}</ref> [[Сурет:DecayChain Tennessine.svg|thumb|left|200px|117-ші элемент - Унунсептийдің ыдырау кезеңдерінің реттілігі]] == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Химиялық элементтер тізімі]] * [[Химиялық элементтер]] == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uus/key.html Унунсептий на Webelements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409133618/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Uus/key.html |date=2008-04-09 }} * [http://www.jinr.ru/plan/ptp-2007/plan07-09.htm О планах по синтезу элемента на сайте ОИЯИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230063939/http://www.jinr.ru/plan/ptp-2007/plan07-09.htm |date=2007-12-30 }} * [http://www.inauka.ru/news/article91691.html Известия Наука: В июле появится новый химический элемент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427111513/http://www.inauka.ru/news/article91691.html |date=2009-04-27 }} * [http://www.svobodanews.ru/content/article/1790702.html Радио Свобода: Цена прописки в таблице Менделеева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101210125644/http://www.svobodanews.ru/content/article/1790702.html |date=2010-12-10 }} * [http://www.sciencenews.org/view/generic/id/57964/title/Superheavy_element_117_makes_debut_ Superheavy element 117 makes debut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409094809/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/57964/title/Superheavy_element_117_makes_debut_ |date=2010-04-09 }} * [http://www.rian.ru/science/20100407/218915199.html РИА Новости: Российские и американские физики впервые синтезировали 117-й элемент]{{Commons|Ununseptium}} {{Менделеевтің периодтық кестесі}} [[Санат:Химиялық элементтер]] 4dztcijvxrzrx7rdxqaqud5dzg357yr 4 537752 3637163 3636803 2026-07-31T05:00:43Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3637163 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96525" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 525] | data-sort-value="1106" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1106] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="85915" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 85 915] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84039" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 039] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55564" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 564] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48955" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 955] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="32563" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 32 563] | data-sort-value="55" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 55] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22817" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 817] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22359" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 359] | data-sort-value="210" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 210] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19649" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 649] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17242" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 242] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11327" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 327] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10144" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 144] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8337" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8337] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8202" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8202] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7488" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4515" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4429" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4429] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3746" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3746] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3285" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3285] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3136" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3136] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2912" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2912] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2133" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2133] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1611" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1611] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1538" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1538] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1173" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1173] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1079" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1079] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="901" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 901] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="727" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 727] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="592" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 592] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 6xq3utlmuiqhmyqm0bdzpb2j07kdgzz 0 541241 3637144 2697466 2026-07-31T03:56:25Z StarDeg 13992 3637144 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Владимир Петрович Филатов |Шынайы есімі = |Суреті = Nlm nlmuid-101414991-img.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.02.1875 |Туған жері = Пена облысы |Қайтыс болған күні = 30.10.1956 |Қайтыс болған жері = Одесса |Азаматтығы = {{USSR}} |Ғылыми аясы = Медицина |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары =4 рет Ленин орденімен т.б. 2 орденмен және бірнеше медальдармен марапатталды. |Қолтаңбасы = Філатов Володимир Петрович автограф 1943.png |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Владимир Петрович Филатов''' - совет офтальмологы және хирургы. [[КСРО]] Медицина Ғалымдар академиясының және [[УССР]] Ғалымар Академиясының академигі. == Қызмет жолы == Социал еңбек ері. [[Мәскеу]] университетінің медицина факультетін бітірген. Владимир 1911 жылдан Новорососсийск университеті медицина факультетінің көз аурулар кафедрасының меңгерушісі және бір мезгілде Одесса эксперименттік офтальмологиялық институтының директоры. == Еңбектері == Владимирдің көздің қасаң қабығын хирургиялық әдіспен емдеудегі жаңа әдістері мен еңбектері жер жүзіне әйгілі болды. Ол көздің қасаң қабығын тұтас не бір бөлігін арнайы сақталған қасаң қабықпен алмастыру әдісін және бұндай операцияға қажет аспаптар жасады. Тканьмен емдеу әдісін зерттеп, осы негізде биогендік демеуіл жөніндегі ғылымның негізін құрған. Ол офтальмология журналын ұйымдастырып, оның редакторы болды. Владимир Петрович Филатовқа КСРО мемлекеттік сыйлығы, КСРО Ғалымдар Академиясының [[И.И.Мечников]] атындағы Алтын медалы берілді.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1978 ж. 11 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО дәрігерлері]] h2rp3jdlypuimsv5nqmr0v6a41rtjhb 0 546148 3637169 3545708 2026-07-31T05:58:30Z Ordakhan Ayat 183954 3637169 wikitext text/x-wiki '''Қаракерей''' — [[Орта жүз]] [[Найман]] тайпасының руы<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, Алматы, 1972 ж. 1-том</ref>. ''Ұраны – Қаптағай!, Қабанбай!; Таңбасы – Бақан, Мүйіз, Шөміш'' [[File:Қаракерей руы.jpg|thumb|Қаракерей [[ру]]ының [[шежіре]]сі]] == Шежіре == Шежіре деректеріне қарағанда, Қаракерей құрамына Қожамбет, Мұрын, Көнші, Ақымбет , Сыбан, Қыржы, Байжігіт, Жастабан, Шүрентай, Тоқпақ, Тума, Ақнайман, Семізнайман, Болатшы, Тайлақ, Жайнақ, Балықбет, Байғана атты рулық топтар мен аталар кіреді. 🇰🇿🇰🇿🇰🇿🇰🇿🇰🇿 Қаракерейлердің негізгі тобы Қазан революциясына дейін Зайсан уезін, біразы Семей, Өскемен және Лепсі уездерін мекендеген. == Өнеркәсіп == Негізгі кәсібі мал өсіру, аздап суармалы егіншілік болған, Ертіс өзені мен [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлінің жағасындағы жатақтар балық аулау кәсібімен айналысқан. == Таңбасы мен Ұраны == Қаракерейден сыбан тобынан [[Ақтамберді Сарыұлы|Ақтамберді жырау]] және әйгілі Қаракерей [[Қабанбай батыр]] шыққан. Оның есімі Қаракерей руының ұранына айналған. Рулық таңбасы - ''Мүйіз''. == Тұлғалар == {{Div col|3}} # [[Мәмбет би Бұлғақұлы|Мәмбет]] # [[Отыншы Әлжанов]] # [[Бұланбай Көлбайұлы]] # [[Сапарғали Әлімбетов]] Байыс # [[Боранбай Қалқаманұлы]] Байыс # [[Бағаналы Саятүлеков]] Жұмық # [[Жақыпбек Малдыбаев]] Байыс # [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] # [[Тана мырза Тілемісұлы]] # [[Шынқожа Базарқұлұлы]] Шүрентай? Тума # [[Қасым Қайсенов]] # [[Азмуханбетова Алима]] # [[Есберді батыр]] Қожанбет # [[Жарылғап Байшораұлы]] # [[Шатақ Есенбайұлы]] жалмамбет # [[Шағыр батыр Айтұлы]] қара қожамбет # [[Ахмет ишан Оразайұлы]] Ақтас # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] Қожан # [[Бейсенбі Дөненбайұлы]] # [[Кәрібай Тұңғатарұлы]] # [[Ырғызбай Досқанаұлы]] Қыржы # [[Шөрек Батыр]] Байғана # [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]] Ақнайман # [[Жаман батыр]] Ақнайман # [[Шатақ Есенбайұлы]] Жалмамбет # [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] # [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] Қаракерей # [[Ғалихан Сәрсенов]] Байыс Сарымырза # [[Майра Мұхамедқызы]] Қаракерей # [[Мұратбек Мұбарақханұлы Иманғазинов]] Тоқпақ # [[Сүбебек Нұрбаев]] Ақымбет # [[Қасабай батыр]] Шүрентай # [[Таңғыт Еңсеұлы]] Жұмық ;Семіз: # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] # [[Бекбосын Домбайұлы]] Семіз # [[Есенсары Құнанбайұлы]] Семіз-Найман # [[Балтабек Байсұлтанұлы]] Семіз-Найман # [[Тоқтар Серіков]] Семіз найман ;Байжігіт: # [[Байжігіт]] # [[Қабанбай батыр]] # [[Мұстафа Өзтүрiк]] # [[Көлбай Төгісов]] # [[Болатжан Шайзадаұлы Абылқасымов]] # [[Мақсұт Шафиғи]] # [[Сасан Мыңбайұлы]] (Байжігіт) # [[Калибек Каирбаевич Данияров]] Байжігіт # [[Даулетбай батыр]] Байыс-Байжігіт ;Мұрын: # [[Жәқула Күшікұлы]] Сарымырза Мұрын # [[Ізғұтты Мұхамеджанұлы]] Мұрын # [[Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай]] Мұрын # [[Кешірім Бозтаев]] Мұрын # [[Тілемес би]] Мұрын-Жанай # [[Барақбай батыр]] Мұрын-Көнші # [[Қазымбет батыр]] Мұрын # [[Қожагелді батыр]] Мұрын-Тоқабай # [[Кегенбай Жомартбайұлы]] Мұрын # [[Қисық Тезеков аға сұлтан]] Мұрын-Кенже # [[Боранбай Қалқаманұлы]] # [[Шәкі шешен]] # [[Кегенбай Жомартбайұлы]] # [[Тана мырза Тілемісұлы]] # [[Төлен Мұхамедиұлы Тоқтасынов]] ;Сыбан: # [[Ақтайлақ Байғараұлы]] # [[Түбек Есенқұлов]] # [[Қайрат Тұрлыханов]] # [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]] # [[Сабырбай Ақтайлақұлы]] # [[Түбек Байқошқарұлы]] # [[Қуандық Сабырбайқызы]] # [[Құттыбай]] # [[Нарынбай Жанкөбекұлы]] # [[Байғара Құттыбайұлы]] # [[Ақтамберді Сарыұлы]] # [[Түбек Байқошқарұлы]] # [[Дулат Бабатайұлы]] # [[Әріп Тәңірбергенов]] # [[Ерғазы Аққазыұлы Рахимов]] {{Div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] 1ackl5oyes903h5woaaw5zkf5xprx5y 0 550842 3637039 3606760 2026-07-30T15:45:17Z ~2026-42440-92 184005 3637039 wikitext text/x-wiki {{Әуе компаниясы | әуе компания = Metrojet | сурет = Metrojet new logo.png | сурет өлшемі = 240px | ИАТА = 7К | ИКАО = KGL | шақыру белгісі = KOGALYM | құрылды = [[17 мамыр]] [[1993]] | қызметін бастады = | қызметін аяқтады = | хабтар = | екінші дәрежелі хабтар = | негізгі бағыттар = [[Анталия]]<br>[[Барселона]]<br>[[Бургас]]<br>[[Даламан]]<br>[[Пардубице]]<br>[[Тиват]]<br>[[Хургада]]<br>[[Шарм-эш-Шейх]] | негізгі көлік = | lounge = | альянс = | тәуелді компаниялар = | әуе паркі = 5 | ұшу бағыттары = 17 | бас компаниясы = | компания ұраны = | штаб-пәтері = {{Байрақ|Ресей}}, [[Мәскеу]] | басшылары = Сергей Петрович Мордвинцев<ref name=autogenerated2>[http://www.rbcdaily.ru/industry/562949987913909 Kolavia сменила штурмана]</ref> | сайты = [https://www.metrojet.ru/ metrojet.ru] }} '''MetroJet''' (заңды атауы — '''ООО «Авиакомпания „Когалымавиа“»'''<ref>[http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf Сертификат эксплуатанта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610220648/http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf |date=2015-06-10 }}</ref>) — чартерлік тасымалдау қызметін атқарған [[ресей]]лік [[әуе компания]]. Әуе компанияның штаб-пәтері [[Мәскеу]] қаласында орналасты<ref>[http://www.metrojet.ru/contacts Наш адрес] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709115231/http://www.metrojet.ru/contacts |date=2013-07-09 }}</ref>. Негізгі әуежайы мәскеулік [[Домодедово (аэропорт)|«Домодедово»]] болды. 2017 жылдың 23 сәуріне сәйкес компанияның бас директор Сергей Мордвинцев<ref name=autogenerated2 /> болып табылады. 2016 жылы 16 наурыз Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) әуе компанияға ішкі және халықаралық рейстерді орындауға тыйым салды. == Тарихы == «Когалымавия» әуе компаниясы 1993 жылы 17 мамырда құрылды. Тұрақты рейстермен қоса әуе компания негізгі қызмет саласы ретінде чартерлің әуе тасымалдарын және мұнай-газ өндіру саласын қажетті тікұшақтардың жұмысын қамтамасыз етті. «Когалымавиа» Когалым, Сургут және Нижневартовск қалаларынан Мәскеуге (Домодедово әуежайы), Анапа, Баку, Волгоград, Киев, Миниралды Сулар, Дондағы Ростов, Санкт-Петербург, [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]], Сочи және т.б. әуежайларға рейстерді орындаған. Бірнеше ұшақ экипажымен қоса басқа әуе компанияларға жалға беріліп, Иранжа рейстер орындаған. Әуе компания Ту-134, Ту-154, Challenger ұшақтары және бірнеше тікұшақ түрін қолданған. 2005 жылдың желтоқсанынан бастап «Когалымавиа» «Пулково» әуе компаниясымен Сургут - Санкт-Петербург бағытын қолдану бойынша код-шеринг келісіміне қол қойды. 2006 жылы «Когалымавиа» «ВИМ-Авиа» әуе компаниясымен бірігіп Сургуттан және Тюменьнен Мәскеу мен Сочиға соңғысына тиесілі [[Boeing 757]] ұшақтарында рейстер орындады. 2009 жылы «Когалымавиа» «Сибирь» әуе компаниясымен бірігіп код-шеринг келісімі бойынша Сургут - Мәскеу - Суртуг рейсін орындады. Рейстер S7 және 7K кодтары бойынша «Сибирьге» тиесілі [[Airbus A320|Airbus A319]] ұшағында орындалды. 2006 жылдың мамырынан бастап жиі ұшатын жолаушыларды ынталандыратын «Премиум» бағдарламасы өз жұмысын бастады. Оның қатысушылар ресейлік рубльге алынған билет құнының 10 пайызын бонустың есепке алып, оны кейінрек басқа билеттің толық немесе ішінара бағасына жарата алатын. 2011 жылы 26 қыркүйекте «Когалымавиа» өзінің Анападан Сургутқа соңғы тұрақты рейсін орындады. Алайда әуе компания чартерлік әуе тасымалы нарығында осы мақсатқа арнайы алынған Airbus және Bombardier ұшақтарында рейстерін орындауды жалғастырды. 2012 жылы 1 мамырда әуе компания ребрендинг өткізіп, «Metrojet» жаңа атауына ие болды. 2012 жылдың жазынан 2014 жылдың 19 тамызына дейін әуе компанияның бірнеше ұшағы рейстерді германиялық TUI туристік концерінің брендімен орындады. 2015 жылы желтоқсанды Мысырмен және Түркиямен арадағы әуе қатынасы жабылғаннан кейін компания ұшуларын тоқтатты. 2016 жылы 15 наурызда Ресей Федералды салық қызметінің Мәскеу қаласы бойынша №9 инспекциясы Мәскеу Арбитражды сотына «Когалымавиа» әуе компаниясын [[банкрот]] етіп жариялау туралы арызын тапсырды. Компанияның әуе паркі тек бір ұшақтан тұрды. Ал 2016 жылы 16 наурызда Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) «Когалымавияға» рейстерді орындауға тыйым салғандығын жариялады.<ref name="Интерфакс - тыйым салу">{{cite web | url=http://www.interfax.ru/russia/498704 | title="Когалымавиа" запретили внутренние и международные рейсы | publisher=Интерфакс - interfax.ru | date=2016 жыл, 16 наурыз}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Airbus A321-231 Kolavia TUI Russia Metrojet EI-ETL (9054837021).jpg|thumb|150px|right|[[TUI]] туроператорының түсіне боялған (ливрея) [[A321]] ұшағы]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-ETH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-FBH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] === Маршруттық желі === ==== Тұрақты сапарлар ==== {{Байрақ|Әзірбайжан}}:Габала<br />{{Байрақ|Украина}} {{Байрақ|Ресей}} [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]] ==== Қыс 2013/14 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{AUT}}: [[Зальцбург]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{ITA}}: [[Верона]], [[Римини]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Екатеринбург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Қазан]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Минеральные Воды]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Нижний Новгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Пермь]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Самара]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Уфа]]»'''әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Челябі]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] ==== Жаз 2014 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{BGR}}: [[Бургас]], [[Варна]]<br /> {{GRC}}: [[Ираклион]], [[Корфу]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]], [[Ибица]], [[Пальма-де-Мальорка]]<br /> {{ITA}}: [[Римини]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]], [[Бодрум]], [[Даламан]]<br /> {{TUN}}: [[Энфида]]<br /> {{HRV}}: [[Пула]]<br /> {{MNE}}: [[Тиват]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{TUR}}: [[Анталия]] '''«[[Белгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]] == Жетістіктері == * 1998 жыл — «Крылья России» ұлттық премиясының нәтижесі бойынша «Жылдың ең тиімді әуе компаниясы» номинациясында жеңіске жетті. * 1999 жыл — «Жыл әуе компаниясы — ішкі әуе желілерінің жолаушы тасымалдаушысы (2 топ)» номинациясының лауреаты. * 2003 жыл — бір қызметкерге келетін тасымалданған жолаушылар саны сияқты көрсеткіш бойынша «[[Аэрофлот]]», «[[S7 Airlines|Сибирь]]», «[[ЮТэйр]]» әуе компанияларымен бірге үздіктер қатарында болды. * 2005 жыл — жыл нәтижесі бойынша тасымалданған жолаушылар көлемі бойынша Ресейдің үздік жиырма әуе компаниясының қатарына кірді. == Әуе оқиғалары == === Мешһедтегі Ту-154 авариясы === 2010 жылы 24 қаңтарда «Когалымавиаға» тиесілі [[Ту-154]] ұшығы (авария кезінде [[Taban Air]] әуе компаниясының қолданысында болды) [[Мешһед]] қаласының әужайында өрескел қатты қонып, нәтижесінде шасси тіректері сынды және құйрық қауырсыны жұлынды. Қону ауа райы минимумнан төмен жағдайда болды, алғашында экипаж ауа райының нашарлауына байланысты Исфахандағы қосалқы аэродромға қонуды жоспарлаған, алайда жолаушылардың бірінің өзін жаман сезінуіне байланысты Мешһед әуежайына қону туралы шішім қабылданды. Авария нәтижесінде 46 адам жарақат алды, ешкім қайтыс болмады.<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/24jan2010/tu154.html|title=По уточненным данным, Ту-154 развалился при незапланированной посадке в Мешхеде|date=2010-01-24|publisher=[[NEWSru.com]]|lang=ru|accessdate=2014-04-19}}</ref>. === Домодедовадағы авариялық қону === 2010 жылы 27 сәуірде Мәскеуден Хургадаға бағыт алған «Когалымавиа» әуе компаниясының Airbus А320 ұшағы Домодедово әуежайына авариялық түрде қонды<ref>{{cite news|last=Сидибе|first=Пьер|title=Самолет с россиянами не долетел до Хургады|url=http://www.rg.ru/2010/04/27/samolet-site-anons.html|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Российская газета]]|date=2010-04-27}}</ref>. === Сургуттағы Ту-154 апаты === 2011 жылы 1 қаңтарда Ту-154Б-2 ұшағы Сургут - Мәскеу (Домодедово әуежайы) ресін орындау барысында Сургут әуежайында өртеніп кетті. Перронда ұшақ қозғалтқыштарын іске қосқаннан кейін оның құйрық бөлігі өртке оранды, нәтижесінде бүкіл фюзеляж өртеніп, жанармай багінің біреуі жарылды. Уақытылы өткізілген эвакуацияға қарамастан, 3 адам қаза тапты, шамамен 40 адам түрлі деңгейдегі жарақат алды. Ұшақ 10 минут ішінде өртеніп кетті. <ref>{{cite news|title=Солист "На-На": Ту-154 развалился и сгорел за 10 минут|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=418329|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Вести.ру]]|date=2011-01-01}}</ref>. === Синай түбегіндегі A321 апаты === {{Толық мақала|Когалымавиа 9268 әуе апаты}} 2015 жылы 31 қазанда [[Шарм-эш-Шейх]] — [[Санкт-Петербург]] 7K9268 рейсін орындап жатқан [[Airbus A320|Airbus A321]] (EI-ETJ) ұшағы жарылысқа ұшырады. Ұшақ бортында 224 адам болды, оның ішінде 217 жолаушы,25-і балалар, және 7-еуі экипаж мүшелері<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-10-31|title = Рейтер: упавший на Синае российский самолёт полностью разрушен|url = http://ria.ru/world/20151031/1311218778.html|publisher = РИА Новости}}</ref>. Апат [[Синай түбегі]] аумағында, Аль-Ариш қаласынан оңтүстікке 100 км жерде болды. Апат Ресей авиациясының тарихындағы ең ірі әуе апаты болып табылады<ref>[http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ Экипаж и пассажиры рейса «Когалымавиа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102155255/http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ |date=2015-11-02 }}</ref><ref>[http://lifenews78.ru/news/167447 Life78 вспомнил крупнейшие российские авиакатастрофы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104022118/http://lifenews78.ru/news/167447 |date=2015-11-04 }}</ref>. [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|РФ Федералды қауіпсіздік қызметінің]] ақпаратына сәйкес, апатқа себебші ұшақтың жүк тасымалданатын бөлімінде (багажный отсек) Мысыр әуежайынан құпиялы түрде жарылыс бомбаны енгізу арқылы жасалынған теракт болып табылады. Нәтижесінде, ұшақ ауада бөлшектеніп, Синай түбегінің жанында құлаған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей әуе компаниялары]] s04aj1ylx4qg0cshbd9ef0tm5gkxr5l 3637041 3637039 2026-07-30T15:46:20Z ~2026-42440-92 184005 3637041 wikitext text/x-wiki {{Әуе компаниясы | әуе компания = Metrojet | сурет = Metrojet new logo.png | сурет өлшемі = 240px | ИАТА = 7К | ИКАО = KGL | шақыру белгісі = KOGALYM | құрылды = [[17 мамыр]] [[1993]] | қызметін бастады = | қызметін аяқтады = | хабтар = | екінші дәрежелі хабтар = | негізгі бағыттар = [[Анталия]]<br>[[Барселона]]<br>[[Бургас]]<br>[[Даламан]]<br>[[Пардубице]]<br>[[Тиват]]<br>[[Хургада]]<br>[[Шарм-эш-Шейх]] | негізгі көлік = | lounge = | альянс = | тәуелді компаниялар = | әуе паркі = 5 | ұшу бағыттары = 17 | бас компаниясы = | компания ұраны = | штаб-пәтері = {{Байрақ|Ресей}}, [[Мәскеу]] | басшылары = Сергей Петрович Мордвинцев<ref name=autogenerated2>[http://www.rbcdaily.ru/industry/562949987913909 Kolavia сменила штурмана]</ref> | сайты = [https://www.metrojet.ru/ metrojet.ru] }} '''MetroJet''' (заңды атауы — '''ООО «Авиакомпания „Когалымавиа“»'''<ref>[http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf Сертификат эксплуатанта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610220648/http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf |date=2015-06-10 }}</ref>) — чартерлік тасымалдау қызметін атқарған [[ресей]]лік [[әуе компания]]. Әуе компанияның штаб-пәтері [[Мәскеу]] қаласында орналасты<ref>[http://www.metrojet.ru/contacts Наш адрес] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709115231/http://www.metrojet.ru/contacts |date=2013-07-09 }}</ref>. Негізгі әуежайы мәскеулік [[Домодедово (аэропорт)|«Домодедово»]] болды. 2017 жылдың 23 сәуріне сәйкес компанияның бас директор Сергей Мордвинцев<ref name=autogenerated2 /> болып табылады. 2016 жылы 16 наурыз Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) әуе компанияға ішкі және халықаралық рейстерді орындауға тыйым салды. == Тарихы == «Когалымавия» әуе компаниясы 1993 жылы 17 мамырда құрылды. Тұрақты рейстермен қоса әуе компания негізгі қызмет саласы ретінде чартерлің әуе тасымалдарын және мұнай-газ өндіру саласын қажетті тікұшақтардың жұмысын қамтамасыз етті. «Когалымавиа» Когалым, Сургут және Нижневартовск қалаларынан Мәскеуге (Домодедово әуежайы), Анапа, Баку, Волгоград, Киев, Миниралды Сулар, Дондағы Ростов, Санкт-Петербург, [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]], Сочи және т.б. әуежайларға рейстерді орындаған. Бірнеше ұшақ экипажымен қоса басқа әуе компанияларға жалға беріліп, Иранжа рейстер орындаған. Әуе компания Ту-134, Ту-154, Challenger ұшақтары және бірнеше тікұшақ түрін қолданған. 2005 жылдың желтоқсанынан бастап «Когалымавиа» «Пулково» әуе компаниясымен Сургут - Санкт-Петербург бағытын қолдану бойынша код-шеринг келісіміне қол қойды. 2006 жылы «Когалымавиа» «ВИМ-Авиа» әуе компаниясымен бірігіп Сургуттан және Тюменьнен Мәскеу мен Сочиға соңғысына тиесілі [[Boeing 757]] ұшақтарында рейстер орындады. 2009 жылы «Когалымавиа» «Сибирь» әуе компаниясымен бірігіп код-шеринг келісімі бойынша Сургут - Мәскеу - Суртуг рейсін орындады. Рейстер S7 және 7K кодтары бойынша «Сибирьге» тиесілі [[Airbus A320|Airbus A319]] ұшағында орындалды. 2006 жылдың мамырынан бастап жиі ұшатын жолаушыларды ынталандыратын «Премиум» бағдарламасы өз жұмысын бастады. Оның қатысушылар ресейлік рубльге алынған билет құнының 10 пайызын бонустың есепке алып, оны кейінрек басқа билеттің толық немесе ішінара бағасына жарата алатын. 2011 жылы 26 қыркүйекте «Когалымавиа» өзінің Анападан Сургутқа соңғы тұрақты рейсін орындады. Алайда әуе компания чартерлік әуе тасымалы нарығында осы мақсатқа арнайы алынған Airbus және Bombardier ұшақтарында рейстерін орындауды жалғастырды. 2012 жылы 1 мамырда әуе компания ребрендинг өткізіп, «Metrojet» жаңа атауына ие болды. 2012 жылдың жазынан 2014 жылдың 19 тамызына дейін әуе компанияның бірнеше ұшағы рейстерді германиялық TUI туристік концерінің брендімен орындады. 2015 жылы желтоқсанды Мысырмен және Түркиямен арадағы әуе қатынасы жабылғаннан кейін компания ұшуларын тоқтатты. 2016 жылы 15 наурызда Ресей Федералды салық қызметінің Мәскеу қаласы бойынша №9 инспекциясы Мәскеу Арбитражды сотына «Когалымавиа» әуе компаниясын [[банкрот]] етіп жариялау туралы арызын тапсырды. Компанияның әуе паркі тек бір ұшақтан тұрды. Ал 2016 жылы 16 наурызда Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) «Когалымавияға» рейстерді орындауға тыйым салғандығын жариялады.<ref name="Интерфакс - тыйым салу">{{cite web | url=http://www.interfax.ru/russia/498704 | title="Когалымавиа" запретили внутренние и международные рейсы | publisher=Интерфакс - interfax.ru | date=2016 жыл, 16 наурыз}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Airbus A321-231 Kolavia TUI Russia Metrojet EI-ETL (9054837021).jpg|thumb|150px|right|[[TUI]] туроператорының түсіне боялған (ливрея) [[A321]] ұшағы]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-ETH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-FBH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] === Маршруттық желі === ==== Тұрақты сапарлар ==== {{Байрақ|Әзірбайжан}}:Габала<br />{{Байрақ|Украина}} {{Байрақ|Ресей}} [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]] ==== Қыс 2013/14 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{AUT}}: [[Зальцбург]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{ITA}}: [[Верона]], [[Римини]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Екатеринбург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Қазан]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Минеральные Воды]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Нижний Новгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Пермь]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Самара]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Үфі]]»'''әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Челябі]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] ==== Жаз 2014 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{BGR}}: [[Бургас]], [[Варна]]<br /> {{GRC}}: [[Ираклион]], [[Корфу]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]], [[Ибица]], [[Пальма-де-Мальорка]]<br /> {{ITA}}: [[Римини]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]], [[Бодрум]], [[Даламан]]<br /> {{TUN}}: [[Энфида]]<br /> {{HRV}}: [[Пула]]<br /> {{MNE}}: [[Тиват]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{TUR}}: [[Анталия]] '''«[[Белгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]] == Жетістіктері == * 1998 жыл — «Крылья России» ұлттық премиясының нәтижесі бойынша «Жылдың ең тиімді әуе компаниясы» номинациясында жеңіске жетті. * 1999 жыл — «Жыл әуе компаниясы — ішкі әуе желілерінің жолаушы тасымалдаушысы (2 топ)» номинациясының лауреаты. * 2003 жыл — бір қызметкерге келетін тасымалданған жолаушылар саны сияқты көрсеткіш бойынша «[[Аэрофлот]]», «[[S7 Airlines|Сибирь]]», «[[ЮТэйр]]» әуе компанияларымен бірге үздіктер қатарында болды. * 2005 жыл — жыл нәтижесі бойынша тасымалданған жолаушылар көлемі бойынша Ресейдің үздік жиырма әуе компаниясының қатарына кірді. == Әуе оқиғалары == === Мешһедтегі Ту-154 авариясы === 2010 жылы 24 қаңтарда «Когалымавиаға» тиесілі [[Ту-154]] ұшығы (авария кезінде [[Taban Air]] әуе компаниясының қолданысында болды) [[Мешһед]] қаласының әужайында өрескел қатты қонып, нәтижесінде шасси тіректері сынды және құйрық қауырсыны жұлынды. Қону ауа райы минимумнан төмен жағдайда болды, алғашында экипаж ауа райының нашарлауына байланысты Исфахандағы қосалқы аэродромға қонуды жоспарлаған, алайда жолаушылардың бірінің өзін жаман сезінуіне байланысты Мешһед әуежайына қону туралы шішім қабылданды. Авария нәтижесінде 46 адам жарақат алды, ешкім қайтыс болмады.<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/24jan2010/tu154.html|title=По уточненным данным, Ту-154 развалился при незапланированной посадке в Мешхеде|date=2010-01-24|publisher=[[NEWSru.com]]|lang=ru|accessdate=2014-04-19}}</ref>. === Домодедовадағы авариялық қону === 2010 жылы 27 сәуірде Мәскеуден Хургадаға бағыт алған «Когалымавиа» әуе компаниясының Airbus А320 ұшағы Домодедово әуежайына авариялық түрде қонды<ref>{{cite news|last=Сидибе|first=Пьер|title=Самолет с россиянами не долетел до Хургады|url=http://www.rg.ru/2010/04/27/samolet-site-anons.html|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Российская газета]]|date=2010-04-27}}</ref>. === Сургуттағы Ту-154 апаты === 2011 жылы 1 қаңтарда Ту-154Б-2 ұшағы Сургут - Мәскеу (Домодедово әуежайы) ресін орындау барысында Сургут әуежайында өртеніп кетті. Перронда ұшақ қозғалтқыштарын іске қосқаннан кейін оның құйрық бөлігі өртке оранды, нәтижесінде бүкіл фюзеляж өртеніп, жанармай багінің біреуі жарылды. Уақытылы өткізілген эвакуацияға қарамастан, 3 адам қаза тапты, шамамен 40 адам түрлі деңгейдегі жарақат алды. Ұшақ 10 минут ішінде өртеніп кетті. <ref>{{cite news|title=Солист "На-На": Ту-154 развалился и сгорел за 10 минут|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=418329|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Вести.ру]]|date=2011-01-01}}</ref>. === Синай түбегіндегі A321 апаты === {{Толық мақала|Когалымавиа 9268 әуе апаты}} 2015 жылы 31 қазанда [[Шарм-эш-Шейх]] — [[Санкт-Петербург]] 7K9268 рейсін орындап жатқан [[Airbus A320|Airbus A321]] (EI-ETJ) ұшағы жарылысқа ұшырады. Ұшақ бортында 224 адам болды, оның ішінде 217 жолаушы,25-і балалар, және 7-еуі экипаж мүшелері<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-10-31|title = Рейтер: упавший на Синае российский самолёт полностью разрушен|url = http://ria.ru/world/20151031/1311218778.html|publisher = РИА Новости}}</ref>. Апат [[Синай түбегі]] аумағында, Аль-Ариш қаласынан оңтүстікке 100 км жерде болды. Апат Ресей авиациясының тарихындағы ең ірі әуе апаты болып табылады<ref>[http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ Экипаж и пассажиры рейса «Когалымавиа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102155255/http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ |date=2015-11-02 }}</ref><ref>[http://lifenews78.ru/news/167447 Life78 вспомнил крупнейшие российские авиакатастрофы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104022118/http://lifenews78.ru/news/167447 |date=2015-11-04 }}</ref>. [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|РФ Федералды қауіпсіздік қызметінің]] ақпаратына сәйкес, апатқа себебші ұшақтың жүк тасымалданатын бөлімінде (багажный отсек) Мысыр әуежайынан құпиялы түрде жарылыс бомбаны енгізу арқылы жасалынған теракт болып табылады. Нәтижесінде, ұшақ ауада бөлшектеніп, Синай түбегінің жанында құлаған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей әуе компаниялары]] 39b9297wxdiz5rixrj3nfx6xwy9smjq 3637043 3637041 2026-07-30T15:55:25Z ~2026-42440-92 184005 3637043 wikitext text/x-wiki {{Әуе компаниясы | әуе компания = Metrojet | сурет = Metrojet new logo.png | сурет өлшемі = 240px | ИАТА = 7К | ИКАО = KGL | шақыру белгісі = KOGALYM | құрылды = [[17 мамыр]] [[1993]] | қызметін бастады = | қызметін аяқтады = | хабтар = | екінші дәрежелі хабтар = | негізгі бағыттар = [[Анталия]]<br>[[Барселона]]<br>[[Бургас]]<br>[[Даламан]]<br>[[Пардубице]]<br>[[Тиват]]<br>[[Хургада]]<br>[[Шарм-эш-Шейх]] | негізгі көлік = | lounge = | альянс = | тәуелді компаниялар = | әуе паркі = 5 | ұшу бағыттары = 17 | бас компаниясы = | компания ұраны = | штаб-пәтері = {{Байрақ|Ресей}}, [[Мәскеу]] | басшылары = Сергей Петрович Мордвинцев<ref name=autogenerated2>[http://www.rbcdaily.ru/industry/562949987913909 Kolavia сменила штурмана]</ref> | сайты = [https://www.metrojet.ru/ metrojet.ru] }} '''MetroJet''' (заңды атауы — '''ООО «Авиакомпания „Когалымавиа“»'''<ref>[http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf Сертификат эксплуатанта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610220648/http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf |date=2015-06-10 }}</ref>) — чартерлік тасымалдау қызметін атқарған [[ресей]]лік [[әуе компания]]. Әуе компанияның штаб-пәтері [[Мәскеу]] қаласында орналасты<ref>[http://www.metrojet.ru/contacts Наш адрес] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709115231/http://www.metrojet.ru/contacts |date=2013-07-09 }}</ref>. Негізгі әуежайы мәскеулік [[Домодедово (аэропорт)|«Домодедово»]] болды. 2017 жылдың 23 сәуріне сәйкес компанияның бас директор Сергей Мордвинцев<ref name=autogenerated2 /> болып табылады. 2016 жылы 16 наурыз Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) әуе компанияға ішкі және халықаралық рейстерді орындауға тыйым салды. == Тарихы == «Когалымавия» әуе компаниясы 1993 жылы 17 мамырда құрылды. Тұрақты рейстермен қоса әуе компания негізгі қызмет саласы ретінде чартерлің әуе тасымалдарын және мұнай-газ өндіру саласын қажетті тікұшақтардың жұмысын қамтамасыз етті. «Когалымавиа» Когалым, Сургут және Нижневартовск қалаларынан Мәскеуге (Домодедово әуежайы), Анапа, Баку, Волгоград, Киев, Миниралды Сулар, Дондағы Ростов, Санкт-Петербург, [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]], Сочи және т.б. әуежайларға рейстерді орындаған. Бірнеше ұшақ экипажымен қоса басқа әуе компанияларға жалға беріліп, Иранжа рейстер орындаған. Әуе компания Ту-134, Ту-154, Challenger ұшақтары және бірнеше тікұшақ түрін қолданған. 2005 жылдың желтоқсанынан бастап «Когалымавиа» «Пулково» әуе компаниясымен Сургут - Санкт-Петербург бағытын қолдану бойынша код-шеринг келісіміне қол қойды. 2006 жылы «Когалымавиа» «ВИМ-Авиа» әуе компаниясымен бірігіп Сургуттан және Тюменьнен Мәскеу мен Сочиға соңғысына тиесілі [[Boeing 757]] ұшақтарында рейстер орындады. 2009 жылы «Когалымавиа» «Сибирь» әуе компаниясымен бірігіп код-шеринг келісімі бойынша Сургут - Мәскеу - Суртуг рейсін орындады. Рейстер S7 және 7K кодтары бойынша «Сибирьге» тиесілі [[Airbus A320|Airbus A319]] ұшағында орындалды. 2006 жылдың мамырынан бастап жиі ұшатын жолаушыларды ынталандыратын «Премиум» бағдарламасы өз жұмысын бастады. Оның қатысушылар ресейлік рубльге алынған билет құнының 10 пайызын бонустың есепке алып, оны кейінрек басқа билеттің толық немесе ішінара бағасына жарата алатын. 2011 жылы 26 қыркүйекте «Когалымавиа» өзінің Анападан Сургутқа соңғы тұрақты рейсін орындады. Алайда әуе компания чартерлік әуе тасымалы нарығында осы мақсатқа арнайы алынған Airbus және Bombardier ұшақтарында рейстерін орындауды жалғастырды. 2012 жылы 1 мамырда әуе компания ребрендинг өткізіп, «Metrojet» жаңа атауына ие болды. 2012 жылдың жазынан 2014 жылдың 19 тамызына дейін әуе компанияның бірнеше ұшағы рейстерді германиялық TUI туристік концерінің брендімен орындады. 2015 жылы желтоқсанды Мысырмен және Түркиямен арадағы әуе қатынасы жабылғаннан кейін компания ұшуларын тоқтатты. 2016 жылы 15 наурызда Ресей Федералды салық қызметінің Мәскеу қаласы бойынша №9 инспекциясы Мәскеу Арбитражды сотына «Когалымавиа» әуе компаниясын [[банкрот]] етіп жариялау туралы арызын тапсырды. Компанияның әуе паркі тек бір ұшақтан тұрды. Ал 2016 жылы 16 наурызда Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) «Когалымавияға» рейстерді орындауға тыйым салғандығын жариялады.<ref name="Интерфакс - тыйым салу">{{cite web | url=http://www.interfax.ru/russia/498704 | title="Когалымавиа" запретили внутренние и международные рейсы | publisher=Интерфакс - interfax.ru | date=2016 жыл, 16 наурыз}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Airbus A321-231 Kolavia TUI Russia Metrojet EI-ETL (9054837021).jpg|thumb|150px|right|[[TUI]] туроператорының түсіне боялған (ливрея) [[A321]] ұшағы]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-ETH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-FBH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] === Маршруттық желі === ==== Тұрақты сапарлар ==== {{Байрақ|Әзірбайжан}}:Габала<br />{{Байрақ|Украина}} {{Байрақ|Ресей}} [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]] ==== Қыс 2013/14 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{AUT}}: [[Зальцбург]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{ITA}}: [[Верона]], [[Римини]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Екатеринбург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Қазан]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Минеральные Воды]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Нижний Новгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Пермь]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Самара]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Үфі]]»'''әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Челябі]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] ==== Жаз 2014 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{BGR}}: [[Бургас]], [[Варна]]<br /> {{GER}}: [[Франкфурт]], [[Мюнхен]]<br /> {{GRC}}: [[Ираклион]], [[Корфу]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]], [[Ибица]], [[Пальма-де-Мальорка]]<br /> {{ITA}}: [[Римини]]<br /> {{DNK}}: [[Копенгаген]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]], [[Бодрум]], [[Даламан]]<br /> {{TUN}}: [[Энфида]]<br /> {{HRV}}: [[Пула]]<br /> {{MNE}}: [[Тиват]]<br /> {{NOR}}: [[Осло]]<br /> {{SUI}}: [[Женева]], [[Цюрих]] <br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] <br /> {{SWE}}: [[Стокгольм]]<br /> '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{TUR}}: [[Анталия]] '''«[[Белгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]] == Жетістіктері == * 1998 жыл — «Крылья России» ұлттық премиясының нәтижесі бойынша «Жылдың ең тиімді әуе компаниясы» номинациясында жеңіске жетті. * 1999 жыл — «Жыл әуе компаниясы — ішкі әуе желілерінің жолаушы тасымалдаушысы (2 топ)» номинациясының лауреаты. * 2003 жыл — бір қызметкерге келетін тасымалданған жолаушылар саны сияқты көрсеткіш бойынша «[[Аэрофлот]]», «[[S7 Airlines|Сибирь]]», «[[ЮТэйр]]» әуе компанияларымен бірге үздіктер қатарында болды. * 2005 жыл — жыл нәтижесі бойынша тасымалданған жолаушылар көлемі бойынша Ресейдің үздік жиырма әуе компаниясының қатарына кірді. == Әуе оқиғалары == === Мешһедтегі Ту-154 авариясы === 2010 жылы 24 қаңтарда «Когалымавиаға» тиесілі [[Ту-154]] ұшығы (авария кезінде [[Taban Air]] әуе компаниясының қолданысында болды) [[Мешһед]] қаласының әужайында өрескел қатты қонып, нәтижесінде шасси тіректері сынды және құйрық қауырсыны жұлынды. Қону ауа райы минимумнан төмен жағдайда болды, алғашында экипаж ауа райының нашарлауына байланысты Исфахандағы қосалқы аэродромға қонуды жоспарлаған, алайда жолаушылардың бірінің өзін жаман сезінуіне байланысты Мешһед әуежайына қону туралы шішім қабылданды. Авария нәтижесінде 46 адам жарақат алды, ешкім қайтыс болмады.<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/24jan2010/tu154.html|title=По уточненным данным, Ту-154 развалился при незапланированной посадке в Мешхеде|date=2010-01-24|publisher=[[NEWSru.com]]|lang=ru|accessdate=2014-04-19}}</ref>. === Домодедовадағы авариялық қону === 2010 жылы 27 сәуірде Мәскеуден Хургадаға бағыт алған «Когалымавиа» әуе компаниясының Airbus А320 ұшағы Домодедово әуежайына авариялық түрде қонды<ref>{{cite news|last=Сидибе|first=Пьер|title=Самолет с россиянами не долетел до Хургады|url=http://www.rg.ru/2010/04/27/samolet-site-anons.html|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Российская газета]]|date=2010-04-27}}</ref>. === Сургуттағы Ту-154 апаты === 2011 жылы 1 қаңтарда Ту-154Б-2 ұшағы Сургут - Мәскеу (Домодедово әуежайы) ресін орындау барысында Сургут әуежайында өртеніп кетті. Перронда ұшақ қозғалтқыштарын іске қосқаннан кейін оның құйрық бөлігі өртке оранды, нәтижесінде бүкіл фюзеляж өртеніп, жанармай багінің біреуі жарылды. Уақытылы өткізілген эвакуацияға қарамастан, 3 адам қаза тапты, шамамен 40 адам түрлі деңгейдегі жарақат алды. Ұшақ 10 минут ішінде өртеніп кетті. <ref>{{cite news|title=Солист "На-На": Ту-154 развалился и сгорел за 10 минут|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=418329|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Вести.ру]]|date=2011-01-01}}</ref>. === Синай түбегіндегі A321 апаты === {{Толық мақала|Когалымавиа 9268 әуе апаты}} 2015 жылы 31 қазанда [[Шарм-эш-Шейх]] — [[Санкт-Петербург]] 7K9268 рейсін орындап жатқан [[Airbus A320|Airbus A321]] (EI-ETJ) ұшағы жарылысқа ұшырады. Ұшақ бортында 224 адам болды, оның ішінде 217 жолаушы,25-і балалар, және 7-еуі экипаж мүшелері<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-10-31|title = Рейтер: упавший на Синае российский самолёт полностью разрушен|url = http://ria.ru/world/20151031/1311218778.html|publisher = РИА Новости}}</ref>. Апат [[Синай түбегі]] аумағында, Аль-Ариш қаласынан оңтүстікке 100 км жерде болды. Апат Ресей авиациясының тарихындағы ең ірі әуе апаты болып табылады<ref>[http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ Экипаж и пассажиры рейса «Когалымавиа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102155255/http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ |date=2015-11-02 }}</ref><ref>[http://lifenews78.ru/news/167447 Life78 вспомнил крупнейшие российские авиакатастрофы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104022118/http://lifenews78.ru/news/167447 |date=2015-11-04 }}</ref>. [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|РФ Федералды қауіпсіздік қызметінің]] ақпаратына сәйкес, апатқа себебші ұшақтың жүк тасымалданатын бөлімінде (багажный отсек) Мысыр әуежайынан құпиялы түрде жарылыс бомбаны енгізу арқылы жасалынған теракт болып табылады. Нәтижесінде, ұшақ ауада бөлшектеніп, Синай түбегінің жанында құлаған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей әуе компаниялары]] hhpyd3simfkiah2m662uiz7bib519rj 3637044 3637043 2026-07-30T15:58:49Z ~2026-42440-92 184005 3637044 wikitext text/x-wiki {{Әуе компаниясы | әуе компания = Metrojet | сурет = Metrojet new logo.png | сурет өлшемі = 240px | ИАТА = 7К | ИКАО = KGL | шақыру белгісі = KOGALYM | құрылды = [[17 мамыр]] [[1993]] | қызметін бастады = | қызметін аяқтады = | хабтар = | екінші дәрежелі хабтар = | негізгі бағыттар = [[Анталия]]<br>[[Барселона]]<br>[[Бургас]]<br>[[Даламан]]<br>[[Пардубице]]<br>[[Тиват]]<br>[[Хургада]]<br>[[Шарм-эш-Шейх]] | негізгі көлік = | lounge = | альянс = | тәуелді компаниялар = | әуе паркі = 5 | ұшу бағыттары = 17 | бас компаниясы = | компания ұраны = | штаб-пәтері = {{Байрақ|Ресей}}, [[Мәскеу]] | басшылары = Сергей Петрович Мордвинцев<ref name=autogenerated2>[http://www.rbcdaily.ru/industry/562949987913909 Kolavia сменила штурмана]</ref> | сайты = [https://www.metrojet.ru/ metrojet.ru] }} '''MetroJet''' (заңды атауы — '''ООО «Авиакомпания „Когалымавиа“»'''<ref>[http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf Сертификат эксплуатанта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610220648/http://www.metrojet.ru/docs/aircraft_operator_certificat.pdf |date=2015-06-10 }}</ref>) — чартерлік тасымалдау қызметін атқарған [[ресей]]лік [[әуе компания]]. Әуе компанияның штаб-пәтері [[Мәскеу]] қаласында орналасты<ref>[http://www.metrojet.ru/contacts Наш адрес] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709115231/http://www.metrojet.ru/contacts |date=2013-07-09 }}</ref>. Негізгі әуежайы мәскеулік [[Домодедово (аэропорт)|«Домодедово»]] болды. 2017 жылдың 23 сәуріне сәйкес компанияның бас директор Сергей Мордвинцев<ref name=autogenerated2 /> болып табылады. 2016 жылы 16 наурыз Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) әуе компанияға ішкі және халықаралық рейстерді орындауға тыйым салды. == Тарихы == «Когалымавия» әуе компаниясы 1993 жылы 17 мамырда құрылды. Тұрақты рейстермен қоса әуе компания негізгі қызмет саласы ретінде чартерлің әуе тасымалдарын және мұнай-газ өндіру саласын қажетті тікұшақтардың жұмысын қамтамасыз етті. «Когалымавиа» Когалым, Сургут және Нижневартовск қалаларынан Мәскеуге (Домодедово әуежайы), Анапа, Баку, Волгоград, Киев, Миниралды Сулар, Дондағы Ростов, Санкт-Петербург, [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]], Сочи және т.б. әуежайларға рейстерді орындаған. Бірнеше ұшақ экипажымен қоса басқа әуе компанияларға жалға беріліп, Иранжа рейстер орындаған. Әуе компания Ту-134, Ту-154, Challenger ұшақтары және бірнеше тікұшақ түрін қолданған. 2005 жылдың желтоқсанынан бастап «Когалымавиа» «Пулково» әуе компаниясымен Сургут - Санкт-Петербург бағытын қолдану бойынша код-шеринг келісіміне қол қойды. 2006 жылы «Когалымавиа» «ВИМ-Авиа» әуе компаниясымен бірігіп Сургуттан және Тюменьнен Мәскеу мен Сочиға соңғысына тиесілі [[Boeing 757]] ұшақтарында рейстер орындады. 2009 жылы «Когалымавиа» «Сибирь» әуе компаниясымен бірігіп код-шеринг келісімі бойынша Сургут - Мәскеу - Суртуг рейсін орындады. Рейстер S7 және 7K кодтары бойынша «Сибирьге» тиесілі [[Airbus A320|Airbus A319]] ұшағында орындалды. 2006 жылдың мамырынан бастап жиі ұшатын жолаушыларды ынталандыратын «Премиум» бағдарламасы өз жұмысын бастады. Оның қатысушылар ресейлік рубльге алынған билет құнының 10 пайызын бонустың есепке алып, оны кейінрек басқа билеттің толық немесе ішінара бағасына жарата алатын. 2011 жылы 26 қыркүйекте «Когалымавиа» өзінің Анападан Сургутқа соңғы тұрақты рейсін орындады. Алайда әуе компания чартерлік әуе тасымалы нарығында осы мақсатқа арнайы алынған Airbus және Bombardier ұшақтарында рейстерін орындауды жалғастырды. 2012 жылы 1 мамырда әуе компания ребрендинг өткізіп, «Metrojet» жаңа атауына ие болды. 2012 жылдың жазынан 2014 жылдың 19 тамызына дейін әуе компанияның бірнеше ұшағы рейстерді германиялық TUI туристік концерінің брендімен орындады. 2015 жылы желтоқсанды Мысырмен және Түркиямен арадағы әуе қатынасы жабылғаннан кейін компания ұшуларын тоқтатты. 2016 жылы 15 наурызда Ресей Федералды салық қызметінің Мәскеу қаласы бойынша №9 инспекциясы Мәскеу Арбитражды сотына «Когалымавиа» әуе компаниясын [[банкрот]] етіп жариялау туралы арызын тапсырды. Компанияның әуе паркі тек бір ұшақтан тұрды. Ал 2016 жылы 16 наурызда Ресей Федералды әуе көлігі агенттігі (Росавиация) «Когалымавияға» рейстерді орындауға тыйым салғандығын жариялады.<ref name="Интерфакс - тыйым салу">{{cite web | url=http://www.interfax.ru/russia/498704 | title="Когалымавиа" запретили внутренние и международные рейсы | publisher=Интерфакс - interfax.ru | date=2016 жыл, 16 наурыз}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Airbus A321-231 Kolavia TUI Russia Metrojet EI-ETL (9054837021).jpg|thumb|150px|right|[[TUI]] туроператорының түсіне боялған (ливрея) [[A321]] ұшағы]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-ETH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] [[Сурет:Airbus A321-231 MetroJet EI-FBH.JPG|150px|right|Airbus A321 Metrojet ливреясында]] === Маршруттық желі === ==== Тұрақты сапарлар ==== {{Байрақ|Әзірбайжан}}:Габала<br />{{Байрақ|Украина}} {{Байрақ|Ресей}} [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]] ==== Қыс 2013/14 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{AUT}}: [[Зальцбург]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{ITA}}: [[Верона]], [[Римини]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Екатеринбург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Қазан]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Минеральные Воды]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Нижний Новгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Пермь]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Самара]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]]<br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] '''«[[Үфі]]»'''әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] '''«[[Челябі]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Шарм-эш-Шейх]] ==== Жаз 2014 ==== '''«[[Домодедово (әуежай)|Домодедово]]» (Мәскеу)''' әуежайынан<br /> {{BGR}}: [[Бургас]], [[Варна]]<br /> {{GER}}: [[Франкфурт]], [[Мюнхен]]<br /> {{GRC}}: [[Ираклион]], [[Корфу]]<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]]<br /> {{ESP}}: [[Барселона]], [[Ибица]], [[Пальма-де-Мальорка]]<br /> {{ITA}}: [[Римини]]<br /> {{DNK}}: [[Копенгаген]]<br /> {{TUR}}: [[Анталия]], [[Бодрум]], [[Даламан]]<br /> {{TUN}}: [[Энфида]]<br /> {{GBR}}: [[Лондон]] <br /> {{HRV}}: [[Пула]]<br /> {{MNE}}: [[Тиват]]<br /> {{NOR}}: [[Осло]]<br /> {{SUI}}: [[Женева]], [[Цюрих]] <br /> {{CZE}}: [[Пардубице]] <br /> {{SWE}}: [[Стокгольм]]<br /> '''«[[Санкт-Петербург]]»''' әуежайынан<br /> {{TUR}}: [[Анталия]] '''«[[Белгород]]»''' әуежайынан<br /> {{EGY}}: [[Хургада]], [[Шарм-эш-Шейх]] == Жетістіктері == * 1998 жыл — «Крылья России» ұлттық премиясының нәтижесі бойынша «Жылдың ең тиімді әуе компаниясы» номинациясында жеңіске жетті. * 1999 жыл — «Жыл әуе компаниясы — ішкі әуе желілерінің жолаушы тасымалдаушысы (2 топ)» номинациясының лауреаты. * 2003 жыл — бір қызметкерге келетін тасымалданған жолаушылар саны сияқты көрсеткіш бойынша «[[Аэрофлот]]», «[[S7 Airlines|Сибирь]]», «[[ЮТэйр]]» әуе компанияларымен бірге үздіктер қатарында болды. * 2005 жыл — жыл нәтижесі бойынша тасымалданған жолаушылар көлемі бойынша Ресейдің үздік жиырма әуе компаниясының қатарына кірді. == Әуе оқиғалары == === Мешһедтегі Ту-154 авариясы === 2010 жылы 24 қаңтарда «Когалымавиаға» тиесілі [[Ту-154]] ұшығы (авария кезінде [[Taban Air]] әуе компаниясының қолданысында болды) [[Мешһед]] қаласының әужайында өрескел қатты қонып, нәтижесінде шасси тіректері сынды және құйрық қауырсыны жұлынды. Қону ауа райы минимумнан төмен жағдайда болды, алғашында экипаж ауа райының нашарлауына байланысты Исфахандағы қосалқы аэродромға қонуды жоспарлаған, алайда жолаушылардың бірінің өзін жаман сезінуіне байланысты Мешһед әуежайына қону туралы шішім қабылданды. Авария нәтижесінде 46 адам жарақат алды, ешкім қайтыс болмады.<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/24jan2010/tu154.html|title=По уточненным данным, Ту-154 развалился при незапланированной посадке в Мешхеде|date=2010-01-24|publisher=[[NEWSru.com]]|lang=ru|accessdate=2014-04-19}}</ref>. === Домодедовадағы авариялық қону === 2010 жылы 27 сәуірде Мәскеуден Хургадаға бағыт алған «Когалымавиа» әуе компаниясының Airbus А320 ұшағы Домодедово әуежайына авариялық түрде қонды<ref>{{cite news|last=Сидибе|first=Пьер|title=Самолет с россиянами не долетел до Хургады|url=http://www.rg.ru/2010/04/27/samolet-site-anons.html|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Российская газета]]|date=2010-04-27}}</ref>. === Сургуттағы Ту-154 апаты === 2011 жылы 1 қаңтарда Ту-154Б-2 ұшағы Сургут - Мәскеу (Домодедово әуежайы) ресін орындау барысында Сургут әуежайында өртеніп кетті. Перронда ұшақ қозғалтқыштарын іске қосқаннан кейін оның құйрық бөлігі өртке оранды, нәтижесінде бүкіл фюзеляж өртеніп, жанармай багінің біреуі жарылды. Уақытылы өткізілген эвакуацияға қарамастан, 3 адам қаза тапты, шамамен 40 адам түрлі деңгейдегі жарақат алды. Ұшақ 10 минут ішінде өртеніп кетті. <ref>{{cite news|title=Солист "На-На": Ту-154 развалился и сгорел за 10 минут|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=418329|accessdate=2015-12-05|publisher=[[Вести.ру]]|date=2011-01-01}}</ref>. === Синай түбегіндегі A321 апаты === {{Толық мақала|Когалымавиа 9268 әуе апаты}} 2015 жылы 31 қазанда [[Шарм-эш-Шейх]] — [[Санкт-Петербург]] 7K9268 рейсін орындап жатқан [[Airbus A320|Airbus A321]] (EI-ETJ) ұшағы жарылысқа ұшырады. Ұшақ бортында 224 адам болды, оның ішінде 217 жолаушы,25-і балалар, және 7-еуі экипаж мүшелері<ref>{{Cite web|accessdate = 2015-10-31|title = Рейтер: упавший на Синае российский самолёт полностью разрушен|url = http://ria.ru/world/20151031/1311218778.html|publisher = РИА Новости}}</ref>. Апат [[Синай түбегі]] аумағында, Аль-Ариш қаласынан оңтүстікке 100 км жерде болды. Апат Ресей авиациясының тарихындағы ең ірі әуе апаты болып табылады<ref>[http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ Экипаж и пассажиры рейса «Когалымавиа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102155255/http://best.kp.ru/msk/memoryof7k9268/ |date=2015-11-02 }}</ref><ref>[http://lifenews78.ru/news/167447 Life78 вспомнил крупнейшие российские авиакатастрофы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104022118/http://lifenews78.ru/news/167447 |date=2015-11-04 }}</ref>. [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|РФ Федералды қауіпсіздік қызметінің]] ақпаратына сәйкес, апатқа себебші ұшақтың жүк тасымалданатын бөлімінде (багажный отсек) Мысыр әуежайынан құпиялы түрде жарылыс бомбаны енгізу арқылы жасалынған теракт болып табылады. Нәтижесінде, ұшақ ауада бөлшектеніп, Синай түбегінің жанында құлаған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей әуе компаниялары]] 310dwrlcle5h1nre4z7dfykcjghqfhn 0 551563 3637051 3342374 2026-07-30T16:20:25Z This.is.Aslie 86126 3637051 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Лоик Нотте |Шынайы есімі = Loïc Nottet |Сурет = 20150511 ESC 2015 Loïc Nottet 4294.jpg |Сурет тақырыбы = Лоик Нотте 2015 жылы |Туған күні = 10.04.1996 |Туған жері = {{туғанжері|Шарлеруа|Шарлеруада}}, [[Валлония]], [[Бельгия]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2014—қазіргі күн |Мемлекет = {{Байрақ|Бельгия}} |Мамандықтары = {{әнші|Бельгия}}, әндер авторы, биші |Аспаптары = вокал |Жанрлары = {{hlist|[[Электропоп]]|[[синтипоп]]<ref>{{cite news|url=http://www.madmoizelle.com/loic-nottet-selfocracy-critique-750479|title=Entre pop énergique et atmosphère captivante, découvre "Selfocracy", l'album de Loïc Nottet|trans-title=Between energetic pop and a captivant atmosphere, discover "Selfocracy", the album of Loïc Nottet|language=fr|date=31 наурыз 2017|access-date=4 қыркүйек 2018|author=Kosmala, Lucie|publisher=[[:fr:Madmoizelle.com|Madmoizelle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109043610/http://www.madmoizelle.com/loic-nottet-selfocracy-critique-750479|archive-date=2017-11-09|url-status=live}}</ref><ref name="fader">{{cite magazine|url=https://www.thefader.com/2017/07/21/loic-nottet-mud-blood-premiere|title=Synth-Pop Artist Loïc Nottet Dances Through His Demons In 'Mud Blood'|magazine=The Fader|date=21 шілде 2017|access-date=1 қыркүйек 2018|author=Myers, Owen|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824073533/http://www.thefader.com/2017/07/21/loic-nottet-mud-blood-premiere|archive-date=2017-08-24|url-status=live}}</ref>}} |Лейблдері = [[Sony Music Entertainment]] |Сайты = {{URL|http://www.loicnottet.com/|loicnottet.com}} |Commons = Loïc Nottet }} '''Лоик Нотте''' ({{lang-fr|Loïc Edward Nottet}}; [[10 сәуір]] [[1996 жыл|1996]], [[Шарлеруа]], [[Валлония]], [[Бельгия]]) — бельгиялық әнші, 2014 жылы «The Voice Belgique» жобасының үшінші маусымында екінші орын алған және [[Аустрия]]ның [[Вена]] қаласында өткен «[[Eurovision ән байқауы 2015|Eurovision 2015]]» ән байқауында Белгияның өкілі болған. == Өмірі мен карьерасы == '''2013-14: The Voice Belgique''' Лоик Нотте «The Voice Belgique» тележобасының үшінші маусымында соқыр тыңдауын өтіп, екінші орын алды, ал бірінші орынды Лорен Панья алып кетті. Ол Beverly Jo Scott командасында болған. 2014 жылы: «[[Eurovision ән байқауы 2015|Eurovision 2015]]» ән байқауы. 2014 жылдың 3 қарашасында бельгияның франкотілді мемлекетінің радиомен хабар беретін [[RTBF]] компаниясы Нотте Бельгияны «[[Eurovision ән байқауы 2015|Eurovision 2015]]» ән байқауында ұсынды, ол [[Аустрия]]ның [[Вена]] қаласында 2015 жылдың 10 наурызында өткен байқауға «Rhythm Inside» өлеңімен шығады деп хабар берді. Осы композицияны бірінші жартылай финалда орындап, ол байқаудың финалына өтті. Дауыс берудің қорытындысымен финалда ол 217 бал алып, «Rhythm Inside» өлеңімен төртінші орын алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{S-start}} {{Succession box | титул = [[Сурет:Eurovision 2026 heart - Belgium.svg|35px]]<br>[[Бельгия Eurovision ән байқауында|Eurovision ән байқауындағы Бельгия өкілдері]] | ізашары = [[Eurovision ән байқауы 2014|2014]]<br />[[Аксель Ирсу]]<br>«[[Mother]]» әнімен | ізбасары = [[Eurovision ән байқауы 2016|2016]]<br />[[Лаура Тесоро]]<br>«[[What's the Pressure]]» әнімен | жылдар = [[Eurovision ән байқауы 2015|2015]] }} {{S-end}} [[Санат:Eurovision ән байқауы 2015 қатысушылары]] [[Санат:Eurovision ән байқауындағы Бельгия өкілдері]] geygd2yedowwv278mf8egdxkl224rb1 0 554298 3637211 2907242 2026-07-31T08:16:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637211 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Фанни Кадео |шынайы есімі = Fanny Cadeo |сурет = Fanny Cadeo.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Фаннй Кадео 2020 ж. |туған кездегі есімі = Стефанжа Кадео |туған күні = 11.09.1970 |туған жері = Лаванжа, [[Лигурия]], [[Италия]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|Италия|Франция}} |азаматтығы = {{ITA}} |белсенді жылдары = [[1992]] — <small>қазіргі уақытқа шейін<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = |сайты = }} '''Фанни Кадео''' ({{lang-it|Fanny Cadeo}}; 11 қыркүйек 1970 жылы, Лаванжа) – итальян [[актриса|актрисасы]] және [[фотомодель]]. Өмірлік жолын модель болып бастаған. == Фильмографиясы == * [[1993]] - ''Another Chance'' * [[1993]] - ''Mambo Italiano'' * [[1994]] - ''I Want Your Love'' * [[1994]] - ''Pecame'' * [[1995]] - ''I Want Your Love Remix'' * [[2000]] - ''Living In The Night'' == Дискографиясы === * [[1993]] - ''Another Chance'' * [[1993]] - ''Mambo Italiano'' * [[1994]] - ''I Want Your Love'' * [[1994]] - ''Pecame'' * [[1995]] - ''I Want Your Love Remix'' * [[2000]] - ''Living In The Night'' == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gossip.it/news/da-velina-a-conduttrice-fanny-cadeo-ci-racconta-i-suoi-sogni-news.html Da Velina a conduttrice: Fanny Cadeo ci racconta i suoi sogni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151220162528/http://www.gossip.it/news/da-velina-a-conduttrice-fanny-cadeo-ci-racconta-i-suoi-sogni-news.html |date=2015-12-20 }} {{ref-it}} * [http://www.fannycadeo.com Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161114074137/http://www.fannycadeo.com/ |date=2016-11-14 }} {{ref-it}} {{бастама}} p0pdwsvbp2f3jxg1kytw9tniifu7hk6 0 556081 3637016 3630435 2026-07-30T15:03:39Z Nurken 111493 3637016 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Судзуми Тонегава | Шынайы есімі = {{lang|ja|利根川 進}} | Суреті = Susumu Tonegawa Photo.jpg | Сурет ені = | Сурет тақырыбы = Тонегава, 2016 жыл | Туған күні = 6.09.1939 | Туған жері = {{туғанжері|Нагоя|Нагояда}}, [[Жапония]] | Қайтыс болған күні = 11.07.2026 | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = Жапония | Ғылыми аясы = [[Молекулалық биология]] | Жұмыс орны = [[Массачусетс технологиялық институты]] | Альма-матер = [[Киото университеті]] | Ғылыми жетекші = | Атақты шәкірттері = | Несімен белгілі = адаптивтік [[иммундық жүйе]]дегі [[генетика]]лық механизмді ашқан | Марапаттары = [[Луиза Гросс Хорвиц жүлдесі]] (1982) <br /> [[Мәдениет ордені]] (1984) <br /> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (1987) | Сайт = }} '''Судзуми Тонегава''' (сонымен қатар '''Сусуму Тонегава'''; {{lang-jp|利根川 進}}, {{lang-en|Tonegawa Susumu}}; [[6 қыркүйек]] [[1939 жыл|1939]], [[Нагоя]] – [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]) — [[жапония]]лық [[Молекулалық биология|молекулалық биолог]], 1987 жылы «[[Антидене]]лер құрылуының түрлілігі [[генетика]]лық принципі» [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]ның лауреаты, [[Массачусетс технологиялық институты]]ның профессоры. Соңғы уақытта, ол жад қалыптастыру жасушаларының механизмдерін зерттеуге көшті. == Өмірбаяны == Судзуми Тонегава өмірге 6 қыркүйекте 1939 жылы [[Нагоя, Айти|Нагоя]] қаласында([[Жапония]]) келген. Ол [[Токио]]дағы беделді мектеп бітірген (''Хибия жоғарғы мектебі''), кейін 1963 жылы [[Киото университеті]]н ([[Киото]]) бітірген. Диссертациясын [[Сан-Диего Калифорния университеті]]нде қорғап [[Салк институты]]ндағы ([[Сан-Диего]]) Нобелевь сыйлығының лауреаты [[1975 жыл]]ғы [[Ренато Дульбекко]]ның лабораториясында жұмыс істеген. Кейін иммунологиялық зерттеулерін [[Базель иммунология институты]]нда ([[Базель]]) жасады, бұнда жасаған өз тәжірибелері, жаңалықтарға әкелді. 1981 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның профессоры болып, профессор [[Пиковер оқыту және жад институты]]н құрды. == Ғылымға үлесі == Тонегава адаптивтік [[иммундық жүйе]]дегі [[генетика]]лық механизмді ашқаны үшін жақсы белгілі. Ықтимал [[Антигендер|антигендердің]] үлкен санынан ағзаны қорғау үшін иммундық жүйесі әртүрлі миллиондаған [[антиденелер]]ді генерациялау қабілетті. Әрбір антидене бір генді кодтайтын болса, онда ол миллиондаған гендер қажет болған еді. Тонегава бұл парадоксты шешті. [[1976 жыл]]ғы бастаған тәжірибелерінде, Тонегава генетикалық материал сондай жолмен тасуы мүмкіндігі бар ол антиденелердің үлкен жиынтығын тудыруға қабілетті екенін көрсетті. [[B-лимфоциттер]]дегі ([[лимфоциттер]], синтездеуші антиденелер) тышқан эмбриондарындағы және ересек [[Үй тышқаны|тышқандардың]] [[ДНҚ]] салыстыру, ол ересек жануарлардың B-лимфоциттеріндегі гендер көшеді, рекомбинициялайды және қиып алынады, онда антиденелер айнымалы бөлітерінің сан алуан түрлілігіне әкеледі (сыртқы ақуызбен арнайы таныйтын және байланысатын бөлік). Иммундық жүйенің қажетті антиденелердің нұсқасын іздеуге қабілеттілігіне әкеледі, ол антигендерді байланыстырады, және органға түскен инфекцияға кедергі жасайтын деңгейлерде синтез бастайды. == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1987/tonegawa-autobio.html Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530225400/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1987/tonegawa-autobio.html |date=2013-05-30 }} {{ref-en}} * [http://web.mit.edu/biology/www/facultyareas/facresearch/tonegawa.html «MIT Biology» сайтындағы өмірбаяны] {{ref-en}} * [http://web.mit.edu/picowercenter/faculty/tonegawa.html Описание на сайте «Picower Institute for Learning and Memory»] {{ref-en}} {{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1976-2000}} {{DEFAULTSORT:Тонегава, Судзуми}} [[Санат:Молекулярлық биологтар]] [[Санат:Жапония иммунологтары]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Мәдениет орденінің кавалері]] [[Санат:6 қыркүйекте туғандар]] qkqw4yy13ikji39dczfqt2kouzny9na 0 558634 3637207 2799211 2026-07-31T07:59:25Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637207 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Арқалық қаласы, Ашутасты ауылдық "Файзолла қари" мешіті == Файзолла қари мешіті == Қостанай облысы, Арқалық қаласы, Ашутасты ауылы, «Файзолла қари» мешіті. Бұрынғы ауылдық клуб ғимараты. 2003 жылы мешітке айналдырылған. Мешіт жерінің жалпы көлемі 300 м 2. Ғимараттың жалпы көлемі 70 м2. Сиымдылығы 50 адам. Мешіттің биіктігі 3 метр. 2 мұнара, 1 күмбезі бар. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz024.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171106183448/http://www.akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz024.html |date=2017-11-06 }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] e3fzz3x2vubygbs5bn86ioq4r3mp01i 0 558635 3637167 2799214 2026-07-31T05:37:33Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637167 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ашылуы == Қостанай облысы, Арқалық қаласы, Фурманов ауылдық, «Тәубе» мешіті == Тәубе мешіті == Қостанай облысы, Арқалық қаласы. Фурманов ауылы «Тәубе» зәбия мешіті. Ленин көшесі № 9/1. Жаңа құрылыс 2008 жылдың мамыр айында басталды. 2008 жылдың желтоқсанда аяқталды. Жалпы құрылыс көлемі -0,140кв.м. Қабат саны-.Жалпы көлемі алаңымен 0,164 кв.м. Мешіт ғимаратының көлемі -374м2 Сыйымдылығы-170 адам. Мешіт ғимараты сары кірпіштен салынған. Сырты қарапайым жасалған мешіт іші көк турецттік паласпен жабдықталған. Мешіттің күмбезі жоқ. Мешіт мұнарасы біреу,биіктігі -9м. Қосалқы ғимарат жоқ. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz023.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250918055148/https://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz023.html |date=2025-09-18 }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] emmmh4g2in6yftjhucip6xzzw98rd1c 0 558664 3637165 3582311 2026-07-31T05:23:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637165 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Науырызым ауданы, Қарамеңді селосының "Түркебай" мешіті == Түркебай мешіті == «Түркебай» мешіті Науырызым ауданының Қараменді кентінде. Оны 1994 жылы сол кезде аудан әкімі болған М.К. Жетпісбаев салдырған. Мешіттің ұзындығы 25, ені 15, биіктігі 17 метр. Қос мұнаралы. Мұнарасының ұзындығы — 25, күмбезінің биіктігі — 20 метр. Мешіт екі қабатты, 300 намазханға арналған. Түркебай мешіті ашылғаннан бері аудан халқының имандылығы мен ынтымағын арттыру жолында игі қызмет етіп келеді. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz008.html{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан мешіттері]] sbn219bik8hbzp2zufg0btbfjaj1cds 0 620328 3637111 3631308 2026-07-30T21:11:59Z Mrmw 68955 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 3637111 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = мемлекет басшысы | Қазақша есімі = Владимир Александрович Зеленский | Шынайы есімі = {{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}} | Суреті = President of Ukraine Volodymyr Zelenskyy on 20 April 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Зеленский, 2025 жыл | Титулы = [[Украина]]ның 6-[[Украина президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Ukraine.svg | Ту2 = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | Басқара бастады = [[20 мамыр]] [[2019 жыл]]дан бері | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]] | Ізбасары = | Президент = | Премьер = [[Владимир Борисович Гройсман|Владимир Гройсман]]<br>[[Алексей Валерьевич Гончарук|Алексей Гончарук]]<br>[[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]]<br>[[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]<br>[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.1.1978 | Туған жері = [[Кривой Рог]], {{туғанжері|Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысында}}, [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Александр Семёнович Зеленский|Александр Зеленский]] | Анасы = Римма Зеленска | Білімі = Кривий-Рих экономика институты | Жұбайы = [[Елена Владимировна Зеленская|Елена Зеленская]] | Партиясы = [[партиясыз]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp003pt001f01=720.html|title=Центральна виборча комісія України - WWW відображення ІАС «Вибори Президента України 2019»|publisher=www.cvk.gov.ua|accessdate=2019-05-05}}</ref> | Балалары = Александра, Кирилл | Мамандығы = | Қолтаңбасы = Autograph-VolodymyrZelensky.svg | Сайты = {{URL|president.gov.ua}} | Commons = Volodymyr Zelensky | Марапаттары = }} '''Владимир Александрович Зеленский'''<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/zelenskii-kiev-tabigi-resurstar-turaly-kelisimge-qol-qoyuga-daiyn-emes/33325465.html|title=Зеленский: Киев табиғи ресурстар туралы келісімге қол қоюға дайын емес|author=|date=2025-02-24|work=|publisher=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-02-08|lang=kk}}</ref> ({{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}; [[25 қаңтар]] [[1978 жыл]], [[Кривой Рог]], [[Днепропетровск облысы]]) — [[украина]]лық мемлекеттік және саяси қайраткер, сценарист, [[актер]], [[продюсер]]. 2019 жылы сайланған [[Украина]]ның 6-[[Украина президенті|президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://interfax.com.ua/news/political/584841.html|title=Зеленский сейчас имеет статус "новоизбранный президент Украины", а официально вступит в должность президента уже после инаугурации|author=|website=|quote=|date=|publisher=interfax.com.ua — Т. Слипачук, председатель ЦИК Украины|accessdate=2019-05-02}}</ref> Саяси мансабын бастамас бұрын заң мамандығы бойынша оқып, фильм, мультфильм және телекомедия түсіретін «Квартал 95» өндіріс компаниясын құрған.<ref name="bbc-21apr2019">{{cite news |title = Ukraine election: Comedian Zelensky 'wins presidency by landslide' |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |accessdate=21 April 2019 |publisher=[[BBC News]] |date=21 April 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190421173305/https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |archive-date=21 April 2019 |dead-url=no }}</ref> Квартал 95 компаниясы 2015 және 2019 жылдар аралығында Зеленский Украина президентінің рөлін сомдайтын «{{Iw|Халық қызметшісі|Халық қызметшісі|en|Servant of the People (TV series)}}<nowiki/>» атты телесериал түсірген. Дәл осы атаумен компания 2018 жылдың наурыз айында саяси партия құрды.<ref name="SPppno31217bb"> [https://www.unian.ua/m/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html Lawyer Zelensky has registered a new political party "Servant of the people"], [[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]] (3 December 2017)</ref><ref name="up7196270Z"> [https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/ The boundary of a joke. How Zelensky prepares for the election], [[Ukrayinska Pravda]] (25 October 2018)</ref> Зеленский сайлауға түсетіндігін 1+1 телеарнасында 2018 жылғы 31 желтоқсан лауазымдағы Украина президенті [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]]ның жаңа жылдық құттықтау сөзінің алдында жариялады.<ref name="ReutersScrutiny">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |title=Comedian faces scrutiny over oligarch ties in Ukraine presidential race |accessdate=2019-04-23 |publisher=[[Reuters]] |date=2019-04-01}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20190412150840/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |date=2019-04-12}}</ref> Владимир Зеленский сайлауда дауыстың 73,22 % жинап, лауазым иеленушісі Пётр Порошенконы жеңіп шықты.<ref name="CVKResults2ndRound">(in Ukrainian) {{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|title=Central Election Commission of Ukraine – Ukrainian Presidential Election 2019 (run-off)|last=|first=|date=|website=www.cvk.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424061802/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|archive-date=24 April 2019|dead-url=|accessdate=25 April 2019}}</ref> == Өмірбаяны == [[Сурет:Зеленский.jpg|thumb|right|Прагадағы Зеленский, 2009 жыл]] Владимир Александрович Зеленский 1978 жылғы 25 қаңтарда [[Кривой Рог]] қаласында, жүйіт отбасында дүниеге келген. Орыс, украин және ағылшын тілдерін меңгерген. Әкесі Александр Семёнович Зеленский ([[1947 жыл]]ғы [[23 желтоқсан]]да туған) — математик, программист, техника ғылымдарының докторы, профессор, Владимир оқыған ЖОО-да информатика кафедрасының меңгерушісі, оқытушы. Әкесі 20 жыл [[Моңғолия]]да тұрып, Эодэнэт қаласында кен-байыту комбинатында жұмыс істеген. Анасы Римма Владимировна Зеленская (1950 жылғы 16 қыркүйекте туған) — зейнеткер, 40 жыл инженер болып жұмыс істеген. Балашағында ата-анасымен 4 жыл [[Моңғолия]]да тұрған. Сол жерде бірінші сынып аяқтаған. Кейін Владимир анасымен Кривой Рогқа қайтады. Ағылшын тілі тереңдетіліп оқытылатын қалалық № 95 мектепте оқиды. Мектеп кезінде грек-рим күресімен, ауыр атлетикамен, бал биімен, марка жинаумен айналысқан, пианинода ойнайды, баскетбол мен волейболда ойнаған. Мектеп ішілік шараларға белсене қатысып, ансамбльде гитарист болған. 16 жасында Израильде тегін оқу грантын иеленеді, алайда әкесі қарсы болып, бармай қалады. 1995 жылы оқуын аяқтаған. Мектеп кезінде дипломат болғысы келген, тіпті Киев халықаралық қатынастар институты жаңа әрі танымал болмағандықтан, Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтына түсуге дайындалған, алайда Киев ұлттық экономика университетінің Кривой Рогтағы экономика институтына түседі. Екі айлық тәлімдемені есептемегенде мамандығы бойынша жұмыс істемеген. ===Италияда меншікті жасыру=== [[Сурет:Official visit to Germany.jpg|thumb|right|200px|[[Берлин]]дегі Федералдық канцлер кешеніндегі Зеленский [[Германия канцлері]] [[Ангела Меркель]], 2019 жылғы маусым]] [[Сурет:Lukashenko and Zelenskyi (Oct 2019).jpg|thumb|right|200px|Зеленский мен [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] Житомирде, 2019 жылғы қазан]] [[Сурет:Pence and US delegation meets with Zelensky in Warsaw.jpg|thumb|right|200px|[[АҚШ вице-президенті]] [[Майк Пенс]]тің Зеленскиймен [[Варшава]]дағы 2019 жылғы 1 қыркүйектегі кездесуі]] [[Сурет:Візит Зеленського до інституцій ЄС і НАТО у Брюсселі, 2019, 21.jpg|thumb|right|200px|Зеленский және Еуропалық Комиссияның төрағасы [[Жан-Клод Юнкер]], 2019]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky 2019 presidential inauguration 35.jpg|thumb|right|200px|Елена мен Владимир Зеленскийлердің [[Даля Грибаускайте]]мен 2019 жылғы мамырда амандасуы]] 2019 жылы наурызда Зеленскийдің Италияның [[Форте-дей-Марми]] қаласында жарияланбаған 15 бөлмелі вилласы бар екені белгілі болды. Дәл осы бағытта ресейлік кәсіпкерлер [[Роман Аркадійович Абрамович |Роман Абрамович]], [[Олег Владимирович Дерипаска|Олег Дерипаска]] және [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельциннің]] отбасы мүшелері демалады, бұл аймақ «Мәскеу губерниясы» деп аталады. Үй теңізден 600 метр қашықтықта орналасқан - жағажайға сегіз минуттық жерде. Оның құны - 3,8 миллион еуро. Үйдің иесі - Зеленский жариялаған итальяндық San Tommaso S.R.L фирмасы.<ref>{{Cite web |url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/28/7210464/ |title=Зеленський приховав італійський маєток на «курорті російських олігархів» — ЗМІ |accessdate=29 березня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329122836/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/28/7210464/ |archivedate=29 березня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web|title=У Зеленського знайшли віллу в Італії: його сусіди - російські олігархи|url=https://www.rbc.ua/ukr/styler/zelenskogo-nashli-villu-italii-sosedi-rossiyskie-1553774750.html|website=РБК-Украина|accessdate=2019-03-29|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329192147/https://www.rbc.ua/ukr/styler/zelenskogo-nashli-villu-italii-sosedi-rossiyskie-1553774750.html|archivedate=2019-03-29|deadurl=no}}</ref> ==Шығармашылық мансабы== ===КТК=== 11-сыныпта ол түлектер тобын ұйымдастырды және КТК-де мұғалімдер командасымен ойнады, оқушылар жеңіске жетті. Мектептен кейін ол «Жас Кривий Рих» [[Күлкілі және тапқырлар клубы|КТК]] командасында ойнады, содан кейін би нөмірлерін қою үшін «Запорожье - Кривой Рог - Транзит» КВН командасына шақырылды; Командадағы Зеленскийдің рөлі біртіндеп кеңейіп, ол сандарға қатыса бастады. «Запорожье - Кривой Рих - Транзит» фильмінде Зеленский сияқты «квартал-95» студиясының болашақ әртістері келді: Денис Манжосов, Юрий Крапов, [[Александр Викторович Пикалов|Александр Пикалов]]. Дәл сол кезде Запорожье-Кривий Рих-Транзит чемпион атанған 1997 маусымынан кейін «95-тоқсан» деп аталатын жаңа команда құрды. Владимир Зеленский онда актер және капитан ғана емес, сонымен қатар жетекші авторлардың бірі болды. 1998 жылдан 2003 жылға дейін «95-ширек» КТК Премьер-лигасында ойнады, команда мүшелері іс жүзінде [[Мәскеу]]де тұрып, үнемі [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] қалаларын аралап жүрді. «95-квартал» аясында Зеленский 2002 жылы КВН Жоғары лигасының жартылай финалына өтті және екі рет (2000 және 2001 ж.ж.) «КиВиНа в светлом» - КТК-нің «Дауыс беретін киви» фестивалінің екінші сыйлығының иегері болды. ===Студия «Тоқсан-95»=== {{main|Студия Тоқсан 95}} [[2003 жыл]]дың соңында [[1+1 (телеарна)|1+1]] украиналық телеарнасы 95-тоқсанда топтың ең жақсы нөмірлерінен тұратын концерттер сериясын жасауды ұсынды. [[Сурет:KVARTAL 95 Vadim Chuprina.jpg|нобай|солға|270px|Кешкі тоқсан, 2018 жыл]] 2004 жылы команда жоба дайындауды бастады, сонымен қатар түрлі теледидар бағдарламаларында ай сәулесін түсірді. Владимир «Мистер Кук» аспаздық шоуын жүргізді. Барлық кіріс жалпы жобаға жұмсалды, ал 2005 жылы «Интер» телеарнасы «Кешкі квартал» телешоуын бастады, оның идеологы, авторы, режиссері және жетекші актері Владимир Зеленский. Шоу тез танымал болды және көп ұзамай Украиналық көрермендер рейтингінде КТК мен «[[Comedy Club]]» жеңіп алды. Сыншылар кешкі кварталды саяси каберетке жатқызады. Сонымен қатар, 95-квартал тобы Владимир Зеленский, Борис және Сергей Шефира, [[Андрій Володимирович Яковлєв|Андрій Яковлевке]] тиесілі Квартал-95 студиясында өсті.<ref>{{cite web|url=http://kvartal95.com/about/ |title=Квартал 95. О компании|author=|website=kvartal95.com |publisher=[[Студия Тоқсан-95]] |accessdate=2019-04-23 }}</ref> Студия бірнеше теледидарлық жобаларды шығарды («Кешкі квартал», «Күрес клубы», «Украина, тұр»), теледидарлық бағдарламаларға сценарийлер жазды («Жыл әні», «Жарты ай»), мюзикл («Екі қоянға», «Үш мушкетер», «Жаңа жылдық фильм немесе музейдегі түн»), фильмдер, корпоративті кештер. 2010 жылғы желтоқсаннан 2011 жылғы тамызға дейін және 2011 жылғы қарашадан 2012 жылғы қыркүйекке дейінгі аралықта Владимир Зеленский Интер арнасының бас продюсері болды, осы топта бірқатар жетекші лауазымдар болды. Қаржыландыру негізінен Квартал-95 студиясының жобаларын жасауға бағытталды.<ref>{{cite web|url=https://inter.ua/ru/news/2011/11/22/4674|title=Генеральным продюсером телеканала "Интер" стал Владимир Зеленский|date=2011-11-29 |publisher=Интер}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tv.ua/news/879892-zelenskijj-priznalsya-pochemu-ushel-iz-intera-k-ego-konkurentam|title=Зеленский признался, почему ушел из Интера к его конкурентам|date=2012-10-17 |publisher=Теленеделя-Украина}}</ref> 2012 жылы украиналық «1+1» арнасында эфирге шыққан «[[Кешкі Киев]]» телешоуы аясында ол «Ресейдің ертегілері» анимациялық сериясына автордың мәтінін салып, оқиды.<ref>{{cite web|url=http://kvartal95.com/projects/vecherniy-kiev/ |title=Шоу «Вечерний Киев» на сайте студии «Квартал-95» |author=|website=kvartal95.com |publisher=[[Студия Квартал-95]] |accessdate=2019-04-23}}</ref> ===Тележобалары=== * 2004 — «Мистер Кук» (жүргізуші) * 2005—2019 — «[[Кешкі тоқсан]]» (актёр, автор) * «Жауынгерлер клубы» (жүргізуші) * «Украинадағы жыл әні» (жүргізуші) * 2006 және 2018 — «Жұлдыздармен билеу» қатысушысы [[Олена Вікторівна Шоптенко|Олена Шоптенко]] мен жұптасып, 2006 жылы жеңімпаз болды, 2018 жылы соңғы эфирдің қазылар алқасының мүшесі * 2008 — «Кеңсе романтикасы» (жүргізуші) * 2010 — «Украинада әкелінді» (жүргізуші [[Валерий Викторович Жидков|Валерием Жидков]] пен) * «Чисто NEWS» (жүргізуші) * 2011 — «Миллионер - ыстық орындық» (жүргізуші) * 2011—2018 — «Күлкіші» - украиндық нұсқа (қазылар алқасының мүшесі [[Євген Вікторович Кошовий|Євген Кошовий]], [[Михаил Сергеевич Галустян|Михаил Галустян]] мен бірге) * Ялтадағы «Crimea Music Fes» халықаралық музыкалық фестивалі ([[Марія Олександрівна Єфросиніна|Марія Єфросиніна]] мен [[Максим Александрович Галкин|Максим Галкин]] өткізеді) * 2011—2013 — «[[Тоқсанмен бірге жексенбі]]» (идея авторы және продюсер) * 2012—2017 — [[Кешкі Киев (телешоу)|Кешкі Киев]] (жүргізуші [[Валерий Викторович Жидков|Валерий Жидков]] пен) * 2012 — «[[Қызыл немесе қара]]» (жүргізуші) * 2013 — «Маған V ВИА Гра керек«» қалаймын ([[Вера Брежнева|Вера Брежнева]] мен бірге) * 2014 — «Меладзені қалаймын» (идея авторы) * 2015 — «Қорапты тап» (идея авторы) * 2015—2018 «[[Күлкі лигасы]]» (жүргізуші) ===Ресейдегі теледидарлық жобалар=== * 2006, 2010—2012 — «Кешкі квартетті» теледидарлық концерттері (ТВ Центр, [[СТС]], «Ресей-1») * 31.07.2010 — «[[Жаңа толқын 2010]]. Премьер-күн» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 2011 — «Фактор А. 1 маусым» («Ресей-1») - [[Филипп Бедросович Киркоров|Филип Киркоров]] пен бірге жүргізуші.<ref>{{cite web|url=https://sobesednik.ru/showbiz/lera-kudryavtseva-smenila-familiyu|title=Лера Кудрявцева сменила фамилию|publisher=[[Собеседник]]|date=2011-12-19 |author=Ольга Сабурова |accessdate=2019-04-23 }}</ref> * 27.07.2011 — «[[Жаңа толқын 2011]]. Дүниежүзілік хит күні» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 2011 — «Сиқырлы» («Россия-1») - [[Татьяна Юрьевна Лазарева|Татьяна Лазарева]] мен бірге жүргізуші (үш эпизод 2019 жылғы мамырда [[НТВ]]-де эфирге шықты, Юрій бірге «1 + 1» телехикаясының 2012 жылғы 9 шілдеде түсірілген алғашқы эпизодының бұрын редакцияланған нұсқасы).<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5cc5c3d89a79472cd36a8495|title=Телеканал НТВ анонсировал показ шоу с ведущим Владимиром Зеленским|publisher=[[РБК]]|date=2019-04-28}}</ref> [[Юрій Миколайович Горбунов|Юрій Горбунов]]<ref>{{cite web|url=https://mediananny.com/novosti/17497/Pljusy_tozhe_poverili_v_magiju|title=Плюсы тоже поверили в магию|publisher=Медианяня|date=2011-12-20}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mediananny.com/raznoe/19646/yandex/novosti/19581/Pljusy_budut_zhech_i_protykat_shpagami_televedushhih|title=Седокову 20 раз проткнули шпагой... Хоть бы хны!|publisher=Медианяня|date=2012-07-09}}</ref>) * 31.12.2011 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі-2012» («Ресей-1») - Максим Галкинмен бірге жүргізуші * 2012 — «Комедияны күлдіріңіз. Орыс нұсқасы»(« Россия-1 ») - қазылар алқасы Максим Галкин мен. 2014 жылғы ақпанда кастингтер орыс тіліндегі нұсқасын Комедияны күлдіріңіз. Орыс нұсқасы »(« Россия-1 ») - СТС арнасында қайта бастауды жоспарлады, бірақ кейіннен олар жойылды.<ref>{{cite web|url=http://kp.ru/daily/25877.2/2840608/|title=Максим Галкин: «Мой смех вполне может разорить!»|author=[[Садков, Павел Петрович|Павел Садков]]|date=2012-05-02|publisher=[[Комсомольская правда|Комсомольская правд»]] |accessdate=2012-04-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69NXdVnuo?url=http://kp.ru/daily/25877.2/2840608/|archivedate=2012-07-23 }}</ref> * 25.07.2012 — «[[Жаңа толқын 2012]]. Дүниежүзілік хит күні» («[[Ресей-1]]») - жетекшілердің бірі * 31.12.2012 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі-2013» («Ресей-1»)<ref>{{cite web|url=http://www.ctc-kazan.ru/news/1004.html|title=Кастинг на юмористическое шоу «Рассмеши комика» на СТС|publisher=[[СТС]] |author=|date=2014-02-25 |accessdate=2019-04-23 }}</ref> * 2013, 2014 — «Бірінші / екінші Жаңа жылдық кеш» («Ресей-1») - Максим Галкинмен бірге жүргізуші<ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/36689/ Первый Новогодний вечер-2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211922/https://russia.tv/brand/show/brand_id/36689/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/36690/ Второй Новогодний вечер-2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128210410/https://russia.tv/brand/show/brand_id/36690/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/57457 Первый Новогодний вечер-2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211914/https://russia.tv/brand/show/brand_id/57457/ |date=2020-01-28 }}</ref><ref>[https://russia.tv/brand/show/brand_id/57458/ Второй Новогодний вечер-2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128211925/https://russia.tv/brand/show/brand_id/57458/ |date=2020-01-28 }}</ref> * 24.07.2013 — «Жаңа толқын 2013. Дүниежүзілік хит күні» («Ресей-1») - жетекшілердің бірі * 31.12.2013 — «Жұлдыздардың жаңа жылдық шеруі 2014» («Ресей-1») ===Кино=== [[Сурет:Евгений Кошевой, Владимир Зеленский.jpg|thumb|270px|«Мен, сен, ол, ол» фильмінің тұсаукесері, желтоқсан 2018]] 2008 жылы ол «квартал-95» студиясының сценарийі бойынша түсірілген «Үлкен қаладағы махаббат» толық метражды фильмінде Игорьдің тіс дәрігерінің рөлін сомдады. 2010 жылы «Үлкен қаладағы махаббат 2» деген тақырыппен сериал шықты. 25 қаңтарда «Ржевский Наполеонға қарсы» фильмінің премьерасы болды, онда Зеленский басты рөлдердің бірін - [[Наполеон Бонапарт|Наполеон Бонапартты]] ойнады. 2011 жылғы 17 наурызда «[[Қызметтік роман. Біздің уақыт]]», онда Анатолий Новосельцев ойнады. 2012 жылғы 8 наурызда басты рөлді сомдаған «[[8 алғашқы күндер|Алғашқы 8 күн]]» фильмі жарық көрді. 2014 жылғы 1 қаңтарда «Үлкен қаладағы махаббат 3» комедиясы кинотеатрлар экранында жарық көрді, онда Владимир қайтадан Игорьдің тіс дәрігері рөлін ойнады. 2015 жылғы 1 қаңтарда басты рөлде «8 жаңа даталар» фильмі де жарық көрді. 2019 жылғы 24 сәуірде Украинаның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының директоры Артем Сытник УСЖҚІ Киноквартал компаниясын, оның құрылтайшысы Владимир Зеленскийді қоғамдық қаражатты ысырап етуде деп күдіктеді деп мәлімдеді. Компанияға қатысты тергеу басталды. Ситник сәуірде УСЖҚІ-қа «Еріктілер одағы» ұйымынан өтініш түскенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, Украинаның Госкино «Киноквартал» шығарған «[[Мен, сен, ол, ол (фильм, 2018)|Мен, сен ол, ол]]» фильмі бюджетінің 49% -ын қаржыландырған. Компания фильмді толығымен украин немесе қырым татар тілінде жасауға уәде берді, бірақ бұл шартты орындамады, дейді «Еріктілер одағы».<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3954678 Антикоррупционное бюро Украины начало расследование против компании Зеленского // Коммерсантъ, 24.04.2019]</ref> ===Фильмографиясы=== ====Актёр==== # [[2004 жыл|2004]] — Казанова еріксіз # [[2004 жыл|2004]] — [[Үш мушкетер (фильм, 2004)|Үш мушкетер]] — ''[[д’Артаньян]]'' # [[2006 жыл|2006]] — Полиция академиясы — ''Минаев'' # [[2007 жыл|2007]] — Жаңа жылдық фильм немесе Музей түні — ''Вася Васильков'' # [[2009 жыл|2009]] — [[Үлкен қаладағы махаббат]] — ''Игорь'' # [[2009 жыл|2009]] — Казактар сияқты… — ''Остап / Фандорин'' # [[2010 жыл|2010]] — [[Үлкен қаладағы махаббат 2]] — ''Игорь'' # [[2011 жыл|2011]] — [[Қызметтік роман. Біздің уақыт]] — ''Анатолий Ефремович Новосельцев'' # [[2012 жыл|2012]] — [[Ржевский мен Наполеон]] — ''[[Наполеон Бонапарт|Наполеон]]'' # [[2012 жыл|2012]] — [[8 алғашқы күндер]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2013 жыл|2013]] — [[Үлкен қаладағы махаббат 3]] — ''Игорь'' # [[2014 жыл|2014]] — 8 жаңа күндер — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2015 жыл|2015]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі]] — ''Василий Петрович Голобородько, орта мектептің тарих пәнінің мұғалімі / [[Украина президенті]]'' # [[2016 жыл|2016]] — [[8 ең жақсы күн]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # [[2016 жыл|2016]] — [[Халықтың қызметшісі 2]] — ''Василий Петрович Голобородько, орта мектептің тарих пәнінің мұғалімі / [[Украина президенті]]'' # [[2017 жыл|2017]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі 3]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[Украина президенті]], кандидат на пост президента Украины'' # [[2018 жыл|2018]] — [[Мен, сен, ол, ол (фильм, 2018)|Мен, сен, ол, ол]] — ''Максим'' # [[2019 жыл|2019]] — [[Халықтың қызметшісі (телехикаялар)|Халықтың қызметшісі 3]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[Украина президенті]]'' ===Украин тіліне дубляж жасау=== * 2008 — [[Хортон (мультфильм)|Хортон]] — Хтовска мэрі * 2014 — [[Пэддингтонның оқиғалары]] — ''Паддингтон'' ===Өнер наградалар мен сыйлықтар=== [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|right|200px|Зеленский мен [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]], 2019 жыл]] Шығармашылық активте 10 көркем фильм бар. Украинаның «Телетриумф» Ұлттық телевизиялық сыйлығының 30-дан астам сыйлығының лауреаты. Ол сонымен қатар көптеген халықаралық кинофильмдердің, теледидар фестивальдерінің және медиа форумдардың жеңімпазы және жеңімпазы. ===Юрмала музыкалық фестиваліндегі жанжалды мәлімдемелер=== Фестиваль барысында Зеленскийдің [[Латвия]]дағы Юрмалада сөйлеген сөзі қазіргі [[Ресей президенті]] Петро Порошенконың, экс-президент [[Віктор Федорович Янукович|Віктор Януковичтің]] және Киев мэрі Виталий Кличконың пародиясымен Ресейдің басым көпшілігі алдында Украинада сынға алынды. Онда ол Украинаны «қайыршы» деп атады, сонымен қатар «неміс ересектер фильмінің актрисасы», «кез келген жағынан кез келген соманы қабылдауға дайын», «Украина не және ол неге ақша салуға тұрарлық», бұл тұтастай ел туралы емес, билік туралы.<ref name="umoloda_2016_09_14">[http://www.umoloda.kiev.ua/number/3047/180/103448/ По праву хама: Володимир Зеленський відмовився від участі в пітчингу Держкіно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917071156/http://umoloda.kiev.ua/number/3047/180/103448/ |date=17 вересня 2016}} // Україна молода.&nbsp;— 2016.&nbsp;— №&nbsp;115 (5108) (14 вер.).&nbsp;— с. 1., 4.</ref><ref>Квартал червоних ліхтарів // Високий замок.&nbsp;— 2016. №&nbsp;104 (5504) (15—21 вер.).&nbsp;— с. 5. (Резонанс)</ref> [[Віталій Едуардович Портников|Виталий Портников]] «Зеленский — қазіргі заманғы отандық« әзіл-оспақ »өнімі, төмен дәмі бар, дәмі жоқ, буржуазиялық және шектеулі» деген пікір білдірді. Бұған дейін студия өзінің жобаларын қолдау үшін Мемлекеттік комитетке applied 50 миллион көлемінде жүгінген, оның 15 миллионы «Халықтың қызметшісі» телесериалының негізінде түсірілген [[Көркем фильм|фильм үшін]].<ref>[http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2010/103360/ Одеський привоз і гуманітарна катастрофа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914162224/http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2010/103360/ |date=14 вересня 2016}}&nbsp;— Україна молода, 12.09.2016</ref> Жанжалдан кейін Владимир Зеленский өзінің бас тартқанын мәлімдеді.<ref name="Заявка">{{cite web|url=http://gazeta.ua/articles/life/_zelenskij-prosit-u-bidnoyi-derzhavi-50-mln-grn-na-kino/722467?mobile=true|title=Зеленський просить у "бідної" держави 50 млн грн на кіно|date=12 вересня 2016|publisher=Газета по-українськи|lang=|accessdate=14 жовтня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018231159/http://gazeta.ua/articles/life/_zelenskij-prosit-u-bidnoyi-derzhavi-50-mln-grn-na-kino/722467?mobile=true|archivedate=18 жовтня 2016|мертвий-url=no}}</ref><ref name="Гал-Інфо">{{cite web|url=http://galinfo.com.ua/news/studiya_kvartal_95_znyala_svoi_proekty_iz_devyatogo_konkursnogo_vidboru_derzhkino_239318.html|title=Студія «Квартал 95» зняла свої проекти із Дев’ятого конкурсного відбору Держкіно|date=|publisher=[[Гал-Інфо]]|lang=|accessdate=14 жовтня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019010033/http://galinfo.com.ua/news/studiya_kvartal_95_znyala_svoi_proekty_iz_devyatogo_konkursnogo_vidboru_derzhkino_239318.html|archivedate=19 жовтня 2016|мертвий-url=no}}</ref> ==Саяси мансап== ===Қоғамдық-саяси қызмет=== [[Сурет:Volodymyr Zelensky, 31 March 2019.jpg|thumb|right|200px|Владимир Зеленский, 31 наурыз 2019 жыл]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky and Donald Trump.jpg|thumb|Украина Президенті Владимир Зеленский мен [[АҚШ президенті|Америка Құрама Штаттарының Президенті]] [[Дональд Трамп]], [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек, 2019 жыл]] [[Еуромайдан]]ды қолдады.<ref>{{cite web |url=https://delo.ua/econonomyandpoliticsinukraine/kak-zvezdy-shou-biznesa-otnosjatsja-k-evromajdanu-222304/ |title=Как звезды шоу-бизнеса относятся к Евромайдану |publisher=delo.ua |lang=ru |accessdate=2018-12-25}}</ref> Украинадағы қақтығыстың ушығуы кезінде Зеленский украин армиясы мен ерікті батальондарының іс-әрекеттерін қолдады, [[Донбастағы соғыс|Донбастағы]] ұрыстарға қатысқан украиндық әскерлерге концерттер берді, «95-тоқсанның» басқа қатысушыларымен бірге еріктілер батальондарының мұқтаждықтары үшін миллион гривен берді.<ref>{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/26267.7/3144907/ |title=Украинский шоумен Владимир Зеленский о «бегстве» с родины: «Сейчас я нахожусь в Киеве, снимаю новые проекты» |author=Юлия Хожателева |date=2014-08-09 |work= |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2015-11-15 }}</ref> Өз сөздерінде ол ресейлік саясаткерлер мен Ресей тұрғындарын,<ref>{{cite web |url=https://russian.rt.com/article/304252-sk-rf-proveryaet-dannyeo-finansirovanii-ukrainskim-aktyorom |title=СК РФ проверяет данные о финансировании украинским актёром Зеленским операции в Донбассе |publisher=RT на русском |accessdate=2019-02-09}}</ref> өзін-өзі жариялаған республикалар: [[Донецк Халық Республикасы|ДХР]] және [[Луганск Халық Республикасы|ЛХР]]-ді мазақ ете бастады. Сонымен бірге Зеленский Ресейде қиындықтарға тап болды. Атап айтқанда,<ref>{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/26284.4/3161539/ |title=Батальон «Донбасс» поблагодарил актёра Владимира Зеленского за финансовую помощь |author=Дарья ИВАШКИНА |date=2014-09-18 |publisher=[[Комсомольская правда]] |lang=ru |accessdate=2019-02-09}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20160302/1382984893.html |title=В ГД просят определить степень поддержки Зеленским операции в Донбассе |date=20160302T1430+0300Z |publisher=РИА Новости |accessdate=2019-02-09}}</ref> кешкі блок-шоу ресейлік теледидарда тоқтатылды,<ref>{{cite web |url=http://www.rbc.ua/rus/digests/vladimir-zelenskiy-otpravil-million-griven-na-ato-20082014161900 |title=Владимир Зеленский отправил миллион гривен на АТО |author= |date=2014-08-20 |work= |publisher=[[РБК-Украина]] |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> ал 2015 жылғы ақпанда [[Ресей Федерациясының тергеу комитеті|Ресей Федерациясының Тергеу комитеті]] Якиманканың [[Мәскеу]] муниципалды округінің депутаты Дмитрий Захаровтың өтініші бойынша Украинаның қауіпсіздік лауазымды тұлғаларының Зеленский және басқа украин мәдени қайраткерлерінің іс-әрекеттерін қаржыландыруы туралы ақпаратты тексеруді бастады.<ref>{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |title=СК проверит, финансировал ли Зеленский украинскую армию |author=Юлия Хожателева |date=2015-02-05 |work= |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> Танымал және коммерциялық сәтті шыққан орыс-украиналық «[[Сваты]]» телехикаясының жетінші маусымындағы жұмыс та қатып қалды; кейбір ақпарат құралдары бұған себеп Зеленский мен ресейлік актерлер арасындағы саяси келіспеушілік болды деп хабарлады.<ref>{{cite web |url=http://kp.ua/culture/512058-rossyiskye-zvezdy-seryala-svaty-otkazaly-zelenskomu-yz-za-voiny-na-donbasse |title=Российские звезды сериала «Сваты» отказали Зеленскому из-за войны на Донбассе |author=Елена Юрченко |date=2015-09-10 |work= |publisher=[[Комсомольская правда в Украине]] |accessdate=2015-11-15 }}</ref> Сонымен бірге, Зеленский Ресейдің мәдени қайраткерлерінің Украинаға кіруіне тыйым салуға қарсы болды және Украинада «Матчшылар»<ref>{{cite web |url=http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu |title=Зеленский намерен требовать отставки Минкультуры Украины |author= |date=2014-08-09 |work= |publisher= |accessdate=2015-11-15 |lang=ru}}</ref> сериясына тыйым салу туралы жағымсыз пікір айтты.<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/world/20171124/1509516953.html |title=Актёр Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала «Сваты» |author= |date=2017-11-24 |work= |publisher=[[РИА Новости]] |accessdate=2018-06-01 |lang=ru}}</ref> ===Президенттік науқан 2019=== {{main|Украинадағы президент сайлауы (2019)}} 2018 жылғы желтоқсанда украиналық журналист [[Дмитрий Ильич Гордон|Дмитрий Гордонға]] берген сұхбатында Владимир Зеленский өзінің «[[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]]» партиясының болашақ [[Украинадағы парламент сайлау (2019)|парламенттік сайлауға қатысуға ниеті]] туралы хабарлады.<ref>{{cite web|author=Гала Скляревская|title=О чем не спросил Гордон у Зеленского-кандидата|url=https://detector.media/kritika/article/143688/2018-12-28-o-chem-ne-sprosil-gordon-u-zelenskogo-kandidata/|website=Детектор медиа|date=2018-12-28|accessdate=2019-01-23 |lang=ru}}</ref> 2018 жылғы [[31 желтоқсан]]да, Жаңа жылға бірнеше минут қалғанда, Владимир Зеленский 1 + 1 телеарнасында украиндықтарға үндеу жіберді, онда Украинадағы президент сайлауына қатысатынын мәлімдеді және осы мақсатта Украина Президенті [[Пётр Алексеевич Порошенко|Пётр Порошенко]]ның дәстүрлі құттықтауы ауыстырылды Техникалық қателік туралы Зеленскийдің келесі мәлімдемесін оқиғаны арнаның қасақана қадамы деп көрсеткен 1 + 1 баспасөз қызметі теріске шығарды).<ref name="УП2019">{{cite web|author=Роман Кравец, Эльдар Сарахман.|title=Владимир Зеленский: 1 апреля – офигенный день для победы клоуна|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2019/01/21/7204341/|website=[[Украинская правда]]|date=2019-01-21|accessdate=2019-01-23 |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|title=«1+1» спростував припущення Зеленського про «технічну помилку» з новорічним привітанням президента|url=https://detector.media/infospace/article/144253/2019-01-23-11-sprostuvav-pripushchennya-zelenskogo-pro-tekhnichnu-pomilku-z-novorichnim-privitannyam-prezidenta/|website=Детектор медиа|date=2019-01-23|accessdate=2019-01-23|lang=uk}}</ref> 2019 жылғы [[21 қаңтар]]да «Халықтың қызметшісі» партиясы Владимир Зеленскийді Украина президенттігіне кандидат ретінде ұсынды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/29722529.html Шоумен Зеленский президенттікке кандидат ретінде ұсынылды 21.01.2019]</ref> Қаңтардың аяғында Зеленский сайлау алдындағы учаскелерде бірінші болып шықты.<ref>{{cite web|url=https://glavred.info/elections2019/10045976-zelenskiy-vpervye-vyshel-na-pervoe-mesto-v-predvybornyh-predpochteniyah-opros.html|title=Зеленский впервые вышел на первое место в предвыборных предпочтениях - опрос|publisher=glavred.info|lang=ru|accessdate=2019-04-21}}</ref> Ақпан айына қарай Зеленскийдің рейтингі 25-30% -ға дейін,<ref>[http://geo-politica.info/zelenskiy-ukhodit-v-otryv-o-chem-govoryat-poslednie-reytingi.html Зеленский уходит в отрыв. О чём говорят последние рейтинги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190520095306/http://geo-politica.info/zelenskiy-ukhodit-v-otryv-o-chem-govoryat-poslednie-reytingi.html |date=2019-05-20 }}, 13 февраля 2019</ref><ref>[https://inforesist.org/svezhij-sotsopros-zelenskij-s-bolshim-otryvom-operezhaet-poroshenko-i-timoshenko/ Свежий соцопрос Зеленский с большим отрывом опережает Порошенко и Тимошенко — Новости Украины]</ref><ref>[https://ukraina.ru/exclusive/20190213/1022680749.html Выборы на Украине. Зеленський побеждает, Порошенко богатеет, а Вилкул и Кива пиарятся], 13 февраля 2019</ref> ал наурыздың ортасында 34% -ға дейін көтерілді.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6231263|title=Опрос: Зеленский стал абсолютным лидером президентской гонки на Украине|publisher=ТАСС|accessdate=2019-04-21}}</ref> [[31 наурыз]]да президент сайлауының бірінші туры өтті, онда ең көп дауысты (30,24%) Владимир Зеленский жеңіп алды - қазіргі президент [[Петро Олексійович Порошенко|Петро Порошенко]] мен салыстырғанда екі есе көп.<ref>[https://sputniknews.kz/world/20190422/9905878/ukraina-prezident-sailauy-2019-zelenskiy.html 21 сәуір, 2019 дауыс беру нәтижелері 21.04.2019]</ref> Украинаның [[Украина Орталық сайлау комиссиясы|УОСК қорытынды]] нәтижелері бойынша Зеленский Петро Порошенко мен бірге өткен сайлаудың екінші турында 73,22% дауыс жинады (13,5 млн дауыс).<ref>{{Cite web|url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|title=Центральна виборча комісія України - WWW відображення ІАС «Вибори Президента України 2019»|publisher=www.cvk.gov.ua|accessdate=2019-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422182839/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html|archivedate=2019-04-22|deadlink=yes}}</ref> 3 мамырда президент сайлауы жеңімпазы туралы ақпарат «[[Украина дауысы]]» газетінің Верховна Рада газетінде және Украина Министрлер Кабинетінің үкіметтік курьерлік газетінде жарияланды.<ref>[https://www.2000.ua/novosti/ukraina_novosti/rezultaty-vyborov-prezidenty-opublikovany-v-gazete-verhovnoi-rady.htm Результаты выборов президента опубликованы в газете Верховной Рады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503202146/https://www.2000.ua/novosti/ukraina_novosti/rezultaty-vyborov-prezidenty-opublikovany-v-gazete-verhovnoi-rady.htm |date=2019-05-03 }} // 03.05.2019</ref> ==Президенттігі== {{Main|Владимир Зеленскийдің президенттігі|IX шақырылымдағы Верховна Рада|Гончарук үкіметі}} [[Сурет:Volodymyr Zelensky 2019 presidential inauguration 04.jpg|thumb|190px|Инаугурациясындағы Владимир Зеленский, [[Киев]], 20 мамыр 2019 жыл]] [[Сурет:Volodymyr Zelensky visits frontline 27-05-2019 (05).jpg|thumb|190px|Майдандағы [[Украина президенті]] Владимир Зеленский, 2019 жыл]] Владимир Зеленскийдің ұлықтау рәсімі 2019 жылғы [[20 мамыр]]да өтті. Ол елдің шығысындағы атысты тоқтату және ''«Украинаның Қырым мен Донбассқа оралуын»'' өз тобының басымдықтары деп атады. Өзінің кіріспе сөзінде Зеленский Верховна Рада таратылғанын жариялады және үкімет мүшелерін «келесі сайлаулар туралы емес, кейінгі ұрпақ туралы ойлайтындар үшін орындарынан босатуға» шақырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/ru/news/volodimir-zelenskij-nashe-najpershe-zavdannya-pripinennya-vo-55485|title=Владимир Зеленский: Наша первая задача – прекращение огня на Донбассе|publisher=Официальное интернет-представительство Президента Украины|lang=ru|accessdate=2019-05-20}}</ref> [[Сурет:Debates of Petro Poroshenko and Vladimir Zelensky (2019-04-19) 02.jpg|thumb|250px|[[Петро Олексійович Порошенко|Петро Порошенко]]мен пікірсайыс, [[Киев]], [[Олимпиада стадионы (Киев)|Олимпиада стадионы]], 19 сәуір, 2019 жыл]] [[2019 жыл]]ы [[21 мамыр]]да Президент Зеленский [[Верховна Рада]]ны таратып, [[VIII шақырылымдағы Украина Верховна Радасы|мерзімінен]] бұрын парламенттік сайлау өткізуді жоспарлады. Зеленский парламенттік фракциялар жетекшілерімен кездесуде айтқандай, ''«Верховна Раданың таратылуына басты дәлел Украина азаматтарының бұл ұйымға деген сенімі өте төмен - 4%»''.<ref>[https://qazaqtimes.com/article/65884 Жоғары Рада сайлауында Зеленский партиясы алда | Материалды көшіріп бассаңыз https://qazaqtimes.com/article/65884 сайтының гиперсілтемесін міндетті түрде қойыңыз. Авторлық құқықты сақтаңыз.]</ref> 21 шілдеде мерзімінен [[Украинадағы парламент сайлауы (2019)|бұрын парламенттік сайлау өтті]]. Президенттік «Халықтың қызметшісі» партиясы 43,16% дауыс жинап, 124 орынға ие болды. Сонымен қатар, осы партия қолдайтын кандидаттар 130 бір мандатты округтерде жеңіске жетті. Осының арқасында партия парламенттегі көпшілікті алып, бір партиялы үкіметтік коалиция құрды. 29 тамызда IX шақырылған Украинаның Верховна Радасы премьер-министр лауазымына [[Олексій Валерійович Гончарук|Алексей Гончарук]]тың кандидатурасын мақұлдап, [[Гончарук үкіметі|үкіметтің жаңа құрамын]] бекітті. Сонымен қатар парламент Владимир Зеленскийдың ұсынысы бойынша сыртқы істер министрі [[Вадим Володимирович Пристайко|Вадим Пристайко]], қорғаныс министрі Андрей Загороднюк, бас прокурор [[Руслан Георгійович Рябошапка|Руслан Рябошапку]] және Украина қауіпсіздік қызметінің басшысы [[Іван Геннадійович Баканов|Иван Баканов]]ты мақұлдады. [[Украина президенті|Украина Президенті]] Владимир Зеленский [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] мен [[Үшінші Рейх|фашистік Германияны]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстың]] басында және [[Холокост]]та кінәлі деп санайды.<ref>[https://echo.msk.ru/blog/day_video/2578128-echo/ Владимир Зеленский обвинил СССР в развязывании Второй мировой войны / Эхо Москвы, 28 января 2020]</ref><ref>[https://ren.tv/news/v-mire/655249-gorbachev-osudil-zelenskogo-za-lzhivye-slova-o-vtoroi-mirovoi-voine Горбачев осудил Зеленского за лживые слова о Второй мировой войне / ren.tv, 31 января 2020]</ref><ref>[https://iz.ru/970440/igor-karmazin/vliapalis-v-istoriiu-chto-ne-tak-s-poezdkoi-zelenskogo-v-polshu Вляпались в историю: что не так с поездкой Зеленского в Польшу / iz.ru, 1 февраля 2020]</ref> ==Мүлік және кіріс== Владимир Зеленский [[2018 жыл]]ы 9,7 миллион гривен (24 миллион рубль), оның әйелі - 4,9 миллион гривен (12 миллион рубль) мөлшерінде кірістерін жариялады. Табыс туралы декларация Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу жөніндегі ұлттық агенттіктің сайтында орналастырылған. Зеленский отбасында шоттар мен ақшалардағы жинақ 950 мың доллардан асады (65 миллион рубль).<ref name="зел18">[https://www.kommersant.ru/doc/3975402?from=hotnews#id1748942 Зеленский задекларировал доходы и имущество // Коммерсантъ, 20.05.2019]</ref> Владимир Зеленскийдың үйі (353 ш.м.), пәтер (131 ш.м.), жер телімі (1200 ш.м.), Киевтегі екі тұрақ бар. Сонымен қатар оның үш пәтері бар (132 шаршы метр, 255 м² және 200 шаршы метр), [[Италия]]дағы үй (413 шаршы метр) және [[Ұлыбритания]]дағы пәтер (92 шаршы метр), Ялтадағы пәтер (пәтер). 130 шаршы метр), сонымен қатар Грузиядағы он қонақ үй бөлмелері. Бағалы зат ретінде Зеленский Rolex, Breguet, Bovet, Piaget, Tag Heuer сағаттарын, ал оның әйелі - Breguet сағатын, сырғаларын және Граф Гауһар сақинасын жариялады. Зеленский отбасында [[Range Rover]] (2016) және [[Mercedes-Benz]] S500 4 Matic (2014) бар. Декларацияға сәйкес Зеленский келесі компаниялардың түпкілікті пайда алушылары болып табылады: «Киноквартал» ЖШҚ, «Квартал-95 Студио» ЖШҚ, «Зелари Фиш» ЖШҚ, «Алдоранте Лимитед» ([[Кипр]]), Vilhar Holdings Limited, «Film Heritage inc» (Белиз), Сан-Томмасо SRL (Италия). Сонымен қатар, Владимир Зеленскийдың серіктестіктері бар: «Күлкі лигасы» продюсерлік орталығы »ЖШС,« Анимация Студио 95 »ЖШС,« Квартал ТВ »ЖШС,« Балық үйі »ЖШС,« Гауди Студио »ЖШС концерт ». [[Коммерсантъ]] газетінің жазуынша, президенттік кезеңде Владимир Зеленский бизнестің негізгі бөлігін ағалары Сергей мен Борис Шефирамға өткізіп, барлық активтерден арылды.<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4060616 Бизнес Владимира Зеленского ушел в дружеские руки. От каких активов избавился президент Украины и сможет ли их вернуть // «Коммерсантъ FM» от 14.08.2019]</ref> == Отбасы == [[Сурет:Відкриття табору Міжнародної антинаркотичної асоціації, 4 (cropped).jpg|thumb|right|Владимир Зеленский мен әйелі]] Зайыбы (2003 жылғы 6 қыркүйектен) — Елена Владимировна Зеленская (тумасында Кияшко, [[1978 жыл]]ғы [[6 ақпан]]да туған) — білімі бойынша құрылысшы, Кривой Рог техника университетін қызыл дипломға аяқтаған, сценарист, «Квартал-95» Студиясының авторы, мектеп кезінен таныс, көрші сыныпта оқыған, құрбысы әрі кіндік шешесі – Елена Кравец. Қызы — Александра ([[2004 жыл]]ғы [[15 маусым]]да туған), кіндік әкесі – Сергей Кравец, Елена Кравецтің жұбайы, 2014 жылы «8 нових зустрічей» атты фильмде бас кейіпкердің қызы Сашаның рөлін сомдаған; 2016 жылы «Розсміши коміка. Діти» шоуына қатысып, 50 000 гривен ұтып алға. Ұлы — Кирилл ([[2013 жыл]]ғы [[21 қаңтар]]да туған). ==Баспасөз марафоны== Украиналық БАҚ-тың бірнеше сұраныстарына жауап ретінде, 2019 жылғы 10-11 қазанында [[Украина президенті|Украина Президенті]] Владимир Зеленский 14 сағаттан астам уақытқа созылған әлемдегі ең ұзаққа созылған баспасөз [[Пресс-конференция|мәслихатын өткізді]]: сағат 10: 03-тен 12: 00-ге дейін және жауап берді аккредиттелген 300-ге жуық Украинаның және басқа елдердің: АҚШ, [[Ұлыбритания]], [[Беларусь]], [[Италия]],<ref>[https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/rosiya-maye-povernuti-zahopleni-u-kerchenskoji-protoki-korabli-nayblizhchim-chasom-novini-ukrajini-50047345.html Розмовляв 14 годин. Як проходив перший прес-марафон президента Зеленського&nbsp;— хроніка]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=UhV7kTNigxg |title=Відео прес-марафону Володимира Зеленського |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012160449/https://www.youtube.com/watch?v=UhV7kTNigxg |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.slovoidilo.ua/2019/10/10/novyna/polityka/pres-marafon-zelenskoho-tekstova-onlajn-translyacziya |title=Пресмарафон Зеленського: всі головні тези, текстова трансляція порталу дотримання обіцянок «Слово і діло» |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012160108/https://www.slovoidilo.ua/2019/10/10/novyna/polityka/pres-marafon-zelenskoho-tekstova-onlajn-translyacziya |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref> Испания, Нидерланд, Ресей, Түркия, Жапония және т.б. елдердің 200-ден астам журналистерінен 500-ден астам сұрақ. Украинаның рекордтар кітабының өкілдері Владимир Зеленскийға украиндық жетістік ретінде рекордтар туралы куәлік табыс етілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-rekord-zelensky/30210168.html |title=Книга рекордів України вручила Зеленському нагороду за «найтривалішу у світі пресконференцію» |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012153932/https://www.radiosvoboda.org/a/news-rekord-zelensky/30210168.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tsn.ua/video/video-novini/nayidki-svitoviy-rekord-i-sotni-zapitan-yak-vidbuvsya-presmarafon-zelenskogo.html |title=НАЇДКИ, СВІТОВИЙ РЕКОРД І СОТНІ ЗАПИТАНЬ: ЯК ВІДБУВСЯ ПРЕСМАРАФОН ЗЕЛЕНСЬКОГО |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012151906/https://tsn.ua/video/video-novini/nayidki-svitoviy-rekord-i-sotni-zapitan-yak-vidbuvsya-presmarafon-zelenskogo.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2796504-zelenskij-dae-presmarafon.html |title=Президент України Володимир Зеленський провів 14-годинний прес-марафон |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012152153/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2796504-zelenskij-dae-presmarafon.html |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.euronews.com/2019/10/11/ukrainian-president-volodymyr-zelensky-holds-record-breaking-14-hour-press-conference |title=Ukrainian President Zelensky's ‘press marathon’ tries to quell furor around Trump call |accessdate=12 жовтня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012165601/https://www.euronews.com/2019/10/11/ukrainian-president-volodymyr-zelensky-holds-record-breaking-14-hour-press-conference |archivedate=12 жовтня 2019 |deadurl=no}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Володимир Зеленскийдің президенттігі|Владимир Зеленскийдің президенттігі]] * [[Украина президенті]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}} {{DEFAULTSORT:Зеленский, Владимир Александрович}} [[Санат:Украина актерлері]] [[Санат:Украина мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:Украина президенттері]] [[Санат:Украина саясаткерлері]] [[Санат:Украина әншілері]] [[Санат:Украина тұлғалары]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Халықтың қызметшісі мүшелері]] ipk8ubjg9yy0be6ctb64o25sl00wrna 0 623874 3636983 2701724 2026-07-30T13:17:18Z Marksscheider 183882 3636983 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Перғауын |Танымал есімі = Итиеш<br /><hiero>T:S</hiero> |Династия = [[Нөлдік династия (Ежелгі Мысыр)|Нөлдік династия]] |Тарихи кезең = [[Династияға дейінгі кезең (Ежелгі Мысыр)|Династияға дейінгі кезең]] |Ізашар = [[Тиу (перғауын)|Тиу]] |Ізбасар = [[Нихеб]] }} '''Итиеш''' — б. з. д. 4-ші мыңжылдықта [[Төменгі Мысыр]]да билік еткен [[Нөлдік династия (Ежелгі Мысыр)|Нөлдік династия]]ға жататын [[Ежелгі Мысыр]]лық [[перғауын]]. Ол [[Палермо тасы]]нан ғана белгілі, әлі күнге шейін оның өмірі туралы дерек жоқ<ref>Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. S. 138, 139.</ref>. Оның есімі «Жер жаулап алушы» деп аударылады<ref>Ludwig David Morenz: Bild-Buchstaben und symbolische Zeichen. S. 209.</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Schneider Thomas.|бөлімі=Lexikon der Pharaonen|тақырыбы=|орны=Düsseldorf |баспасы=Albatros|жыл=2002 |alleseiten=327|isbn=3-491-96053-3}} * {{кітап|авторы=Ludwig D. Morenz. |бөлімі=Bild-Buchstaben und symbolische Zeichen: Die Herausbildung der Schrift der hohen Kultur Altägyptens|тақырыбы=|орны=Fribourg |баспасы=Academic Press |жыл=2004|alleseiten=373 |isbn=3-7278-1486-1}} hudq1qbcrp4cufqbd9titlcnco5cn4p 0 634248 3636982 3595374 2026-07-30T13:08:38Z Marksscheider 183882 3636982 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Жазушы | Есімі = Джозеф Линкольн Стеффенс | Шынайы есімі = | Суреті = Lincoln Steffens.jpg | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 06.04.1866 | Туған жері = Сан-Франциско, Калифорния, АҚШ | Қайтыс болған күні = 09.08.1936 | Қайтыс болған жері = Кармел-бай-те-Си, Монтерей, Калифорния, АҚШ | Азаматтығы = {{USA}} | Ұлты = | Білімі = [[Калифорния университеті, Беркли|Беркли университеті]] | Мансабы = публицист, журналист, прозашы | Шығармашылық жылдары = 1892–1936 | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = [[ағылшын тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Lincoln Steffens }} '''Джозеф Линкольн Стеффенс''' ({{lang-en|Joseph Lincoln Steffens}}; 6 сәуір, 1866 жыл, [[Сан-Франциско]] – 9 тамыз 1936 жыл, [[Кормель-ле-Руаяль|Кармель]], [[Калифорния]]) – атақты [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[журналист]] және [[жазушы]]. == Өмірбаяны == Бай саудагердің ұлы. [[Калифорния университеті, Беркли|Беркли университеті]]н оқып бітіріп, онымен қатар Франция мен Германияда білім алған. 1892 жылдан бастап "Нью-Йорк кешкі газетінде" ({{lang-en|The New York Evening Post}}) репортер қызметін атқарды, кейінірек Макклюр журналын ({{lang-en|McClure's Magazine}}) шығара бастады. 1906 жылы Айда Тербелмен ({{lang-en|Ida Tarbell}}) және Рей Бейкермен ({{lang-en|Ray Stannard Baker}}) бірге "Американдық журнал" ({{lang-en|American Magazine}}) атты радикалды басылымның негізін қалап,онда "балшықты тырмалау" ({{lang-en|muckraking}}) атты журналистік стильдің басты өкілі болды. Ол 1910 жылғы Мексика революциясының қатысушыларын қолдап, ол туралы көп жазды және оның мақсаттары орындалады деп үміттенді. 1919 жылы АҚШ-тың арнайы дипломатиялық өкілі [[Уильям Буллит]]пен бірге Кеңестік Ресейге келіп, [[Владимир Ильич Ленин|Ленин]] және сыртқы істер наркомы [[Георгий Васильевич Чичерин|Чичерин]]мен кездесті. Стеффенс шабыттана: "мен болашақты көрдім және ол жұмыс істейді" ({{lang-en|I have seen the future and it works}}) деп жазды. Кейін ол [[фашизм]]ге қарсы жұмыс жиналыстарына жиі қатысты. АҚШ-тың Коммунистік партиясына өліміне аз уақыт бұрын кірді (бірақ басқа дереккөздер, ол әрқашан партиясыз болды деп мәлімдейді). Өзінің соңғы жылдары Калифорнияда, Кармелде тұрды, онда Илья Ильф пен Евгений Петров келді. Олар кездесуді "Бір қабатты Америка" кітабында сипаттады: ''— Мен бұдан артық қала алмаймын, — деді ол, басын терезеге бұрып. Калифорнияның жеңіл және еркін табиғаты оны жаншытқан сияқты, - Мен бұдан ары мына есуас оптимистік күлкіні естігім келмейді.'' ''Бұны өз өмір бойы америкалық демократияға сенген, оны өзінің жазушы, журналист және шешендік дарынымен қолдаған адам айтты. Ол бүкіл өмір бойы Америка Құрама Штаттардың қоғамдық құрылымы мінсіз және адамдардың бостандығы мен бақытын қамтамасыз ете алады деп санады. Және осы жолда қандай соққы алса да, ол әрдайым оған адал болды. Ол былай айтатыні: "Біздің әкімшілікте адал адамдар аз. Біздің құрылысымыз жақсы, бізге тек адал адамдар қажет".'' ''Енді ол бізге:'' ''— Мен өз ұлыма арнап кітап жазғым келді, онда өзім туралы бүкіл шындықты айтқым келеді. Бірінші бетте маған…'' ''Кенеттен біз қысқа қатаң еңіреуді естідік: Линкольн Стеффенс жылап жіберді. Ол өзінің нәзік және жүйкелі бетін — ғалымның бетін қолдарымен жапты.'' ''Әйелі оның басын көтеріп, оған орамал берді. Бірақ ол өз жасынан ұялмай, жалғастырды:'' ''— Маған ұлыма шын мәнінде пара алып өзіңді адал адам деп санау қиын екенін айтуға тура келді. Иә, мұны білмей, буржуазиялық қоғамды сатылып кеттім. Мен марапаттағлан даңқ пен құрмет тек қана өмірдің әділетсіз құрылысын қолдағаным үшін пара болғанын түсінбедім.…'' == Шығармашылық == Өз "қалалардың ұяты" ({{lang-en|The Shame of the Cities, 1904}}), "өзін-өзі басқару үшін күрес" ({{lang-en|The Struggle for Self-Government, 1906}}), "Құрылысшылар" ({{lang-en|The Upbuilders, 1909}}) кітаптарында Стеффенс жергілікті төрешілікті сыбайлас жемқорлықта кінәләді. Ол радикалды реформалар елдегі жағдайды жақсарта алады деп есептеді. Оның екі томдық "Өмірбаяны" [[АҚШ әдебиеті|америкалық әдебиет]]тің классикалық құнды туындысына айналды. == Қайтыс болуы == Стеффенс 1936 жылы 9 тамызда [[Калифорния]] штатындагы Кармель-бай-те-Си қаласында жүрек ауруынан қайтыс болды.<ref name=":1">{{cite news |title=Lincoln Steffens, First Muckraker Dies At 70 |url=https://news.google.com/newspapers?id=2pErAAAAIBAJ&sjid=Y3EFAAAAIBAJ&pg=3980,3333463&dq=lincoln+steffens&hl=en |newspaper=[[Associated Press]] |date=August 10, 1936 |access-date=2011-05-10 }}</ref> Оның сүйегі Колма қаласындағы Cypress Lawn Memorial Park зиратына жерленді. 2011 жылы [[The New York Times]] газетінен Кевин Бейкер «Линкольн Стеффенс бүгінде көп еске алына бермейді» деп өкініш білдірді.<ref>{{cite web|author=Baker, Kevin|url=https://www.nytimes.com/2011/05/15/books/review/lincoln-steffens-muckrakers-progress.html|title=Lincoln Steffens: Muckraker's Progress|work=[[The New York Times]]|date=2011-05-13<!--Url says 15 but text says 13-->}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:АҚШ коммунистері]] a4vj8zilz7mq7zax1xd3yhjj6sv525z 0 673520 3637256 3617830 2026-07-31T09:18:11Z 1nter pares 146705 3637256 wikitext text/x-wiki {{Банк |банктың аты = ForteBank |логотипі = |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |лицензиясы = №1.2.29/197/36 (03.02.2020) |салымдарды сақтау = |биржадағы листингі = {{KASE|ASBN}} |қызметі = |бұрынғы атаулары = Альянс Банк |орналасуы = [[Қазақстан]], [[Астана]], [[Достық көшесі (Астана)|Достық көшесі]], 8/1 |басты адамдары = [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] <small>(меншік иесі)</small> <br>[[Тимур Ризабекұлы Исатаев|Тимур Исатаев]] <small>(директорлар кеңесінің төрағасы)</small> <br>[[Талғат Жұманұлы Қуанышев|Талғат Қуанышев]] <small>(басқарма төрағасы)</small> |активтері = 2 080 959 млн теңге }} '''ForteBank''' — жеке меншік банк. Қазақстандағы ең ірі банктердің бестігіне кіреді. Бас кеңсесі Астана қаласында орналасқан. Филиалдық желісі Қазақстанның барлық аумағын қамтиды, 33 қала мен 5 кентте 21 филиал мен 78 бөлімшесі бар. 2025 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша ForteBank активтер көлемі жөнінен 5‑орынды иеленеді. == Тарихы == ForteBank қазіргі түрінде 2015 жылғы 10 ақпанда үш банктің — ForteBank, "[[Альянс банк|Альянс Банк]]" және "[[Темірбанк]]тің" бірлестіктері нәтижесінде пайда болды. Біріктіру кезінде жаңа банктің капиталы 160 миллиард теңгені (900 миллион АҚШ доллары) құрады. Бұл көрсеткіш ForteBank-тің капитал мөлшері бойынша үшінші және Қазақстан банктері арасында активтер бойынша сегізінші орын алуына мүмкіндік берді. Банктің бас акционері қазақстандық бизнесмен [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/markets/alyans_bank_temirbank_i_fortebank_obyedinyatsya_do_kontsa_goda/|title=Альянс Банк, Темiрбанк и ForteBank объединятся до конца года|author=Александр Воротилов|website=www.forbes.kz|date=2014-11-19}}</ref> '''ForteBank''' — 2015 жылдың 1 қаңтарында құрылған. '''Альянс Банкі''' — 1993 жылғы 7 қаңтарда құрылды. '''Темірбанк''' — 1992 жылғы 26 наурызда құрылған. === 2015 === * 1 қаңтарда – "Альянс Банк" АҚ (қазіргі уақытта – "ForteBank" АҚ), "ABC Bank" АҚ (бұрын - "ForteBank" АҚ) және "Темірбанк" АҚ қайта ұйымдастыру шеңберінде тапсыру актілеріне қол қойылды, оларға сәйкес жаңа банк барлық мүлікті, сондай-ақ "ABC Bank" АҚ және "Темірбанк"АҚ барлық құқықтары мен міндеттерін алды.<ref name="сілтеме1">{{Cite web|lang=ru|url=https://kapital.kz/finance/33306/tri-ob-yedinennykh-banka-budut-nazyvat-sya-forte-bank.html|title=Три объединенных банка будут называться Forte bank|website=kapital.kz|accessdate=2020-10-21}}</ref> * 10 ақпан — "Альянс Банк" АҚ "ForteBank" АҚ болып қайта аталды.<ref name="сілтеме1"/> === 2016 === * Қазан - "Құланшы" заманауи өнер орталығымен бірге ForteBank Kulanshi Art Space галереясының ашылуы.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//life/afisha/v_astane_otkryilas_vyistavka_kazahstanskih_hudojnikov_zapah_polyini/|title=В Астане открылась выставка художников РК «Запах полыни»|author=Иван Жуков|website=www.forbes.kz|date=2016-12-09}}</ref> * Қараша - Еуропа Қайта Құру және даму банкімен микро шағын және орта бизнес жобаларын кредиттеуге және ЕҚДБ-ның "Бизнестегі әйелдер" бағдарламасы бойынша әйелдер кәсіпкерлігін қаржыландыруға теңгелік баламада 60 млн АҚШ доллары мөлшерінде қарыз беру туралы келісімге қол қою.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/dlya-programmy-zhenshchiny-v-biznese-ebrr-vydelil-fortebank-30-mln-dollarov.html|title=Для программы "Женщины в бизнесе" ЕБРР выделил ForteBank 30 млн долларов|author=Шолпан Жабаева|website=informburo.kz|date=2017-06-08}}</ref> * Желтоқсан - "ForteBank" АҚ, "Темірбанк" АҚ және "АВС Bank"АҚ қосылу жолымен қайта ұйымдастыру рәсімі аяқталады. "АВС Bank" АҚ мен "Темірбанк" АҚ қызметі тоқтатылады. === 2017 === * Мамыр - Банктің қарапайым акциялары бойынша дивидендтерді алғашқы төлеуі. Есептелген дивидендтердің жалпы сомасы 4,6 млрд теңгені құрады. === 2018 === * Ақпан - бұрын Банк Басқармасы Төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған Гурам Андроникашвили Банк Басқармасының төрағасы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/naznachen-novyy-predsedatel-pravleniya-ao-fortebank-.html|title=Назначен новый председатель правления АО "ForteBank"|website=informburo.kz|date=2018-02-09}}</ref> * Қыркүйек - Банктің 4% мөлшерлемемен және айналым мерзімі 2024 жылға дейін 220 млрд теңге сомаға купондық облигациялар шығаруы.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/finansy/2018-08/fortebank-planiruet-vypustit-obligacii-na-220-mlrd-tenge|title=ForteBank планирует выпустить облигации на 220 млрд тенге|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}</ref> * Желтоқсан - Банктің "Банк Kassa Nova" АҚ 100% жай акцияларын сатып алуы.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/finance/fortebank_kupil_bank_kassa_nova/|title=ForteBank купил Банк Kassa Nova|author=Forbes.kz|website=www.forbes.kz|date=2018-12-14}}</ref> === 2019 === * Наурыз - банк Азия даму банкінің шағын шағын және орта кәсіпорындарын қаржыландыру жобаларын қолдау бағдарламасының қатысушылары болады.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/banki/2019-04/fortebank-sovmestno-s-aziatskim-bankom-razvitiya-napravit-31-milliard-tenge-na|title=ForteBank совместно с Азиатским Банком Развития направит 31 миллиард тенге на развитие предпринимательства|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}</ref> * Сәуір - Сәуірде ForteBank "Kassa Nova банкін" және One Technologies технологиялық компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=http://expertonline.kz/a16005/|title=У этого банка есть DAR|website=Expert.ru|date=08-05-2019}}</ref> * Желтоқсан - Еуропа қайта құру және даму банкімен микро шағын және орта бизнес жобаларына кредит беруге және ЕҚДБ-ның "Бизнестегі әйелдер" бағдарламасы бойынша әйелдер кәсіпкерлігін қаржыландыруға теңгелік баламада 60 млн АҚШ доллары мөлшерінде қарыз беру туралы келісімге қол қою.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/finansy/2019-12/fortebank-privlekaet-ot-ebrr-60-mln-na-finansirovanie-predprinimatelstva|title=ForteBank привлекает от ЕБРР $60 млн на финансирование предпринимательства|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}</ref> === 2020 === * Мамыр - ForteMobile ұялы байланысын "Beeline Қазақстан" ұялы операторымен бірлесіп іске қосу.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/internet/privet-udobno-govorit-kazahstane-poyavilas-novaya-mobilnaya-403462/|title="Привет! Удобно говорить?" В Казахстане появилась новая мобильная связь ForteMobile|author=tengrinews.kz|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2020-05-26}}</ref> * Мамыр - валюта саудасы үшін ForteForex онлайн-алаңын іске қосу.<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/1857852-fortebank-predstavil-novyj-servis-po-obmenu-valuty-forteforex.html?|title=ForteBank представил новый сервис по обмену валюты ForteForex|website=www.nur.kz|date=2020-05-29}}</ref> * Тамыз - ForteBank "Банк Kassa Nova" АҚ-ын [[Freedom Holding|Freedom Holding Corp]] компаниясына сатады. "Банк Kassa Nova" "Freedom Finance" АҚ-ның еншілес компаниясы болып табылады.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kapital.kz/finance/88951/fortebank-prodayet-100-aktsiy-banka-kassa-nova.html|title=ForteBank продает 100% акций Банка Kassa Nova|website=kapital.kz}}</ref> === 2021 === * Маусым – ForteBank Басқарма Төрағасы Гурам Андроникашвилидің өкілеттігі оның Директорлар кеңесінің мүшесі болып сайлануына байланысты тоқтатылды<ref>https://kapital.kz/naznacheniya/96826/guram-andronikashvili-pokidayet-post-predsedatelya-pravleniya-fortebank.html</ref>. * Шілде – Euromoney халықаралық қаржы басылымының нұсқасы бойынша ForteBank «Қазақстандағы ең үздік банк» деп танылды<ref>https://forbes.kz/articles/fortebank_priznan_luchshim_bankom_kazahstana_1</ref>. * Қараша – Centras компаниялар тобының негізін қалаушы Елдар Абдразақов Директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды<ref>https://forbes.kz/articles/eldar_abdrazakov_vozglavit_sovet_direktorov_fortebank</ref>. === 2022 === * Сәуір - ForteBank бесінші жыл қатарынан Global Finance-тен "Қазақстанның үздік банкі" атағын алды<ref>https://forbes.kz/articles/fortebank_vnov_priznan_luchshim_bankom_kazahstana_po_versii_global_finance</ref>. * Шілде - The Forte жаңа төраға: Бекжан Пірматов ForteBank Басқарма төрағасы лауазымында бекітілді<ref>https://forbes.kz/articles/naznachen_novyiy_predsedatel_pravleniya_fortebank</ref>. * Желтоқсан - AsiaMoney халықаралық журналы Forte-ді үш номинация бойынша Қазақстанның үздік Банкі деп атады<ref>https://forte.kz/news/mezhdunarodnyj-zhurnal-asia-money-nazval-forte-luchshim-bankom-kazahstana-v-treh-nominacziyah</ref>. === 2023 === * Мамыр - Хуберт Пандза тәуелсіз директор өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатып, банкпен ынтымақтастықты Тәуекелдер және аудит комитеттерінің кеңесшісі ретінде жалғастырды<ref>https://bizmedia.kz/2023-05-04-u-fortebank-proizoshli-izmeneniya-v-sovete-direktorov/</ref>. * Мамыр – Global Finance халықаралық басылымы алтыншы рет ForteBank-ті «Қазақстандағы үздік банк» деп атады <ref>https://forte.kz/news/forte_the_best</ref>. * Мамыр – ForteBank J.P. Morgan-нан  халықаралық төлемдерді өңдеу сапасы үшін Elite Quality Recognition Award сыйлығын алды<ref>https://forte.kz/news/31_may_2023</ref>. * Қазан - Равшан Ирматов Басқарма мүшесі болып сайланып, ForteBank (CFO) Басқарма Төрағасының орынбасары болып тағайындалды<ref>https://forte.kz/news/27-10-2023</ref>. === 2024 === * Ақпан – Гаухар Бисембиева ForteBank Басқармасының мүшесі болып сайланды және Банк (COO) Басқарма Төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды<ref>[https://www.banker.kz/news/bisembieva-g-t-izbrana-pervym-zampredom-fortebank/ Бисембиева Г. Т. избрана первым зампредом Fortebank]</ref>. * Наурыз – FortePremier Euromoney халықаралық басылымының нұсқасы бойынша Қазақстандағы үздік Private Bank атанды<ref>[https://kapital.kz/finance/132621/ot-premial-noy-karty-do-shedevra-da-vinchi-v-astane.html От премиальной карты до шедевра да Винчи в Астане]</ref>. * Қыркүйек – Алматы облысы Есік қаласында заманауи мектеп ашылды. Құрылысын Болат Өтемұратов қорының қолдауымен ForteBank қаржыландырды<ref>[https://www.zakon.kz/obshestvo/6447386-v-esike-almatinskoy-oblasti-otkrylas-shkola-na-900-uchenikov-stroitelstvo-kotoroy-profinansiroval-ForteBank.html В Есике Алматинской области открылась школа на 900 учеников, строительство которой профинансировал ForteBank]</ref>. * Желтоқсан – Басқарма төрағасы болып Талғат Қуанышев тағайындалды<ref>[https://forbes.kz/articles/talgat-kuanyshev-ofitsialno-stal-predsedatelem-pravleniya-fortebank-a3a8b4 Талгат Куанышев официально стал председателем правления ForteBank]</ref>. === 2025 === * Маусым – ForteBank «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі» халықаралық марапатын иеленді<ref>[https://forte.kz/news/forte-poluchil-mezhdunarodnuyu-nagradu-kak-luchshij-kommercheskij-bank-kazahstana Forte Қазақстанның үздік коммерциялық банкі ретінде халықаралық марапатқа ие болды]</ref>. * Маусым – ForteBank Home Credit Bank акцияларының 100% -ін сатып алу туралы келісімге қол жеткізілгенін жариялады <ref>[https://forte.kz/news/ao-forte-bank-obyavlyaet-o-dostizhenii-dogovorennosti-po-priobreteniyu-100-akczij-ao-home-credit-bank-kazahstan-1 «ForteBank» АҚ (Қазақстандағы) «Home Credit Bank» АҚ-тың 100% акциясын сатып алу туралы келісімге келгенін жариялайды.]</ref>. * Тамыз – ForteBank Asian Banking & Finance Retail Banking Awards аясында Retail Bank of the Year - Kazakhstan сыйлығын алды<ref>[https://forte.kz/news/forte-bank-priznan-luchshim-roznichnym-bankom-goda-v-kazahstane-po-versii-asian-banking-and-finance ForteBank «Қазақстандағы жылдың үздік бөлшек сатылымдар банкі» атанды]</ref>. * Қазан – ForteBank Қазақстандағы алғашқы мерзімсіз реттелген AT1 облигациясын шығарды<ref>[https://forte.kz/ru/news/forte-bank-vypustil-pervyj-v-kazahstane-bessrochnyj-subordinirovannyj-bond-at-1 ForteBank выпустил первый в Казахстане бессрочный субординированный бонд AT1]</ref>. * Желтоқсан – ForteBank Home Credit Bank 100% акцияларын сатып алу мәмілесін аяқтап,  оның жалғыз акционері атанды<ref>[https://forte.kz/ru/news/forte-bank-zavershil-sdelku-po-priobreteniyu-100-akczij-home-credit-bank ForteBank завершил сделку по приобретению 100% акций Home Credit Bank]</ref>. == Бизнес-модель == '''Forte''' – әмбебап банк, жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да қызмет көрсетеді. Негізгі бағыты – [[бөлшек банк]]инг. Банк қызметі бірнеше брендке бөлінеді: * ForteRetail – жеке тұлғаларға арналған банк. Клиенттерге дебеттік, кредиттік карталар, кредиттер мен депозиттер ұсынады. * FortePremier – ForteBank құрамындағы ауқатты клиенттерге бағытталған премиум банктік қызмет көрсету бағыты. Жеке сервис және банктік әрі қаржылық қызметтердің кең спектрін ұсынады. * ForteBusiness – заңды тұлғаларға арналған банк. Клиенттерге корпоративтік карталар, шоттар, кредиттер мен депозит түрлерін ұсынады. * ForteMarket – отандық дүкендердің тауарларын онлайн сатуға арналған маркетплейс. * ForteTravel – турлар, авиа және теміржол билеттері, автокөлік жалдау қызметтері ұсынылатын туристік платформа. * ForteMobile – «Beeline Қазақстан» байланыс операторымен бірлесіп іске қосылған мобильді байланыс қызметі. == Басшылық == === Басқарма === 2026 жылғы 15 маусымдағы дерекке сәйкес, Банк Басқармасының құрамында Басқарма Төрағасы мен төрт мүшесі бар. * Қуанышев Талғат Жұманұлы – Басқарма Төрағасы * Пилипенко Анна Викторовна – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Operating Officer) * Болғауов Әнуар Тоқтарұлы – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Recovery Officer) * Әбілжанова Алма Маратқызы – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Corporate and SME Officer) * Зденек Фоукал – Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Retail Banking Officer) * Шимичек Ладислав - Басқарма мүшесі, Басқарушы директор (Chief Informational Officer) === Директорлар кеңесі === Директорлар кеңесі Банк қызметін стратегиялық басқаруды жүзеге асырады. Басқарманың жұмысын бақылап, Банк акционерлерінің жалпы жиналысына есеп береді. 2026 жылғы 26 мамырдағы дерек бойынша Банктің Директорлар кеңесінің құрамына 5 адам кіреді. * Исатаев Тимур Ризабекұлы – Директорлар кеңесінің Төрағасы * Өтемұратов Ануар Булатович – Директорлар кеңесінің мүшесі * Жандосов Ораз Әлиұлы – Директорлар кеңесінің мүшесі * Тұяқбаев Ерлан Төлегенұлы – Директорлар кеңесінің мүшесі   * Андроникашвили Гурам –Директорлар кеңесінің мүшесі == Марапаттар == * Қараша 2018 — The Banker нұсқасы бойынша "Қазақстандағы Жыл Банкі".<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/exchange/fortebank_priznan_bankom_goda_v_kazahstane_po_versii_the_banker_vtoroy_god_podryad/|title=ForteBank признан «Банком года в Казахстане» по версии The Banker второй год подряд|website=www.forbes.kz|date=2018-11-30}}</ref> * Желтоқсан 2018 — The International Banker баспа басылымының нұсқасы бойынша" Қазақстандағы бөлшек бизнестегі ең инновациялық банк".<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//finances/finance/fortebank_uvelichil_aktivyi_i_voshel_v_top-3_bankov_kazahstana/|title=ForteBank увеличил активы и вошел в топ-3 банков Казахстана|website=www.forbes.kz|date=2019-01-31}}</ref> * Наурыз 2018 — Global Finance нұсқасы бойынша "2018 жылғы Қазақстандағы үздік банк".<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kursiv.kz/news/finansy/2018-03/fortebank-priznan-luchshim-bankom-kazakhstana-po-versii-global-finance|title=ForteBank признан лучшим банком Казахстана по версии «Global Finance»|website=Курсив - деловые новости Казахстана}}</ref> * Наурыз 2019 — Global Finance басылымының нұсқасы бойынша "2019 жылдың үздік Банкі".<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/global-finance-priznal-forte-bank-luchshim-bankom-kazahstana-vtoroy-raz-podryad-86946.html|title=Global Finance вновь признал ForteBank лучшим банком Казахстана|author=Тамара Абубакарова|website=informburo.kz|date=2019-03-18}}</ref> * Қараша 2019 — Global Finance басылымының нұсқасы бойынша "Best Foreign Exchange Provider".<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gfmag.com/magazine/january-2019/best-foreign-exchange-banks-2019-bumpy-ride-fracturing-markets|title=Global Finance Magazine - Best Financial Institution Foreign Exchange Awards 2019: A Bumpy Ride In Fracturing Markets|author=January 01, 2019 Author: Gordon Platt|website=Global Finance Magazine}}</ref> * Желтоқсан 2019 — Asiamoney басылымының нұсқасы бойынша "Қазақстандағы үздік Банк-2019". * Наурыз 2020 — Global Finance басылымының нұсқасы бойынша "2020 жылдың үздік Банкі". * Шілде 2021 — Euromoney басылымының нұсқасы бойынша "Қазақстандағы үздік банк". * Маусым 2025 жыл  - World Finance тұжырымы бойынша «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі» * Қазан 2025 жыл - Global Finance тұжырымы бойынша «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі» * Желтоқсан 2025 жыл - International Banker тұжырымы бойынша «Қазақстанның үздік коммерциялық банкі» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1993 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Қазақстан банктері]] 1y34rxjcqi93yvtkduidx6g209bpysf 4 675070 3637178 3636841 2026-07-31T07:00:52Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3637178 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88015||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96525||76824||11065||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |4||3||{{u|Мағыпар}}||85915||80752||913||635||37||388||0||2886||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84039||68775||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55564||30517||3588||368||5769||944||2238||4786||5203 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48955||40223||1766||102||629||17||11||4487||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|1nter pares}}||32564||30164||213||7||914||70||0||1461||148 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23960||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||134||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22817||21507||790||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22359||20960||432||44||271||11||0||331||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19649||10164||1376||41||7040||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17242||12270||224||7||135||162||8||2486||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12988||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11327||6858||508||0||103||512||0||615||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10144||7973||1229||40||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |26||33||{{u|AlibekKS}}||8337||5756||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||32||{{u|TheNomadEditor}}||8202||5767||27||5||1868||204||0||177||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5280||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6252||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3077||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4429||3886||4||0||11||7||0||418||5 |- |51||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3391||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||48||{{u|Makenzis}}||3746||3689||5||0||0||0||0||46||5 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3285||2602||363||116||105||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3136||3062||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2912||1877||317||0||91||55||0||441||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2133||1817||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1611||1341||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |109||95||{{u|Gliwi}}||1538||1532||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||118||{{u|Ziv}}||1173||1100||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||139||{{u|Wikuiser}}||1079||782||142||0||63||0||43||18||4 |- |136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||140||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||141||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||901||774||15||0||1||0||0||4||0 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||154||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||153||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||727||753||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||155||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |176||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |177||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |178||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |179||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||676||667||0||1||0||0||0||6||1 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||216||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||173||{{u|Tuttiorchestra687}}||592||590||0||0||0||0||0||4||2 |- |204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 3l61fk7jtkbjhxywnsrtq0v24q52nyj 4 675089 3637280 3636940 2026-07-31T11:00:35Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3637280 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515621||380098||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145867||131245||957||0||13593||6||0||44||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132615||127396||765||15||62||17||10||2859||1466 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113680||1||0||0||0||0||0||113679||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||88475||88475||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79299||79284||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50444||50151||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26607||22827||42||0||3648||2||0||66||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22675||17396||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14663||13669||442||1||0||84||0||388||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13061||12829||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9116||9116||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7607||6152||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4424||4207||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] tiltlk2epicderl65bngpqhl12wy9ji 4 675116 3636981 3636718 2026-07-30T13:07:27Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3636981 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||947||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2656||42||0||60||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2330||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1344||314||1||314||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|1nter pares}}||587||311||0||10||707||3||0||0||4 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||533||187||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Nurken}}||518||505||3||646||4814||32||15||3||4 |- |51||{{u|Sagzhan}}||517||90||2||23||209||30||0||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||208||23||0||34||81||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |113||{{u|Coffee86}}||203||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||142||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|MuratbekErkebulan}}||87||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||44||0||1||1||1||0||0||0||0 |- |378||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |400||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |401||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |403||{{u|Mheidegger}}||38||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |404||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |405||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |406||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |411||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |412||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |413||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |420||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |422||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |433||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |438||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |441||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |461||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |463||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |466||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |468||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |476||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |484||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |487||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |490||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |493||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |494||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |507||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |508||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |518||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |529||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |530||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |542||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |545||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |546||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |547||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |552||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |559||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |562||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |565||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Dostoevskykz}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |643||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |644||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |645||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |646||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |651||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |655||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayazhan10}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |832||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |834||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |835||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |843||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |847||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |852||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |855||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |856||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |862||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |879||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |884||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |902||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |910||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |912||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |924||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |928||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |935||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |938||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |939||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |940||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |950||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Садықова Ақгүл}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |957||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |960||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |961||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |991||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1000||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1002||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1014||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1022||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1030||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1044||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1059||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1063||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1086||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1087||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1089||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1090||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1093||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1101||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1104||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1133||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1139||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1172||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1175||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1180||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1182||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1195||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1199||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1206||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1257||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1286||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1296||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1426||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1428||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1429||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1441||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1442||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1458||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1461||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1487||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1517||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1534||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1552||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1553||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1560||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1682||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1696||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1702||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1707||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||291||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] ogini3dvcbij2m6pq7edbd335fw7mdz 0 703931 3637112 3568743 2026-07-30T21:12:01Z Mrmw 68955 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 3637112 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Украина президенті |шынайы атауы = {{lang-uk|Президент України}} |ел = Украина |суреті = |сурет ені = |эмблема = Flag of the President of Ukraine.svg |эмблема ені = |эмблеманың аты = Президенттік туы |қазіргі = '''[[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]'''<br>[[20 мамыр]] [[2019 жыл]]дан бері |тағайындалды =тікелей сайлау арқылы |портреті = Владимир Зеленский (01-04-2022) (cropped).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = [[Мемлекет басшысы]] |резиденция = Маріїнський сарайы, [[Киев]] және 13 басқа резиденция |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, жаңартылуы бір рет ғана |айлығы = жыл сайын 336,000 [[Украин гривнасы|₴]] (2016)<ref>{{Cite web|url=https://finance.bigmir.net/budget/2866873-kabmin-utverdil-novye-zarplaty-dlja-poroshenko-i-grojsmana|title=Кабмин утвердил новые зарплаты для Порошенко и Гройсмана|lang=ru|accessdate=2023-07-14|date=2016-07-01|publisher=bigmir)net}}</ref> |пайда болды = 5 желтоқсан 1991<br>(пайда болды)<br>28 маусым 1996<br>(заңды түрде бекітілді) |таратылды = |біріншісі = [[Леонид Макарович Кравчук|Леонид Кравчук]] |соңғысы = |сайты = [https://www.president.gov.ua/ president.gov.ua] }} '''Украина президенті''' ({{lang-uk|Президент України}}) — [[Украина]]ның [[мемлекет басшысы]], халықаралық қатынастарда халқының өкілі, мемлекеттің сыртқы саясатындағы басты тұлғасы және келіссөздерің жүргізушісі. Президентті Украина азаматтары бес жылдық өкілеттік мерзіміне тікелей сайлайды,<ref name="official">{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/president/about-president|title=Про Президента України|lang=uk|accessdate=2023-07-14|publisher=Украина президентінің ресми сайты}}</ref> екі қатар мерзімнен көп сайлануға тыйым салынған. == Конституциядағы рөлі == Украина Конституциясының 102-бабына сәйкес Украина Президенті елдің Мемлекет басшысы болуымен қатар оның мемлекеттік егемендігінің, аумақтық тұтастығының, Украина Конституциясының сақталуының, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының кепілі болып табылады.<ref name="official" /> Президентке Конституция бойынша [[Украинадағы саяси партиялар|саяси партия]]ны басқаруға тыйым салынады.<ref>{{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20121017165304/http://en.rian.ru/exsoviet/20100423/158710254.html|title=Ukraine's Party of Regions to choose new leader|lang=en}}</ref> Украина Президентінің негізгі өкілеттіктері Украина Конституциясының 106-бабында бекітілген. Ол өз өкілеттіктерін басқа тұлғаларға немесе органдарға бере алмайды. Мемлекет басшысының өз иммунитет құқығы бар.<ref name="official" /> == Құқығы == Президент [[Украина премьер-министрі|Премьер-Министр]]дің кандидатурасын ұсыну туралы ұсыныс енгізуге құқылы; [[Верховна Рада]] конституциялық көпшілік арқылы кандидатураны қолдауы керек. Верховна Рада қабылдаған заңдар ресми түрде жариялануы үшін президент қол қоюы керек. Президент сондай-ақ мемлекеттік бюджет қаражатын пайдалана отырып, олардың құзыреті үшін консультациялық, консультативтік және басқа да ведомстволық бағынысты мемлекеттік органдарды құруға өкілетті. Президент Украинаның ішкі және сыртқы мәселелері бойынша халық алдында және Верховна Рада алдында жыл сайынғы арнайы жолдаулар арқылы сөйлей алады. Ол сондай-ақ ұлттық референдум өткізуге ұсыныс жасай алады. Президент Премьер-Министр ұсынған жергілікті мемлекеттік әкімшіліктердің басшыларын тағайындайды. == Сайлануы == Украина президенті болып 35 жасқа толған, сайлау құқығы бар, сайлау күніне дейін Украинада соңғы 10 жыл тұрған және [[Украин тілі|мемлекеттік тіл]]ді білетін Украина азаматы сайлана алады. Бір адам қатарынан екі мерзімнен артық Украина президенті болып сайлана алмайды. Украина Президентінің кезекті сайлауы Украина президенті өкілеттігінің бесінші жылының наурыз айының соңғы жексенбісінде өтеді. Украина Президентінің өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылған жағдайда, президент сайлауы өкілеттіктері тоқтатылған күннен бастап тоқсан күн ішінде өткізіледі. === Президенттік анты === {{Дәйексөз|Мен, (аты-жөні), халықтың қалауы бойынша Украина президенті болып сайланған, осы жоғары лауазымды атқара отырып, мен Украинаға адал болуға салтанатты түрде ант етемін. Мен Украинаның егемендігі мен тәуелсіздігін қорғауға, Отанның игілігі мен украин халқының игілігі үшін қамқорлық жасауға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, Украина Конституциясы мен Украина заңдарын сақтауға, барлық отандастарымның мүддесі үшін өз міндеттерімді орындап, Украинаның әлемде беделін көтеруге міндеттімін.}} {{Дәйексөз|'''Түпнұсқасы:''' Я, (ім’я та прізвище), волею народу обраний Президентом України, заступаючи на цей високий пост, урочисто присягаю на вірність Україні. Зобов'язуюсь усіма своїми справами боронити суверенітет і незалежність України, дбати про благо Вітчизни і добробут українського народу, обстоювати права і свободи громадян, додержуватися Конституції України і законів України, виконувати свої обов’язки в інтересах усіх співвітчизників, підносити авторитет України у світі.}} == Президенттер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !# ! width=1% | Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Биліктегі мерзімі ! Сайлауы ! colspan="2"| Партиясы !Қосымша ақпарат |- |— | rowspan="2"|[[Сурет:Leonid Kravchuk (1).jpg|99px]] | rowspan="2"|[[Леонид Макарович Кравчук]]<br>{{small|(1934–2022)<br>[[Сурет:Leonid Kravchuk Signature 1991.png|100px]]}} |24 тамыз<br>1991 |5 желтоқсан<br>1991 | rowspan="2"|2 жыл, 188 күн |— | rowspan="2" bgcolor="CDCDCD"| | rowspan="2"|Партиясыз | rowspan="2"|1991 жылы Украинаның тәуелсіздігін жариялаған еді. [[Украинадағы президент сайлауы (1994)|Қайта сайлана алмай қалды]]. |- |1 |5 желтоқсан<br>1991 |19 шілде<br>1994 |[[Украинадағы президент сайлауы (1991)|1991]] |- | rowspan="2"|2 | rowspan="2"|[[Сурет:Leonid Kuchma.jpg|99px]] | rowspan="2"|[[Леонид Данилович Кучма]]<br>{{small|(1938 туған)<br>[[Сурет:Leonid Kuchma Signature 1996.png|100px]]}} | rowspan="2"|19 шілде<br>1994 | rowspan="2"|23 қаңтар<br>2005 | rowspan="2"|10 жыл, 329 күн |[[Украинадағы президент сайлауы (1994)|1994]] | rowspan="2" bgcolor="CDCDCD"| | rowspan="2"|Партиясыз | rowspan="2"|Кравчуктың отставкасынан кейін билікке келген, [[Украинадағы президент сайлауы (1994)|1994]] және [[Украинадағы президент сайлауы (1999)|1999]] жылдары қайта сайланды. |- |[[Украинадағы президент сайлауы (1999)|1999]] |- |3 |[[Сурет:Wiktor Juschtschenko, Präsident der Ukraine, in der Universität Zürich.jpg|99px]] |[[Виктор Андреевич Ющенко]]<br>{{small|(1954 туған)<br>[[Сурет:Viktor Yushchenko's signature.svg|100px]]}} |23 қаңтар 2005 |25 ақпан 2010 |5 жыл, 66 күн |[[Украинадағы президент сайлауы (2004)|2004]] | bgcolor="FF7F00"| |[[Біздің Украина]] |[[Қызғылт сары төңкеріс]]тен кейін сайланды, оның тұсында 2008–2009 жылғы экономикалық кризис орын алды. [[Қайта сайлана алмады]]. |- |3 |[[Сурет:Viktor Yanukovych Senate of Poland (cropped).JPG|99px]] |[[Виктор Фёдорович Янукович]]<br>{{small|(1950 туған)<br>[[Сурет:Viktor Yanukovych signature.svg|100px]]}} |25 ақпан 2010 |22 ақпан 2014 |3 жыл, 362 күн |[[Украинадағы президент сайлауы (2010)|2010]] | bgcolor="0A408A"| |[[Региондар партиясы]] |[[Украин төңкерісі (2014)|2014 жылғы Украина төңкерісі]]нен кейін қызметінен босатылды. |- |— |[[Сурет:Turchynov March 2014 (cropped).jpg|99px]] |[[Александр Валентинович Турчинов]]<br>{{small|(1964 туған)<br>[[Сурет:Oleksandr Turchynov Signature 2014.png|100px]]}} |22 ақпан 2014 |7 маусым 2014 |0 жыл, 115 күн |— | bgcolor="crimson"| |[[Батькивщина]] |[[Украин төңкерісі (2014)|2014 жылғы Украина төңкерісі]]нен кейін Президент міндетінің орындаушысы болып қызмет етті. [[Қырым аннексиясы]] кезінде ел басшылығында болған. |- |5 |[[Сурет:Petro Poroshenko February 2015.jpg|99px]] |[[Пётр Алексеевич Порошенко]]<br>{{small|(1965 туған)<br>[[Сурет:Petro Poroshenko Signature 2014.png|100px]]}} |7 маусым 2014 |20 мамыр 2019 |4 жыл, 347 күн |[[Украинадағы президент сайлауы (2014)|2014]] | bgcolor="#B1161D"| |[[Еуропалық ынтымақтастық|Петро Порошенко блогі]] |Оның тұсында [[Ресей-Украина соғысы]]ның басы орын алды. [[Украинадағы президент сайлауы (2019)|Қайта сайлана алмады]]. |- |6 |[[Сурет:The world must officially recognize that Russia has become a terrorist state - address by the President of Ukraine. (51941720577) (cropped).jpg|99px]] |[[Владимир Александрович Зеленский]]<br>{{small|(1978 туған)<br>[[Сурет:Autograph-VolodymyrZelensky.svg|100px]]}} |20 мамыр 2019 | |4 жыл, 347 күн |[[Украинадағы президент сайлауы (2019)|2019]] | bgcolor="#32CD32"| |[[Халықтың қызметшісі (партия)|Халықтың қызметшісі]] |[[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары|Қазіргі президенті]]. Оның тұсында [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] орын алды да, қазіргі күнге дейін жалғасуда. |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Украина президенттері|*]] az31i80pzqk76kbox63o18p4gucenkc 0 711050 3636976 3317072 2026-07-30T12:29:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3636976 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Темекіні қыздыру жүйесі''' ('''ТҚЖ''') — құрамында никотин бар өнімді тұтынуға арналған құрылғы, ол темекіні әдеттегі сигареттің (темекінің) жану температурасынан барынша төмен температураға дейін қыздырады. ТҚЖ-да темекіні қыздыру арнайы қыздыру технологияларын, әдетте аккумуляторлық батареямен жұмыс істейтін технологияны қолдану арқылы жүзеге асырылады. ТҚЖ-да темекіні қыздыру процесі кезінде [[аэрозоль]] түзіледі, оның құрамында [[никотин]] және басқа да химиялық заттар бар<ref name="who">[https://www.who.int/publications/i/item/WHO-HEP-HPR-2020.2 Heated tobacco products: information sheet - 2nd edition]</ref><ref name="Systematic analysis">[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0761842518303632?via%3Dihub Systematic analysis of the scientific literature on heated tobacco]</ref>. ТҚЖ көмегімен тұтынылатын, құрамында никтоин бар өнімнің құрамында (әдетте арнайы темекі стиктері түрінде) темекі, сондай-ақ темекі емес қоспалар, көбінесе хош иістендірілген қоспалар бар<ref name="who" />. ТҚЖ-дағы темекі шамамен 250—350°C (500°F) температураға дейін қыздырылады, бұл әдеттегі сигареттердің жану температурасына қарағанда недәуір төмен<ref name="springer">[https://link.springer.com/article/10.1007/s00103-018-2823-y «Heat not burn» tobacco devices as new tobacco industry products: health risks]</ref><ref>[https://tobaccocontrol.bmj.com/content/26/5/609 Industry watch: heat-not-burn tobacco products are about to reach their boiling point]</ref>. ТҚЖ конструкциясына әдетте кіріктірілген немесе сыртқы жылу көздері және жылытылатын герметикалық камералар кіреді, ал кейбір жағдайларда бүкіл ТҚЖ арнайы темекі түрінде жасалуы мүмкін. Электрондық темекі құрамында никотин болуы мүмкін арнайы сұйықтық пайдаланылса, ТҚЖ-да әдетте арнайы дайындалған нағыз темекі пайдаланылады. Сондай-ақ нағыз темекіні де, құрамында никотин бар сұйықтықты да біріктіретін гибрид- құрылғылар бар. Темекіні жылыту жүйелерінің әртүрлі түрлері бар<ref>[https://web.archive.org/web/20190617023242/https://www.health.govt.nz/system/files/documents/pages/ris-regulation-smokeless-tobacco-and-nicotine-delivery-products.pdf Regulatory Impact Statement:Regulation of smokeless tobacco and nicotine-delivery products]</ref>. == Денсаулыққа әсері == Cochrane халықаралық коммерциялық емес ұйымының [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы триатлон|2016 жылғы]] жүйелі шолуына сәйкес, ТҚЖ-ны қолдану, әдеттегі темекіге қарағанда денсаулыққа зиянын тигізетіні туралы дәлел жоқ<ref>[https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD005231.pub3/full Interventions to reduce harm from continued tobacco use]</ref>. 2017 жылдың желтоқсан айындағы мәліметтерге сәйкес, ТҚЖ қолданудың денсаулыққа қауіп-қатерін дәл бағалау мүмкін болмады, өйткені олардың ағзаға әсері туралы қол жетімді ақпарат мөлшері сол кезде өте шектеулі болды<ref name="COMMITTEES ON TOXICITY">[https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf Toxicological evaluation of novel heat-not-burn tobacco products — non-technical summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721195236/https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf |date=2021-07-21 }}</ref><ref>[https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2016-0103.pdf Alternatieve tabaksproducten: harm reduction?]</ref>. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, ТҚЖ-ге қатысты аздаған тәуелсіз зерттеулер жүргізілді. Әрі қарайғы ғылыми жұмыс осы төнімдердің денсаулыққа қалай әсер ететінін жақсы түсінуге көмектесуге арналған<ref>[https://journals.viamedica.pl/advances_in_respiratory_medicine/article/view/63036 E-cigarettes or heat-not-burn tobacco products — advantages or disadvantages for the lungs of smokers]</ref>. Темекіні қыздыру жүйелерінің әртүрлі түрлері әрқилы әсер етеді, бұл зерттеушілер үшін қосымша қиындықтар тудырады<ref name="Public Health England">[https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/684963/Evidence_review_of_e-cigarettes_and_heated_tobacco_products_2018.pdf Evidence review of e-cigarettes and heated tobacco products 2018]</ref>. Сонымен қатар, өнімнің қауіпсіздігін тұтынушылардың өздері қалай бағалайтыны да нақты анықталған жоқ. Даниэль Коц пен Сабина Кастаунның [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2018 жылғы]] зерттеуі көрсеткендей, ТҚЖ қолданушылардың 50%-ы ТҚЖ дәстүрлі темекіге қарағанда қауіпсіз деп санайды, ал қалған 50%-ы ТҚЖ өнімдері кәдімгі темекі сияқты зиянды деп санайды<ref>[https://link.springer.com/article/10.1007/s00103-018-2827-7 E-cigarettes and heat-not-burn products: representative data on consumer behaviour and associated factors in the German population (the DEBRA study)]</ref>. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының]] 2016 жылғы есебіне сәйкес, ТҚЖ дәстүрлі темекіге қарағанда денсаулыққа зиянының төмендігімен байланысты екендігі туралы нақты дәлелдер жоқ. Британдық Қоғамдық денсаулық сақтау ұйымының 2018 жылғы есебіне сәйкес, ТҚЖ дәстүрлі темекіге қарағанда қауіпсіз болуы мүмкін, бірақ электронды темекіге қарағанда қауіпсіз емес<ref name="Public Health England" />. Қазақстанның Профилактикалық медицина Академиясының зерттеуіне сәйкес, ТҚЖ дәстүрлі темекі мен басқа да дәстүрлі темекі өнімдеріне онша қауіпті емес балама бола алады<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6246972/ Lung Function in Users of a Smoke-Free Electronic Device With HeatSticks (iQOS) Versus Smokers of Conventional Cigarettes: Protocol for a Longitudinal Cohort Observational Study]</ref><ref>[https://classic.clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT03383601 Сohort Study to Evaluate Exacerbations, Respiratory Symptoms, Physical Exercise Intolerance and Lung Functions Among Participants Who Use IQOS With Heatsticks Compared to Smokers of Conventional Cigarettes]</ref>. ТҚЖ әдеттегі темекіге қарағанда қауіпсіз болуы мүмкін болса да, Ұлыбританияның химиялық заттар мен тағамдардың уыттылығы жөніндегі Комитеті темекі шегушілерге темекі шегуден толығымен бас тартуды ұсынады<ref name="COMMITTEES ON TOXICITY" />. Қазіргі уақытта темекі шегуден бас тарту кезінде, ТҚЖ тиімділігін бағалау үшін деректер жеткіліксіз<ref name="Heat or Burn">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6160993/ Heat or Burn? Impacts of Intrauterine Tobacco Smoke and E-Cigarette Vapor Exposure on the Offspring’s Health Outcome]</ref>. == Технологиясы және конструкциясы == [[Сурет:Tobacco stick disassembled.png|200px|thumb| ТҚЖ-ға арналған темекі стиктері; А-әрпімен белгіленген суретте ылғалдандырғышқа (су мен глицерин) малынған қалпына келтірілген темекі толтырғышы белгіленген; B - әрпімен белгіленген суретте — қуыс ацетат түтігі; C- әрпімен белгіленген суретте — полимерлі пленкадан жасалған сүзгі; D- әрпімен белгіленген суретте — жұмсақ ацетатты талшықтан тұратын мүштік, 2018 жыл]] [[Сурет:Heat-not-burn tobacco system.png|200px|thumb|Темекіні қыздыру жүйесі: A) зарядтау құрылғысы (сол жақта) және мүштік (оң жақта), B) темекі шегетін түтік (сол жақта) және стик орнатылған мүштік (оң жақта), С) Ұстағыш бөлшектелген түрде, көрінетін қыздыру элементі (сол жақта) және ұстағыш қақпағы (оң жақта) бар, 2018 жыл]] Дәстүрлі темекіні шегу кезінде тұтанған бөліктің температурасы ішке тарту кезінде 900°C-қа, ал әлсіз жану кезінде 400°C-қа жетеді. Темекі түтініндегі химиялық заттардың құрамы мен концентрациясы оған байланысты болады. Сонымен, никотин дистилляция кезеңінде шығарылады, ол 300°C-тан төмен температурада ағып кетеді. [[Пиролиз]] шамамен 300-700°C температурада жүреді және биополимерлердің, [[Ақуыз|ақуыздардың]] және басқа органикалық материалдардың ыдырауына әкеледі. Құрғақ дистилляциялау кезінде жоғары қайнаған заттар ең кішкентай [[аэрозоль]]бөлшектері ретінде конденсацияланады және ауа ағынымен араласып, темекі түтінінің көптеген компоненттерін құрайды. Жану фазасы 750°C-тан жоғары температурада жүреді, бірақ келіп түсетін [[Оттегі|оттегінің]] мөлшері темекінің толық жануы үшін жеткіліксіз. Бұл фазада [[Көмірқышқыл газ|CO₂]] және [[Су|Н₂О]] типті шағын молекулалы өнімдер түзіледі<ref name=who/><ref name =Gideon>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6252487/ IQOS: examination of Philip Morris International’s claim of reduced exposure]</ref>. Темекіні қыздыру жүйесінің жұмыс істеу принципі, темекіні ол жанбай қыздыруға негізделген. Бұл тәсіл: «жану орнына қыздыру» ({{lang-en|heat-not-burnдеген тиісті атауға ие болды. Мұндай құрылғылардағы температура, әдетте, максимум 350°C-қа жетеді, ал бұл пиролитикалық ыдырау үшін жеткілікт<ref name =Gideon/><ref name=Saad>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6160993/ Heat or Burn? Impacts of Intrauterine Tobacco Smoke and E-Cigarette Vapor Exposure on the Offspring’s Health Outcome]</ref>. Әдетте темекіні қыздыру жүйелерінің конструкциясына шағын [[Аккумуляторлық батарея|аккумулятор]] және шағын аккумуляторы бар ұстағыш кіреді. Тікелей темекі шегуге арналған бөлік (темекі шегу түтігі): қыздыру элементінен және оны басқару жүйесінен; бу генераторы және аэрозоль түзілу камерасынан; ток көзі және қайта зарядтау қосқышынан; мүштіктен тұрады. Темекіні қыздыру жүйелері темекіні немесе толтырғыш сұйықтықты кәдімгі темекінің жану температурасынан аспайтын температураға дейін қыздыратын батареяда жұмыс істейтін термоэлементпен жабдықталған. Нәтижесінде пайдаланушы ішке сору кезінде құрылғы [[никотин|никотинге]] бай аэрозоль шығарады. Нарықтағы құрылғылар термоэлементтердің түрлерімен ерекшеленеді. IQOS және Glo-да сыртқы қыздыру көзі арнайы өңделген темекі жапырақтарын тікелей қыздырады. Мысалы, пропиленгликольге малынған стиктер IQOS (HeatSticks) қыздырғыш керамикалық жүзі бар арнайы ұстағышқа орнатылады<ref name=Auer>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5543320/ Heat-Not-Burn Tobacco Cigarettes]</ref>. [[Көмір|Көмірмен]] қыздыру элементі бар өнімдер, сұйықтық салынған картриджге қыздыру әсер ету үшін арнайы металл тормен жабдықталған құрылғылары, сондай-ақ әртүрлі түрленімдері де кездеседі. Мысалы, Japan Tobacco International-дан Ploom және осы аттас өндірушіден Pax модельдерінде толтырғышы бар жабық камера қызады<ref name=who/>. Девайстар (құрылғы) электр қуатын беруді іске қосу үшін түймелермен, қосымша желдеткіш саңылаулармен жабдықталуы мүмкін{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. Жекелеген ТҚЖ ТҚЖ конструкциясы автоматты түрде өшіруді қарастырады, мысалы IQOS-та керамикалық жылытқышқа-пышаққа берілетін энергия 14 ішке тартудан немесе 6 минут қолданғаннан кейін өшіп қалады{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. Темекі шегу үшін темекі жүйелерінде гомогенизацияланған қалпына келтірілген [[Темекі|темекі шикізатымен]] толтырылған арнайы капсулалар немесе стиктер қолданылады. Стиктер сырттай қарағанда кесілген темекіге ұқсайды, бірақ ол тек ТҚЖ-ға ғана арналған. Олардың құрамында дәстүрлі темекідегі 700 мг-ға қарағанда шамамен 260-320 мг темекі материалы бар. Стик ол сүзгілі мүштіктен, арнайы пленка сүзгіден, қуыс салқындату бөлімінен және темекі өзгеінен тұрады{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. Олардың біріншісінің ұзындығы 12-42 мм құрайды, құрамында арнайы дайындалған темекі жапырақтары бар. Оған 8-25 мм ұзындықтағы екінші фрагмент іргелес, ол Сығылған [[Ацетат талшығы|ацетат талшығынан]] немесе қалың қағаздан жасалған қуыс түтік болып табылады. Стиктер темекіге немесе сүзгі орау қағазына оралған{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}. == Жіктелуі == Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) барлық ТҚЖ-ны темекі өнімдері ретінде жіктейді, сәйкесінше темекіге қарсы күрес жөніндегі негіздемелік Конвенцияның ережелері қолданылады. Мұндай құрылғыларда никотиннің бөлінуі темекіні қыздыру арқылы жүреді және оларды темекі жапырақтары жоқ арнайы толтырғыш сұйықтықтың булануы арқылы никотин түзілетін электронды темекімен шатастыруға болмайды<ref name=who/>. Аэрозольдің пайда болу принципі бойынша темекіні қыздыру жүйелерінің үш негізгі түрі бар: аэрозольді қалыптастыру үшін өңделген темекіні қыздыратын модельдер; ол жерде өңделген темекі қыздырылатын, бірақ аэрозоль тудырмайтын девайстар (құрылғылар); үшінші типтегі гибридті құрылғылар, соңғысы арнайы камера арқылы қозғалған кезде, онда өңделген темекі аэрозольге хош иіс береді. Нәтижесінде құрылғылардағы темекінің максималды қыздыру температурасы әр түрлі болады: егер бірінші типте ол әдетте 350°C-қа жетсе, үшіншісінде ол 50°C-тан аспады. Мысалы, IQOS стиктерді 340°C-қа дейін қыздырады, Glo стиктері максималды қыздыру температурасы 240°C болғанда никотинді екі есе аз жеткізеді<ref name=Dautzenberg>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0761842518303632?via%3Dihub Systematic analysis of the scientific literature on heated tobacco]</ref><ref name=who/>. ТҚЖ-дегі қыздыру элементінің конструкциясы мен дизайны да әртүрлі. Барынша алғашқы модельдер дәстүрлі темекіге ұқсайтын болды және тиісті атау алған ({{lang-en|ciga-like}}). Platform 2, Premier және Eclipse конструкцияларында кіріктірілген қыздыру элементі қарастырылған. Accord, Heatbar, IQOS және Glo-да арнайы темекі стиктерінен никотин аэрозолін алу үшін сыртқы жылу көзін қамтамасыз ететін басқа тәсіл қолданылады. Көптеген «құрғақ шөптерге арналған буландырғыштарда» темекі толтырғышы бар ауа өткізбейтін камераны жылыту әдісі қолданылады. Бірақ мұндай девайстардың (құрылғылардың) тек темекіні тұтынуға арналған танымалдығы белгісіз. Сондай-ақ электрондық темекі мен ТҚЖ біріктіретін гибридті құрылғылар да бар. Мысалы, British American Tobacco компаниясының iFuse-де сұйықтықты қыздыру нәтижесінде пайда болатын аэрозоль 35°C-тан 32°C-қа дейінгі температурада жоғалта отырып, темекі толтырғышы бар камера арқылы өтеді. Тиісінше, темекінің кейбір мөлшері қызады, бірақ темекі жапырақтарынан келетін никотиннің көлемін анықтау қиын, өйткені iFuse-ке арналған сұйықтықта 1,86 мг/мл мөлшерінде никотин бар. Japan Tobacco International ұсынған Ploom TECH девайсы (құрылғысы) сұйық толтырғышта никотин жоқ екенін қоспағанда, дәл осылай жұмыс істейді{{sfn|WHO study group|2019|c=2—8}}<ref name=cot>[https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf Toxicological evaluation of novel heat-not-burn tobacco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721195236/https://cot.food.gov.uk/sites/default/files/heat_not_burn_tobacco_summary.pdf |date=2021-07-21 }}</ref>. == Темекіні қыздыру жүйесінің аэрозолын дәстүрлі темекінің түтінімен салыстыру == Кәдімгі темекінің түтінімен салыстырғанда ТҚЖ аэрозолындағы таңдалған талданатын заттардың құрамы. Екі түрлі темекі буындары мен дәстүрлі темекінің ең жоғары және ең төменгі мәндері Mallock et al. және Counts et al. түрінде сәйкесінше ұсынылған. 5-бағанда дәстүрлі темекіге қарағанда темекіні қыздыру жүйесінің аэрозолында талданатын заттардың азаюы көрсетілген (пайызбен)<ref name="springer" />. {{clear}}<center> {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" | ! Темекі стиктері (Mallock et al. 2018) ! Әдеттегі темекілер (Counts et al. 2005) ! Төмендеу деңгейі |- ! Параметрі !! Бірліктер !! Min.-Max. !! Min.-Max. !! % |- | Иіскеу саны || иіскеулер/стик || 12 || 5.5-13.6 || - |- | TPM || мг/стик|| 51.2-52.6|| 27.5-60.9 || - |- | Никотин || мг/стик|| 1.1 || 1.07-2.70 || - |- | Су || мг/стик|| 28.0-31.7 || 9.8-21.4 || - |- | NFDPM || мг/стик|| 19.8-21.6 || 16.3-37.6 || - |- | Ацетальдегид|| мкг/стик|| 179.4-183.5 || 930-1540 || 80.5-88.2 |- | Акролеин || мкг/стик|| 8.9-9.9 || 89.2-154.1 || 89.5-93.9 |- | Формальдегид || мкг/стик|| 4.7-5.3 || 29.3-130.3 || 82.9-96.2 |- | Кротоновый альдегид || мкг/стик|| <3.0 || 32.7-70.8 || - |- | 1,3-бутадиен || мкг/стик|| 0.20-0.2 || 77.0-116.7 || 99.7-99.8 |- | Петролей эфирі || мкг/стик|| 0.5-0.6 || 49.7-98.3 || 98.8-99.4 |- | Изопрен || мкг/стик|| 1.8-2.1 || 509-1160 || 99.6-99.8 |- | Стирол || мкг/стик|| 0.5 || 15.4-33.3 || 96.9-98.6 |- | Толуол || мкг/стик|| 2.0-2.2 || 86.2-176.2 || 97.6-98.8 |} </center> ТҚЖ-ға арналған темекі стиктері — темекі стиктері; кәдімгі темекі үшін-темекі. Барлық мәндер Health Canada intense (HCI) шарттары негізінде алынды. TPM = қатты бөлшектердің жалпы саны, ал NFDPM = құрамында никотин жоқ құрғақ қатты заттар <ref name="springer" />. == Таралуы == 2017 жылғы жағдай бойынша ТҚЖ әлемнің көптеген нарықтарында ұсынылды және 2019 жылдың қазан айынан бастап кем дегенде 49 елде сатылады<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5636077/ They’re heating up: Internet search query trends reveal significant public interest in heat-not-burn tobacco products]</ref><ref>[https://www.cnbc.com/2019/10/04/altria-launches-iqos-tobacco-device-in-us-and-the-timing-couldnt-be-better.html Altria launches Iqos tobacco device in US, and the timing couldn’t be better]</ref>. Олар әлемде электронды темекі сияқты танымал емес, олардың қолданушылары 20 миллиондай ғана адамды құрайды<ref name="Heat or Burn"/><ref>[https://gsthr.org/ Global State of Tobacco Harm Reduction]</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} ec8ugq03lxmb95ri7b1addls0dkzpt3 0 722699 3637063 3532882 2026-07-30T16:35:09Z Casserium 68287 /* */ 3637063 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[5 қазан]] [[2023 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 14 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/kzpi gov.kz/memleket/entities/kzpi] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті''' — инвесторлардың құқықтарын қорғау жөніндегі қызметті жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]]ның ведомствосы. == Тарихы == Қазақстан Республикасы Президентінің 2023 жылғы 5 қазандағы № 366 Жарлығымен Бас прокуратураның Активтерді қайтару жөніндегі комитеті құрылды. 2025 жылғы 17 желтоқсандағы № 1125 Президент Жарлығымен комитет атауы Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті болып өзгертілді. == Міндеттері == # инвестициялар және инвестициялық қызмет саласындағы заңдылыққа жоғары қадағалауды жүзеге асыру; # инвесторлардың құқықтарын қорғау, құқық бұзушылықтардың жолын кесу және алдын алу; # инвесторлардың құқықтарының бұзылуына ықпал ететін себептер мен жағдайларды, сондай-ақ олардың салдарларын анықтау және жою; # инвесторлардың құқықтарын қорғау саласына басшылық ету және салааралық үйлестіру; # инвесторлар қатысатын дауларды сотқа дейін реттеуді жүзеге асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500001125 Инвесторлардың құқықтарын қорғау және активтерді қайтару саласында мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру туралы]</ref> == Басшылары == * Нұрдәулет Сүйіндіков (2023-2025) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының комитеттері|И]] 4oejzxo5lj1y5vntm261d4taw7r3z4t 2 725520 3637222 3636947 2026-07-31T08:57:22Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3637222 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[American Express]], [[Стивен Сквери]], [[Төлем картасы]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Бөлшек банк]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 sewh92hdqp0nl3qm2nanetsqnfz902h 0 733827 3637277 3636955 2026-07-31T10:40:39Z Casserium 68287 /* Абай облысы */ 3637277 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада қазіргі уақытта қызмет атқаратын Қазақстанның облыстық маңызы бар [[Қазақстан қалалары|қала]] және [[Қазақстан аудандары|аудан]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Әкімдердің көбі (100-ге жуық әкім) қызметке 2023 жылы тағайындалған. == Өңір әкімдері == # [[Атырау облысы]] әкімі — [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Болат Ақшолақов]] (2026 жылғы 17 шілдеден). Тағайындалғанға дейін «Kazenergy» қауымдастығының төрағасы болды. # [[Ұлытау облысы]] әкімі — [[Есет Берікұлы Байкен|Есет Байкен]] (2026 жылғы 17 шілдеден). Тағайындалғанға дейін [[Астана әкімі]]нің орынбасары болды. # [[Қызылорда облысы]] әкімі — [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] (2026 жылғы 8 мамырдан). Тағайындалғанға дейін Мәжіліс депутаты болды. # [[Алматы]] [[Алматы әкімі|әкімі]] — [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2025 жылғы 24 мамырдан). Тағайындалғанға дейін Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болды. # [[Абай облысы]] әкімі — [[Берік Уәли]] (2025 жылғы 17 ақпаннан). Тағайындалғанға дейін Президент кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болды. # [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімі — [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] (2025 жылғы 17 ақпаннан). Тағайындалғанға дейін Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. # [[Түркістан облысы]] әкімі — [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Нұралхан Көшеров]] (2025 жылғы 6 қаңтардан). Тағайындалғанға дейін Түркістан облысы әкімінің орынбасары болды. # [[Маңғыстау облысы]] әкімі — [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Нұрдәулет Қилыбай]] (2024 жылғы 17 мамырдан). Тағайындалғанға дейін [[Өзенмұнайгаз|«ӨзенМұнайГаз»]] компаниясының бас директоры болды. # [[Солтүстік Қазақстан облысы]] әкімі — [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Ғауез Нұрмұхамбетов]] (2023 жылғы 23 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. # [[Жамбыл облысы]] әкімі — [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Ауыл шаруашылығы министрі болды. # [[Ақмола облысы]] әкімі — [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Ішкі істер министрі болды. # [[Ақтөбе облысы]] әкімі — [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Асхат Шахаров]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болды. # [[Шымкент]] [[Шымкент әкімі|әкімі]] — [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Үкімет Аппараты басшысының бірінші орынбасары болды. # [[Астана]] [[Астана әкімі|әкімі]] — [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Қарағанды облысының әкімі болды. # [[Қарағанды облысы]] әкімі — [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Ермағанбет Бөлекпаев]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Қарағанды қаласының әкімі болды. # [[Павлодар облысы]] әкімі — [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Асайын Байханов]] (2022 жылғы 7 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Павлодар қаласының әкімі болды. # [[Батыс Қазақстан облысы]] әкімі — [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Нариман Төреғалиев]] (2022 жылғы 2 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. # [[Қостанай облысы]] әкімі — [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] (2022 жылғы 1 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Солтүстік Қазақстан облысының әкімі болды. # [[Алматы облысы]] әкімі — [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Марат Сұлтанғазиев]] (2022 жылғы 11 маусымнан). Тағайындалғанға дейін бірінші Қаржы вице-министрі болды. # [[Жетісу облысы]] әкімі — [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2022 жылғы 11 маусымнан). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. == Астана қаласы == ; [[Астана|Қала]] [[Астана әкімі|әкімі]] — [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан) # [[Алматы ауданы (Астана)|Алматы ауданы]] — Рүстем Серікұлы Тәуекелов (2024–) # [[Байқоңыр ауданы]] — Нұрлан Талғатұлы Әлімжанов (2026–) # [[Есіл ауданы (Астана)|Есіл ауданы]] — Дәрменияр Алғатбекұлы Қыдырбек-ұлы (2024–) # [[Нұра ауданы (Астана)|Нұра ауданы]] — Ришат Уәлиханұлы Тұрдыбеков (2024–) # [[Сарайшық ауданы]] — Мақсат Саматұлы (2024–) # [[Сарыарқа ауданы]] — Жанасыл Камалиұлы Шәукентаев (2025–) == Алматы қаласы == ; [[Алматы|Қала]] [[Алматы әкімі|әкімі]] — [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2025 жылғы 24 мамырдан) # [[Алатау ауданы]] — Данияр Батанұлы Қырықбаев (2025–) # [[Алмалы ауданы]] — Арман Нұржанұлы Шамшин (2024–) # [[Әуезов ауданы]] — Абзал Қуандықұлы Егембердиев (2023–) # [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданы]] — Азамат Бескемпірұлы Қалдыбеков (2025–) # [[Жетісу ауданы]] — Ляззат Әуесханқызы Жылқыбаева (2024–) # [[Медеу ауданы]] — Еркебұлан Нұрланұлы Оразалин (2022–) # [[Наурызбай ауданы]] — Назира Асылбекқызы Тоғызбаева (2023–) # [[Түрксіб ауданы]] — Дамир Нұрсұлтанұлы Әкежанов (2026–) == Шымкент қаласы == ; [[Шымкент|Қала]] [[Шымкент әкімі|әкімі]] — [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Абай ауданы (Шымкент)|Абай ауданы]] — Шәкір Асылханұлы Сұлтанхан (2024–) # [[Әл-Фараби ауданы]] — Маратбек Сәменбекұлы Мықтыбеков (2025–) # [[Еңбекші ауданы]] — Досбол Күздікбайұлы Есілбек (2021–) # [[Қаратау ауданы]] — Алмас Емелтайұлы Абаев (2025–) # [[Тұран ауданы]] — Біржан Қанатұлы Әзімбердиев (2026–) == Байқоңыр қаласы == ; [[Байқоңыр (қала)|Қала]] әкімі — [[Константин Дмитриевич Бусыгин]] (2017 жылғы 30 мамырдан) == Абай облысы == ; [[Абай облысы|Облыс]] әкімі — [[Берік Уәли]] (2025 жылғы 17 ақпаннан) # [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] — Мейіржан Серікбосынұлы Смағұлов (2023–) # [[Ақсуат ауданы]] — Ерсін Кәдірбекұлы Ескендіров (2024–) # [[Аягөз ауданы]] — Айбек Серікболұлы Нұғымаров (2026–) # [[Бесқарағай ауданы]] — Ділдар Қалиқанұлы Қалиқан (2026–) # [[Бородулиха ауданы]] — [[Талғат Батырұлы Мұратов]] (2026–) # [[Жаңасемей ауданы]] — Нұржан Оразбекұлы Әбдікәрімов (2025–) # [[Жарма ауданы]] — Нұрлан Мұхаметрақымұлы Борсукбаев (2024–) # [[Көкпекті ауданы]] — Нұрбек Тұрсынқанұлы Қошқарбаев (2025–) # [[Мақаншы ауданы]] — Дәурен Бақытжанұлы Қойгелдин (2024–) # [[Үржар ауданы]] — Ақылбек Жұмабекұлы Башимбаев (2024–) # [[Курчатов]] қаласы — Болат Таңсықбайұлы Әбдіралиев (2023–) # [[Семей]] қаласы — Әділет Нұрсағатұлы Қожанбаев (2025–) == Ақмола облысы == ; [[Ақмола облысы|Облыс]] әкімі — [[Марат Мұратұлы Ахметжанов]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Ақкөл ауданы]] – Біржан Тасболатұлы Әбдірахманов (2023–) # [[Аршалы ауданы]] – Достанбек Берікұлы Есжанов (2024–) # [[Астрахан ауданы]] – Талғат Аманбайұлы Ерсейітов (2023–) # [[Атбасар ауданы]] – Кенеш Ғалибекұлы Әлімжанов (2024–) # [[Бурабай ауданы]] – Арай Серікбайұлы Садықов (2023–) # [[Бұланды ауданы]] – Ардақ Дулатұлы Смайылов (2023–) # [[Біржан сал ауданы]] – Бауыржан Қазыбекұлы Қасенов (2024–) # [[Егіндікөл ауданы]] – Юрий Викторович Курушин (2023–) # [[Ерейментау ауданы]] – Нұрлан Зияйденұлы Мұқатов (2023–) # [[Есіл ауданы (Ақмола облысы)|Есіл ауданы]] – Серік Мырзасейітұлы Балжанов (2023–) # [[Жақсы ауданы]] – Алмагүл Аманжолқызы Қадыралина (2021–) # [[Жарқайың ауданы]] – Ербол Кәрімұлы Жүсіпбеков (2024–) # [[Зеренді ауданы]] – Әсет Құрманғожин (2025–) # [[Қорғалжын ауданы]] – Алмас Аянұлы Алин (2024–) # [[Сандықтау ауданы]] – Серік Кеңесарыұлы Құдабай (2024–) # [[Целиноград ауданы]] – Дарын Сабырғалиұлы Сабырғали (2024–) # [[Шортанды ауданы]] – Сағындық Серікбайұлы Шабаров (2022–) # [[Көкшетау]] қаласы – [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев]] (2024–) # [[Қосшы]] қаласы – Азамат Есімұлы Қапышев (2024–) # [[Степногорск]] қаласы – Гайдар Қабдоллаұлы Қасенов (2024–) == Ақтөбе облысы == ; [[Ақтөбе облысы|Облыс]] әкімі — [[Асхат Берлешұлы Шахаров]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Алға ауданы]] – Асланбек Серікұлы Шүйіншалиев (2024–) # [[Әйтеке би ауданы]] – Дәулетияр Қанатұлы Тоғызбаев (2023–) # [[Байғанин ауданы]] – Айбек Мұратқалиұлы Көпенов (2023–) # [[Қарғалы ауданы]] – Нұрлыбек Амандоллаұлы Өнербаев (2024–) # [[Қобда ауданы]] – Ізгілік Досмұратұлы Тынымгереев (2023–) # [[Мәртөк ауданы]] – Медет Жұмабайұлы Ысқақов (2023–) # [[Мұғалжар ауданы]] – Дархан Жанысханұлы Ермағанбетов (2023–) # [[Ойыл ауданы]] – Асқар Қайырғалиұлы Қазыбаев (2019–) # [[Темір ауданы]] – Алмас Жақсылықұлы Жақсылықов (2024–) # [[Хромтау ауданы]] – Нұрхан Жасұланұлы Тілеумұратов (2023–) # [[Шалқар ауданы]] – Жанболат Өтеғұлұлы Жидеханов (2020–) # [[Ырғыз ауданы]] – Нұрлан Қасымханұлы Қызбергенов (2022–) # [[Ақтөбе]] қаласы – Азамат Бауыржанұлы Бекет (2023–) ; Ақтөбе аудандары # [[Алматы ауданы (Ақтөбе)|Алматы ауданы]] – Рүстем Баймырзаұлы Өтешов (2024–) # [[Астана ауданы]] – Баянбек Талғатұлы Қырықбаев (2024–) == Алматы облысы == ; [[Алматы облысы|Облыс]] әкімі — [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] (2022 жылғы 11 маусымнан) # [[Балқаш ауданы]] – Азат Үкітайұлы Құтпанбетов (2023–) # [[Еңбекшіқазақ ауданы]] – Талғат Ескендірұлы Байеділов (2024–) # [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] – Нұрлан Ертасұлы Ертас (2021–) # [[Кеген ауданы]] – [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] (2023–) # [[Қарасай ауданы]] – Жасұлан Тоққожаұлы Естенов (2022–) # [[Райымбек ауданы]] – Дастан Сұлтанмұратұлы Құдабаев (2025–) # [[Талғар ауданы]] – Таңат Есенкелдіұлы Айдарбеков (2023–) # [[Ұйғыр ауданы]] – Бота Серікқызы Елеусізова (2023–) # [[Іле ауданы]] – Қайыржан Серікбайұлы Жақсымбетов (2024–) # [[Алатау (қала)|Алатау]] қаласы – Әркен Хамитұлы Өтенов (2024–) # [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласы – Асхат Ермекұлы Бердіханов (2024–) == Атырау облысы == ; [[Атырау облысы|Облыс]] әкімі — [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] (2026 жылғы 17 шілдеден) # [[Жылыой ауданы]] – Жұмабек Байрақбайұлы Қаражанов (2022–) # [[Индер ауданы]] – Серік Бағытжанұлы Нысанбаев (2024–) # [[Исатай ауданы]] – Нұрым Бекежанұлы Мусин (2023–) # [[Құрманғазы ауданы]] – Абат Сайфоллаұлы Жанғалиев (2023–) # [[Қызылқоға ауданы]] – Қанат Қадыржанұлы Әзмұханов (2022–) # [[Мақат ауданы]] – Азамат Саматұлы Мәмбетов (2024–) # [[Махамбет ауданы]] – Қайрат Есқабылұлы Нұрлыбаев (2022–) # [[Атырау]] қаласы – Шәкір Кейкінұлы Кейкин (2023–) == Батыс Қазақстан облысы == ; [[Батыс Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]] (2022 жылғы 2 желтоқсаннан) # [[Ақжайық ауданы]] – Мұрат Амангелдіұлы Сердалин (2023–) # [[Бәйтерек ауданы]] – [[Марат Лұқпанұлы Тоқжанов]] (2020–) # [[Бөкей ордасы ауданы]] – Нұрлыбек Жасқайратұлы Даумов (2021–) # [[Бөрлі ауданы]] – Еркебұлан Нұретдинұлы Ихсанов (2022–) # [[Жаңақала ауданы]] – Алпамыс Жаңабайұлы Көшкінбаев (2023–) # [[Жәнібек ауданы]] – Тимур Серікұлы Шиниязов (2023–) # [[Казталов ауданы]] – Асланбек Ахметоллаұлы Сарқұлов (2023–) # [[Қаратөбе ауданы]] – Қадыржан Орынбасарұлы Сүйеуғалиев (2021–) # [[Сырым ауданы]] – Жұмагелді Жолдыбайұлы Батырниязов (2023–) # [[Тасқала ауданы]] – Талғат Асқарұлы Шәкіров (2023–) # [[Теректі ауданы]] – Әлия Биғазықызы Мұханбетжанова (2023–) # [[Шыңғырлау ауданы]] – Мұрат Амангелдіұлы Өмірәлиев (2023–) # [[Орал]] қаласы — Мұрат Болатұлы Бәйменов (2024–) == Жамбыл облысы == ; [[Жамбыл облысы|Облыс]] әкімі — [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Байзақ ауданы]] – Олжас Елебекұлы Баққараев (2024–) # [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]] – Ерлан Қыдыралыұлы (2022–) # [[Жуалы ауданы]] – Жалғас Әлижанұлы Мұртаза (2022–) # [[Қордай ауданы]] – Бегзат Сейсенқұлұлы Болатбеков (2022–) # [[Меркі ауданы]] – Ербол Жұмабекұлы Жиенқұлов (2024–) # [[Мойынқұм ауданы]] – Ермек Амангелдіұлы Кәрентаев (2024–) # [[Сарысу ауданы]] – Сәкен Үмбетұлы Мамытов (2023–) # [[Талас ауданы]] – Нұрбол Әбдімәжитұлы Жүнісбеков (2022–) # [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] – Ернар Серікәліұлы Есіркепов (2022–) # [[Шу ауданы]] – Бақытжан Оразалыұлы Жәнібеков (2023–) # [[Тараз]] қаласы – Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков (2022–) ; Тараз аудандары # [[Әулиеата ауданы]] - Барлық Әдепханұлы Төреханов (2025–) # [[Жібек жолы ауданы]] - Қарлығаш Әмірқызы Аралбекова (2025–) == Жетісу облысы == ; [[Жетісу облысы|Облыс]] әкімі — [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]] (2022 жылғы 11 маусымнан) # [[Ақсу ауданы]] – Берік Тынышбайұлы Тынышбаев (2023–) # [[Алакөл ауданы]] – Алмас Сапарғалиұлы Абдинов (2021–) # [[Ескелді ауданы]] – Елдос Тұрсынбайұлы Ахметов (2022–) # [[Кербұлақ ауданы]] – Жанат Төлегенұлы Жүнісбеков (2026–) # [[Көксу ауданы]] – Дәулет Кенжеханұлы Халелов (2023–) # [[Қаратал ауданы]] – Ұлан Әлдибекұлы Досымбеков (2023–) # [[Панфилов ауданы]] – Марат Рахымбердіұлы Сағымбек (2022–) # [[Сарқан ауданы]] – Ғалымжан Қанатұлы Маманбаев (2022–) # [[Талдықорған]] қаласы – Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл (2023–) # [[Текелі]] қаласы – Алмас Қабдулұлы Әділ (2022–) == Қарағанды облысы == ; [[Қарағанды облысы|Облыс]] әкімі — [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан) # [[Абай ауданы (Қарағанды облысы)|Абай ауданы]] – Сәбит Темешұлы Оспанов (2023–) # [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]] – Руслан Айтыкенұлы Кенжебеков (2023–) # [[Бұқар жырау ауданы]] – Ерлан Бейсембайұлы Құсайын (2024–) # [[Қарқаралы ауданы]] – Саят Қабиденұлы Мусин (2026–) # [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]] – Бақытжан Мылтықбайұлы Мұқанов (2022–) # [[Осакаров ауданы]] – Руслан Есенбекұлы Нұрмұханбетов (2022–) # [[Шет ауданы]] – Мұхит Сайлауұлы Мұхтаров (2020–) # [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласы – Саян Мұратұлы (2026-) # [[Қарағанды]] қаласы – Мейрам Мұратұлы Қожықов (2023–) # [[Приозёрск]] қаласы – Мансур Талғатұлы Ахметов (2023–) # [[Саран (қала)|Саран]] қаласы – Дарын Бейбітұлы Бұлқайыр (2024–) # [[Теміртау]] қаласы – Сапар Қайыркенұлы Сатаев (2026–) # [[Шахтинск]] қаласы – Мұрат Есетұлы Қыдырғанбеков (2022–) ; Қарағанды аудандары # [[Әлихан Бөкейхан ауданы]] – Досбол Батырбекұлы Күлекеев (2023–) # [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды)|Қазыбек би ауданы]] – Ералы Серікұлы Оспанов (2023–) == Қостанай облысы == ; [[Қостанай облысы|Облыс]] әкімі — [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]] (2022 жылғы 1 желтоқсаннан) # [[Алтынсарин ауданы]] — Арнұр Маратұлы Сартов (2022–) # [[Амангелді ауданы]] — Қанат Уәшұлы Кеделбаев (2024–) # [[Әулиекөл ауданы]] — Жансұлтан Қоңыртайұлы Тәукенов (2023–) # [[Бейімбет Майлин ауданы]] — Қайсар Батырханұлы Мыржақыпов (2020–) # [[Денисов ауданы]] — Руслан Жоламанұлы Қатпаев (2023–) # [[Жангелді ауданы]] — Дінмұхамед Серікұлы Бидашев (2024–) # [[Жітіқара ауданы]] — Аслан Амантайұлы Жаныспаев (2024–) # [[Қамысты ауданы]] — Ерлан Әлімбайұлы Жаулыбаев (2023–) # [[Қарабалық ауданы]] — Руслан Болатұлы Халықов (2021–) # [[Қарасу ауданы]] — Қайрат Темірханұлы Оспанов (2024–) # [[Қостанай ауданы]] — Олжас Жомартұлы Нұрғалиев (2024–) # [[Меңдіқара ауданы]] — Ғабит Мәжитұлы Бекбаев (2021–) # [[Науырзым ауданы]] — Мәди Өмірзақұлы Ихтиляпов (2023–) # [[Сарыкөл ауданы]] — Марат Лесбекұлы Шымырбеков (2024–) # [[Ұзынкөл ауданы]] — Марат Кенжебекұлы Жұрқабаев (2024–) # [[Фёдоров ауданы]] — Тәуба Қайыржанұлы Исабаев (2016–) # [[Арқалық (қала)|Арқалық]] қаласы – Әмірхан Біркенұлы Асанов (2021–) # [[Қостанай]] қаласы – Марат Қонысбайұлы Жүндібаев (2022–) # [[Лисаковск]] қаласы – Абай Сәрсембайұлы Ибраев (2021–) # [[Рудный]] қаласы – Виктор Николаевич Ионенко (2023–) == Қызылорда облысы == ; [[Қызылорда облысы|Облыс]] әкімі — [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] (8 мамыр 2026 жылдан бастап) # [[Арал ауданы]] – Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев (2024–) # [[Жалағаш ауданы]] – Ардақ Әбдіғаппарұлы Ибраимов (2023–) # [[Жаңақорған ауданы]] – Ғалымжан Жарқынбек (2026–) # [[Қазалы ауданы]] – Алмасбек Әбілқасымұлы Есмаханов (2025–) # [[Қармақшы ауданы]] – Жандос Еркінбек (2023–) # [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] – Берік Әбдіғаппарұлы Сәрменбаев (2023–) # [[Шиелі ауданы]] – Айтбай Насриддинұлы Жандарбеков (2024–) # [[Қызылорда]] қаласы – Нұржан Сәбитұлы Ахатов (2024–) == Маңғыстау облысы == ; [[Маңғыстау облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] (2024 жылғы 17 мамырдан) # [[Бейнеу ауданы]] — Рахымжан Ысқақұлы Шалбаев (2023–) # [[Қарақия ауданы]] — Сымбат Қуанышұлы Төретаев (2023–) # [[Маңғыстау ауданы]] — Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов (2022–) # [[Мұнайлы ауданы]] — Қанат Жаңбырұлы Құлжанов (2024–) # [[Түпқараған ауданы]] — Ержан Көпжасарұлы Күмісқалиев (2024–) # [[Ақтау]] қаласы — Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов (2024–) # [[Жаңаөзен]] қаласы — Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев (2024–) == Павлодар облысы == ; [[Павлодар облысы|Облыс]] әкімі — [[Асайын Қуандықұлы Байханов]] (2022 жылғы 7 желтоқсаннан) # [[Аққулы ауданы]] — Асқар Қадырұлы Ажмұрат (2026–) # [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]] — [[Ернұр Нұрмұханұлы Әйткенов]] (2026–) # [[Баянауыл ауданы]] — Ардақ Әнуарбекұлы Ксентаев (2023–) # [[Ертіс ауданы]] — Нығман Мүтәләпұлы Жүсіпов (2024–) # [[Железин ауданы]] — Айтуған Абылайұлы Шайхимов (2021–) # [[Май ауданы]] — Ағыбай Қойшыбайұлы Әмірин (2021–) # [[Павлодар ауданы]] — Дидар Елубекұлы Ыбыраев (2024–) # [[Тереңкөл ауданы]] — Азамат Тоқтамысұлы Маңғұтов (2022–) # [[Успен ауданы]] — Нұрболат Абылайханұлы Мақашев (2023–) # [[Шарбақты ауданы]] — Сержан Ерғалымұлы Иманқұлов (2023–) # [[Ақсу]] қаласы – Әнуарбек Дүйсембайұлы Аманов (2026–) # [[Екібастұз]] қаласы – Аян Уахитұлы Бейсекин (2022–) # [[Павлодар]] қаласы – Хасар Айтпекұлы Хабылбеков (2023–) == Солтүстік Қазақстан облысы == ; [[Солтүстік Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]] (2023 жылғы 23 қыркүйектен) # [[Айыртау ауданы]] — Ерболат Мұратұлы Бекшенов (2021–) # [[Ақжар ауданы]] — [[Рүстем Мұқашұлы Елубаев]] (2024–) # [[Аққайың ауданы]] — Жанар Поселкеқызы Құсайын (2024–) # [[Ғабит Мүсірепов ауданы]] — Руслан Әкімжанұлы Аңбаев (2023–) # [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл ауданы]] — Мереке Тілеужанұлы Мұхамедияров (2023–) # [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл ауданы]] — Азамат Бауыржанұлы Бектасов (2023–) # [[Қызылжар ауданы]] — Бейбіт Қайыркешұлы Исманов (2025–) # [[Мағжан Жұмабаев ауданы]] — Рахат Назымбекұлы Смағұлов (2024–) # [[Мамлют ауданы]] — Елена Фёдоровна Степаненко (2023–) # [[Тайынша ауданы]] — Берік Ақылжанұлы Әлжанов (2022–) # [[Тимирязев ауданы]] — Ерлан Қайырұлы Жаров (2022–) # [[Уәлиханов ауданы]] — Мұрат Тоқмағанбетұлы Абдулов (2024–) # [[Шал ақын ауданы]] — Қайрат Қайроллаұлы Омаров (2024–) # [[Петропавл]] қаласы — Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев (2023–) == Түркістан облысы == ; [[Түркістан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] (2025 жылғы 6 қаңтардан) # [[Бәйдібек ауданы]] — Ерлан Зайыпұлы Нұрмаханов (2023–) # [[Жетісай ауданы]] — Серік Үсенұлы Мамытов (2023–) # [[Келес ауданы]] — Жәнібек Есенұлы Ағыбаев (2022–) # [[Қазығұрт ауданы]] — Азизхан Әзімханұлы Исмаилов (2023–) # [[Мақтаарал ауданы]] — Бақыт Насырханұлы Асанов (2018–) # [[Ордабасы ауданы]] — Азат Әбдіғалиұлы Оралбаев (2023–) # [[Отырар ауданы]] — Қайрат Жолдыбайұлы Жолдыбай (2024–) # [[Сайрам ауданы]] — Мадияр Мұхтарұлы Оразалиев (2025–) # [[Сарыағаш ауданы]] — Арман Айдарұлы Абдуллаев (2023–) # [[Сауран ауданы]] — Мақсат Асылбекұлы Таңғатаров (2023–) # [[Созақ ауданы]] — Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков (2022–) # [[Төле би ауданы]] — Еркеғали Амантайұлы Әлімқұлов (2024–) # [[Түлкібас ауданы]] — Асқар Сұлтанұлы Естібаев (2024–) # [[Шардара ауданы]] — Арман Романұлы Қарсыбаев (2023–) # [[Арыс]] қаласы — Қайсар Зәкірұлы Маңқараев (2024–) # [[Кентау]] қаласы — Жандос Қалмырзаұлы Тасов (2022–) # [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы — Әзімбек Пазылбекұлы (2024–) == Ұлытау облысы == ; [[Ұлытау облысы|Облыс]] әкімі — [[Есет Берікұлы Байкен]] (2026 жылғы 17 шілдеден) # [[Жаңаарқа ауданы]] – Қанат Шубайұлы Қожықаев (2023–) # [[Ұлытау ауданы]] – Аманжол Батырбекұлы Мырзабеков (2022–) # [[Жезқазған]] қаласы – Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов (2022–) # [[Қаражал (қала)|Қаражал]] қаласы – Айқын Қылышұлы Елеусізов (2023–) # [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласы – Мұрат Ерболатұлы Бөрібаев (2024–) == Шығыс Қазақстан облысы == ; [[Шығыс Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] (2025 жылғы 17 ақпаннан) # [[Алтай ауданы]] — Ренат Тілеуханұлы Құрманбаев (2023–) # [[Глубокое ауданы]] — Эльдар Лұқбекұлы Тумашинов (2022–) # [[Зайсан ауданы]] — Аэлита Ахметсәлімқызы (2023–) # [[Катонқарағай ауданы]] — Данияр Бекқазыұлы Дүйсенбаев (2024–) # [[Күршім ауданы]] — Мейіржан Қанатбекұлы Әлбеков (2024–) # [[Марқакөл ауданы]] — Рүстембек Набиолдаұлы Кемешев (2024–) # [[Самар ауданы]] — Серік Жеңісұлы Жеңісов (2024–) # [[Тарбағатай ауданы]] — Дархан Шомпайұлы Жөргекбаев (2022–) # [[Ұлан ауданы]] — Арман Ілиясұлы Бекбосынов (2024–) # [[Үлкен Нарын ауданы]] — Елдос Жанболатұлы Байрахметов (2024–) # [[Шемонаиха ауданы]] — Дидар Мұхтарбекұлы Кеңесбаев (2024–) # [[Өскемен]] қаласы – Алмат Талғатұлы Ақышев (2024–) # [[Риддер]] қаласы – Думан Есдәулетұлы Рахметқалиев (2024–) == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақстан аудандарының әкімдері|*]] o2dbokd4dfpeb5r6mss8s56w5ja3wr2 0 738172 3637267 3533101 2026-07-31T10:23:55Z Casserium 68287 /* */ 3637267 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[27 сәуір]] [[2024 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Есіл ауданы, Мәңгілік Ел даңғылы, 55/5 ғимарат. |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Жолдас Саханов |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/aidc?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті''' — жасанды интеллект, инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласын қалыптастыру және олардың дамуын қамтамасыз ету, инновациялық қызмет, елдің ғылыми-техникалық дамуы саласындағы елішілік құндылықты дамыту, электронды өнеркәсіп, цифрлық активтер және ақпараттық технологиялар салаларындағы басшылықты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің құрамында 2024 жылы Жасанды интеллект және инновацияларды дамыту комитеті деген атаумен құрылған. 2025 жылы комитет Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің құрамына өтіп, атауы Жасанды интеллект және деректерді басқару комитеті болып өзгертілді. 2025 жылдың соңында комитет атауы Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті болып өзгертілді. == Міндеттері == # жасанды интеллект, инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласын қалыптастыру және олардың дамуын қамтамасыз ету, инновациялық қызмет, елдің ғылыми-техникалық дамуы саласындағы елішілік құндылықты дамыту, электронды өнеркәсіп, цифрлық активтер және ақпараттық технологиялар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру және жүзеге асыру; # инновациялық және ғылыми-техникалық қызметті ынталандыру, жасанды интеллект, электронды өнеркәсіп, цифрлық активтер және ақпараттық технологиялар дамыту үшін жағдайлар жасау.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24IPM00278 "Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Жасанды интеллект және инновацияларды дамыту комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің ережесін бекіту туралы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|Ц]] 3ieqm62bze8zdljbcfx2jpq12hn1m43 0 739370 3637008 3590777 2026-07-30T14:28:55Z Marksscheider 183882 3637008 wikitext text/x-wiki {{Құрлық |Атауы = Аустралия және Океания |Сурет = Oceania (centered orthographic projection).svg |Сурет тақырыбы = |Территория = 9,000,000 ([[Құрлық#Құрлықтар аумағы мен жұрты|7ші]]) |Халық саны = 46,048,002 (2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/oceania-population/ |title=Population of Oceania (2024) - Worldometer|access-date=2024-05-22}}</ref> |Халық тығыздығы = 5 |Этнохороним = |Елдер = {{Collapsible list | title = [[Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше мемлекеттер|БҰҰ мүшелері]] ([[Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|14]]) | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal | {{Байрақ|Аустралия}} | {{Байрақ|Вануату}} | {{Байрақ|Кирибати}} | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | {{Байрақ|Микронезия}} | {{Байрақ|Науру}} | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | {{Байрақ|Палау}} | {{nowrap|{{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}}} | {{Байрақ|Самоа}} | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | {{Байрақ|Тонга}} | {{Байрақ|Тувалу}} | {{Байрақ|Фиджи}} }} {{Collapsible list | title = [[Ассоциацияланған мемлекет|Ассоциацияланған]] ([[Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|2]]) | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | {{nowrap|{{Байрақ|Кук аралдары}}}} | {{Байрақ|Ниуэ}} }} |Тәуелді аймақтар = {{Collapsible list | title = '''[[Тәуелді аймақ]]тар''' ([[Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|21]]) | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | '''{{Байрақ|Аустралия}} (5)''' | {{Unbulleted list | {{Ту|Аустралия}} [[Ашмор және Картье аралдары]] | {{Байрақ|Кристмас аралы}} | {{Байрақ|Кокос (Килинг) аралдары}} | {{Ту|Аустралия}} [[Маржанды теңіздің аралдары аймағы]] | {{Байрақ|Норфолк аралы}} }} | '''{{Байрақ|Франция}} (3)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Француз Полинезиясы}} | {{Байрақ|Жаңа Каледония|local}} | {{Байрақ|Уоллис және Футуна|local}} }} | '''{{Байрақ|Жаңа Зеландия}} (1)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Токелау}} }} | '''{{Байрақ|Ұлыбритания}} (1)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Питкэрн аралдары}} }} | '''{{Байрақ|АҚШ}} (11)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Америка Самоасы}} | {{Ту|АҚШ}} [[Бейкер аралы]] | {{Байрақ|Гуам}} | {{Ту|АҚШ}} [[Хаулэнд аралы]] | {{Ту|АҚШ}} [[Джарвис аралы]] | {{Ту|АҚШ}} [[Джонстон (атолл)|Джонстон]] | {{Ту|АҚШ}} [[Кингмен рифі]] | {{Ту|АҚШ}} [[Мидуэй (атолл)|Мидуэй]] | {{Байрақ|Солтүстік Мариана аралдары}} | {{Ту|АҚШ}} [[Пальмира (атолл)|Пальмира]] | {{Ту|АҚШ}} [[Уэйк]] }} }} |Танылмаған аймақтар = |Тілдері = |Уақыт белдеулері = [[UTC-11]] — [[UTC+14]] |Интернет үйшігі = |Ірі қалалары = [[Сидней]], [[Окленд]], [[Брисбен]], [[Мельбурн]], [[Аделаида]], [[Перт]] |Ортаққордағы санаты = Oceania }} '''Аустралия және Океания''' — [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] құрлығы мен [[Океания]]ға кіретін аралдардан тұратын [[Дүние бөліктері|дүниенің бөлігі]]. Аустралия және Океания дәстүрлі түрде 4 аймаққа бөлінеді — [[Аустралазия]] ([[Аустралия]] және [[Жаңа Зеландия]]), [[Меланезия]], [[Микронезия]] және [[Полинезия]].<ref name="worldatlas">{{cite web |title=The Four Sub-regions Of Oceania |date=26 December 2017 |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-four-sub-regions-of-oceania.html |publisher=WorldAtlas |access-date=24 January 2022 |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124222422/https://www.worldatlas.com/articles/the-four-sub-regions-of-oceania.html |url-status=live }}</ref> Аустралия мен Океанияның жалпы ауданы шамамен 9 млн км². Халқы – 46 миллион адам (2024) (әлем халқының 0,56%). == Ұғымның анықтамасы == Аустралия және Океания анықтамалары әртүрлі.<ref>{{cite book |last1=Lidstone |first1=John |last2=Stoltman |first2=Joseph P. |last3=DeChano |first3=Lisa M. |title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences |date=2004 |publisher=Springer Netherlands |page=193 |isbn=978-1402028519 |url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&dq=%22and+Melanesia,+meaning%22&pg=PA193 |quote=Anthropologists have defined Oceania as that region of the Pacific Ocean that encompasses three distinct geographical areas—Polynesia, meaning "many islands"; Micronesia, meaning "small islands"; and Melanesia, meaning "black islands". Other definitions of Oceania are used by geographers, economists, and oceanographers. The definition of the region generally depends on the context that one assigns to it in research or writing. |access-date=2022-07-30 |archive-date=2022-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730064235/https://www.google.com.au/books/edition/International_Perspectives_on_Natural_Di/94q9GgFtjYoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22and+Melanesia%2C+meaning%22&pg=PA193&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> Океанияның ең кең тараған анықтамасы құрлықтықтық [[Азия]] мен [[Америка]] арасындағы көптеген аралдарды қамтиды. Бүкіл құрлықты жер шарының бөліктеріне бөлгенде, [[Океания]] [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]]мен дүниенің [[Дүние бөліктері|бір бөлігі]]не біріктіріледі. Кейде әлемнің тәуелсіз бөлігі ретінде ерекшеленеді және сирек жағдайда «Аустралия және Океания» бөлігі ретінде қарастырылады. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде әлемнің «Аустралия және Океания» дүние бөлігі жай ғана «Океания» ({{lang-en|Oceania}}) деп аталады. == Аймақтар == [[Сурет:Oceania Regions.svg|thumb|upright=1.35|Аустралия және Океанияың аймақтары]] === Аустралия === {{Толық мақала|Аустралия (құрлық)}} Аустралия толығымен [[Оңтүстік жарты шар|оңтүстік]] және [[Шығыс жарты шар|шығыс]] жарты шарларда орналасқан. Оның ортасында оны оңтүстік тропик кесіп өтеді. Австралия — оқшауланған, басқа континенттерден алыс материк. Бұл оның табиғатының бірегейлігін анықтады. Негізгі сауда жолдары материктен алыстап, экономикалық байланыстарды дамытуды қиындатады. Бұл жер бетіндегі ең кішкентай және ең құрғақ материк. Материктің бүкіл аумағы [[Аустралия|аттас]] мемлекеттің негізгі бөлігі болып табылады. === Океания === {{Толық мақала|Океания}} [[Тынық мұхит]]ының орталық және оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, көбіне жүздеген шағын [[арал]]дар мен [[атолл]]дардан құралған географиялық аймақ және геосаяси жер бөлігі. Тарихи тұрғыдан барлық аралдар төрт этнографиялық және географиялық аймаққа бөлінген: * [[Полинезия]] — солтүстігінде [[Гавай аралдары]]нан оңтүстігінде [[Жаңа Зеландия]]ға дейін созылып, сондай-ақ, батысында [[Тувалу]], [[Токелау]], [[Самоа]], [[Тонга]] және [[Кермадек аралдары]]н, ортасында [[Кук аралдары|Кук]], Қоғам және Острал аралдарын, шығысында Маркиз аралдарын, [[Туамоту]], Мангарева және [[Пасха аралы|Пасха]] аралдарын қамтиды. * [[Меланезия]] — оңтүстік-батысында [[Жаңа Гвинея]] орналасқан, [[Гренландия (арал)|Гренландия]]дан кейінгі әлемдегі екінші үлкен арал және [[Тынық мұхит]]ындағы аралдардың ең үлкені. Басқа негізгі меланезиялық топтар, солтүстіктен оңтүстікке қарай, [[Бисмарк архипелагы]], [[Соломон аралдары (архипелаг)|Соломон аралдары]], Санта-Крус аралдары, [[Вануату]], [[Фиджи]] және [[Жаңа Каледония]]. * [[Микронезия]] — экватордың солтүстігінде орналасқан, оған солтүстік-батыста [[Мариана аралдары]], орталығында [[Каролин аралдары]], батыста [[Маршалл аралдары]] және оңтүстік-шығыста [[Кирибати]] аралдары кіреді. * [[Жаңа Зеландия]] — [[Тынық мұхит]]ының оңтүстік-батысында екі үлкен аралда ([[Солтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Солтүстік]] және [[Оңтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Оңтүстік]]) және көптеген (шамамен 700) көршілес кішігірім аралдарда орналасқан. Кей кезде [[Аустралия]]мен бірге [[Аустралазия]]ның бір бөлігі ретінде қарастырылады. == Мемлекеттер == [[Сурет:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|[[Орталық барлау басқармасы]] әлемдік фактілер кітабынан Океания картасы]] {{Толық мақала|Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі}} {| class="wikitable" !Мемлекет !Жер аумағы, км² !Халқы !Елордасы |- |{{Байрақ|Аустралия}} |7 692 024 |21 050 000 |[[Канберра]] |- |{{Байрақ|Вануату}} |12 190 |196 178 |[[Порт-Вила]] |- |{{Байрақ|Жаңа Зеландия}} |268 680 |4 108 037 |[[Веллингтон]] |- |{{Байрақ|Кирибати}} |811 |96 335 |[[Оңтүстік Тарава]] |- |{{Байрақ|Маршалл аралдары}} |181 |73 630 |[[Маджуро]] |- |{{Байрақ|Микронезия}} |702 |135 869 |[[Паликир]] |- |{{Байрақ|Науру}} |21 |12 329 |[[Ярен]] |- |{{Байрақ|Палау}} |458 |19 409 |[[Нгерулмуд]] |- |{{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} |462 840 |5 172 033 |[[Порт-Морсби]] |- |{{Байрақ|Самоа}} |2 935 |178 631 |[[Апиа]] |- |{{Байрақ|Соломон аралдары}} |28 450 |494 786 |[[Хониара]] |- |{{Байрақ|Тонга}} |748 |106 137 |[[Нукуалофа]] |- |{{Байрақ|Тувалу}} |26 |11 146 |[[Фунафути]] |- |{{Байрақ|Фиджи}} |18 274 |856 346 |[[Сува]] |} == Тарих == === Отаршылдыққа дейінгі кезең === [[Аустралиялық аборигендер]] — [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] материгінің және оның айналасындағы аралдардың бастапқы тұрғындары 70 000 жыл бұрын [[Африка]]дан [[Азия]]ға қоныс аударып, Аустралияға шамамен 50 000 жыл бұрын келген.<ref name="illumina.com">{{cite web |title=Sequencing Uncovers a 9,000 Mile Walkabout |url=https://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf |website=illumina.com |quote=A lock of hair and the HiSeq 2000 system identify a human migration wave that took more than 3,000 generations and 10,000 years to complete. |access-date=2022-07-30 |archive-date=2020-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430044039/https://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf |url-status=live }}</ref> Олар Аустралияға [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]] арқылы қоныс аударған болса да, олар белгілі Азиялық немесе Полинезиялық популяциялармен байланысты емес. Адамдардың Аустралияға алғашқы ерте қоныс аударуы бұл құрлық [[Жаңа Гвинея]] аралымен құрлық көпірі арқылы жалғасқан Сахуль континентінің бір бөлігі болған кезде орын алды деп саналады. Олар [[Тасмания]]ға шамамен 40 000 жыл бұрын соңғы [[мұз дәуірі]]нде болған материктен құрлық көпірі арқылы қоныс аудару арқылы жеткен. [[Жаңа Гвинея]] аралы мен оған жақын орналасқан [[Меланезия]] аралдарына шамамен 30-50 мың жыл бұрын [[каноэ]]мен [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]]дан келген адамдар қоныстанған. Шамамен 2-4 мың жыл бұрын [[Микронезия]] мен [[Полинезия]]ның көп бөлігі қоныстанған. [[Океания]] аралдарын қаныстану процесі шамамен 1200 жылы [[Пасха аралы]]н қоныстандырумен аяқталды. === Отаршылдық кезеңі === Аустралия өзінің шалғай орналасуына байланысты әлемге басқа континенттерге қарағанда кеш «ашылды». Аустралияның ашылуы [[Американың ашылуы|Америка ашылғаннан]] кейін жүз жылдан астам уақыт өткен соң болды. [[Нидерланд|Голландия]]лық саяхатшы [[Виллем Янсзон]] 1606 жылы жаңа жерді тапты (бұл [[Кейп-Йорк түбегі]] болатын). [[Христофор Колумб]] сияқты Янсзон да өмірінің соңына дейін жаңа материк ашқанын білмеді. 1770 жылы [[Джеймс Кук]] Аустралияның шығыс жағалауына жақындап, ресми нұсқа бойынша оны «ашты». [[XVIII ғасыр|XVIII]] — [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырлар аралығында еуропалықтардың Океанияны зерттеу кезеңі жалғасты, олар біртіндеп аралдарға қоныстана бастады. Алайда еуропалық отарлау процесі өте баяу жүрді, өйткені бұл аймақ [[табиғи ресурстар]]дың жоқтығынан шетелдіктер арасында үлкен қызығушылық тудырмады және жергілікті халыққа теріс әсер етті: Океанияда бұрын-соңды болмаған көптеген аурулар енгізілді, және бұл [[эпидемия]]ларға әкелді, нәтижесінде жергілікті тұрғындардың едәуір бөлігі қайтыс болды. Сонымен бірге тұрғындарды христиандандыру да орын алды. [[XVIII ғасыр|XVIII]] — [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырларда Океания аралдары отаршыл державалар арасында, ең алдымен [[Британ империясы]], [[Испания]] және [[Франция]] (кейіннен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Герман империясы]] қосылды) арасында бөлінді. Еуропалықтардың ерекше қызығушылығы аралдарда [[плантация]]лар құру және [[құл саудасы]] болды. === Қазіргі тарих === [[Аустралия]] 1901 жылы ал [[Жаңа Зеландия]] 1907 жылы [[доминион]]ға айналды, бірақ олар сәйкесінше 1942 және 1947 жылдары Вестминстер актінің статутын қабылдауға дейін ресми түрде толық тәуелсіз мемлекет бола алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін отарлардың тәуелсіздігі үшін күрескен алғашқы саяси ұйымдар пайда бола бастады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Океания көптеген шайқастар (негізінен жапон және американдық күштер арасында) болған соғыс театрларының бірі болды. 1960 жылдардан бастап отарсыздандыру процесі басталды. 1946 жылы [[Француз Полинезиясы|Полинезия]]лықтар Франция азаматтығын алды, ал аралдардың мәртебесі шетел аумағына өзгертілді. [[Гавайи]] 1959 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] штатына айналды. [[Фиджи]] мен [[Тонга]] 1970 жылы тәуелсіздік алды. 1979 жылы 1 мамырда [[Маршалл аралдары]]ның саяси мәртебесінің өзгеруін мойындай отырып, [[Америка Құрама Штаттары]] Маршалл аралдарының конституциясын және үкіметінің құрылуын мойындады. [[XX ғасыр|XX]] ғасырдағы отарсыздандыру процесіне қарамастан, кейбір аралдар әлі де бір дәрежеде тәуелді болып қала береді. == География == === Орналасуы === Аустралия мен Океания Жердің [[Оңтүстік жарты шар|оңтүстік жартышар]]ында орналасқан және оларды батысынан — [[Үнді мұхиты]], шығысынан — [[Тынық мұхит]] шайып жатыр. Бұл аймақтың жағалауын шайып жатқан мұхиттардың құрамына [[Маржанды теңіз|Маржанды]], [[Тасман теңізі|Тасман]], [[Фиджи теңізі|Фиджи]], [[Арафур теңізі|Арафур]] және [[Тимор теңізі|Тимор]] теңіздері кіреді. Материкке [[Жаңа Гвинея]], [[Солтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Солтүстік]] және [[Оңтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Оңтүстік]] аралдар, [[Соломон аралдары]], [[Тасмания]] сияқты ірі аралдар мен архипелагтар тиесілі. === Шеткі нүктелері === * [[Норт-Уэст-Кейп]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Стип-Пойнт]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Саут-Ист-Кейл]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Саут-Ист-Пойнт]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Байрон (мүйіс)|Байрон]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} === Бедер === АҚШ [[Ұлттық географиялық қоғамдастық|Ұлттық географиялық қоғамдастығы]]ның сайтында геологиялық ерекшеліктеріне байланысты Океания құрамына кіретін аралдарды жіктеу ұсынылған. Бұл қағидатқа сәйкес, аралдар материктік, биік және аласа болып бөлінеді. Материктік аралдар қатарына тектоникалық өзгерістер мен мүхит деңгейінің көтерілуі оларды бөліп жібергенге дейін ірі құрлық массаларының бір бөлігі болған Аустралия, Жаңа Зеландия және Жаңа Гвинея кіреді. Материктік аралдардың рельефі әртүрлілігімен сипатталады, ал бұл үш жағдайда да [[литосфералық тақталар]]дың соқтығысуы кезінде жыныстардың жоғары ығысуынан пайда болған қатпарлы тау тізбектері қамтылады. Жаңа Зеландия мен Жаңа Гвинеядағы жалғасып жатқан тектоникалық белсенділік әрекет етуші жанартаулардың болуынан көрінеді. Сонымен қатар, материктік аралдарды қалыптастырған негізгі үдерістер айтарлықтай ерекшеленді, бұл рельефтің түбегейлі айырмашылықтарына әкелді. Мұндай айрықша белгілер ретінде: Аустралия үшін — оның орталық бөлігіндегі жазықтардағы шөлдер мен шөлейттердің ұлан-ғайыр аймағы — Аутбэк; Жаңа Зеландия үшін — үлкен биіктік пен басым ылғалды әрі суық желдердің әсерінен пайда болған мұздықтар; ал Жаңа Гвинея үшін — теңіз деңгейінен айтарлықтай биіктік экваторға жақындықпен және ылғалды тропикалық желдермен ұштасқан [[Тұманды ормандар|биіктаулы мәңгі жасыл тропикалық ормандар]] тән.<ref name="NatGeo">{{cite web |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/oceania-physical-geography/ |title=Australia and Oceania: Physical Geography |website=National Geographic |lang=en |access-date=2021-11-15 |archive-date=2017-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120205233/http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/oceania-physical-geography/ |url-status=live }}</ref> Океанияның биік немесе жанартаулық аралдары су асты жанартауларының атқылауы нәтижесінде пайда болған, бұл кезде атқылаған [[магма]] мұхит суымен салқындап, қатады. Ұзақ уақыт бойы жалғасқан мұндай белсенділік орталығында тік беткейлі тауы бар, ал одан жағалау сызығына қарай жоталар мен шатқалдар таралатын аралдардың қалыптасуына әкеледі. Биік аралдардың шоғырлануы Тынық мұхит және Аустралия тақталарының түйіскен жеріндегі су асты жанартаулары тізбегі болып табылатын Тынық мұхит [[отты шеңбер]]інің контурымен сәйкес келетін Меланезия бөлігіне тән. Меланезияның маңызды жанартаулары — Томаниви (Фиджи), Ламингтон және Ясур (Вануату).<ref name="NatGeo" /> Аласа немесе [[Маржан аралы|маржан аралдары]]ның негізін [[маржан]] қаңқаларының қабаты құрайды. Шығу тегіне байланысты бұл аралдар теңіз деңгейінен әрең көтеріліп тұрады және орталық лагунаның айналасындағы ұсақ аралдардың үзік жартылай дөңгелек тізбегі ([[атолл]]) пішініне ие болады. Мұндай пішін жанартаулық текті құрлық көтерілімінің айналасында [[Маржан рифтері|маржан рифі]] қалыптасқан кезде пайда болады, ал кейін бұл құрлық эрозияға ұшырап, орнында теңіз суы толтыратын ойыс қалдырады. Бұған әлемдегі ең үлкен [[лагуна]]лардың бірін қоршайтын әр түрлі аудандағы 97 аралдан тұратын Кваджалейн атолы (Маршалл аралдары) айқын мысал бола алады; олардың құрлық пен ішкі лагунаның жиынтық ауданы 2173 км² құрайды. Аласа аралдар Микронезия мен Полинезияда басым.<ref name="NatGeo" /> Аустралия аумағында бірнеше тау тізбектері бар, олардың ең танымалы — [[Үлкен Суайрық жотасы]], алайда Кимберли таулары (ең биік нүктесі — Орд тауы, 937 м) және Беркли үстірті сияқты жоталар да кездеседі. Материктің ең биік нүктесі — Папуа — Жаңа Гвинеядағы Вильгельм тауы. '''Океанияның ең ірі таулары''' * Вильгельм тауы (4509 м) * [[Мауна-Кеа]] тауы (4205 м) * Мауна-Лоа жанартауы (4169 м) * Кук тауы (3764 м) * Руапеху жанартауы (2797 м) * Улавун жанартауы (2300 м) * [[Косцюшко (тау)|Косцюшко]] тауы (2228 м) * Либиг тауы (1440 м) * Мехарри тауы (1251 м) * Блафф-Нолл тауы (1096 м) * Орд тауы (937 м) Океанияға әлемдегі ең терең жер — [[Мариана шұңғымасы]] (10 994 м) ерекше атақ әкеледі. Одан басқа, аймақ аумағында басқа да сондай терең екі шұңғыма бар. Олар — [[Тонга шұңғымасы]] (10 882 м) және [[Кермадек шұңғымасы]] (10 047 м). Құрлықтағы ең терең жер болып теңіз деңгейінен −16 метрге дейінгі тереңдікте жатқан тұзды [[Эйр]] көлі саналады. == Демография == === Халқы === Бүкіл Батыс және Шығыс Аустралияны Аустралия материгін отарлау кезінде қоныстанған [[Англоаустралиялықтар]] алып жатыр. [[Жаңа Гвинея]] аралын түгелдей [[Папуастар]] (Соломон аралдары мен Санта-Крус аралдарын қоса) алып жатыр. Орталық Аустралияны [[Аустралиялық аборигендер|байырғы австралиялықтар]] мекендейді, олар үшін қорықтар (резервациялар) құрылды. Жаңа Зеландияда [[Англо Жаңазеландиялықтар|Англо-жаңа зеландиялықтар]] қоныстанған. Океания аралдарын [[Полинезиялықтар]], [[Меланезиялықтар]] және [[Микронезиялықтар]] атты байырғы халықтар мекендейді. === Тілдер === {{Толық мақала|Аустралия тілдері}} Океанияның байырғы тілдері үш негізгі географиялық топқа бөлінеді: * Аустронезиялық тілдер тобы – [[Малай тілі|Малай]] (Индонезия), Тагалог (Филиппин) және [[Маори тілі|Маори]] және [[Гавай тілі|Гавай]] сияқты Полинезиялық тілдері бар үлкен тілдер тобы. * Аустралиялық тілдер – [[Аустралиялық аборигендер]]дің тілдері. * Папуаc тілдері – [[Жаңа Гвинея]] және көршілес аралдарды мекендейтін [[Папуастар]]дың тілдері. Жергілікті емес тілдерге мыналар жатады: * [[Ағылшын тілі]] – [[Аустралия]], [[Гавайи]], [[Жаңа Зеландия]] және басқа аумақтар * [[Француз тілі]] – [[Француз Полинезиясы]], [[Жаңа Каледония]], [[Вануату]], [[Уоллис және Футуна]] * [[Хинди|Хинди тілі]] – [[Фиджи]] * [[Жапон тілі]] – [[Бонин аралдары]], [[Палау Республикасы|Палау]] Сондай-ақ [[Малай тілі|малай]] немесе отаршылдық тілдердің жергілікті халықтармен өзара әрекеттесуінен қалыптасқан (мысалы Ток Писин, Бислама, Пиджин және тб.) креол (аралас) тілдері бар. === Дін === Океаниядағы басым дін – [[христиандық]] (73%). 2011 жылы жүргізілген сауалнама бойынша [[Меланезия]]да 92%, [[Микронезия]]да 93% және [[Полинезия]]да 96% өздерін христиан деп сипаттайтынын көрсетті. Дәстүрлі діндер көбінесе анимистік сипатқа ие, ал дәстүрлі тайпалар арасында табиғи күштерді білдіретін рухтарға деген сенім басым. 2018 жылғы санақта Жаңа Зеландиялықтардың 37% христиан дінін ұстанды және 48% ешбір дінді ұстанбады. 2016 жылғы санақта Аустралия халқының 52%-ы христиан дінін ұстанатынын және 30%-ы «діні жоқ» деп мәлімдеді. [[Индуизм]] – Океаниядағы азшылық діні. Пайыз бойынша Океаниядағы индустардың ең жоғары үлесі [[Фиджи]] елінде – 29,7%, ал абсолютті сандар бойынша – Аустралияда 684,002 (халқытың 2,7%). Жаңа Зеландияда индустар халықтың 2,65% құрайды. Океаниядағы мұсылмандар саны – 620,156 мен. Олар негізінен Аустралия мен Жаңа Зеландияда шоғырланған. Пайыз бойынша Океаниядағы мұсылмандардың ең жоғары үлесі [[Кокос (Килинг) аралдары]]нда – 65.6% (2021).<ref>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/POA6799|title=2021 Census QuickStats: Cocos (Keeling) Islands|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au}}</ref> Аймақтағы басқа діндерге Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы азшылықтардың көрнекті діндері болып табылатын [[Яһудилік|Иудаизм]] мен [[Буддизм]] жатады. == Экономика == [[Сурет:Auckland Skyline as seen from Devonport 20100128 3.jpg|thumb|right|250px|Жаңа Зеландиядағы [[Окленд]] орталық бизнес ауданы]] [[Сурет:Sydney skyline from Waverton Balls head reserve.jpg|thumb|right|250px|[[Сидней]]]] {{Толық мақала|Океания экономикасы}} Бұл аймақ [[Аустралия]] мен [[Жаңа Зеландия]]ның жоғары дамыған және жаһандық бәсекеге қабілетті қаржы нарықтарынан бастап, оларың әлдеқайда аз дамыған көптеген аралдық көршілерге дейін әртүрлі экономикалармен ерекшеленеді. Тынық мұхиты аймағындағы ең кішкентай елдер тауарларды экспорттау және басқа өнімдерге қол жеткізу үшін Аустралия, Жаңа Зеландия және Америка Құрама Штаттарымен саудаға сүйенеді. Аустралия және Океания ең ірі экспорттық нарықтарына [[Жапония]], [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары]] және [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] кіреді. Тынық мұхиты елдерінің көпшілігінде (Аустралия мен Жаңа Зеландияны қоспағанда) негізгі сала [[ауыл шаруашылығы]] болып табылады. Көптеген елдер әлі күнге дейін ауылшаруашылық болып табылады; мысалы, [[Вануату]] халқының 80%-ы және [[Фиджи]] халқының 70%-ы ауыл шаруашылығымен айналысады. Балық аулау Тынық мұхиты аймағындағы көптеген шағын елдер үшін негізгі сала болып табылады, дегенмен көптеген балық аулау аймақтарын басқа ірі елдер, атап айтқанда [[Жапония]] пайдаланады. Аустралия мен Жаңа Зеландия аймақтағы жалғыз жоғары дамыған тәуелсіз мемлекеттер болып табылады. Австралияның экономикасы аймақтағы ең үлкен және басым экономика, сонымен қатар әлемдегі ең ірі экономикалардың бірі болып табылады. Аустралияның жан басына шаққандағы [[Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) бойынша елдер тізімі|ЖІӨ аларман қабілет тепетендігі]] бойынша Ұлыбритания, Канада, Германия және Франциядан жоғары. Аустралияда тұратын адамдардың көпшілігі [[денсаулық сақтау]], [[бөлшек сауда]] және [[білім беру]] салаларында жұмыс істейді.<ref>{{cite web |title=Industry sector of employment {{!}} Australia {{!}} Community profile |url=https://profile.id.com.au/australia/industries?BMID=50 |access-date=20 January 2022 |website=profile.id.com.au |archive-date=16 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916114311/http://profile.id.com.au/australia/industries?BMID=50 |url-status=live }}</ref> Жаңа Зеландия экономикасы — жоғары дамыған еркін нарықтық экономика. Ел ең жаһанданған экономикалардың біріне ие және көбінесе халықаралық саудаға тәуелді. Оның елеулі қызмет көрсету секторы бар, ол 2013 жылғы жағдай бойынша жалпы ішкі өнімнің 63% құрады. Үлкен арал мемлекеті ретінде Жаңа Зеландияда табиғи ресурстар мен минералды байлықтар мол.<ref>{{Cite web |last=Minerals |first=New Zealand Petroleum and |title=Mineral resources potential |url=https://www.nzpam.govt.nz/nz-industry/nz-minerals/resources-potential/ |access-date=2024-02-09 |website=New Zealand Petroleum and Minerals |language=en-NZ}}</ref> [[Жаңа Каледония]], [[Гавайи]] және [[Француз Полинезиясы]] да жоғары дамыған, бірақ егеменді мемлекеттер емес. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Аустралия және Океания |тақырып_стиль = |state = collapsed |Океания елдері |Аустралия және Океания елордалары |Әлем аймақтары }} {{Құрлықтар}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Аустралия және Океания]] [[Санат:Дүние бөліктері]] lljp9sccum39dx4htrjnc5opcnr3unj 3637213 3637008 2026-07-31T08:19:03Z Marksscheider 183882 3637213 wikitext text/x-wiki {{Құрлық |Атауы = Аустралия және Океания |Сурет = Oceania (centered orthographic projection).svg |Сурет тақырыбы = |Территория = 9,000,000 ([[Құрлық#Құрлықтар аумағы мен жұрты|7ші]]) |Халық саны = 46,048,002 (2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/oceania-population/ |title=Population of Oceania (2024) - Worldometer|access-date=2024-05-22}}</ref> |Халық тығыздығы = 5 |Этнохороним = |Елдер = {{Collapsible list | title = [[Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше мемлекеттер|БҰҰ мүшелері]] ([[Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|14]]) | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal | {{Байрақ|Аустралия}} | {{Байрақ|Вануату}} | {{Байрақ|Кирибати}} | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | {{Байрақ|Микронезия}} | {{Байрақ|Науру}} | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | {{Байрақ|Палау}} | {{nowrap|{{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}}} | {{Байрақ|Самоа}} | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | {{Байрақ|Тонга}} | {{Байрақ|Тувалу}} | {{Байрақ|Фиджи}} }} {{Collapsible list | title = [[Ассоциацияланған мемлекет|Ассоциацияланған]] ([[Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|2]]) | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | {{nowrap|{{Байрақ|Кук аралдары}}}} | {{Байрақ|Ниуэ}} }} |Тәуелді аймақтар = {{Collapsible list | title = '''[[Тәуелді аймақ]]тар''' ([[Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|21]]) | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | '''{{Байрақ|Аустралия}} (5)''' | {{Unbulleted list | {{Ту|Аустралия}} [[Ашмор және Картье аралдары]] | {{Байрақ|Кристмас аралы}} | {{Байрақ|Кокос (Килинг) аралдары}} | {{Ту|Аустралия}} [[Маржанды теңіздің аралдары аймағы]] | {{Байрақ|Норфолк аралы}} }} | '''{{Байрақ|Франция}} (3)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Француз Полинезиясы}} | {{Байрақ|Жаңа Каледония|local}} | {{Байрақ|Уоллис және Футуна|local}} }} | '''{{Байрақ|Жаңа Зеландия}} (1)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Токелау}} }} | '''{{Байрақ|Ұлыбритания}} (1)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Питкэрн аралдары}} }} | '''{{Байрақ|АҚШ}} (11)''' | {{Unbulleted list | {{Байрақ|Америка Самоасы}} | {{Ту|АҚШ}} [[Бейкер аралы]] | {{Байрақ|Гуам}} | {{Ту|АҚШ}} [[Хаулэнд аралы]] | {{Ту|АҚШ}} [[Джарвис аралы]] | {{Ту|АҚШ}} [[Джонстон (атолл)|Джонстон]] | {{Ту|АҚШ}} [[Кингмен рифі]] | {{Ту|АҚШ}} [[Мидуэй (атолл)|Мидуэй]] | {{Байрақ|Солтүстік Мариана аралдары}} | {{Ту|АҚШ}} [[Пальмира (атолл)|Пальмира]] | {{Ту|АҚШ}} [[Уэйк]] }} }} |Танылмаған аймақтар = |Тілдері = |Уақыт белдеулері = [[UTC-11]] — [[UTC+14]] |Интернет үйшігі = |Ірі қалалары = [[Сидней]], [[Окленд]], [[Брисбен]], [[Мельбурн]], [[Аделаида]], [[Перт]] |Ортаққордағы санаты = Oceania }} '''Аустралия және Океания''' — [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] құрлығы мен [[Океания]]ға кіретін аралдардан тұратын [[Дүние бөліктері|дүниенің бөлігі]]. Аустралия және Океания дәстүрлі түрде 4 аймаққа бөлінеді — [[Аустралазия]] ([[Аустралия]] және [[Жаңа Зеландия]]), [[Меланезия]], [[Микронезия]] және [[Полинезия]].<ref name="worldatlas">{{cite web |title=The Four Sub-regions Of Oceania |date=26 December 2017 |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-four-sub-regions-of-oceania.html |publisher=WorldAtlas |access-date=24 January 2022 |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124222422/https://www.worldatlas.com/articles/the-four-sub-regions-of-oceania.html |url-status=live }}</ref> Аустралия мен Океанияның жалпы ауданы шамамен 9 млн км². Халқы – 46 миллион адам (2024) (әлем халқының 0,56%). == Ұғымның анықтамасы == Аустралия және Океания анықтамалары әртүрлі.<ref>{{cite book |last1=Lidstone |first1=John |last2=Stoltman |first2=Joseph P. |last3=DeChano |first3=Lisa M. |title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences |date=2004 |publisher=Springer Netherlands |page=193 |isbn=978-1402028519 |url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&dq=%22and+Melanesia,+meaning%22&pg=PA193 |quote=Anthropologists have defined Oceania as that region of the Pacific Ocean that encompasses three distinct geographical areas—Polynesia, meaning "many islands"; Micronesia, meaning "small islands"; and Melanesia, meaning "black islands". Other definitions of Oceania are used by geographers, economists, and oceanographers. The definition of the region generally depends on the context that one assigns to it in research or writing. |access-date=2022-07-30 |archive-date=2022-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730064235/https://www.google.com.au/books/edition/International_Perspectives_on_Natural_Di/94q9GgFtjYoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22and+Melanesia%2C+meaning%22&pg=PA193&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> Океанияның ең кең тараған анықтамасы құрлықтықтық [[Азия]] мен [[Америка]] арасындағы көптеген аралдарды қамтиды. Бүкіл құрлықты жер шарының бөліктеріне бөлгенде, [[Океания]] [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]]мен дүниенің [[Дүние бөліктері|бір бөлігі]]не біріктіріледі. Кейде әлемнің тәуелсіз бөлігі ретінде ерекшеленеді және сирек жағдайда «Аустралия және Океания» бөлігі ретінде қарастырылады. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде әлемнің «Аустралия және Океания» дүние бөлігі жай ғана «Океания» ({{lang-en|Oceania}}) деп аталады. == Аймақтар == [[Сурет:Oceania Regions.svg|thumb|upright=1.35|Аустралия және Океанияың аймақтары]] === Аустралия === {{Толық мақала|Аустралия (құрлық)}} Аустралия толығымен [[Оңтүстік жарты шар|оңтүстік]] және [[Шығыс жарты шар|шығыс]] жарты шарларда орналасқан. Оның ортасында оны оңтүстік тропик кесіп өтеді. Австралия — оқшауланған, басқа континенттерден алыс материк. Бұл оның табиғатының бірегейлігін анықтады. Негізгі сауда жолдары материктен алыстап, экономикалық байланыстарды дамытуды қиындатады. Бұл жер бетіндегі ең кішкентай және ең құрғақ материк. Материктің бүкіл аумағы [[Аустралия|аттас]] мемлекеттің негізгі бөлігі болып табылады. === Океания === {{Толық мақала|Океания}} [[Тынық мұхит]]ының орталық және оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, көбіне жүздеген шағын [[арал]]дар мен [[атолл]]дардан құралған географиялық аймақ және геосаяси жер бөлігі. Тарихи тұрғыдан барлық аралдар төрт этнографиялық және географиялық аймаққа бөлінген: * [[Полинезия]] — солтүстігінде [[Гавай аралдары]]нан оңтүстігінде [[Жаңа Зеландия]]ға дейін созылып, сондай-ақ, батысында [[Тувалу]], [[Токелау]], [[Самоа]], [[Тонга]] және [[Кермадек аралдары]]н, ортасында [[Кук аралдары|Кук]], Қоғам және Острал аралдарын, шығысында Маркиз аралдарын, [[Туамоту]], Мангарева және [[Пасха аралы|Пасха]] аралдарын қамтиды. * [[Меланезия]] — оңтүстік-батысында [[Жаңа Гвинея]] орналасқан, [[Гренландия (арал)|Гренландия]]дан кейінгі әлемдегі екінші үлкен арал және [[Тынық мұхит]]ындағы аралдардың ең үлкені. Басқа негізгі меланезиялық топтар, солтүстіктен оңтүстікке қарай, [[Бисмарк архипелагы]], [[Соломон аралдары (архипелаг)|Соломон аралдары]], Санта-Крус аралдары, [[Вануату]], [[Фиджи]] және [[Жаңа Каледония]]. * [[Микронезия]] — экватордың солтүстігінде орналасқан, оған солтүстік-батыста [[Мариана аралдары]], орталығында [[Каролин аралдары]], батыста [[Маршалл аралдары]] және оңтүстік-шығыста [[Кирибати]] аралдары кіреді. * [[Жаңа Зеландия]] — [[Тынық мұхит]]ының оңтүстік-батысында екі үлкен аралда ([[Солтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Солтүстік]] және [[Оңтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Оңтүстік]]) және көптеген (шамамен 700) көршілес кішігірім аралдарда орналасқан. Кей кезде [[Аустралия]]мен бірге [[Аустралазия]]ның бір бөлігі ретінде қарастырылады. == Мемлекеттер == [[Сурет:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|thumb|upright=1.5|[[Орталық барлау басқармасы]] әлемдік фактілер кітабынан Океания картасы]] {{Толық мақала|Аустралия және Океания мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі}} {| class="wikitable" !Мемлекет !Жер аумағы, км² !Халқы !Елордасы |- |{{Байрақ|Аустралия}} |7 692 024 |21 050 000 |[[Канберра]] |- |{{Байрақ|Вануату}} |12 190 |196 178 |[[Порт-Вила]] |- |{{Байрақ|Жаңа Зеландия}} |268 680 |4 108 037 |[[Веллингтон]] |- |{{Байрақ|Кирибати}} |811 |96 335 |[[Оңтүстік Тарава]] |- |{{Байрақ|Маршалл аралдары}} |181 |73 630 |[[Маджуро]] |- |{{Байрақ|Микронезия}} |702 |135 869 |[[Паликир]] |- |{{Байрақ|Науру}} |21 |12 329 |[[Ярен]] |- |{{Байрақ|Палау}} |458 |19 409 |[[Нгерулмуд]] |- |{{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} |462 840 |5 172 033 |[[Порт-Морсби]] |- |{{Байрақ|Самоа}} |2 935 |178 631 |[[Апиа]] |- |{{Байрақ|Соломон аралдары}} |28 450 |494 786 |[[Хониара]] |- |{{Байрақ|Тонга}} |748 |106 137 |[[Нукуалофа]] |- |{{Байрақ|Тувалу}} |26 |11 146 |[[Фунафути]] |- |{{Байрақ|Фиджи}} |18 274 |856 346 |[[Сува]] |} == Тарих == === Отаршылдыққа дейінгі кезең === [[Аустралиялық аборигендер]] — [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] материгінің және оның айналасындағы аралдардың бастапқы тұрғындары 70 000 жыл бұрын [[Африка]]дан [[Азия]]ға қоныс аударып, Аустралияға шамамен 50 000 жыл бұрын келген.<ref name="illumina.com">{{cite web |title=Sequencing Uncovers a 9,000 Mile Walkabout |url=https://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf |website=illumina.com |quote=A lock of hair and the HiSeq 2000 system identify a human migration wave that took more than 3,000 generations and 10,000 years to complete. |access-date=2022-07-30 |archive-date=2020-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430044039/https://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf |url-status=live }}</ref> Олар Аустралияға [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]] арқылы қоныс аударған болса да, олар белгілі Азиялық немесе Полинезиялық популяциялармен байланысты емес. Адамдардың Аустралияға алғашқы ерте қоныс аударуы бұл құрлық [[Жаңа Гвинея]] аралымен құрлық көпірі арқылы жалғасқан Сахуль континентінің бір бөлігі болған кезде орын алды деп саналады. Олар [[Тасмания]]ға шамамен 40 000 жыл бұрын соңғы [[мұз дәуірі]]нде болған материктен құрлық көпірі арқылы қоныс аудару арқылы жеткен. [[Жаңа Гвинея]] аралы мен оған жақын орналасқан [[Меланезия]] аралдарына шамамен 30-50 мың жыл бұрын [[каноэ]]мен [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азия]]дан келген адамдар қоныстанған. Шамамен 2-4 мың жыл бұрын [[Микронезия]] мен [[Полинезия]]ның көп бөлігі қоныстанған. [[Океания]] аралдарын қаныстану процесі шамамен 1200 жылы [[Пасха аралы]]н қоныстандырумен аяқталды. === Отаршылдық кезеңі === Аустралия өзінің шалғай орналасуына байланысты әлемге басқа континенттерге қарағанда кеш «ашылды». Аустралияның ашылуы [[Американың ашылуы|Америка ашылғаннан]] кейін жүз жылдан астам уақыт өткен соң болды. [[Нидерланд|Голландия]]лық саяхатшы [[Виллем Янсзон]] 1606 жылы жаңа жерді тапты (бұл [[Кейп-Йорк түбегі]] болатын). [[Христофор Колумб]] сияқты Янсзон да өмірінің соңына дейін жаңа материк ашқанын білмеді. 1770 жылы [[Джеймс Кук]] Аустралияның шығыс жағалауына жақындап, ресми нұсқа бойынша оны «ашты». [[XVIII ғасыр|XVIII]] — [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырлар аралығында еуропалықтардың Океанияны зерттеу кезеңі жалғасты, олар біртіндеп аралдарға қоныстана бастады. Алайда еуропалық отарлау процесі өте баяу жүрді, өйткені бұл аймақ [[табиғи ресурстар]]дың жоқтығынан шетелдіктер арасында үлкен қызығушылық тудырмады және жергілікті халыққа теріс әсер етті: Океанияда бұрын-соңды болмаған көптеген аурулар енгізілді, және бұл [[эпидемия]]ларға әкелді, нәтижесінде жергілікті тұрғындардың едәуір бөлігі қайтыс болды. Сонымен бірге тұрғындарды христиандандыру да орын алды. [[XVIII ғасыр|XVIII]] — [[XIX ғасыр|XIX]] ғасырларда Океания аралдары отаршыл державалар арасында, ең алдымен [[Британ империясы]], [[Испания]] және [[Франция]] (кейіннен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Герман империясы]] қосылды) арасында бөлінді. Еуропалықтардың ерекше қызығушылығы аралдарда [[плантация]]лар құру және [[құл саудасы]] болды. === Қазіргі тарих === [[Аустралия]] 1901 жылы ал [[Жаңа Зеландия]] 1907 жылы [[доминион]]ға айналды, бірақ олар сәйкесінше 1942 және 1947 жылдары Вестминстер актінің статутын қабылдауға дейін ресми түрде толық тәуелсіз мемлекет бола алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін отарлардың тәуелсіздігі үшін күрескен алғашқы саяси ұйымдар пайда бола бастады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Океания көптеген шайқастар (негізінен жапон және американдық күштер арасында) болған соғыс театрларының бірі болды. 1960 жылдардан бастап отарсыздандыру процесі басталды. 1946 жылы [[Француз Полинезиясы|Полинезия]]лықтар Франция азаматтығын алды, ал аралдардың мәртебесі шетел аумағына өзгертілді. [[Гавайи]] 1959 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] штатына айналды. [[Фиджи]] мен [[Тонга]] 1970 жылы тәуелсіздік алды. 1979 жылы 1 мамырда [[Маршалл аралдары]]ның саяси мәртебесінің өзгеруін мойындай отырып, [[Америка Құрама Штаттары]] Маршалл аралдарының конституциясын және үкіметінің құрылуын мойындады. [[XX ғасыр|XX]] ғасырдағы отарсыздандыру процесіне қарамастан, кейбір аралдар әлі де бір дәрежеде тәуелді болып қала береді. == География == === Орналасуы === Аустралия мен Океания Жердің [[Оңтүстік жарты шар|оңтүстік жартышар]]ында орналасқан және оларды батысынан — [[Үнді мұхиты]], шығысынан — [[Тынық мұхит]] шайып жатыр. Бұл аймақтың жағалауын шайып жатқан мұхиттардың құрамына [[Маржанды теңіз|Маржанды]], [[Тасман теңізі|Тасман]], [[Фиджи теңізі|Фиджи]], [[Арафур теңізі|Арафур]] және [[Тимор теңізі|Тимор]] теңіздері кіреді. Материкке [[Жаңа Гвинея]], [[Солтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Солтүстік]] және [[Оңтүстік (арал, Жаңа Зеландия)|Оңтүстік]] аралдар, [[Соломон аралдары]], [[Тасмания]] сияқты ірі аралдар мен архипелагтар тиесілі. === Шеткі нүктелері === * [[Норт-Уэст-Кейп]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Стип-Пойнт]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Саут-Ист-Кейл]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Саут-Ист-Пойнт]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} * [[Байрон (мүйіс)|Байрон]] мүйісі {{Байрақ|Аустралия}} === Бедер === АҚШ [[Ұлттық географиялық қоғамдастық|Ұлттық географиялық қоғамдастығы]]ның сайтында геологиялық ерекшеліктеріне байланысты Океания құрамына кіретін аралдарды жіктеу ұсынылған. Бұл қағидатқа сәйкес, аралдар материктік, биік және аласа болып бөлінеді. Материктік аралдар қатарына тектоникалық өзгерістер мен мүхит деңгейінің көтерілуі оларды бөліп жібергенге дейін ірі құрлық массаларының бір бөлігі болған Аустралия, Жаңа Зеландия және Жаңа Гвинея кіреді. Материктік аралдардың рельефі әртүрлілігімен сипатталады, ал бұл үш жағдайда да [[литосфералық тақталар]]дың соқтығысуы кезінде жыныстардың жоғары ығысуынан пайда болған қатпарлы тау тізбектері қамтылады. Жаңа Зеландия мен Жаңа Гвинеядағы жалғасып жатқан тектоникалық белсенділік әрекет етуші жанартаулардың болуынан көрінеді. Сонымен қатар, материктік аралдарды қалыптастырған негізгі үдерістер айтарлықтай ерекшеленді, бұл рельефтің түбегейлі айырмашылықтарына әкелді. Мұндай айрықша белгілер ретінде: Аустралия үшін — оның орталық бөлігіндегі жазықтардағы шөлдер мен шөлейттердің ұлан-ғайыр аймағы — Аутбэк; Жаңа Зеландия үшін — үлкен биіктік пен басым ылғалды әрі суық желдердің әсерінен пайда болған мұздықтар; ал Жаңа Гвинея үшін — теңіз деңгейінен айтарлықтай биіктік экваторға жақындықпен және ылғалды тропикалық желдермен ұштасқан [[Тұманды ормандар|биіктаулы мәңгі жасыл тропикалық ормандар]] тән.<ref name="NatGeo">{{cite web |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/oceania-physical-geography/ |title=Australia and Oceania: Physical Geography |website=National Geographic |lang=en |access-date=2021-11-15 |archive-date=2017-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120205233/http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/oceania-physical-geography/ |url-status=live }}</ref> Океанияның биік немесе жанартаулық аралдары су асты жанартауларының атқылауы нәтижесінде пайда болған, бұл кезде атқылаған [[магма]] мұхит суымен салқындап, қатады. Ұзақ уақыт бойы жалғасқан мұндай белсенділік орталығында тік беткейлі тауы бар, ал одан жағалау сызығына қарай жоталар мен шатқалдар таралатын аралдардың қалыптасуына әкеледі. Биік аралдардың шоғырлануы Тынық мұхит және Аустралия тақталарының түйіскен жеріндегі су асты жанартаулары тізбегі болып табылатын Тынық мұхит [[отты шеңбер]]інің контурымен сәйкес келетін Меланезия бөлігіне тән. Меланезияның маңызды жанартаулары — Томаниви (Фиджи), Ламингтон және Ясур (Вануату).<ref name="NatGeo" /> Аласа немесе [[Маржан аралы|маржан аралдары]]ның негізін [[маржан]] қаңқаларының қабаты құрайды. Шығу тегіне байланысты бұл аралдар теңіз деңгейінен әрең көтеріліп тұрады және орталық лагунаның айналасындағы ұсақ аралдардың үзік жартылай дөңгелек тізбегі ([[атолл]]) пішініне ие болады. Мұндай пішін жанартаулық текті құрлық көтерілімінің айналасында [[Маржан рифтері|маржан рифі]] қалыптасқан кезде пайда болады, ал кейін бұл құрлық эрозияға ұшырап, орнында теңіз суы толтыратын ойыс қалдырады. Бұған әлемдегі ең үлкен [[лагуна]]лардың бірін қоршайтын әр түрлі аудандағы 97 аралдан тұратын Кваджалейн атолы (Маршалл аралдары) айқын мысал бола алады; олардың құрлық пен ішкі лагунаның жиынтық ауданы 2173 км² құрайды. Аласа аралдар Микронезия мен Полинезияда басым.<ref name="NatGeo" /> Аустралия аумағында бірнеше тау тізбектері бар, олардың ең танымалы — [[Үлкен Суайрық жотасы]], алайда Кимберли таулары (ең биік нүктесі — Орд тауы, 937 м) және Беркли үстірті сияқты жоталар да кездеседі. Материктің ең биік нүктесі — Папуа — Жаңа Гвинеядағы Вильгельм тауы. '''Океанияның ең ірі таулары''' * Вильгельм тауы (4509 м) * [[Мауна-Кеа]] тауы (4205 м) * Мауна-Лоа жанартауы (4169 м) * Кук тауы (3764 м) * Руапеху жанартауы (2797 м) * Улавун жанартауы (2300 м) * [[Косцюшко (тау)|Косцюшко]] тауы (2228 м) * Либиг тауы (1440 м) * Мехарри тауы (1251 м) * Блафф-Нолл тауы (1096 м) * Орд тауы (937 м) Океанияға әлемдегі ең терең жер — [[Мариана шұңғымасы]] (10 994 м) ерекше атақ әкеледі. Одан басқа, аймақ аумағында басқа да сондай терең екі шұңғыма бар. Олар — [[Тонга шұңғымасы]] (10 882 м) және [[Кермадек шұңғымасы]] (10 047 м). Құрлықтағы ең терең жер болып теңіз деңгейінен −16 метрге дейінгі тереңдікте жатқан тұзды [[Эйр]] көлі саналады. === Климат === Климат әртүрлі аралдар мен мемлекеттерде сан алуан. Орталық Аустралияда жылдық жауын-шашын мөлшері 250 мм-ден аз, ал негізгі ауа температурасы +7°С пен +47°С аралығында болады. Аустралияның солтүстік бөлігінде (Дарвин қаласы) +10°С пен +41°С аралығындағы температура басым болып, жауын-шашын мөлшері 2000 мм және одан да көп түседі. Жауын-шашынның ең көп мөлшері Папуа — Жаңа Гвинеяның солтүстігінде тіркеліп, 3000 мм-ден асады, ал мұндағы ауа температурасы негізінен +18°С пен +24°С аралығында ауытқиды. {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Қала ! colspan="2" |Абсолюттік минимум және абсолюттік максимум (°С) ! rowspan="2" |Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері (мм) |- !Минимум !Максимум |- |[[Алис-Спрингс]] | +7 | +47 |250 — 300 |- |[[Веллингтон]] | -2 | +31 |500 — 1000 |- |[[Дарвин (город)|Дарвин]] | +10 | +41 |2000 — 3000 |- |[[Онслоу (город)|Онслоу]] | -3 | +48 |250 — 500 |- |[[Порт-Морсби]] | +18 | +37 |2000 — 3000 және одан жоғары |- |[[Сидней]] | +2 | +45 |1000 — 3000 |- |[[Хобарт]] | -2 | +41 |1000 — 2000 және одан жоғары |} === Табиғат аймақтары === Аустралия мен Мұхитты (Океанияны) қамтитын климаттық белдеулердің жалпы саны — 5: [[Экваторлық белдеу|Экваторлық]], [[Субэкваторлық белдеу|Субэкваторлық]], [[Тропиктік белдеу|Тропиктік]] (көбірек бөлігі), [[Субтропиктік белдеу|Субтропиктік]] және [[Қоңыржай климат|Қоңыржай]] ([[Тасмания|Тасмания аралының]] оңтүстігі). {| class="wikitable" ! Климаттық белдеу ! Облысы ! Табиғат аймағы ! Таралу аймағы |- | [[Экваторлық белдеу|Экваторлық]] |— |rowspan="2"| [[Ылғалды тропиктік ормандар|Ылғалды экваторлық ормандар]] | [[Папуа — Жаңа Гвинея|Папуа — Жаңа Гвинеяның]] және [[Соломон аралдары (архипелаг)|Соломон аралдарының]] солтүстігі |- |rowspan="3"| [[Субэкваторлық белдеу|Субэкваторлық]] |rowspan="3"| — | [[Папуа — Жаңа Гвинея|Папуа — Жаңа Гвинеяның]] оңтүстігі мен орталығы, [[Соломон аралдары (архипелаг)|Соломон аралдары]], Солтүстік-шығыс [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] |- | [[Саванна|Саванналар мен сирек ормандар]] | [[Аустралия (құрлық)|Аустралияның]] солтүстігі |- | [[Шөл|Шөлейттер мен шөлдер]] | Орталық [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] ([[Үлкен Құмды шөл|Үлкен құмды шөл]] аймағы) |- |rowspan="4"| [[Тропиктік белдеу|Тропиктік]] |rowspan="2"| Ылғалды | [[Ылғалды тропиктік ормандар|Ылғалды экваторлық ормандар]] | [[Санта-Крус (аралдар)|Санта-Крус аралдары]], [[Жаңа Гебридтер]], [[Фиджи (архипелаг)|Фиджи]], [[Тувалу аралдары|Тувалу]], [[Феникс (арал)|Феникс]], [[Самоа (архипелаг)|Самоа]], [[Тонга аралдары|Тонга]], [[Жаңа Каледония|Жаңа Каледония аралы]], [[Аустралия (құрлық)|Аустралияның]] шығысы |- | [[Муссон]]дық ормандар | [[Аустралия (құрлық)|Аустралияның]] шығысы, [[Жаңа Зеландияның]] солтүстігі |- |rowspan="2"| Шөлді | [[Шөл|Шөлейттер мен шөлдер]] | Орталық және Батыс [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] |- |rowspan="2"| [[Саванна|Саванналар мен сирек ормандар]] | [[Аустралия (құрлық)|Аустралияның]] шығысы мен оңтүстік-батысы |- |rowspan="8"| [[Субтропиктік белдеу|Субтропиктік]] |rowspan="3"| [[Жерортатеңіздік климат|Жерортатеңіздік]] |rowspan="3"| [[Аустралия (құрлық)|Аустралияның]] оңтүстігі |- | [[Субтропиктік орман|Қатты жапырақты мәңгі жасыл ормандар]] және бұталар |- | [[Саванна|Саванналар мен сирек ормандар]] |- | [[Континенттік климат|Континенттік]] | [[Шөл|Шөлейттер мен шөлдер]] |rowspan="2"| Оңтүстік [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] |- |rowspan="4"| Біркелкі ылғалданған | [[Саванна|Саванналар мен сирек ормандар]] |- | [[Субтропиктік орман|Қатты жапырақты мәңгі жасыл ормандар мен бұталар]] | [[Аустралия (құрлық)|Аустралияның]] оңтүстігі мен шығысы, [[Тасмания]]ның солтүстігі |- | Муссондық ормандар | [[Аустралия (құрлық)|Аустралияның]] шығысы және [[Жаңа Зеландия]]ның батысы |- |rowspan="2"| [[Аралас орман|Аралас ормандар]] | Солтүстік [[Тасмания]] және Орталық [[Жаңа Зеландия]] |- | [[Қоңыржай климат|Қоңыржай]] | [[Теңіздік климат|Теңіздік]] | Орталық және Оңтүстік [[Тасмания]], Оңтүстік [[Жаңа Зеландия]] |} === Гидрография === Аустралияда өзендердің саны көп, бірақ олардың көбісі құрғап қалатын уақытша өзендер (криктер). Ең ірілері — [[Дарлинг (өзен)|Дарлинг]] және [[Муррей]]. Аустралия құрлығына ірі шығанақтар жатады: [[Карпентария шығанағы|Карпентария]] және [[Үлкен Австралия шығанағы]]. == Демография == === Халқы === Бүкіл Батыс және Шығыс Аустралияны Аустралия материгін отарлау кезінде қоныстанған [[Англоаустралиялықтар]] алып жатыр. [[Жаңа Гвинея]] аралын түгелдей [[Папуастар]] (Соломон аралдары мен Санта-Крус аралдарын қоса) алып жатыр. Орталық Аустралияны [[Аустралиялық аборигендер|байырғы австралиялықтар]] мекендейді, олар үшін қорықтар (резервациялар) құрылды. Жаңа Зеландияда [[Англо Жаңазеландиялықтар|Англо-жаңа зеландиялықтар]] қоныстанған. Океания аралдарын [[Полинезиялықтар]], [[Меланезиялықтар]] және [[Микронезиялықтар]] атты байырғы халықтар мекендейді. === Тілдер === {{Толық мақала|Аустралия тілдері}} Океанияның байырғы тілдері үш негізгі географиялық топқа бөлінеді: * Аустронезиялық тілдер тобы – [[Малай тілі|Малай]] (Индонезия), Тагалог (Филиппин) және [[Маори тілі|Маори]] және [[Гавай тілі|Гавай]] сияқты Полинезиялық тілдері бар үлкен тілдер тобы. * Аустралиялық тілдер – [[Аустралиялық аборигендер]]дің тілдері. * Папуаc тілдері – [[Жаңа Гвинея]] және көршілес аралдарды мекендейтін [[Папуастар]]дың тілдері. Жергілікті емес тілдерге мыналар жатады: * [[Ағылшын тілі]] – [[Аустралия]], [[Гавайи]], [[Жаңа Зеландия]] және басқа аумақтар * [[Француз тілі]] – [[Француз Полинезиясы]], [[Жаңа Каледония]], [[Вануату]], [[Уоллис және Футуна]] * [[Хинди|Хинди тілі]] – [[Фиджи]] * [[Жапон тілі]] – [[Бонин аралдары]], [[Палау Республикасы|Палау]] Сондай-ақ [[Малай тілі|малай]] немесе отаршылдық тілдердің жергілікті халықтармен өзара әрекеттесуінен қалыптасқан (мысалы Ток Писин, Бислама, Пиджин және тб.) креол (аралас) тілдері бар. === Дін === Океаниядағы басым дін – [[христиандық]] (73%). 2011 жылы жүргізілген сауалнама бойынша [[Меланезия]]да 92%, [[Микронезия]]да 93% және [[Полинезия]]да 96% өздерін христиан деп сипаттайтынын көрсетті. Дәстүрлі діндер көбінесе анимистік сипатқа ие, ал дәстүрлі тайпалар арасында табиғи күштерді білдіретін рухтарға деген сенім басым. 2018 жылғы санақта Жаңа Зеландиялықтардың 37% христиан дінін ұстанды және 48% ешбір дінді ұстанбады. 2016 жылғы санақта Аустралия халқының 52%-ы христиан дінін ұстанатынын және 30%-ы «діні жоқ» деп мәлімдеді. [[Индуизм]] – Океаниядағы азшылық діні. Пайыз бойынша Океаниядағы индустардың ең жоғары үлесі [[Фиджи]] елінде – 29,7%, ал абсолютті сандар бойынша – Аустралияда 684,002 (халқытың 2,7%). Жаңа Зеландияда индустар халықтың 2,65% құрайды. Океаниядағы мұсылмандар саны – 620,156 мен. Олар негізінен Аустралия мен Жаңа Зеландияда шоғырланған. Пайыз бойынша Океаниядағы мұсылмандардың ең жоғары үлесі [[Кокос (Килинг) аралдары]]нда – 65.6% (2021).<ref>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/POA6799|title=2021 Census QuickStats: Cocos (Keeling) Islands|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au}}</ref> Аймақтағы басқа діндерге Аустралия мен Жаңа Зеландиядағы азшылықтардың көрнекті діндері болып табылатын [[Яһудилік|Иудаизм]] мен [[Буддизм]] жатады. == Экономика == [[Сурет:Auckland Skyline as seen from Devonport 20100128 3.jpg|thumb|right|250px|Жаңа Зеландиядағы [[Окленд]] орталық бизнес ауданы]] [[Сурет:Sydney skyline from Waverton Balls head reserve.jpg|thumb|right|250px|[[Сидней]]]] {{Толық мақала|Океания экономикасы}} Бұл аймақ [[Аустралия]] мен [[Жаңа Зеландия]]ның жоғары дамыған және жаһандық бәсекеге қабілетті қаржы нарықтарынан бастап, оларың әлдеқайда аз дамыған көптеген аралдық көршілерге дейін әртүрлі экономикалармен ерекшеленеді. Тынық мұхиты аймағындағы ең кішкентай елдер тауарларды экспорттау және басқа өнімдерге қол жеткізу үшін Аустралия, Жаңа Зеландия және Америка Құрама Штаттарымен саудаға сүйенеді. Аустралия және Океания ең ірі экспорттық нарықтарына [[Жапония]], [[Қытай]], [[Америка Құрама Штаттары]] және [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] кіреді. Тынық мұхиты елдерінің көпшілігінде (Аустралия мен Жаңа Зеландияны қоспағанда) негізгі сала [[ауыл шаруашылығы]] болып табылады. Көптеген елдер әлі күнге дейін ауылшаруашылық болып табылады; мысалы, [[Вануату]] халқының 80%-ы және [[Фиджи]] халқының 70%-ы ауыл шаруашылығымен айналысады. Балық аулау Тынық мұхиты аймағындағы көптеген шағын елдер үшін негізгі сала болып табылады, дегенмен көптеген балық аулау аймақтарын басқа ірі елдер, атап айтқанда [[Жапония]] пайдаланады. Аустралия мен Жаңа Зеландия аймақтағы жалғыз жоғары дамыған тәуелсіз мемлекеттер болып табылады. Австралияның экономикасы аймақтағы ең үлкен және басым экономика, сонымен қатар әлемдегі ең ірі экономикалардың бірі болып табылады. Аустралияның жан басына шаққандағы [[Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) бойынша елдер тізімі|ЖІӨ аларман қабілет тепетендігі]] бойынша Ұлыбритания, Канада, Германия және Франциядан жоғары. Аустралияда тұратын адамдардың көпшілігі [[денсаулық сақтау]], [[бөлшек сауда]] және [[білім беру]] салаларында жұмыс істейді.<ref>{{cite web |title=Industry sector of employment {{!}} Australia {{!}} Community profile |url=https://profile.id.com.au/australia/industries?BMID=50 |access-date=20 January 2022 |website=profile.id.com.au |archive-date=16 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916114311/http://profile.id.com.au/australia/industries?BMID=50 |url-status=live }}</ref> Жаңа Зеландия экономикасы — жоғары дамыған еркін нарықтық экономика. Ел ең жаһанданған экономикалардың біріне ие және көбінесе халықаралық саудаға тәуелді. Оның елеулі қызмет көрсету секторы бар, ол 2013 жылғы жағдай бойынша жалпы ішкі өнімнің 63% құрады. Үлкен арал мемлекеті ретінде Жаңа Зеландияда табиғи ресурстар мен минералды байлықтар мол.<ref>{{Cite web |last=Minerals |first=New Zealand Petroleum and |title=Mineral resources potential |url=https://www.nzpam.govt.nz/nz-industry/nz-minerals/resources-potential/ |access-date=2024-02-09 |website=New Zealand Petroleum and Minerals |language=en-NZ}}</ref> [[Жаңа Каледония]], [[Гавайи]] және [[Француз Полинезиясы]] да жоғары дамыған, бірақ егеменді мемлекеттер емес. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Аустралия және Океания |тақырып_стиль = |state = collapsed |Океания елдері |Аустралия және Океания елордалары |Әлем аймақтары }} {{Құрлықтар}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Аустралия және Океания]] [[Санат:Дүние бөліктері]] 58hzf3hslns9p8sfinxqri0f3tjgy9k 0 742263 3637056 3414980 2026-07-30T16:27:31Z Casserium 68287 /* */ 3637056 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[10 шілде]] [[2024 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік ел даңғылы, 8, "Министрліктер үйі" |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Сейілбек Серғазыұлы Нұрымбетов |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/kroivr-water?lang=kk ov.kz/memleket/entities/kroivr-water] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті''' — су қорын пайдалану және қорғау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі]]нің ведомствосы. == Міндеттері == * мемлекеттік саясатты іске асыру мәселелері бойынша үйлестіруді қамтамасыз ету, су ресурстарын басқару саласындағы стратегиялық, реттеуші, іске асыру және бақылау-қадағалау функцияларын орындау<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24MA000115 Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Қарамағындағы ұйымдар == * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Арал-Сырдария бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Балқаш-Алакөл бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Ертіс бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Есіл бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Нұра-Сарысу бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Тобыл-Торғай бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Шу-Талас бассейндік инспекциясы» РММ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|С]] 9thgw2f2auz6t00oaxutp3lekbkpfba 3637057 3637056 2026-07-30T16:27:58Z Casserium 68287 /* */ 3637057 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[10 шілде]] [[2024 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік ел даңғылы, 8, "Министрліктер үйі" |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Сейілбек Серғазыұлы Нұрымбетов |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/kroivr-water?lang=kk gov.kz/memleket/entities/kroivr-water] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті''' — су қорын пайдалану және қорғау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі]]нің ведомствосы. == Міндеттері == * мемлекеттік саясатты іске асыру мәселелері бойынша үйлестіруді қамтамасыз ету, су ресурстарын басқару саласындағы стратегиялық, реттеуші, іске асыру және бақылау-қадағалау функцияларын орындау<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24MA000115 Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Қарамағындағы ұйымдар == * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Арал-Сырдария бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Балқаш-Алакөл бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Ертіс бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Есіл бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Нұра-Сарысу бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Тобыл-Торғай бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы» РММ * «Су ресурстарын пайдалануды реттеу және қорғау жөніндегі Шу-Талас бассейндік инспекциясы» РММ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|С]] 81kwd8knydql46pv55rogx2ww3f7g76 0 742548 3637052 3457273 2026-07-30T16:22:26Z Casserium 68287 /* */ 3637052 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Зияткерлік меншік құқығы комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[29 наурыз]] [[2001 жыл]] (алғаш рет құрылды) <br/>[[15 шілде]] [[2024 жыл]] (қайта құрылды) |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Есіл ауданы, Мәңгілік Ел даңғылы, 8-үй, "Министрліктер Үйі" әкімшілік ғимараты, 13-кіреберіс |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Шолпан Әбдіреева |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-kis?lang=kk gov.kz/memleket/entities/adilet-kis] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Зияткерлік меншік құқығы комитеті''' — зияткерлiк меншiк құқықтарын сақтау және қорғау саласындағы функцияларды жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == 1992 жылы Қазақ авторлық құқықтар агенттігі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік авторлық және сабақтас құқықтар агенттігі болып қайта құрылды. 1997 жылы наурызда Авторлық құқықтар агенттiгi болып өзгеріп, Экономика және сауда министрлігінің, қазанда Энергетика, индустрия және сауда министрлігінің құрамына енді. 1999 жылы агенттік орнына Әділет министрлігінің Авторлық құқықтар комитеті құрылды. 2001 жылы Авторлық құқықтар комитеті орнына Зияткерлік меншік құқығы комитеті құрылды. 2014 жылы комитет таратылып, 2024 жылы қайта құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000552 Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Міндеттері == # зияткерлік меншік құқықтарын қорғау және сақтау саласындағы реттеушілік, іске асыру және бақылау функцияларын орындау, сондай-ақ стратегиялық функцияларды орындауға қатысу # адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарының үстемдігін, Қазақстан Республикасының егемендігін қамтамасыз етуге, жалпымемлекеттік даму стратегиясын әзірлеуге және іске асыруға қатысу арқылы қазақстандық қоғам мен мемлекеттің орнықты және үдемелі дамуын қамтамасыз етуге, сондай-ақ өз құзыреті шегінде мемлекеттің реттеушілік саясатын іске асыруға бағытталған ұлттық заңнаманы қалыптастыруға қатысу; # Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуді жүзеге асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24D0000617 "Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Зияткерлiк меншiк құқығы комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің, "Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Мәжбүрлеп орындату комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің, "Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Тіркеу қызметі және заңгерлік қызметтер көрсетуді ұйымдастыру комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің ережелерін бекіту туралы]</ref> == Қарамағындағы ұйымдар == * «Ұлттық зияткерлік меншік институты» ШЖҚ РМК == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|З]] 17azor0h7fjhe2atkuhhoawqcukws1h 0 742549 3637053 3442270 2026-07-30T16:23:56Z Casserium 68287 /* */ 3637053 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Мәжбүрлеп орындату комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[15 шілде]] [[2024 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік ел даңғылы, 8-үй, "Министрліктер үйі" ғимараты, № 13 кіреберіс. |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Мақсат Балабеков |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-kpi gov.kz/memleket/entities/adilet-kpi] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Мәжбүрлеп орындату комитеті''' — атқарушылық құжаттарды орындау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == 1999 жылы Әдiлет министрлігі Тергеу департаментінің орнына Сот қаулыларын атқару комитеті құрылды. 2001 жылы Сот қаулыларын атқару комитеті таратылып, Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитетіне қосылды. 2010 жылы Сот әкімшілігі комитеті екіге бөлініп, Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті құрылды. 2014 жылы комитет таратылды. 2024 жылы Әділет министрлігінің Мәжбүрлеп орындату комитетi қайта құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000552 Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Міндеттері == # реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын орындау, сондай-ақ атқарушылық құжаттарды орындаудың мемлекеттік саясаты саласындағы стратегиялық функцияларды орындауға қатысу; # жалпымемлекеттік даму стратегиясын әзірлеу мен іске асыруға қатысу арқылы, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының үстемдігін, Қазақстан Республикасының егемендігін, қазақстандық қоғам мен мемлекеттің орнықты және дәйекті дамуын қамтамасыз етуге бағытталған ұлттық заңнаманы қалыптастыруға қатысу, сондай-ақ өз құзыреті шегінде мемлекеттік реттеу саясатын қалыптастыру және іске асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24D0000617 "Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Зияткерлiк меншiк құқығы комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің, "Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Мәжбүрлеп орындату комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің, "Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Тіркеу қызметі және заңгерлік қызметтер көрсетуді ұйымдастыру комитеті" республикалық мемлекеттік мекемесінің ережелерін бекіту туралы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|М]] spjxfmcn70g7kb6hm5nildof0r2g28l 0 747219 3637168 3516713 2026-07-31T05:51:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637168 wikitext text/x-wiki {{елді мекен |қазақша атауы = Уагадугу |lat_dir = N |lat_deg = 12 |lat_min = 21 |lat_sec = 26 |lon_dir = W |lon_deg = 01 |lon_min = 32 |lon_sec = 07 |сурет=Place_Memorial_auz_Heros_Nationaux_in_Burkina_Faso,_2009.jpg|ел=Буркина-Фасо|тұрғыны=2 000000|санақ жылы=2011}} '''Уагадугу''' ({{lang-fr|Ouagadougou}} {{IPA|[wa.ga.du.gu]}}, {{IPA|[ˈwaɡᵊdᵊɡᵊ]}}) — [[Буркина-Фасо]]ның астанасы және ең ірі қаласы. Ол елдің орталық бөлігінде, Мосси жазығында орналасқан. == Фактілер == Атауы: “Уагадугу” деген сөз мосси тілінен аударғанда “басшының елі” дегенді білдіреді. Халық саны: Шамамен 2 миллион адам. Экономика: Уагадугу - Буркина-Фасоның сауда, қаржы және әкімшілік орталығы. Мәдениет: Қалада көптеген тарихи және мәдени орындар бар, соның ішінде Ұлттық мұражай, Гранд-марше, Ұлттық мұражайы. Климат: Уагадугуда тропикалық саванна климаты бар, жазғы ыстық және құрғақ, қысқы салқын және құрғақ болады. Тіл: Ресми тіл - француз тілі, бірақ мосси тілі де кеңінен қолданылады. Азық-түлік: Уагадугуде дәстүрлі Африка тағамдарын, сондай-ақ батыс тағамдарын табуға болады. == Сілтемелер == {{Навигация}} * * {{cite web|title=Ouagadougou|url=http://www.mairie-ouaga.bf/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629001118/http://www.mairie-ouaga.bf/|archivedate=2011-06-29|deadlink=yes}} Official site of the government of Ouagadougou * {{cite web|title=The plan of Ouagdougou|url=http://www.izf.net/izf/documentation/cartes/centreVille/ouagadougou.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427024915/http://www.izf.net/izf/documentation/cartes/centreVille/ouagadougou.htm|archivedate=2006-04-27|deadlink=yes}} * [http://www.fallingrain.com/world/UV/53/Ouagadougou.html Falling Rain Genomics: World Index, and other pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208174819/http://www.fallingrain.com/world/UV/53/Ouagadougou.html |date=2021-02-08 }} * {{cite web|url=http://www.izf.net/documentation/cartes/centreville/Ouagadougou|title=Burkina-Faso: Le plan de Ouagadougou.(2004). Le plan de Ouagadougou (Burkina-Faso)|deadlink=yes}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} {{Африка елордалары}} [[Санат:Африка елордалары]] [[Санат:Буркина-Фасо]] 22g7y0drosgr13engc82hdd54bbe2w4 0 747641 3637276 3396248 2026-07-31T10:38:26Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637276 wikitext text/x-wiki {{елді мекен |статусы = Елді мекен |қазақша атауы = Флайинг-Фиш-Ков |сурет = Flying Fish Cove.jpg |ел = Аустралия |lat_dir = S |lat_deg = 10 |lat_min = 25 |lat_sec = 18 |lon_dir = E |lon_deg = 105 |lon_min = 40 |lon_sec = 41 |ел картасы = 0 |аймақ картасы = Кристмас аралы |CoordAddon = |CoordScale = |аймағы = Кристмас аралы |тұрғыны = 1347 |санақ жылы = 2011 }} '''Флайинг-Фиш-Коув''' ({{lang-en|Flying Fish Cove}} — Аустралияның иелігіне қарайтын [[Кристмас аралы]]ның орталығы. 1888 жылғы іргесі қаланған. Бұл сыртқы аумақ халқының шамамен 65%, жалпы саны 2072 адам (2011)<ref>http://www.citypopulation.de/Australia-ChristmasIsland.html</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *http://www.fallingrain.com/world/KT/00/Flying_Fish_Cove.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924205750/https://fallingrain.com/world/KT/00/Flying_Fish_Cove.html |date=2021-09-24 }} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} cjbx21jao9trv6cdwxk92swi39upbbr 0 754980 3637061 3611906 2026-07-30T16:33:36Z Casserium 68287 /* */ 3637061 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттiгi |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[15 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] (алғаш рет құрылды)</br>[[18 наурыз]] [[2025 жыл|2025]] (қайта құрылды) |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті]] |штаб-пәтері = Астана қаласы, Мәңгілік ел даңғылы, 57а |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy?lang=kk gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттiгi''' — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін, атом энергиясын пайдалану, уран өндіру саласында жер қойнауын пайдалану, халықтың ядролық және радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында мемлекеттік саясатты қалыптастыратын және іске асыратын орталық мемлекеттік орган<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі туралы|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/about?lang=kk}}</ref>. [[уран (химиялық элемент)|Уран]] өндіру саласында жер қойнауын пайдалану, [[ядролық энергия|атом энергиясын]] пайдалану, халықтың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету және Семей ядролық қауіпсіздік аймағының жұмыс істеуіне жауапты<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі мен «Росатом» Қазақстанда АЭС салу жөніндегі жол картасын бекітті|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1021134}}</ref>. == Тарихы == Агенттік атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану, ядролық материалдар мен ядролық қондырғылардың физикалық қорғалуы, Семей ядролық қауіпсіздік аймағын құру және оның жұмыс істеуі, сондай-ақ ядролық қаруды таратпау режимін сақтау бағыттарында мемлекеттік реттеу мен салааралық үйлестіруді жүзеге асырады. Агенттік Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігінен берілген өкілеттіктер шегінде уран ресурстарын ұтымды пайдалануды, атом электр станциялары мен тиісті инфрақұрылым құрылысына қатысуды қамтамасыз етеді. Атом энергиясын пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатты институционалдық деңгейде іске асыру үшін Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі 1992 жылғы 15 мамырда Президент Жарлығымен құрылды. Кейін бұл ведомствоның функциялары түрлі реформалар нәтижесінде басқа мемлекеттік құрылымдарға берілді. 2025 жылғы 18 наурызда Президент Жарлығымен Атом энергиясы жөніндегі агенттік қайта құрылып, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін уәкілетті орган мәртебесін алды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің кейбір мәселелері туралы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2025 жылғы 28 сәуірдегі № 861 Жарлығы.|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500000861}}</ref>. Атом энергиясын пайдалану саласында мемлекеттiк саясатты жүзеге асыру үшiн 1992 жылы 15 мамырда Президент Жарлығымен Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U920000779_ Қазақстан Республикасының Ұлттық ядролық орталығы және атом қуаты жөнiндегi агенттiгi туралы]</ref> * ҚР Атом энергиясы жөніндегі агенттiгi (1992-1997) * ҚР Ғылым министрлiгi - Ғылым академиясының Атом энергиясы жөніндегі агенттiгi (1997-1999) * ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Атом энергиясы жөніндегі комитеті (1999) * ҚР Энергетика, индустрия және сауда министрлігінің Атом энергетикасы жөнiндегі комитеті (1999-2000) * ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлiгiнің Атом энергетикасы комитеті (2000-2010) * ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің Атом энергиясы комитеті (2010-2012) * ҚР Атом энергиясы агенттігі (2012-2013) * ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің Атом энергиясы комитеті (2013-2014) * ҚР Энергетика министрлігінің Атомдық және энергетикалық қадағалау мен бақылау комитеті (2014-2025) 2025 жылы 18 наурызда Президент Жарлығымен Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі қайта құрылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-1823022 Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы]</ref><ref>{{Cite web|title=Атом энергиясы жөніндегі агенттік құрылды|url=https://qazaqstan.tv/news/208449}}</ref> * ҚР Атом энергиясы жөніндегі агенттігі (2025-) == Міндеттері == * өз құзыреті шегінде отын-энергетика кешенін дамытуды қамтамасыз етуге қатысу, оның ішінде атом электр станцияларының және ілеспе инфрақұрылымның құрылысын қамтамасыз ету; * ядролық кластерді құру және дамыту; * атом өнеркәсібін, оның ішінде уран өнімін барлауды, өндіруді және қайта өңдеуді дамыту; * реттелетін салалардағы халықаралық ынтымақтастық; * уран ресурстарының ұдайы өндірілуін және оларды ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500000861 Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Құрылымы == Агенттіктің бір комитеті бар: [[Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің Атомдық қадағалау және бақылау комитеті|Атомдық қадағалау және бақылау комитеті]], ол ядролық, радиациялық және ядролық физикалық қауіпсіздік мәселелеріне жауап береді. === Департаменттері === * Ядролық энергетика департаменті * Атом өнеркәсібі және жер қойнауын пайдалану департаменті * Ғылым және инновациялар департаменті * Радиоактивті қалдықтар және қоршаған ортаны қорғау департаменті * Халықаралық ынтымақтастық департаменті * Стратегиялық жоспарлау департаменті * Қазақстандық қамту департаменті * Заң қызметі департаменті * Персоналды дамыту және кадрлар даярлау департаменті * Әкімшілік жұмыс және цифрландыру департаменті * Бюджет және қаржылық рәсімдер департаменті * Қауіпсіздік және мемлекеттік құпиялар департаменті * Ішкі аудит басқармасы * Жұртшылықпен байланыс басқармасы === Қарамағындағы ұйымдар === * [[Ұлттық ядролық орталық|«Қазақстан Республикасының ұлттық ядролық орталығы» ШЖҚ РМК]] * [[Ядролық физика институты|«Ядролық физика институты» ШЖҚ РМК]] * «Қазақстандық атом электр станциялары» ЖШС == Басшылық == * Агенттік төрағасы — [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]].<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/am-satkaliev-turaly-182518 |title= А.М. Сәтқалиев туралы |date=2025-03-18|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}</ref> * Төраға орынбасары — [[Тимур Мифтахұлы Жантикин]].<ref name="saur25">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimderimen--2533422 |title= Мемлекет басшысының өкімдерімен: |date=2025-04-25|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}</ref> * Төраға орынбасары — [[Әсет Кеңесбекұлы Махамбетов]].<ref name="saur25" /> * Төраға орынбасары — [[Ғұмар Екпінұлы Серғазин]].<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-gumar-ekpinuly-sergazin-kazakstan-respublikasynyn-atom-energiyasy-zhonindegi-agenttigi-toragasynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-283058 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|date=2025-04-28|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-28}}</ref> * Төраға орынбасары — [[Василий Сергеевич Лавренов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-vasiliy-sergeevich-lavrenov-kratom-energiyasy-zhonindegi-agenttigi-toragasynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-234504|title= Мемлекет басшысының өкімімен|date=2025-05-23|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-23}}</ref> * Аппарат басшысы – [[Қуаныш Жұмабекұлы Асылов|Асылов Қуаныш Жұмабекұлы]]<ref>{{Cite web|title=Асылов Қуаныш Жұмабекұлы|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/about/structure/people/52066}}</ref> === Басшыларының тізімі === {| class= "wikitable" |'''№''' |'''Аты-жөні''' |'''Басқарған уақыты''' |'''Лауазымы''' |- |1 |[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] |тамыз 1992 — тамыз 1994 |Атом энергиясы жөніндегі агенттіктің бас директоры |- |2 |[[Еркін Байәділов]] |тамыз 1994 — қазан 1995 |Атом энергиясы жөніндегі агенттіктің бас директоры |- |rowspan="6"|3 |rowspan="6"|[[Тимур Мифтахұлы Жантикин|Тимур Жантикин]] |қазан 1995 — наурыз 1999 |Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің бас директоры |- |rowspan="3"|наурыз 1999 — наурыз 2010 |Ғылым және жоғары білім министрлігі Атом энергиясы жөніндегі комитетінің төрағасы |- |Энергетика, индустрия және сауда министрлігі Атом энергиясы жөніндегі комитетінің төрағасы |- |Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі Атом энергиясы жөніндегі комитетінің төрағасы |- |наурыз 2010 — мамыр 2012 |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Атом энергиясы жөніндегі комитетінің төрағасы |- |22 мамыр 2012 — тамыз 2013 |Атом энергиясы жөніндегі агенттік төрағасы |- |4 |[[Мәжит Бейсембайұлы Шәріпов|Мәжит Шәріпов]] |тамыз 2013 — тамыз 2014 |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Атом энергиясы жөніндегі комитетінің төрағасы |- |5 |[[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] |18 наурыз 2025 бастап |Атом энергиясы жөніндегі агенттік төрағасы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасы агенттіктері|А]] oayybm3zjge5894cpc17rwjwlt0re47 0 759258 3637060 3470689 2026-07-30T16:32:23Z Casserium 68287 3637060 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің Атомдық қадағалау және бақылау комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 сәуір]] [[2025 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Дархан Алиакпаров |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/atomic-control?lang=kk gov.kz/memleket/entities/atomic-control] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің Атомдық қадағалау және бақылау комитеті''' — ядролық, радиациялық және ядролық физикалық қауіпсіздік саласына жауапты [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің]] ведомствосы. == Міндеттері == * Ядролық, радиациялық және ядролық физикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500000861 Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Аумақтық бөлімшелері == * Атомдық қадағалау және бақылау комитетінің Батыс өңіраралық инспекциясы * Атомдық қадағалау және бақылау комитетінің Оңтүстік өңіраралық инспекциясы * Атомдық қадағалау және бақылау комитетінің Шығыс өңіраралық инспекциясы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|А]] sxb358i1za3bwryo7qrdeivylkt0810 0 762069 3636984 3588466 2026-07-30T13:23:11Z Summershell67 175766 /* */ 3636984 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}} {{Елді мекен-Ресей |статусы = қала |қазақша атауы = Ұлан-Удэ |сурет = Центр Улан-Удэ.JPG |шынайы атауы = {{lang-ru|Улан-Удэ}}<br /> [[бурят тілі|бур.]] Улаан-Үдэ |елтаңба = Ulan-Ude COA (2005).gif |ту = Флаг города Улан-Удэ.svg |елтаңба сипаттамасы = Улан-Удэ елтаңбасы |ту сипаттамасы = Улан-Удэ туы |елтаңба ені = 120 |ту ені = 120 |lat_dir =N|lat_deg=51|lat_min=50 |lon_dir=E|lon_deg=107|lon_min=36 |CoordAddon = type:city(450848)_region:RU |CoordScale = 20000 |ел картасы = |аймақ картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = 200 |аудан картасының өлшемi = |аймағы = Бурятия Республикасы |кестедегі аймақ = Бурятия Республикасы |аудан түрі = [[Бурятия Республикасы]] |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = 2 әкімшілік аудан: <br />[[Железнодорожный аудан (Улан-Удэ)|Теміржол]], [[Совет ауданы (Улан-Удэ)|Совет]] |басшының түрi = Әкімшілік басшысы |басшысы = [[Игорь Шутенков]] |құрылған уақыты = 1666 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Верхнеудинск (1956 жылға дейін) |статус алуы = 1775 |жер аумағы = 347,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = шамамен 600 |климаты = континенттік |ресми тілі = орыс |тұрғыны = {{өсім}} 450 848<ref>{{cite web |url=https://burstat.gks.ru/ |title=Бурятстат: Халық саны |accessdate=2025-07-11}}</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = шамамен 1297 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = орыстар, буряттар, татарлар, украиндар және т.б. |конфессионалдық құрамы = [[Православие]], [[Буддизм]], [[Шаманизм]] |этнохороним = улан-үделік |телефон коды = +7 3012 |пошта индексі = 670000–670999 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ulan-Ude |сайты = https://www.ulan-ude-eg.ru |сайт тілі = ru |add1n = Ерекшелігі |add1 = [[Лениннің ең үлкен бас мүсіні]], [[Транссібір темір жолы]] бойындағы маңызды қала }} '''Улан-Удэ''' ({{lang-ru|Улан-Удэ}}, [[бурят тілі|бур.]]Улаан Үдэ) — [[Ресей]]дің [[Бурятия Республикасы]]ның астанасы әрі ең ірі қаласы. Қала [[Селенга (өзен)|Селенга]] мен [[Уда (өзен)|Уда]] өзендерінің қосылған жерінде, [[Байкөл|Байкал көлінен]] шамамен 100 шақырым оңтүстік-шығыста орналасқан. Халық саны — 450 848 адам ([[2024 жыл]]ғы есеп бойынша)<ref name="burstat">{{Cite web|title=Бурятстат – Улан-Удэ қаласының халық саны |url=https://burstat.gks.ru |accessdate=2025-07-11}}</ref>. Улан-Удэ [[Транссібір темір жолы]] бойында орналасқан ірі көлік және мәдени орталық болып табылады. Қалада [[Лениннің бас мүсіні]] — әлемдегі ең үлкен Лениннің басы орналасқан. == Атауы == '''Улан-Уде''' алғашында [[Уда (Бурятия)|Уда өзені]]нің бойында орналасуына байланысты '''Удинское''' ({{lang|ru|Удинское}}, {{IPA|ru|ˈudʲɪnskəjə}}) деп аталған. Қала [[1666 жыл]]ы шағын бекініс ретінде құрылған.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Verkhne-Udinsk|volume=27|page=1023}}</ref> [[1735 жыл]]дан бастап елді мекен '''Удинск''' ({{lang|ru|Удинск}}, {{IPA|ru|ʊˈdʲinsk}}) деп аталып, [[1775 жыл]]ы осы атаумен қала мәртебесін алған. [[1783 жыл]]ы, сол жылы қала мәртебесін алған [[Нижнеудинск]] (''Төменгі Удинск'') қаласымен шатастырмау үшін, атауы '''Верхнеудинск''' ({{lang|ru|Верхнеудинск}}, {{IPA|ru|vʲɪrxnʲɪˈudʲɪnsk}}; ''Жоғарғы Удинск'') деп өзгертілді.{{cn|date=November 2020}} "Жоғарғы" және "Төменгі" атаулары екі қаланың өзара географиялық орналасуын білдіреді, яғни өзен бойындағы нақты биіктігіне емес. Верхнеудинск өзеннің сағасында орналасса, Нижнеудинск өзеннің ортаңғы ағысында орналасқан. Қазіргі атау — '''Улан-Уде''' — қалаға [[1934 жыл]]дың [[27 шілде]]сінде берілген. Бұл атау [[бурят тілі|бурят тілінде]] "[[Қызыл]] [[Уда (Бурятия)|Уда]]" дегенді білдіреді және [[Кеңестік Коммунистік партия]] идеологиясын көрсетеді. == Тарих == Қала [[1666 жыл]]ы [[Верхнеудинск]] атауымен негізі қаланды. [[1934 жыл]]ы [[Бурят-Монғол АССР]]-інің астанасы болды. [[1935 жыл]]ы қала атауы Улан-Удэ болып өзгертілді. «Улан-Удэ» бурят тілінен аударғанда — «Қызыл Уда» дегенді білдіреді. == География == Улан-Удэ қаласы [[Мәскеу]]ден 5640 км шығыста және [[Байкөл|Байкал көлінен]] 100 шақырым оңтүстік-шығыста орналасқан. Қала теңіз деңгейінен 600 метр биіктікте, [[Хамар-Дабан]] мен [[Улан-Бургас]] жоталарының етегінде, [[Селенга (өзен)|Селенга өзені]] мен оның саласы [[Уда|Уда өзені]]нің қосылар тұсында орналасқан. Уда өзені қаланы екіге бөледі.<ref>[https://transsibirskaya.com/cities-ulan-ude ''transsibirskaya.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214232637/https://transsibirskaya.com/cities-ulan-ude |date=2024-12-14 }}</ref> === Гидрография === Улан-Удэ арқылы екі өзен – Селенга мен Уда ағып өтеді. Селенга [[Байкөл|Байкалға]] құятын ең үлкен өзен болып табылады, ол көл алабына түсетін сулардың 50%-ын қамтамасыз етеді. Селенга жылына шамамен 30³ км су жеткізеді, бұл көл суының жаңаруына және санитарлық жағдайына үлкен әсер етеді. Селенга – [[омуль]], [[сібір бекіресі]], [[сібір таймені]], [[талма балығы]] және [[аққайран]] сияқты бағалы балық түрлерінің мекені. Уда – Селенга өзенінің оң жақ саласы. Оның ұзындығы – 567 шақырым. == Демография == [[2021 жылғы Ресей халық санағы|2021 жылғы санақ]] бойынша Улан-Үде қаласында 437 565 адам тұрған;<ref>{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Ресейдің Федералдық Мемлекеттік Статистика Қызметі]]|accessdate=1 September 2022}}</ref> бұл көрсеткіш [[2010 жылғы Ресей халық санағы|2010 жылғы санақта]] тіркелген 404 426 адаммен салыстырғанда өскен. Халық саны бойынша қала [[Шығыс Сібір]]дегі үшінші ірі қала болып табылады. Ол [[Ресей қалаларының халқы бойынша тізімі|Ресей қалалары арасында]] 45-орында тұр. Қалалық агломерацияда шамамен 600 000 адам тұрады. [[2021 жыл]]ғы этникалық құрамы:<ref>{{cite web|title=Национальный состав и владение языками|url=https://03.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab14_VPN-2020(5).xlsx|publisher=[[Ресейдің Федералдық Мемлекеттік Статистика Қызметі]]|accessdate=17 June 2023}}</ref> *[[Орыстар]] – 61,4% *[[Буряттар]] – 35,1% *Басқалар – 3,5% Қала — [[Ресейдегі буддизм|Ресейдегі буддизмнің]], соның ішінде [[Тибет буддизмі|тибет буддизмінің]] орталығы. Қала маңында, шамамен 23 шақырым, [[Иволгин дацаны]] орналасқан. == Экономика == Қала — Бурятияның экономикалық орталығы. Машина жасау, азық-түлік, жеңіл өнеркәсіп дамыған. Улан-Удэ — [[Улан-Удэ авиация зауыты|авиация зауытымен]] де танымал. == Көлік == [[Сурет:Схема предрелиз с переводом на бурятский.pdf|thumb|316x316px|Қаланың муниципалды автобус маршруттарының картасы]] Улан-Үде қаласы [[Иркутск]] пен [[Чита (Забайкалье өлкесі)|Чита]] арасындағы [[Транссібір темір жолы|Транссібір темір жолының]] негізгі желісінде орналасқан. Сонымен қатар, дәл осы жерде [[Трансмоңғол темір жолы|Трансмоңғолия темір жолы]] басталады. Бұл жол оңтүстікке қарай [[Моңғолия]] арқылы өтіп, [[Қытай|Қытайдың]] [[Бейжің|Бейжің қаласына]] дейін жалғасады. [[Сурет:Ulan Ude tram map 2021.png|thumb|315x315px|Қалалық трамвай желілерінің 2021 жылғы қазандағы картасы]] Қала [[Транссібір автожолы]]ның бір бөлігі болып табылатын [[Байкал тас жолы]]ның (М55) бойында орналасқан, бұл [[Владивосток]]қа апаратын басты федералды автожол.{{citation needed|date=April 2018}} Әуе көлігіне [[Улан-Үде әуежайы (Байкал)]] және кішігірім [[Улан-Үде Восточный әуежайы]] қызмет көрсетеді. Қалалық ішкі көлік жүйесіне [[трамвай]], [[автобус]] және ''[[маршрутка]]'' ([[жолаушылар таксиі]]) бағыттары кіреді.{{citation needed|date=April 2018}} == Мәдениет пен білім == Қалада [[Бурят мемлекеттік университеті]], [[Бурят мемлекеттік опера және балет театры]], мұражайлар, кітапханалар мен мәдени орталықтар орналасқан. [[Буддизм]] мен орыс православиясы қатар дамыған діни орталық саналады. == Танымал тұлғалар == * [[Дмитрий Маслеев]] – пианист * [[Оксана Омелянчик]] – спорт гимнастикасы бойынша спортшы * [[Ирина Пантаева]] – ''[[Sports Illustrated]]'' журналының моделі * [[Александр Сластин]] – актёр * [[Инна Степанова]] – Олимпиадаға қатысқан жебеші * [[Гүнсын Цыденова]] – саясаткер == Қызықты нысандар == * [[Лениннің бас мүсіні]] * [[Иволгин дацаны]] (қала маңында) * [[Тарихи орталық]] * [[Сібір темір жолы]] бойындағы вокзал ғимараты == Туыстас қалалар == Улан-Удэ қаласы келесі қалалармен бауырласқан:<ref>{{Cite web |title=Города-побратимы |url=https://ulan-ude-eg.ru/gorod/goroda-pobratimy/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301214122/https://ulan-ude-eg.ru/gorod/goroda-pobratimy/ |archive-date=2020-03-01 |access-date=2020-02-01 |website=ulan-ude-eg.ru |publisher=Ulan-Ude |language=ru}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|KOR}} [[Анян (Кёнгидо)|Анян]], Оңтүстік Корея * {{flagicon|USA}} [[Беркли (Калифорния)|Беркли]], АҚШ<ref>{{Cite web |title=Sister Cities - City of Berkeley, CA |url=https://www.cityofberkeley.info/Clerk/City_Council/Sister_Cities.aspx |access-date=2020-09-25 |website=www.cityofberkeley.info}}</ref> * {{flagicon|CHN}} [[Чанчунь]], Қытай * {{flagicon|RUS}} [[Чита (Забайкалье)|Чита]], Ресей * {{flagicon|Mongolia}} [[Дархан (қала)|Дархан]], Моңғолия * {{flagicon|UKR}} [[Донецк]], Украина * {{flagicon|RUS}} [[Элиста]], Ресей * {{flagicon|Mongolia}} [[Эрдэнэт]], Моңғолия * {{flagicon|CHN}} [[Эрэн-Хото]], Қытай * {{flagicon|RUS}} [[Грозный]], Ресей * {{flagicon|PRK}} [[Хэджу]], Солтүстік Корея * {{flagicon|CHN}} [[Хух-Хото]], Қытай * {{flagicon|CHN}} [[Хулунбуир]], Қытай * {{flagicon|CHN}} [[Ланьчжоу]], Қытай * {{flagicon|CHN}} [[Манчжурия]], Қытай * {{flagicon|JPN}} [[Румоэй (Хоккайдо)|Румоэй]], Жапония * {{flagicon|Taiwan}} [[Тайбэй]], Тайвань * {{flagicon|Mongolia}} [[Ұланбатыр]], Моңғолия * {{flagicon|CHN}} [[Уланчаб]], Қытай * {{flagicon|UKR}} [[Ялта]], Украина * {{flagicon|JPN}} [[Ямагата (қала)|Ямагата]], Жапония * {{flagicon|KOR}} [[Йонгвол уезі]], Оңтүстік Корея {{div col end}} == Дереккөздер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ulan-ude-eg.ru/ Улан-Удэ қаласының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628053007/https://ulan-ude-eg.ru/ |date=2022-06-28 }} [[Санат:Улан-Удэ]] [[Санат:Бурятия Республикасындағы қалалар]] [[Санат:Ресей қалалары]] [[Санат:Бурятия қалалары]] kvsp4r63uor7v6ggjn9ekl2c23tu71l 0 763693 3637219 3636736 2026-07-31T08:43:33Z Kaiyr 3134 3637219 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Қазақтар мекен еткен болыстары тізімі. Әсет Зейнелғабденұлы Темірғалиевтың "ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века" (Алматы, 2010) кітабы негізінде жасалған.<ref>{{кітап|ав[[Торы (ру)|торы]]= Асет Темиргалиев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |б[[асыл]]ым= |орны= Алматы|баспасы= |жыл= 2010|томы= |беттері= |барлық беті= 43|сериясы= |isbn= 978-601-06-0474-2|тиражы= }}</ref> == [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Қарқаралы уезі]] |- | 1. || [[Нұра болысы (Семей облысы)|Нұра]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 82,7%(майқы, бошан, қамбар), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[Керей (тайпа)|керей]] ([[Абақ Керей|абақ]]: [[жастабан]]), [[қожа]], [[жетіру]]([[табын]], [[телеу]], [[тама]]), [[алшын]], |- | 2. || Темірші|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас, бошан, қамбар); [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[қоңырат]], [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[үйсін]]? |- | 3. || [[Мойынты болысы|Мойынты]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 94,2%([[шұбыртпалы]], бошан); [[уақ]] |- | 4. || Абыралы|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас, қамбар), [[қуандық]](алтай), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]; [[төре]] , [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қыпшақ]] |- | 5. || [[Сары (Албан)|сары]]тау || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 6. || Қу|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан), [[тарақты]]; [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 7. || [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Ақшатау]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 95,0+%(бошан), [[тарақты]]; [[үйсін]]? |- | 8. || Кент || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас), [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[уақ]]([[сіргелі]]), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[найман]]([[көкжарлы]]), [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || Едірей || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 10. || Қотанбұлақ || [[арғын]]([[тобықты]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]] |- | 11. || Берікқара || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас), [[қуандық]](алтай, темеш); [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[садыр]]), [[жалайыр]], [[жетіру]] ([[тама]], [[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]](накыс) |- | 12. || Бөрілі || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](жалықпас, бошан) |- | 13. || [[Тоқырауын болысы|Тоқырауын]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 97,7% (майқы, бошан); [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 14. || Шұбартау|| [[арғын]]: [[қуандық]](алтай), [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]; [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]](саяк), [[төлеңгіт]] |- | 15. || [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)|Қызылтау]] || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 98,1% (бошан); [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Дегелең|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, майқы), [[тобықты]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[тарақты]]; [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қожа]] |- | 17. || [[Ақсары (ру)|ақсары]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](танас, бошан, қамбар), [[қуандық]](алтай, темеш), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]; [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Балқаш|| [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 19. || Ақбота|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]]; [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 20. || Дағандел|| [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[тарақты]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]], [[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[садыр]]) |- | colspan="3" | [[Семей уезі]] |- | 1. || Кеңтүбек || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[уақ]] |- | 2. || Айғыржал || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[уақ]], [[төре]], [[арғын]]([[бәсентиін]]) |- | 3. || Семізтау || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]] |- | 4. || Қоқан|| [[уақ]], [[арғын]]([[тобықты]], [[қуандық]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], …) |- | 5. || Аршалы || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[көкжарлы]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Шаған || [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 7. || Бұғылы || [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 8. || Шыңғыс || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 9. || Мұқыр || [[арғын]]([[тобықты]]), [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Енрікей || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[қожа]], [[шанышқылы]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Қандығатай || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], |- | 12. || Қызылмола? || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]]), |- | 13. || Делбегетей || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 14. || Сейтен || [[уақ]]([[жансары]], [[бидалы]], [[шоға]],…) [[найман]], [[қожа]] [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]],…), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 15. || Малыбай || [[уақ]]([[жансары]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]…) |- | 16. || Бесқарағай || [[уақ]], [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[ергенекті]], [[саржомарт]]), [[шанышқылы]], [[қожа]] |- | 17. || Александров || [[арғын]], [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 18. || Аққұм || [[уақ]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],…), [[жетіру]]([[табын]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]]) |- | 19. || Белағаш || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],.), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | [[Өскемен уезі]] |- | 1. || Шар || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[саржомарт]]), [[қыпшақ]] |- | 2. || Сұлу[[Сары (Албан)|сары]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 3. || Қалба || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[саржомарт]]) |- | 4. || Айыртау || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 5. || Ұлан || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[төлеңгіт]] |- | 6. || Себін || [[найман]]([[саржомарт]], [[қаракерей]], [[көкжарлы]]) |- | 7. || Т[[арғын]] || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 8. || Құлұжүн || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[көкжарлы]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Күршім || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Бура (найман)|бура]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Үркер || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]],) [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 11. || Алтай || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]) |- | 12. || Шанғыстай|| [[найман]] ([[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]) |- | 13. || Нарым || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | colspan="3" | [[Павлодар уезі]] |- | 1. || Ақкелін || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[төре]], [[қожа]] |- | 2. || Ақкөл || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[шегендік]]), [[төре]], [[уақ]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]]) |- | 3. || Ақбеттау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]], [[шегендік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[уақ]] |- | 4. || Ақсу || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]] |- | 5. || Алқакөл|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Алтыбай || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]) [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]]) |- | 7. || Атакөз || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 8. || Баянауыл || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | 9. || Далба || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]) |- | 10. || Қарамола || [[арғын]]([[бегендік]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 11. || Қызылағаш || [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қызылтау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[шегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 13. || Маралды || [[арғын]]([[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 14. || Теренкөл|| [[уақ]](абрай, ажибек, [[шоға]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[бәсентиін]], [[бегендік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 15. || Ұрық|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[тарақты]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 16. || Шақшан || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | colspan="3" | [[Зайсан уезі]] |- | 1. || Қалжыр || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]] |- | 2. || Майтерек || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[қожа]], [[шанышқылы]], |- | 3. || Қара Ертіс || [[найман]]([[төртуыл]]) |- | 4. || Кендірлік || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[найман]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 5. || Маңырақ || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], туркпен, [[алшын]]? |- | 6. || Шілікті || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 7. || Шорғын || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 8. || Терісайрық || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]] |- | 9. || Хабар асу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Құмкөл|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 11. || Базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Нарын || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 13. || Қарабөген || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Лабы || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 15. || Богасов || [[найман]]([[қаракерей]]), [[шанышқылы]] |- | 16. || Өкпекті || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[төре]], [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, калмак, [[Қырғыз руы|қырғыз]], сарт, [[қожа]] |- | 17. || Баспан-базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |} == [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Лепсі уезі]] |- | 1. || Ақшәулі || [[найман]] ([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], [[қожа]] [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[үйсін]]([[ошақты]])? |- | 2. || Аягөз|| [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 3. || Арғанаты || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 4. || Тауқұм Балқаш || [[найман]]([[қаракерей]]), [[арғын]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || [[Мырза руы|мырза]]тай-Қарасу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 6. || Үржар|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 7. || Барлық || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 8. || Еміл || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Алакөл || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Шарбақты || [[найман]]([[қаракерей]]),[[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Мақаншы-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қоңырат]], [[уақ]], [[жалайыр]] |- | 12. || Балқаш-Лепсі || [[найман]]([[садыр]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]] |- | 13. || Қысқаш-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Мәмбетай-Қысқаш || [[найман]]([[садыр]], [[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Батыс Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]]), [[уақ]], [[төре]], [[қыпшақ]] |- | 17. || Каракольская || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | colspan="3" | [[Пішпек уезі]] |- | 1. || [[жаныс]] || [[дулат]]([[жаныс]]), [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[сіргелі]](байжігіт) |- | 2. || Чумышевская || [[дулат]] ([[ботпай]]) |- | 3. || Шығыс Ырғайты|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 4. || Қалғұты || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 5. || Жыланкөз || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[шапырашты]] |- | 6. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 7. || Қыбырай || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 8. || Жаңа-Шу || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 9. || Шу || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 10. || [[сиқым]] || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || [[дулат]] || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]) |- | 12. || Көкірек || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]], [[сиқым]]) |- | 13. || Қарабұлақ || [[шапырашты]]([[есқожа]]) |- | 14. || Сұқылық || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 15. || Сусамыр || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 16. || Қара[[Балта руы|балта]]|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || Ысық-Ата || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 18. || [[Сары (Албан)|сары]]бағыш || [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Қапал уезі]] |- | 1. || Басқан-Сарқанд || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Төменгі-Ақсу|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қыпшақ]], [[арғын]] |- | 3. || Таулы-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 4. || Бүйен-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 5. || [[балғалы]] || [[жалайыр]]([[балғалы]], [[байшегір]], [[қайшылы]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[ысты]] |- | 6. || Чолаковская || [[жалайыр]]([[ақбұйым]], [[қарашапан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] , торкпен, [[найман]], [[уақ]] |- | 7. || [[андас]] || [[жалайыр]]([[андас]], [[орақты]]) |- | 8. || Таз || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[сыпатай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || [[Алтын руы|алтын]]емел|| [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](каспан, кызыл, онбай), торкпен, қарақалпақ, маңғыт, [[арғын]], [[жалайыр]], [[найман]], [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[суан]], [[Албан руы|албан]], |- | 11. || Төменгі-Қаратал|| [[жалайыр]]([[андас]], [[Күшік руы|күшік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[ысты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[алшын]]? |- | 12. || Таулы-[[жалайыр]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[андас]], [[сыпатай]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 13. || Жоғары-Қаратал|| [[жалайыр]]([[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[Мырза руы|мырза]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[шапырашты]], [[ысты]] |- | 14. || [[Сары (Албан)|сары]]тау|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Арасан || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], қарақалпақ, [[қыпшақ]] |- | 16. || Күлдей-Жұмай || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 17. || Ак-ичкинская || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 18. || [[Мырза руы|мырза]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[андас]]), [[арғын]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || [[сыпатай]] || [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[сыпатай]]) |- | 20. || Ши || [[жалайыр]]([[андас]], [[қарашапан]], [[Қалпе руы|қалпе]], [[орақты]]) |- | 21. || Южно-прибалхашская || [[жалайыр]]([[арықтыным]], [[байшегір]]), [[дулат]], [[төре]], [[сіргелі]] |- | 22. || [[Күшік руы|күшік]] || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[орақты]], [[сыпатай]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]] |- | 23. || Бүйен-Қоянды|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шапырашты]], [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Жаркент уезі]] |- | 1. || Иванов || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: досалы, [[шоған]]) |- | 2. || Құрман || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 3. || Шелек || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қызылбөрік]]) |- | 4. || Торайғыр || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 5. || Меркі || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 6. || [[алжан]] || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[алжан]]) |- | 7. || Кеген || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[алжан]], айт) |- | 8. || Айт || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 9. || Бөдеті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[қалжан]]) |- | 10. || Қожмамбет|| [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]:қожбанбет) |- | 11. || [[қоңырбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]]) |- | 12. || [[Сары (Албан)|сары]]-тоғай || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 13. || [[Бура (найман)|бура]]қожыр || [[суан]]([[тоқарыстан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[уақ]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]] |- | 14. || Тугурекская || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт; [[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]], [[қызылбөрік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Тұрдымбет || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 16. || [[тоқарыстан]] || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 17. || [[байтүгей]]|| [[суан]]([[байтүгей]]) |- | colspan="3" | [[Верный уезі]] |- | 1. || Шығыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[шапырашты]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 2. || Батыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]]), [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[шапырашты]]([[асыл]]) |- | 3. || Үлкен Алматы || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]) |- | 4. || Кіші Алматы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[шапырашты]]([[есқожа]], [[асыл]]) |- | 5. || Шамалған||[[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[ботпай]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]]), [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 6. || [[қызылбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 7. || Сөгіті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 8. || Бақай || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), |- | 9. || Түрген|| [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]], [[есқожа]]), [[дулат]]([[ботпай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || [[шапырашты]] || [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]], [[екей]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]) |- | 11. || Жайылмыш || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]), [[шапырашты]]([[айқым]]), |- | 12. || Қарғалы|| [[шапырашты]]([[айқым]]) |- | 13. || [[ұзын]]ағаш || [[шапырашты]]([[екей]], [[айқым]], [[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 14. || Шығыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 15. || Батыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[ысты]] |- | 16. || Тай[[Торы (ру)|торы]] || [[шапырашты]](емыл), [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || Ырғайты || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[андас]]), [[шапырашты]]([[шыбыл]]) |- | 18. || Қордай || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 19. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[қоңырат]]([[құлшығаш]]) |- | 20. || Күрті || [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]]) |- | 21. || Мойынқұм|| [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]]([[қалша]]) |- | 22. || [[Сары (Албан)|сары]]тауқұм || [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]](жакып), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](караманас), [[шанышқылы]](саңырау) [[жалайыр]]([[Қалпе руы|қалпе]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[дулат]]([[ботпай]], [[шымыр]], [[жаныс]]), [[шақшам]], [[ысты]] |- | 23. || Төменгі Іле || [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 24. || Жаңа Іле || [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[жалайыр]]([[байшегір]]) |} == [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақмола уезі]] |- | 1. || Ақтау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]], [[қоңырат]], [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 2. || Спасск || [[арғын]]([[қуандық]]:алтай), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Нұра|| [[арғын]]([[қуандық]]:темеш, бөрші; [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ақмола|| [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]], [[Торы (ру)|торы]]), [[арғын]]([[қуандық]]: алтай, қарпық, темеш; [[бегендік]]; [[атығай]]; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[тарақты]]; [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]]) |- | 5. || Моншақты || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[құрсары]], [[Балта руы|балта]]), [[арғын]]([[бегендік]]), [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], |- | 6. || Қызыл-Топырақ || [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], тезегай), [[уақ]] |- | 7. || Есіл || [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[арғын]]([[атығай]]; [[қуандық]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[шегендік]], [[бегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]];), [[найман]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Қарағаш|| [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || [[Шерубай-Нұра болысы|Шерубай Нұра]] || [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[найман]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 10. || Нілді|| [[арғын]]([[қуандық]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 11. || Қоржынкөл|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Ортау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай) |- | 13. || Жыланды|| [[арғын]]([[қуандық]]:қарпық; [[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]) |- | 14. || Ереймен|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Атасу|| [[арғын]]([[қуандық]]: алтай) |- | 16. || Сораң|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]) |- | 17. || Мұңлы || [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 18. || Қорғалжын|| [[арғын]]([[қуандық]],[[тарақты]]) |- | 19. || Шу|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]өзен|| [[арғын]]([[тарақты]], [[қуандық]]) |- | colspan="3" | [[Омбы уезі]] |- | 1. || Черлакская || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]]), [[төре]],[[төлеңгіт]] |- | 2. || Покров || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[құрсары]], [[Балта руы|балта]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) [[арғын]]([[атығай]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[шегендік]]) |- | 3. || Омбы || [[арғын]]([[атығай]], бағыс, баба, матей, булек, шага; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[қожа]] |- | 4. || Қорған|| [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], [[Ақсары (ру)|ақсары]]), [[арғын]]([[атығай]]), [[қожа]], калмак |- | 5. || Николаев || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | colspan="3" | [[Көкшетау уезі]] |- | 1. || Шалқар|| [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Мезгіл || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], қарақалпақ |- | 3. || Көкшетау|| [[арғын]]([[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 4. || Восточная || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], қарақалпақ, [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || [[Қотыркөл болысы|Қотыркөл]]|| [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]]), [[жалайыр]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[шапырашты]], [[төре]], [[дулат]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]], [[арғын]]([[атығай]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Карачинская || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 7. || Зеренді || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қуандық]]), [[уақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 8. || Жыланды || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]) |- | 9. || Айыртау ||[[арғын]]([[атығай]], [[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[шымыр]]) |- | colspan="3" |[[Атбасар уезі]] |- | 1. || Ұлытау|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 2. || Атбасар || [[арғын]]([[бегендік]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[қуандық]], [[тобықты]], [[шегендік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 3. || Теңіз|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 4. || Терісаққан|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[қожа]] |- | 5. || Кзылкульская || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 6. || Кентубекская || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[тарақты]]) |- | 7. || Жарқайын|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]], [[көкжарлы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қожа]] |- | 8. || Кеңгір|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 9. || Кумконырская || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]] |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]су || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]]), [[қожа]] |- | 11. || Жезді|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 12. || Айнакөл || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Петропавл уезі]] |- | 1. || Станов || [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], [[сибан]], тезегай, [[Балта руы|балта]], [[көшебе]], [[Ақсары (ру)|ақсары]], еменалы), [[уақ]]([[шоға]]), [[арғын]]([[атығай]]) |- | 2. || Преснов || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]], [[көшебе]], [[сибан]], [[Ақсары (ру)|ақсары]], тезегай), [[уақ]]([[сарман]], [[шоға]], [[бидалы]], [[жансары]], [[шайкөз]], баржақсы), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Құсмұрын || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[сибан]]), [[уақ]]([[бидалы]], [[жансары]], баржақсы, еренші) |- | 4. || Пресногорьков || [[Керей (тайпа)|керей]]([[сибан]]), [[уақ]]([[жансары]], [[шайкөз]], баржақсы),[[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || Полуденская || [[арғын]](дәуіт:баба, құдайберді-бәйімбет; [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 6. || Тайынша || [[арғын]](дәуіт:бабасан, [[атығай]]) |- | 7. || Петропавлов || [[арғын]](дәуіт:құдайберді-бәйімбет, койлы-[[атығай]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Средняя || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]](торайғыр, [[бұлтың]]) |} == [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақтөбе уезі]] |- | 1. || Бес[[тама]]қ || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |- | 2. || Бөрте || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[кердері]]), [[төре]], [[уақ]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[төртқара]], [[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]]), баулы([[Алаша (ру)|алаша]]), [[қожа]] |- | 3. || Елек || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 4. || Қарақобда || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Қобда || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 6. || Бөрлі || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[тама]], [[кердері]]), [[қожа]] |- | 7. || Қаратоғай || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 8. || Тұзтөбе || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шекті]]), [[уақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 9. || Ойсылқара || [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]],), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[жаппас]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || Ақтөбе || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[уақ]], [[төре]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[шекті]]), [[төлеңгіт]], |- | 11. || Теректі || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), [[төре]], [[қожа]] әлім ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]], [[шекті]]), |- | 12. || Аралтөбе || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), [[арғын]], [[байұлы]]([[жаппас]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]], [[шекті]], [[төртқара]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | colspan="3" | [[Торғай уезі]] |- | 1. || 1 Наурызым || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 2. || 2 Наурызым || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 3. || Тосын || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен), [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]) |- | 4. || Майқара, Майқарау || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 5. || Шұбалаң || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 6. || Қарақоға || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), [[байұлы]]([[жаппас]]), [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 7. || [[Сары (Албан)|сары]]қопа || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[ұзын]]), [[арғын]](ермен, дәуіт) |- | 8. || Қараторғай || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 9. || [[Сары (Албан)|сары]]торғай || [[қыпшақ]](колденен, [[Құлан қыпшақ|құлан]], торайғыр, [[ұзын]]) |- | 10. || Аққұм || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 11. || Қайдауыл || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[ұзын]], торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]) [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қызылжыңғыл || [[қыпшақ]](торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Ырғыз уезі]] |- | 1. || Талдық || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:малатау) |- | 2. || Бақсай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 3. || Қызылжар || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 4. || Аманкөл || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 5. || Кенжеғара || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 6. || Тәуіп || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[шекті]]), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]) |- | 7. || Теректі || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 8. || Толағай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 9. || Темірастау || [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]) |- | 10. || Қарасай || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 11. || Шыңғыл, Шеңгел, Жыңғыл || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 12. || Қабырға || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шекті]]) |- | 13. || Ордақонған || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 14. || [[Құлан қыпшақ|құлан]]ды || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[уақ]] |- | colspan="3" | [[Қостанай уезі]] |- | 1. || Меңдіқара || [[Керей (тайпа)|керей]](танат, [[Балта руы|балта]], тезегай), [[төре]] |- | 2. || Кеңарал || [[қыпшақ]]([[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр, [[ұзын]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 3. || Обаған || [[арғын]](ермен:шагыр), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Арақарағай || [[қыпшақ]](торайғыр, [[ұзын]], [[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]]), [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]] |- | 5. || [[Қарабалық руы|қарабалық]] || [[қыпшақ]]([[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[бұлтың]], торайғыр, [[ұзын]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]]), [[қожа]] |- | 6. || Аманқарағай || [[арғын]]([[бәсентиін]], ермен :шагыр), [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Көлденең руы|көлденең]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 7. || Дәмбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), [[байұлы]]([[жаппас]]) [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]) |- | 8. || Бестөбе || [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]], [[байбақты]], [[шеркеш]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[телеу]], [[тама]]), [[шанышқылы]], [[үйсін]]? |- | 9. || Жітіқара || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], [[жаппас]]) |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]ой || [[қыпшақ]]([[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), [[арғын]], [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]]), [[жетіру]]([[телеу]], [[табын]]) |- | 11. || Құмақ || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |- | 12. || Шұбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Көлденең руы|көлденең]]), [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[арғын]](ермен : қырықмылтық), [[қожа]] |- | 13. || Желқуар || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 14. || [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]] || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |} == [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]] == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | [[Орал уезі]] |- | 1. || Соболев || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]]),… |- | 2. || Красноуметская || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]]),… |- | 3. || Благодарнов || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Мустаевская || [[жетіру]]([[табын]]),… |- | 5. || Мухрановская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | 6. || Кирсановская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 7. || Рубежинская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 8. || Теректі || [[жетіру]]([[кердері]]),… |- | 9. || Қароба|| [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Бөрлі|| [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 11. || Шыңғырлау|| [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қарашығанақ || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](таз, ысық) |- | 13. || Жымпиты|| [[байұлы]]([[байбақты]], тана) |- | 14. || Шілік || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Қарағаш || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 16. || Круглоозерновская || [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]),… |- | 17. || Каменская || [[байұлы]](беріш, [[Алаша (ру)|алаша]], [[байбақты]]), [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]]) |- | 18. || Шежін || [[байұлы]]([[байбақты]], тана, [[Алаша (ру)|алаша]], масқар, ысық, беріш), [[жетіру]]([[кердері]]) |- | 19. || Жиренқопа || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 20. || Шіжерті || [[байұлы]]([[байбақты]], масқар, тана) |- | 21. || Иіртек || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]),… |- | 22. || Студеновская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | colspan="3" |[[Гурьев уезі]] |- | 1. || Тайсойған || [[байұлы]](адай, беріш), [[жетіру]]([[кердері]]) |- | 2. || Қызылқоға || [[байұлы]](таз, есентемір, [[шеркеш]], адай) |- | 3. || Кермеқас || [[байұлы]](таз, есентемір) |- | 4. || Қарабау|| [[байұлы]](беріш, есентемір) |- | 5. || Есбол || [[байұлы]](беріш) |- | 6. || Сімбірті || [[байұлы]](беріш, адай), [[төре]], [[қожа]] |- | 7. || Гурьев || [[байұлы]]([[шеркеш]]) |- | 8. || Қаратөбе || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], ысық) |- | 9. || Былан || [[байұлы]](ысық, [[шеркеш]]) |- | 10. || Қарабайлы || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]](ысық) |- | 11. || Жаршық|| [[байұлы]](таз), [[қожа]] |- | 12. || Ембі || [[байұлы]](таз) |- | 13 || Ақбас|| [[байұлы]](таз, [[шеркеш]]) |- | 14. || Ембі-Атырау || [[байұлы]](таз, адай, [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 15. || Қарашағыр || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 16. || Ақжал || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 17. || Бестөбе || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]](таз) |- | 18. || Кулагинская || [[байұлы]](тана, беріш, масқар), [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 19. || Орловская || [[байұлы]](беріш) |- | 20. || Жаманқала || [[байұлы]](беріш) |- | 21. || Сарайшық || [[байұлы]](таз, беріш) |- | colspan="3" | [[Ілбішін уезі]] |- | 1. || Шаған || [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]) |- | 2. || Скворкин || [[жетіру]]([[кердері]]), [[байұлы]]… |- | 3. || Бударин || [[жетіру]]([[кердері]]), [[байұлы]] |- | 4. || Жұбанышкөл || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]], [[табын]]) |- | 5. || Өріктікөл || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]]), [[байұлы]](адай) |- | 6. || Ілбішін || [[байұлы]]([[байбақты]], тана), [[жетіру]]([[кердері]]),…. |- | 7. || Шалқар|| [[байұлы]]([[байбақты]], тана, адай), [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]) |- | 8. || Мерген || [[байұлы]]([[байбақты]], беріш, [[Алаша (ру)|алаша]]),… |- | 9. || Қарасу || [[байұлы]]([[байбақты]]) |- | 10. || Мәтеш || [[байұлы]]([[байбақты]], беріш, есентемір) |- | 11. || Қурайлы || [[байұлы]]([[байбақты]], тана) |- | 12. || Өлеңті || [[байұлы]]([[байбақты]], тана), [[төре]] |- | 13. || Бұлдырты || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], тана, масқар), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Қалдығайты || [[байұлы]](қызылқұрт, тана, [[Алаша (ру)|алаша]], масқар, [[шеркеш]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |- | 15. || Сабынкөл || [[байұлы]](ысық, [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 16. || Соналы || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], [[байбақты]]) |- | 17. || Сламихин || [[байұлы]]([[байбақты]], беріш, [[Алаша (ру)|алаша]], масқар, қызылқұрт, тана, ысық) |- | 18. || Карманов || [[байұлы]](тана, беріш, қызылқұрт, адай, [[байбақты]], [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 19. || Сахарнов || [[байұлы]](тана, [[байбақты]]) |- | 20. || Глиненская || [[байұлы]](тана, беріш, қызылқұрт, адай, [[байбақты]], ысық, [[шеркеш]], [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 21. || Калмыков || [[байұлы]](тана, беріш, қызылқұрт)… |- | 22. || Индер || [[байұлы]](масқар, беріш, тана, [[шеркеш]], қызылқұрт) |- | 23. || Қаракөл || [[байұлы]](ысық) |- | 24. || Қызылжар || [[байұлы]](тана) |- | 25. || Жақсыбай || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], тана, ысық), [[төре]] |- | colspan="3" | [[Темір уезі]] |- | 1. || Қарағанды|| [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 2. || Қиыл-Ойыл || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[қыпшақ]] |- | 3. || Қайыңды || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 4. || Жетікөл|| [[байұлы]](ысық, тана, қызылқұрт) |- | 5. || Қазыбек || [[байұлы]](ысық, адай, таз, есентемір, тана) |- | 6. || Ойыл|| [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 7. || Құмды-Ойыл || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Қалмаққырған || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 9. || Жиделі-Сағыз || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]](адай), [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]) |- | 10. || Темір-Орқаш || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Ембі-Темір || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 12. || Ембі || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 13. || Оймауыт-Желтау || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[байұлы]](адай) |- | 14. || Доңызтау-Аққолқын|| [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Ұлысам || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](адай) |- | 16. || Қошқарата|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 17. || Сам-[[Матай (ру бірлестігі)|матай]]|| [[жетіру]]([[табын]]) |} == [[Күнгей Каспий облысы|Закаспий облысы]]== {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Маңғыстау уезі]] |- | 1. || [[Бірінші Бозащы болысы|1 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:адай(бұзау) |- | 2. || [[Екінші Бозащы болысы|2 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | 3. || [[Үшінші Бозащы болысы|3 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | 4. || [[Жеменей болысы|Жеменей]]|| [[байұлы]]:адай(бұзау) |- | 5. || [[Бірінші Маңғыстау болысы|1 Маңғыстау болысы]] || [[байұлы]]:адай(тобыш) |- | 6. || [[Екінші Маңғыстау болысы|2 Маңғыстау болысы]] || [[байұлы]]:адай(тобыш) |- | 7. || [[Райымберді болысы|Райымберді]]|| [[байұлы]]:адай(мұңал), беріш(күлкеш) |- | 8. || Түрікменадай || [[байұлы]]:адай(қосай, құнанорыс, тобыш) |- | 9. || Түрікмен|| [[байұлы]]:адай |- | 10. || [[Түпқараған болысы|Түпқараған]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | colspan="3" | Темір уезі |- | 1. || [[Бірінші Адай болысы|1 Адай болысы]] || [[байұлы]]:адай(балықшы) |- | 2. || [[Екінші Адай болысы|2 Адай болысы]]|| [[байұлы]]:адай(тобыш) |- | 3. || [[ Үшінші Адай болысы|3 Адай болысы]] || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | colspan="3" | 1,2,3 адаевские волости в рассматриваемый период де юро, числились за Темирским уездом, де факто в большинстве зимовали в Мангышлакском уезде. |- | colspan="3" | Кроме вышеперечисленных родов в Мангышлакском уезде проживали [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]), [[байұлы]](таз, есентемір, [[шеркеш]], [[жаппас]]), [[қожа]]. [[табын]]цы большей частью зимовали на западном побережье Аральского моря. |- | colspan="3" | Красноводский уезд Волости и приставства |- | 1. || [[Төртінші Адай болысы|4 Адай ]] (вне приставства) || [[байұлы]]:адай(қосай) |- | 2. || Кара-калинское: с.о. Сумбар || [[байұлы]]:адай(мұңал) |- | 3. || Сел. общ. «Ших» (вне приставства) || [[байұлы]]:адай |- | 4. || Полоса отчуждения ср. азиат. ж/д станции: Джебел, Небитдаг, Ягман, Айдын, Ахча-Куйма… || [[байұлы]]:адай . |- | colspan="3" | Мерв уезі |- | 1. || Киргизское(казахское) с.о. при пос. Байрам-али (вне пр-ва) || [[байұлы]]:адай |- | 2. || Полоса отчуждения ср.аз. ж/д станции: Равнина, Уш-адши, разъезды || [[байұлы]]:адай |- | colspan="3" | 5-я Адаевская не попадает во временной отрезок рассматриваемого периода «1897-1915 г.г.», так как была образована в 1916 году. |} == [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Әулиеата уезі]] |- | 1. || [[ошақты]] || [[ошақты]] (тасжүрек, аталық, қоңыр), [[шапырашты]] ([[шыбыл]]) |- | 2. || [[арғын]] || [[арғын]]ы:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[шұбыртпалы]], бошан, майқы), [[бәсентиін]] |- | 3. || Аққолтық || [[дулат]] ([[шымыр]]) |- | 4. || [[Ойық руы|ойық]] || [[ысты]] ([[Ойық руы|ойық]]) |- | 5. || Шу || [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 6. || Ағашақ || [[жалайыр]] ([[Қалпе руы|қалпе]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[дулат]] ([[шымыр]], [[ботпай]]) [[шапырашты]]([[шыбыл]], [[айқым]], [[екей]]), [[арғын]] |- | 7. || Ашы || [[дулат]]([[шымыр]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[қыпшақ]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 8. || Аспара || [[дулат]]([[ботпай]]), [[шақшам]] |- | 9. || Асы || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]] [[шақшам]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[ошақты]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 10. || Билікөл || [[дулат]] ([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]), [[сіргелі]] |- | 11. || Ботамойнақ-Алмалы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[шапырашты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Мақпал || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 13. || Талас || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[қыпшақ]] |- | 14. || Тастөбе || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[қоңырат]](котенши) |- | 15. || Қар[[Абақ Керей|абақ]]ыр || [[дулат]]([[жаныс]]), [[төре]] |- | 16. || Қарақыстақ || [[дулат]]([[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[төре]], [[ошақты]] |- | 17. || Көшеней || [[дулат]]([[шымыр]]) |- | 18. || Күйік || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](енке), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 19. || Қорағаты || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 20. || Үшқорған || [[дулат]], [[жетіру]]([[тама]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 21. || Құмарық || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[сіргелі]] |- | 22. || Чонгурская || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[төре]], |- | colspan="3" | [[Шымкент уезі]] |- | 1. || Жаңасу|| [[ысты]] (тылик), [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]])? |- | 2. || Жылыбұлақ || [[сіргелі]] ([[қайшылы]], тутаңбалы, конирдек, шалдар,..), [[дулат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 3. || Қаракөл || [[ысты]] (тылик), [[қожа]] |- | 4. || Құршу|| [[жетіру]]([[тама]]:алип), [[арғын]]([[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Шу || [[жетіру]]([[тама]]:алип, жогы, [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:лез), [[байұлы]]([[шеркеш]]:қосым), |- | 6. || Қаратау || [[қоңырат]](божбан, жаманбай, алгый), [[дулат]]([[ботпай]]) [[арғын]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 7. || Машат || [[дулат]] ([[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 8. || Қарамұрт || [[дулат]]([[сиқым]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[сіргелі]], [[ысты]], [[арғын]], [[ошақты]], [[шапырашты]]([[екей]], [[есқожа]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]], |- | 9. || Майлыкент || [[дулат]]([[шымыр]], [[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шақшам]], [[сіргелі]](конирдек), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 10. || Қошқарата|| [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]], [[шақшам]], [[сіргелі]](тутаңбалы), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 11. || Арыс || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[Албан руы|албан]], [[сіргелі]] |- | 12. || Арыстанды || [[ысты]](тылик, оик), [[сіргелі]] |- | 13. || Түлкібас || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], ботбай, [[шымыр]]), [[шанышқылы]](дархан, санырау, курпик), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](онбай), [[шапырашты]], [[сіргелі]] |- | 14. || Боралдай || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[Албан руы|албан]] |- | 15. || Бадам || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[сіргелі]], [[төре]] |- | 16. || Қазығұрт|| [[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 17. || Ақтөбе || [[қоңырат]](құрбан, жетімдер), [[найман]], |- | 18. || Көкшеқұм || [[қоңырат]](саңғыл, маңғытай), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || Шілік || [[қоңырат]], [[қыпшақ]] , [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]бұлақ || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]) |- | 21. || Шағатай || [[қоңырат]](божбан, маңғытай), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 22. || Ақтас || [[сіргелі]], [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 23. || Байырқұм || [[қоңырат]](жандар) |- | 24. || Шаян|| [[сіргелі]](карабатыр, шалдар, байжігіт), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 25. || Хантағы || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[арғын]]([[қуандық]]) |- | 26. || [[Ноғай-Қазақ|ноғай]]қора || [[қоңырат]](жетымдер, саңғыл, маңғытай, божбан) |- | 27. || Бөржар || [[қоңырат]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) [[найман]]([[балталы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 28. || [[Сары (Албан)|сары]]көл || [[қоңырат]](жандар, [[құлшығаш]], оразгелді), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 29. || Сырдария || [[қоңырат]](байлар), [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 30. || Бөген || [[сіргелі]](байлы), [[ошақты]], [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[жалайыр]], [[ысты]] |- | colspan="3" | [[Қазалы уезі]] |- | 1. || Аққыр|| [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]]) |- | 2. || Ақшатау || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]], [[төртқара]]) |- | 3. || Ақтоғай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шөмекей]], [[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[кердері]]) |- | 4. || Ақтөбе || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]]) |- | 5. || Жамансыр || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[арғын]], [[төре]] |- | 6. || Заңғар || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қожа]] |- | 7. || Қалымбас || [[әлімұлы]] (карасакал, [[төртқара]]), [[қожа]] |- | 8. || Қарабастоғай || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]] ), [[қожа]] |- | 9. || Қаракөл|| [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[төртқара]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]) |- | 10. || Қармақшы || [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[шеркеш]]), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қыпшақ]], [[арғын]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || Қостам || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[қожа]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қуандария || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]) |- | 13. || Көшербай || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 14. || Мақпал || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[тама]])? |- | 15. || Райым || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[шөмекей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || [[Сары (Албан)|сары]]тоғай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 17. || Шыбынды || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[шөмекей]], [[төртқара]]) |- | 18. || Қорғаншы || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[төртқара]], [[шекті]]), [[жалайыр]] |- | colspan="3" | [[Перовск уезі]] |- | 1. || Айнакөл || [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 2. || Аламесек || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 3. || Байзақ || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Головачев || [[қыпшақ]], [[арғын]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 5. || Гродеков || [[қыпшақ]] |- | 6. || Жөлек || [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 7. || Қаракөл-Қуаңдария|| [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]]), [[қожа]] |- | 8. || Қараөзек || [[арғын]], [[найман]], [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жалайыр]], [[дулат]] |- | 9. || Кеңтүп || [[байұлы]]([[жаппас]]), [[қожа]] |- | 10. || Қостам || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қожа]] |- | 11. || Көткеншек || [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]] ( [[шөмекей]]), [[байұлы]](таз, [[жаппас]]), |- | 12. || Қышбөгет (Қосбөгет) || [[жетіру]]( [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 13. || Маслов || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Приречная || [[қоңырат]](котенши), [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[қыпшақ]], сунак |- | 15. || Сауран || [[қоңырат]](котенши), [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 16. || Скобелев || [[найман]], [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 17. || Телікөл || [[найман]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Царская || [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[Алтын руы|алтын]]), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 19. || Шаған || [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алаша (ру)|алаша]], есентемір, ысық, [[шеркеш]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]), бактияр? |- | 20. || Жаңақорған || [[қоңырат]](котенши), сунак, [[қожа]], [[арғын]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | colspan="3" | [[Ташкент уезі]] |- | 1. || Жетісу || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], [[байұлы]](таз), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 2. || Ақжар || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[арғын]], [[дулат]], [[қожа]], [[қоңырат]] [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]) |- | 3. || [[Алтын руы|алтын]] || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], қарақалпақ, [[ысты]], [[найман]], қатаған, [[қоңырат]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), маңғыт, [[төре]], кият |- | 4. || Болат || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қожа]], [[төре]] |- | 5. || Ниязбек || [[шанышқылы]], [[қыпшақ]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[ысты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], дурмен |- | 6. || Шыназ || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[кердері]]), [[шанышқылы]], [[дулат]], [[қожа]], [[найман]](балгалы), [[шақшам]], [[сіргелі]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қоңырат]], маңғыт, қатаған, құрама |- | 7. || '''Ескендір''' || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]] |- | 8. || Қосқорған || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[дулат]], [[қоңырат]], [[шақшам]] |- | 9. || Жетікент || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]] |- | 10. || Зеңгіата|| [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[жалайыр]],… |- | 11. || Қытай-төбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Жалелтөбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]] |- | 13. || Ғайып-төбе || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[найман]](балгалы), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 14. || Тойтөбе || [[шанышқылы]], [[арғын]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ысты]], [[дулат]], [[жалайыр]], [[шапырашты]], [[қожа]] |- | 15. || '''Османата''' || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]), [[шақшам]] |- | 16. || Майдантал || [[шанышқылы]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[тама]]), [[сіргелі]], [[байұлы]](адай), [[ошақты]] |- | 17. || Кенжеғали|| [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]]… |- | 18. || Піскент || [[қоңырат]], [[сіргелі]] |- | 19. || Аққорған || [[қожа]], [[жалайыр]], [[найман]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, жагайбайлы), |- | 20. || Кәріз || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], құрама |- | 21. || Бөке || [[жалайыр]], [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]), [[қоңырат]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), |- | 22. || Жаушықұм|| [[қоңырат]], [[дулат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 23. || Шарапхана || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[қоңырат]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[суан]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | colspan="3" | [[Әмудария бөлімі]] |- | 1. || Бесжап || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[қыпшақ]](колденен), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | 2. || Дәуқара || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]], [[төртқара]], карасакал, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 3. || Ишимская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 4. || Кегейлі || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[табын]]), кенегес, маңғыт |- | 5. || Көккөл || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал, [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 6. || Көкөзек || [[қыпшақ]] ([[Торы (ру)|торы]], ктай), [[қоңырат]] |- | 7. || [[қоңырат]] || [[әлімұлы]] ([[шекті]], карасакал, [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]), [[жалайыр]] |- | 8. || Мыңбұлақ|| [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[шекті]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]) [[жетіру]]([[тама]]), [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 9. || Наупыр || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]), [[қыпшақ]], [[найман]] |- | 10. || Нүкіс|| [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[табын]]), [[қожа]], [[төре]] [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]]), [[қыпшақ]], маңғыт |- | 11. || Талдық || [[жетіру]]([[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]) |- | 12. || Тамды || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 13. || Шымбай || әлім, [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 14. || Жаңабазар || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), кенегес, маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 15. || Би-базар || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]] |- | 16. || Шейх-Аббас-Уәли || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 17. || [[Сары (Албан)|сары]]би || [[жетіру]], [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]] |- | 18. || Төрткөл|| [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]] |- | 19. || Шорахан || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |} == [[Хиуа хандығы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |рулық құрамы |- | colspan="3" | [[Хиуа хандығы]] |- | 1. || Порсу || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]](адай, [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 1. || [[қожа]]лы || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]](адай, [[Алаша (ру)|алаша]], таз), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 2. || [[қыпшақ]] || [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[байұлы]](адай, [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 3. || Қытай|| [[жетіру]]([[табын]]), |- | 4. || [[қоңырат]]|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]], (адай, [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 5. || Шоманай|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]](адай, [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 6. || Көне Үргеніш || әлім, [[байұлы]](адай, [[Алаша (ру)|алаша]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], |- | 7. || Қият|| [[қоңырат]], әлім, [[байұлы]] |- | 8. || Гүрлен || [[жетіру]]([[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 9. || Маңғыт || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]] Афганистан : қатаған, сарай………. |} == [[Бұхара әмірлігі|Бұқар әмірлігі]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |ру құрамы |- | colspan="3" | [[Бұхара әмірлігі|Бұқара әмірлігі]] |- | 1. || Нұрата || [[арғын]], [[қыпшақ]], [[байұлы]](адай, таз, [[жаппас]], [[Алаша (ру)|алаша]]), (кызылкумский кочевой район) [[жетіру]]([[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[кердері]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шекті]],[[төртқара]], [[шөмекей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал), қатаған, [[жалайыр]], [[ошақты]] |- | 3. || Кермене || [[найман]], қатаған, [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 4. || Бұқар|| маңғыт, [[қоңырат]], кенегес, қатаған, [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], сеид, [[жалайыр]], [[алшын]]?… |- | 5. || Шаршауз (Шахрисябз) || [[дулат]](оймаут), маңғыт, кенегес, [[найман]], [[қожа]], кият, [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 6. || Куляб || [[қоңырат]], қатаған, [[дулат]](оймаут) [[алшын]]?…. |- | 7. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], маңғыт, [[найман]], әлім, [[байұлы]](адай), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Кабадианское || [[қоңырат]], [[найман]], [[байұлы]](адай), [[жетіру]]([[табын]])….. |- | 9. || Қатыршы || [[жалайыр]], [[найман]], [[арғын]], маңғыт |} == [[Самарқан облысы (Ресей империясы)|Самарқан облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | [[Жызақ уезі]] |- | 1. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], [[арғын]], [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[Алаша (ру)|алаша]], таз, [[жаппас]]), [[қыпшақ]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]] |- | 2. || Қызылқұм || [[арғын]], [[жалайыр]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[қоңырат]], [[байұлы]]([[жаппас]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[шапырашты]], маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 3. || Атақорған || [[қоңырат]], [[арғын]]([[тарақты]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[қыпшақ]], колеген |- | 4. || Фистаулинская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | 5. || Шардара|| [[қоңырат]],… |- | 6. || Синтаб || [[қоңырат]],… |- | 7. || Фарыш || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 8. || Богдан || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 9. || Көктөбе || [[қоңырат]], [[арғын]]… |- | 10. || Өзбек || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 11. || Жаңақорған || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], қатаған, [[қоңырат]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Хожант уезі]] |- | 1. || Ержар || [[қоңырат]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), әлім ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Сабат || [[найман]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[кердері]]) |- | 3. || Орал || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]) Катта-курганский уезд |- | 1. || Төрткөл || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[шапырашты]], [[найман]], [[қоңырат]], [[байұлы]] |- | 2. || Жарбасы || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |} == Тобольская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | волости || роды | |- | colspan="2" | Ишимский округ | |- | 1. || Беловская | rowspan="12" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Жиляковская |- | 3. || Ильинская |- | 4. || Каменская |- | 5. || Красноярская |- | 6. || Петуховская |- | 7. || Соколовская |- | 8. || Уктузская |- | 9. || Аулы в владельческих усадьбах |- | 10. || Теплодубравская |- | 11. || Частоозёрская |- | 12. || Утчанская |- | colspan="2" | Курганский округ | |- | 1. || Башкирская волость | rowspan="6" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] и [[жетіру]]. |- | 2. || Моршихинская |- | 3. || Куреинская |- | 4. || Плотниковская |- | 5. || Шмаковская |- | 6. || Нижнеалабужская |- | colspan="2" | Тюкалинский округ | |- | 1. || Драгунская | rowspan="14" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] және басқалар |- | 2. || Крупянская |- | 3. || Кулачинская |- | 4. || Любинская |- | 5. || Лузинская |- | 6. || Большепесчанская |- | 7. || Серебрянская |- | 8. || Аулы казахов в районе г. Тюкалинска |- | 9. || Еланская |- | 10. || Камышинская |- | 11. || Карасукская |- | 12. || Куликовская |- | 13. || Покровская |- | 14. || Поселения вдоль ж/д |- | || Тарский округ |[[Керей (тайпа)|керей]] |- | || Тюменский округ |[[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |} == Томская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Томский округ |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | Барнаульский округ |- | 1. || Александровская | rowspan="10" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Бурлинская |- | 3. || Белоярская |- | 4. || Карасукская |- | 5. || Касмалинская |- | 6. || Кулундинская |- | 7. || Нижнее-кулундинская |- | 8. || Лянинская |- | 9. || Покровская |- | 10. || Щадринская |- | colspan="3" | Бийский округ |- | 1. || 7 алтайских дючин || [[найман]] |- | 2. || Сарасинская управа || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || 1-я и 2-я Чуйские волости || [[найман]]([[қожа]]мбет, [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 4. || Уймонская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Вольные казахи об-ва Обдольдо || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 6. || Ануйская | rowspan="5" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 7. || Смоленская |- | 8. || Нижне-чарышская |- | 9. || Антоньевская |- | 10. || Чарышская |- | 11. || Киргизская(казахская) /кошагачская/ || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | colspan="3" | Каинский округ |- | 1. || Барабинская управа || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 2. || Казаткульская волость || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Юдинская волость || [[арғын]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Казанская волость || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Верхне-каинская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Верхне-омская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 7. || Вознесенская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" | Змеиногорский округ |- | 1. || Александровская || [[найман]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Верх-алейская || [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Ново-алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || Бобровская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Бухтарминская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]), |- | 7. || Верх-бухтарминская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[төртуыл]]) |- | 8. || Владимирская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || Змеиногорская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]..) |- | 10. || Зыряновская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 11. || Колывановская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 12. || Курьинская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 13. || Локтевская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]])… |- | 14. || Нарымская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[төртуыл]]) |- | 15. || Покровская || [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[арғын]] |- | 16. || Риддерская || [[найман]] |- | 17. || Устькаменогорская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[арғын]] |- | 18. || Чарышская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 19. || Шелковниковская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[уақ]] |- | 20. || Новошульбинская || [[арғын]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 21. || Бель-агачская степь || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |} == Оренбургская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | Троицкий уезд |- | 1. || Кособродская || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Көлденең руы|көлденең]]), [[арғын]](қырықмылтық), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 2. || Ключевская || [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Нижнее-увельская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | Верхнеуральский уезд |- | 1. || Верхнеуральская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || Березинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 3. || Магнитная || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 4. || Великопетровская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 5. || Кизильская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]),… |- | 6. || Варшавская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 7. || Карагайская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[телеу]]),… |- | 8. || Николаевская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" |Орский уезд |- | 1. || Орская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || Таналыкская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Кваркенская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ильинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Гирьяльская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]], [[табын]]) |- | 6. || Воздвиженская || [[жетіру]], әлім |- | colspan="3" | Челябинский уезд |- | 1. || Усть-уйская || [[қыпшақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]]) |- | 2. || Звериноголовская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Кочердыкская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Каминская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Куртамышская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Становская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" |Оренбургский уезд |- | 1. || Богуславская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]) |- | 2. || Павловская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]) |- | 3. || Оренбургская || [[жетіру]], әлім |- | 4. || Татищевская || [[жетіру]]([[тама]]), әлім, [[уақ]] |- | 6. || Нижеозерская || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 7. || [[Бура (найман)|бура]]нная || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Илецкая || [[жетіру]]([[табын]]) |} == Самарская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Новоузенский уезд | rowspan="34" |[[байұлы]]([[жаппас]], [[байбақты]], беріш, [[шеркеш]], тана, қызылқұрт), [[жетіру]]([[тама]], [[кердері]], [[табын]]),беріш [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]] және басқалар |- | 1. || Алекандровгайская |- | 2. || Новоузенская |- | 3. || Осиновогайская |- | 4. || Натальинская |- | 5. || Дергачевская |- | 6. || Малоузенская |- | 7. || Петропавловская |- | 8. || Николаевская |- | 9. || Савинская |- | 10. || Торгунская |- | 11. || Куриловская |- | 12. || Иловатая |- | 13. || Дьяковская |- | 14. || Моршанская |- | 15. || Нижнее-ерусланская |- | colspan="2" | Николаевский уезд |- | 1. || Нижнепокровская |- | 2. || Канаевская |- | 3. || Любицкая |- | 4. || Хлебновская |- | 5. || Большеглушицкая |- | 6. || Кузябаевская |- | 7. || Корнеевская |- | 8. || Каменосарминская |- | 9. || Балаковская |- | 10. || Селезнихинская |- | colspan="2" | Бузулукский уезд |- | 1. || Барановская |- | 2. || Матвеевская |- | 3. || Боголюбская |- | 4. || Богдановская |- | 5. || Покровская |- | 6. || Андреевская |} == Астраханская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Красноярский уезд | rowspan="26" |[[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]](почти все рода), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[кердері]]), [[төлеңгіт]] және басқалар. |- | 1. || Никольская(Джамбай) |- | 2. || Разночинская |- | 3. || Петропавловская |- | 4. || Хожетаевская |- | 5. || Теплинская |- | colspan="2" | Астраханский уезд |- | 1. || Дмитриевская |- | 2. || Икрянинская |- | 3. || Началовская |- | 4. || Чаганская |- | 5. || Царевская |- | colspan="2" | Енотаевский уезд |- | 1. || Болхунская |- | 2. || Золотухинская |- | 3. || Княжевская |- | 4. || Харабалинская |- | colspan="2" | Царевский уезд |- | 1. || Владимирская |- | 2. || Колобовская |- | 3. || Капустиноярская |- | 4. || Кисловская |- | 5. || Молчановская |- | 6. || Слободская |- | 7. || Николаевская |- | 8. || Солодовская |- | colspan="3" | Бөкей ордасы |- | || Части и округа |племена и роды: |- | 1. || Т[[арғын]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]]), [[байұлы]](беріш, [[шеркеш]], тана, [[жаппас]], адай, [[байбақты]], ысық, [[Алаша (ру)|алаша]], қызылқұрт), әлім ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 2. || Талов || [[байұлы]]([[байбақты]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[жаппас]], [[шеркеш]], беріш, тана, адай, есентемір, ысық, масқар), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], қарақалпақ, [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]], [[тама]]), |- | 3. || Қалмақ || [[байұлы]]([[жаппас]], беріш, [[шеркеш]], есентемір, ысық, [[байбақты]], [[Алаша (ру)|алаша]], адай, масқар), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[жетіру]]([[кердері]],[[табын]],[[тама]]) |- | 4. || Нарын || [[байұлы]]([[байбақты]], беріш, [[Алаша (ру)|алаша]], масқар, қызылқұрт), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 5. || Қамыс-Самар || [[байұлы]]([[байбақты]], тана, [[Алаша (ру)|алаша]], масқар, беріш, ысық, қызылқұрт, адай, [[шеркеш]], [[жаппас]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[кердері]]), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 6. || 1 (Приморск) округ || [[байұлы]](беріш, адай, таз, [[Алаша (ру)|алаша]], есентемір, [[жаппас]]), [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]) |- | 7. || 2 (Приморск) округ || [[байұлы]](қызылқұрт, беріш, [[байбақты]], [[шеркеш]], [[Алаша (ру)|алаша]], ысық, [[жаппас]], есентемір, масқар, адай), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |} == Қытай империясы == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстары |рулары |- | colspan="3" | [[Алтай аймағы]] |- | 1. || [[Сары (Албан)|сары]]сүмбе || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], жәдік, шеруші) |- | 2. || [[Буыршын (аудан)|Буыршын ]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, жант[[екей]]) |- | 3. || [[Қаба (аудан)|Қаба]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, шұбарайғыр, жант[[екей]]), [[найман]]([[қожа]]мбет) |- | 4. || [[Жеменей (аудан)|Жеменей]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, меркіт, ителі, жант[[екей]], қарақас) |- | 5. || [[Бурылтоғай (аудан)|Бурылтоғай ]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], ителі, меркіт), [[уақ]] |- | 6. || [[Көктоғай ауданы|Көктоғай]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](қарақас, молқы, сарбас) |- | 7. || [[Шіңгіл (аудан)|Шіңгіл]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], молқы, қарақас, шеруші) |- | colspan="3" | [[Тарбағатай аймағы]] |- | 1. || [[Шәуешек]] || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Шағантоғай || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || Дөрбілжін|| [[найман]] |- | 4. || Қостолағай || [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Сауан || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 6. || Көрқарасу, Шиху (Усу) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Толы || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Іле Қазақ автономиялық облысы|Іле аймағы]] |- | 1. || [[Текес (аудан)|Текес]]|| [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 2. || [[Тоғызтарау ауданы|Тоғызтарау ]] || [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 3. || [[Шапшал Сібе автономиялық ауданы|Шапшал]] || [[Албан руы|албан]], [[найман]] |- | 4. || [[Құлжа ауданы|Құлжа]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 5. || [[Қорғас (Қытай)|Суйдин (Қорғас)]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 6. || [[Күнес (аудан)|Күнес]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 7. || [[Нылқы ауданы|Нылқы]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 8. || Арасан || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || [[Бура (найман)|бура]]тал || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 10. || Жыңғылды, Цзин || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Үрімжі]] аймағы |- | 1. || Санжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 2. || Құтыби || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Сулай (Манас) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 4. || Жем[[Сары (Албан)|сары]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || [[Мори Қазақ автономиялық ауданы|Мори]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 6. || Шонжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Фукуан (Үшбөкен) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 8. || Мишуан (Шамды) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 9. || [[Үрімжі]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Ганьсу]] провинциясы |- | 1. || [[Баркөл Қазақ автономиялық ауданы|Баркөл]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | Жоғарыда айтылған рулардан басқалар ([[дулат]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[арғын]], [[қоңырат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] мен басқалар) Шыңжанда кішкене топтар болып жүретін. Шыңжаңның қазіргі әкімшілік-аймақтық бөлінісі сол заманнан бері өзгерген. |- | colspan="3" | Мысалы Баркөл уезінің жері қазір Кумылский округіне жатады. Кобыксарский мен Карамайский Костолагайскийге кірді және тағы басқа. 1930–1960 жылдары түрлі себептерден Қытайға да (Ганьсу, Цинхай аймақтары), оның сыртына да (Моңғолия, Түркия) біраз қазақ көшетін болды. |} == Моңғолия == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | Моңғолия |- | || кошуны(нутуки) | рулар |- | 1. || Шеруші || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:шеруші) |- | 2. || Ботакара || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:жант[[екей]]) |- | 3. || Молқы || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:молқы) |- | 4. || Қарақас || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:қарақас) |- | colspan="3" | (Қазақтардың) [[сомон]]дары Моңғолияда 1917 жылдан бері бар. [[Баян-Өлгей аймағы]]ндағы қазіргі сумун саны — 12. Ол жерлерде тұратындардың бәрі дерлік [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]] руынан. Кішкене болсын [[найман]]дар да, басқалар да бар. |- | colspan="3" | [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]]лер Булган мен Ховд аймақтарында тұрады. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://personalhistory.ru/papers/1922_Spisok_gubern_uezdov_USSR.htm [[Санат:Тізімдер]] [[Санат:Қазақ болыстары]] [[Санат:Қазақстанның болыстары]] 0jvqolxcsqil8cx99umrjbm5ir6xika 3637220 3637219 2026-07-31T08:54:05Z Kaiyr 3134 3637220 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Қазақтар мекен еткен болыстары тізімі. Әсет Зейнелғабденұлы Темірғалиевтың "ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века" (Алматы, 2010) кітабы негізінде жасалған.<ref>{{кітап|ав[[Торы (ру)|торы]]= Асет Темиргалиев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= ВОЛОСТИ, УЕЗДЫ… КАЗАХИ.С схематической картой низовых административно-территориальных делений проживания казахов начало ХХ века|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |б[[асыл]]ым= |орны= Алматы|баспасы= |жыл= 2010|томы= |беттері= |барлық беті= 43|сериясы= |isbn= 978-601-06-0474-2|тиражы= }}</ref> == [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Қарқаралы уезі]] |- | 1. || [[Нұра болысы (Семей облысы)|Нұра]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 82,7%(майқы, бошан, қамбар), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[Керей (тайпа)|керей]] ([[Абақ Керей|абақ]]: [[жастабан]]), [[қожа]], [[жетіру]]([[табын]], [[телеу]], [[тама]]), [[алшын]], |- | 2. || Темірші|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[тана]]с, бошан, қамбар); [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[қоңырат]], [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[үйсін]]? |- | 3. || [[Мойынты болысы|Мойынты]]|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 94,2%([[шұбыртпалы]], бошан); [[уақ]] |- | 4. || Абыралы|| [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас, қамбар), [[қуандық]](алтай), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]; [[төре]] , [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қыпшақ]] |- | 5. || [[Сары (Албан)|сары]]тау || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 6. || Қу|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан), [[тарақты]]; [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 7. || [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Ақшатау]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 95,0+%(бошан), [[тарақты]]; [[үйсін]]? |- | 8. || Кент || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[тана]]с), [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[уақ]]([[сіргелі]]), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[найман]]([[көкжарлы]]), [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || Едірей || [[арғын]]:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан) |- | 10. || Қотанбұлақ || [[арғын]]([[тобықты]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]] |- | 11. || Берікқара || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[тана]]с), [[қуандық]](алтай, темеш); [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[садыр]]), [[жалайыр]], [[жетіру]] ([[тама]], [[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]](накыс) |- | 12. || Бөрілі || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](жалықпас, бошан) |- | 13. || [[Тоқырауын болысы|Тоқырауын]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 97,7% (майқы, бошан); [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 14. || Шұбартау|| [[арғын]]: [[қуандық]](алтай), [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]; [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]](саяк), [[төлеңгіт]] |- | 15. || [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)|Қызылтау]] || [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]] 98,1% (бошан); [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Дегелең|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, майқы), [[тобықты]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[тарақты]]; [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](ырғақты), [[қожа]] |- | 17. || [[Ақсары (ру)|ақсары]]|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[тана]]с, бошан, қамбар), [[қуандық]](алтай, темеш), [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]; [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Балқаш|| [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 19. || Ақбота|| [[арғын]]: [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]](бошан, жалықпас), [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]]; [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 20. || Дағандел|| [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[тарақты]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]], [[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[садыр]]) |- | colspan="3" | [[Семей уезі]] |- | 1. || Кеңтүбек || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[уақ]] |- | 2. || Айғыржал || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[уақ]], [[төре]], [[арғын]]([[бәсентиін]]) |- | 3. || Семізтау || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]] |- | 4. || Қоқан|| [[уақ]], [[арғын]]([[тобықты]], [[қуандық]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], …) |- | 5. || Аршалы || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[көкжарлы]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Шаған || [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 7. || Бұғылы || [[арғын]]([[тобықты]]), [[төре]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 8. || Шыңғыс || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 9. || Мұқыр || [[арғын]]([[тобықты]]), [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Енрікей || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[қожа]], [[шанышқылы]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Қандығатай || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], |- | 12. || Қызылмола? || [[арғын]]([[тобықты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]]), |- | 13. || Делбегетей || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 14. || Сейтен || [[уақ]]([[жансары]], [[бидалы]], [[шоға]],…) [[найман]], [[қожа]] [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]],…), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 15. || Малыбай || [[уақ]]([[жансары]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]…) |- | 16. || Бесқарағай || [[уақ]], [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[ергенекті]], [[саржомарт]]), [[шанышқылы]], [[қожа]] |- | 17. || Александров || [[арғын]], [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 18. || Аққұм || [[уақ]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],…), [[жетіру]]([[табын]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[бәсентиін]]) |- | 19. || Белағаш || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]],.), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | [[Өскемен уезі]] |- | 1. || Шар || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[саржомарт]]), [[қыпшақ]] |- | 2. || Сұлу[[Сары (Албан)|сары]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 3. || Қалба || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[саржомарт]]) |- | 4. || Айыртау || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 5. || Ұлан || [[найман]]([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[төлеңгіт]] |- | 6. || Себін || [[найман]]([[саржомарт]], [[қаракерей]], [[көкжарлы]]) |- | 7. || Т[[арғын]] || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 8. || Құлұжүн || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[көкжарлы]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Күршім || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Бура (найман)|бура]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Үркер || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]],) [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 11. || Алтай || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]) |- | 12. || Шанғыстай|| [[найман]] ([[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]) |- | 13. || Нарым || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | colspan="3" | [[Павлодар уезі]] |- | 1. || Ақкелін || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[төре]], [[қожа]] |- | 2. || Ақкөл || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[шегендік]]), [[төре]], [[уақ]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]]) |- | 3. || Ақбеттау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]], [[шегендік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[уақ]] |- | 4. || Ақсу || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]] |- | 5. || Алқакөл|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Алтыбай || [[арғын]]([[бәсентиін]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]) [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]]) |- | 7. || Атакөз || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 8. || Баянауыл || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | 9. || Далба || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]) |- | 10. || Қарамола || [[арғын]]([[бегендік]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 11. || Қызылағаш || [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қызылтау || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[шегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 13. || Маралды || [[арғын]]([[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 14. || Теренкөл|| [[уақ]](абрай, ажибек, [[шоға]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]), [[арғын]]([[бәсентиін]], [[бегендік]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) |- | 15. || Ұрық|| [[арғын]]([[бәсентиін]], [[тарақты]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 16. || Шақшан || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бәсентиін]]) |- | colspan="3" | [[Зайсан уезі]] |- | 1. || Қалжыр || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[төре]] |- | 2. || Майтерек || [[найман]]([[қаракерей]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[қожа]], [[шанышқылы]], |- | 3. || Қара Ертіс || [[найман]]([[төртуыл]]) |- | 4. || Кендірлік || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]), [[уақ]], [[найман]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 5. || Маңырақ || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], туркпен, [[алшын]]? |- | 6. || Шілікті || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 7. || Шорғын || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 8. || Терісайрық || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]] |- | 9. || Хабар асу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Құмкөл|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 11. || Базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Нарын || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]], [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 13. || Қарабөген || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Лабы || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 15. || Богасов || [[найман]]([[қаракерей]]), [[шанышқылы]] |- | 16. || Өкпекті || [[найман]]([[қаракерей]], [[Бура (найман)|бура]], [[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]]), [[төре]], [[арғын]]([[тобықты]], [[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, калмак, [[Қырғыз руы|қырғыз]], сарт, [[қожа]] |- | 17. || Баспан-базар || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |} == [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Лепсі уезі]] |- | 1. || Ақшәулі || [[найман]] ([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], [[қожа]] [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[үйсін]]([[ошақты]])? |- | 2. || Аягөз|| [[найман]]([[қаракерей]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[қожа]] |- | 3. || Арғанаты || [[найман]]([[қаракерей]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), [[арғын]]([[тарақты]]) |- | 4. || Тауқұм Балқаш || [[найман]]([[қаракерей]]), [[арғын]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || [[Мырза руы|мырза]]тай-Қарасу || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 6. || Үржар|| [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 7. || Барлық || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 8. || Еміл || [[найман]]([[қаракерей]], [[төртуыл]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 9. || Алакөл || [[найман]]([[қаракерей]]) |- | 10. || Шарбақты || [[найман]]([[қаракерей]]),[[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Мақаншы-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қоңырат]], [[уақ]], [[жалайыр]] |- | 12. || Балқаш-Лепсі || [[найман]]([[садыр]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]] |- | 13. || Қысқаш-[[садыр]] || [[найман]]([[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 14. || Мәмбетай-Қысқаш || [[найман]]([[садыр]], [[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Батыс Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]], [[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || Шынжылы || [[найман]]([[қаракерей]]), [[уақ]], [[төре]], [[қыпшақ]] |- | 17. || Каракольская || [[найман]]([[қаракерей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | colspan="3" | [[Пішпек уезі]] |- | 1. || [[жаныс]] || [[дулат]]([[жаныс]]), [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[сіргелі]](байжігіт) |- | 2. || Чумышевская || [[дулат]] ([[ботпай]]) |- | 3. || Шығыс Ырғайты|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 4. || Қалғұты || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 5. || Жыланкөз || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[шапырашты]] |- | 6. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 7. || Қыбырай || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 8. || Жаңа-Шу || [[дулат]]([[ботпай]]) |- | 9. || Шу || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 10. || [[сиқым]] || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || [[дулат]] || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]) |- | 12. || Көкірек || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]], [[сиқым]]) |- | 13. || Қарабұлақ || [[шапырашты]]([[есқожа]]) |- | 14. || Сұқылық || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 15. || Сусамыр || [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 16. || Қара[[Балта руы|балта]]|| [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || [[ысық]]-Ата || [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 18. || [[Сары (Албан)|сары]]бағыш || [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Қапал уезі]] |- | 1. || Басқан-Сарқанд || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Төменгі-Ақсу|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қыпшақ]], [[арғын]] |- | 3. || Таулы-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 4. || Бүйен-Ақсу || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 5. || [[балғалы]] || [[жалайыр]]([[балғалы]], [[байшегір]], [[қайшылы]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[ысты]] |- | 6. || Чолаковская || [[жалайыр]]([[ақбұйым]], [[қарашапан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] , торкпен, [[найман]], [[уақ]] |- | 7. || [[андас]] || [[жалайыр]]([[андас]], [[орақты]]) |- | 8. || [[Таз руы|таз]] || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[сыпатай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || [[Алтын руы|алтын]]емел|| [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](каспан, кызыл, онбай), торкпен, қарақалпақ, маңғыт, [[арғын]], [[жалайыр]], [[найман]], [[төре]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[суан]], [[Албан руы|албан]], |- | 11. || Төменгі-Қаратал|| [[жалайыр]]([[андас]], [[Күшік руы|күшік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[ысты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]]), [[алшын]]? |- | 12. || Таулы-[[жалайыр]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[андас]], [[сыпатай]]), [[Албан руы|албан]], [[дулат]], [[шапырашты]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 13. || Жоғары-Қаратал|| [[жалайыр]]([[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[Мырза руы|мырза]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[ботпай]]), [[шапырашты]], [[ысты]] |- | 14. || [[Сары (Албан)|сары]]тау|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Арасан || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], қарақалпақ, [[қыпшақ]] |- | 16. || Күлдей-Жұмай || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 17. || Ак-ичкинская || [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]]) |- | 18. || [[Мырза руы|мырза]]|| [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[Сиыршы (ру)|сиыршы]], [[андас]]), [[арғын]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || [[сыпатай]] || [[жалайыр]]([[Мырза руы|мырза]], [[сыпатай]]) |- | 20. || Ши || [[жалайыр]]([[андас]], [[қарашапан]], [[Қалпе руы|қалпе]], [[орақты]]) |- | 21. || Южно-прибалхашская || [[жалайыр]]([[арықтыным]], [[байшегір]]), [[дулат]], [[төре]], [[сіргелі]] |- | 22. || [[Күшік руы|күшік]] || [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]], [[орақты]], [[сыпатай]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]] |- | 23. || Бүйен-Қоянды|| [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шапырашты]], [[арғын]] |- | colspan="3" | [[Жаркент уезі]] |- | 1. || Иванов || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: досалы, [[шоған]]) |- | 2. || Құрман || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 3. || Шелек || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қызылбөрік]]) |- | 4. || Торайғыр || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 5. || Меркі || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[Бозым (Ұлы жүз)|бозым]]) |- | 6. || [[алжан]] || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[алжан]]) |- | 7. || Кеген || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[алжан]], айт) |- | 8. || Айт || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 9. || Бөдеті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: [[сегізсары]], [[қалжан]]) |- | 10. || Қожмамбет|| [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]:қожбанбет) |- | 11. || [[қоңырбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]]) |- | 12. || [[Сары (Албан)|сары]]-тоғай || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт) |- | 13. || [[Бура (найман)|бура]]қожыр || [[суан]]([[тоқарыстан]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[уақ]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]] |- | 14. || Тугурекская || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]: айт; [[шыбыл]]: [[қоңырбөрік]], [[қызылбөрік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Тұрдымбет || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 16. || [[тоқарыстан]] || [[суан]]([[тоқарыстан]]) |- | 17. || [[байтүгей]]|| [[суан]]([[байтүгей]]) |- | colspan="3" | [[Верный уезі]] |- | 1. || Шығыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[шапырашты]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 2. || Батыс-Талғар|| [[дулат]]([[жаныс]]), [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[шапырашты]]([[асыл]]) |- | 3. || Үлкен Алматы || [[дулат]]([[жаныс]], [[ботпай]], [[шымыр]]) |- | 4. || Кіші Алматы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[шапырашты]]([[есқожа]], [[асыл]]) |- | 5. || Шамалған||[[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[ботпай]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]]), [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 6. || [[қызылбөрік]] || [[Албан руы|албан]]([[шыбыл]]) |- | 7. || Сөгіті || [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 8. || Бақай || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]]([[Сары (Албан)|сары]]), |- | 9. || Түрген|| [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]], [[есқожа]]), [[дулат]]([[ботпай]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || [[шапырашты]] || [[шапырашты]]([[асыл]], [[есқожа]], [[екей]]), [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]) |- | 11. || Жайылмыш || [[дулат]]([[жаныс]], [[шымыр]]), [[шапырашты]]([[айқым]]), |- | 12. || Қарғалы|| [[шапырашты]]([[айқым]]) |- | 13. || [[ұзын]]ағаш || [[шапырашты]]([[екей]], [[айқым]], [[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 14. || Шығыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 15. || Батыс Қастек || [[шапырашты]]([[есқожа]]), [[ысты]] |- | 16. || Тай[[Торы (ру)|торы]] || [[шапырашты]](емыл), [[дулат]]([[жаныс]]) |- | 17. || Ырғайты || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[андас]]), [[шапырашты]]([[шыбыл]]) |- | 18. || Қордай || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 19. || [[ботпай]] || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[қоңырат]]([[құлшығаш]]) |- | 20. || Күрті || [[шапырашты]]([[асыл]], [[шыбыл]]) |- | 21. || Мойынқұм|| [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]]([[қалша]]) |- | 22. || [[Сары (Албан)|сары]]тауқұм || [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]](жакып), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](караманас), [[шанышқылы]](саңырау) [[жалайыр]]([[Қалпе руы|қалпе]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[тама]]), [[арғын]]([[тобықты]]), [[дулат]]([[ботпай]], [[шымыр]], [[жаныс]]), [[шақшам]], [[ысты]] |- | 23. || Төменгі Іле || [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[дулат]]([[сиқым]]) |- | 24. || Жаңа Іле || [[ысты]]([[Ойық руы|ойық]]), [[жалайыр]]([[байшегір]]) |} == [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақмола уезі]] |- | 1. || Ақтау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]], [[қоңырат]], [[төре]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 2. || Спасск || [[арғын]]([[қуандық]]:алтай), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Нұра|| [[арғын]]([[қуандық]]:темеш, бөрші; [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ақмола|| [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]], [[Торы (ру)|торы]]), [[арғын]]([[қуандық]]: алтай, қарпық, темеш; [[бегендік]]; [[атығай]]; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[тарақты]]; [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]]) |- | 5. || Моншақты || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[құрсары]], [[Балта руы|балта]]), [[арғын]]([[бегендік]]), [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], |- | 6. || Қызыл-Топырақ || [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], тезегай), [[уақ]] |- | 7. || Есіл || [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[арғын]]([[атығай]]; [[қуандық]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]; [[шегендік]], [[бегендік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]];), [[найман]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Қарағаш|| [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[бәсентиін]]), [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 9. || [[Шерубай-Нұра болысы|Шерубай Нұра]] || [[арғын]]([[қуандық]], [[тарақты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[қожа]], [[найман]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 10. || Нілді|| [[арғын]]([[қуандық]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 11. || Қоржынкөл|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[уақ]] |- | 12. || Ортау|| [[арғын]]([[қуандық]]:алтай) |- | 13. || Жыланды|| [[арғын]]([[қуандық]]:қарпық; [[бәсентиін]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]) |- | 14. || Ереймен|| [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 15. || Атасу|| [[арғын]]([[қуандық]]: алтай) |- | 16. || Сораң|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]) |- | 17. || Мұңлы || [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 18. || Қорғалжын|| [[арғын]]([[қуандық]],[[тарақты]]) |- | 19. || Шу|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]өзен|| [[арғын]]([[тарақты]], [[қуандық]]) |- | colspan="3" | [[Омбы уезі]] |- | 1. || Черлакская || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[бұлтың]], [[Қарабалық руы|қарабалық]]), [[төре]],[[төлеңгіт]] |- | 2. || Покров || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[құрсары]], [[Балта руы|балта]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[қыпшақ]]([[бұлтың]], [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) [[арғын]]([[атығай]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[қуандық]], [[шегендік]]) |- | 3. || Омбы || [[арғын]]([[атығай]], бағыс, баба, матей, булек, шага; [[Қанжығалы руы|қанжығалы]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]], [[қожа]] |- | 4. || Қорған|| [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], [[Ақсары (ру)|ақсары]]), [[арғын]]([[атығай]]), [[қожа]], калмак |- | 5. || Николаев || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | colspan="3" | [[Көкшетау уезі]] |- | 1. || Шалқар|| [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Мезгіл || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], қарақалпақ |- | 3. || Көкшетау|| [[арғын]]([[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 4. || Восточная || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], қарақалпақ, [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || [[Қотыркөл болысы|Қотыркөл]]|| [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]]), [[жалайыр]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[шапырашты]], [[төре]], [[дулат]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]], [[арғын]]([[атығай]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 6. || Карачинская || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[атығай]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 7. || Зеренді || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[қуандық]]), [[уақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 8. || Жыланды || [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]) |- | 9. || Айыртау ||[[арғын]]([[атығай]], [[бәсентиін]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[дулат]]([[шымыр]]) |- | colspan="3" |[[Атбасар уезі]] |- | 1. || Ұлытау|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 2. || Атбасар || [[арғын]]([[бегендік]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[қуандық]], [[тобықты]], [[шегендік]]), [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 3. || Теңіз|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[бегендік]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 4. || Терісаққан|| [[арғын]]([[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[қожа]] |- | 5. || Кзылкульская || [[арғын]]([[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]], [[қуандық]], [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 6. || Кентубекская || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]], [[тарақты]]) |- | 7. || Жарқайын|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]], [[көкжарлы]]), [[арғын]]([[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[қожа]] |- | 8. || Кеңгір|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 9. || Кумконырская || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[қожа]] |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]су || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]], [[балталы]]), [[қожа]] |- | 11. || Жезді|| [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 12. || Айнакөл || [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Петропавл уезі]] |- | 1. || Станов || [[Керей (тайпа)|керей]]([[құрсары]], [[сибан]], тезегай, [[Балта руы|балта]], [[көшебе]], [[Ақсары (ру)|ақсары]], еменалы), [[уақ]]([[шоға]]), [[арғын]]([[атығай]]) |- | 2. || Преснов || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]], [[көшебе]], [[сибан]], [[Ақсары (ру)|ақсары]], тезегай), [[уақ]]([[сарман]], [[шоға]], [[бидалы]], [[жансары]], [[шайкөз]], баржақсы), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 3. || Құсмұрын || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ақсары (ру)|ақсары]], [[сибан]]), [[уақ]]([[бидалы]], [[жансары]], баржақсы, еренші) |- | 4. || Пресногорьков || [[Керей (тайпа)|керей]]([[сибан]]), [[уақ]]([[жансары]], [[шайкөз]], баржақсы),[[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 5. || Полуденская || [[арғын]](дәуіт:баба, құдайберді-бәйімбет; [[Қарауыл руы|қарауыл]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 6. || Тайынша || [[арғын]](дәуіт:бабасан, [[атығай]]) |- | 7. || Петропавлов || [[арғын]](дәуіт:құдайберді-бәйімбет, койлы-[[атығай]], [[атығай]], [[Қарауыл руы|қарауыл]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 8. || Средняя || [[арғын]]([[Қанжығалы руы|қанжығалы]]), [[қыпшақ]](торайғыр, [[бұлтың]]) |} == [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Ақтөбе уезі]] |- | 1. || Бес[[тама]]қ || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |- | 2. || Бөрте || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[кердері]]), [[төре]], [[уақ]], [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[төртқара]], [[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]]), баулы([[Алаша (ру)|алаша]]), [[қожа]] |- | 3. || Елек || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 4. || Қарақобда || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[уақ]], [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Қобда || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 6. || Бөрлі || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[тама]], [[кердері]]), [[қожа]] |- | 7. || Қаратоғай || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 8. || Тұзтөбе || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шекті]]), [[уақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 9. || Ойсылқара || [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]],), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[жаппас]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 10. || Ақтөбе || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[уақ]], [[төре]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[шекті]]), [[төлеңгіт]], |- | 11. || Теректі || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), [[төре]], [[қожа]] әлім ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]], [[шекті]]), |- | 12. || Аралтөбе || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), [[арғын]], [[байұлы]]([[жаппас]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]], [[шекті]], [[төртқара]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | colspan="3" | [[Торғай уезі]] |- | 1. || 1 Наурызым || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 2. || 2 Наурызым || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 3. || Тосын || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен), [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]]), [[Керей (тайпа)|керей]]([[Ашамайлы Керей|ашамайлы]]) |- | 4. || Майқара, Майқарау || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 5. || Шұбалаң || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 6. || Қарақоға || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[телеу]]), [[байұлы]]([[жаппас]]), [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | 7. || [[Сары (Албан)|сары]]қопа || [[қыпшақ]]([[Құлан қыпшақ|құлан]], [[ұзын]]), [[арғын]](ермен, дәуіт) |- | 8. || Қараторғай || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 9. || [[Сары (Албан)|сары]]торғай || [[қыпшақ]](колденен, [[Құлан қыпшақ|құлан]], торайғыр, [[ұзын]]) |- | 10. || Аққұм || [[арғын]](елемес: дәуіт, ермен) |- | 11. || Қайдауыл || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[ұзын]], торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]) [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қызылжыңғыл || [[қыпшақ]](торайғыр, [[Құлан қыпшақ|құлан]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[найман]]([[Бағаналы (ру)|бағаналы]]) |- | colspan="3" | [[Ырғыз уезі]] |- | 1. || Талдық || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:малатау) |- | 2. || Бақсай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 3. || Қызылжар || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 4. || Аманкөл || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 5. || Кенжеғара || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 6. || Тәуіп || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[шекті]]), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]) |- | 7. || Теректі || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 8. || Толағай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 9. || Темірастау || [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]) |- | 10. || Қарасай || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 11. || Шыңғыл, Шеңгел, Жыңғыл || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 12. || Қабырға || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шекті]]) |- | 13. || Ордақонған || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 14. || [[Құлан қыпшақ|құлан]]ды || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[уақ]] |- | colspan="3" | [[Қос[[тана]]й уезі]] |- | 1. || Меңдіқара || [[Керей (тайпа)|керей]]([[тана]]т, [[Балта руы|балта]], тезегай), [[төре]] |- | 2. || Кеңарал || [[қыпшақ]]([[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр, [[ұзын]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 3. || Обаған || [[арғын]](ермен:шагыр), [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Арақарағай || [[қыпшақ]](торайғыр, [[ұзын]], [[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]]), [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]] |- | 5. || [[Қарабалық руы|қарабалық]] || [[қыпшақ]]([[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], [[бұлтың]], торайғыр, [[ұзын]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]]), [[қожа]] |- | 6. || Аманқарағай || [[арғын]]([[бәсентиін]], ермен :шагыр), [[төре]], [[қожа]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Көлденең руы|көлденең]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[төре]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 7. || Дәмбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), [[байұлы]]([[жаппас]]) [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]) |- | 8. || Бестөбе || [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]], [[байбақты]], [[шеркеш]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[телеу]], [[тама]]), [[шанышқылы]], [[үйсін]]? |- | 9. || Жітіқара || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[табын]], [[тама]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], [[жаппас]]) |- | 10. || [[Сары (Албан)|сары]]ой || [[қыпшақ]]([[Көлденең руы|көлденең]], [[Қарабалық руы|қарабалық]], торайғыр), [[арғын]], [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алтын руы|алтын]]), [[жетіру]]([[телеу]], [[табын]]) |- | 11. || Құмақ || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |- | 12. || Шұбар || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Көлденең руы|көлденең]]), [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[телеу]]), [[арғын]](ермен : қырықмылтық), [[қожа]] |- | 13. || Желқуар || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 14. || [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]] || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]] |} == [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]] == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | [[Орал уезі]] |- | 1. || Соболев || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]]),… |- | 2. || Красноуметская || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]]),… |- | 3. || Благодарнов || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Мустаевская || [[жетіру]]([[табын]]),… |- | 5. || Мухрановская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | 6. || Кирсановская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 7. || Рубежинская || [[жетіру]]([[тама]]),… |- | 8. || Теректі || [[жетіру]]([[кердері]]),… |- | 9. || Қароба|| [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]]), [[төлеңгіт]] |- | 10. || Бөрлі|| [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 11. || Шыңғырлау|| [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Қарашығанақ || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[ысық]]) |- | 13. || Жымпиты|| [[байұлы]]([[байбақты]], [[тана]]) |- | 14. || Шілік || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Қарағаш || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 16. || Круглоозерновская || [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]),… |- | 17. || Каменская || [[байұлы]]([[беріш]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[байбақты]]), [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]]) |- | 18. || Шежін || [[байұлы]]([[байбақты]], [[тана]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[масқар]], [[ысық]], [[беріш]]), [[жетіру]]([[кердері]]) |- | 19. || Жиренқопа || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 20. || Шіжерті || [[байұлы]]([[байбақты]], [[масқар]], [[тана]]) |- | 21. || Иіртек || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]),… |- | 22. || Студеновская || [[жетіру]]([[табын]]), … |- | colspan="3" |[[Гурьев уезі]] |- | 1. || Тайсойған || [[байұлы]]([[адай]], [[беріш]]), [[жетіру]]([[кердері]]) |- | 2. || Қызылқоға || [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[есентемір]], [[шеркеш]], [[адай]]) |- | 3. || Кермеқас || [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[есентемір]]) |- | 4. || Қарабау|| [[байұлы]]([[беріш]], [[есентемір]]) |- | 5. || Есбол || [[байұлы]]([[беріш]]) |- | 6. || Сімбірті || [[байұлы]]([[беріш]], [[адай]]), [[төре]], [[қожа]] |- | 7. || Гурьев || [[байұлы]]([[шеркеш]]) |- | 8. || Қаратөбе || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], [[ысық]]) |- | 9. || Былан || [[байұлы]]([[ысық]], [[шеркеш]]) |- | 10. || Қарабайлы || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]]([[ысық]]) |- | 11. || Жаршық|| [[байұлы]]([[Таз руы|таз]]), [[қожа]] |- | 12. || Ембі || [[байұлы]]([[Таз руы|таз]]) |- | 13 || Ақбас|| [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[шеркеш]]) |- | 14. || Ембі-Атырау || [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[адай]], [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 15. || Қарашағыр || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 16. || Ақжал || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 17. || Бестөбе || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]]([[Таз руы|таз]]) |- | 18. || Кулагинская || [[байұлы]]([[тана]], [[беріш]], [[масқар]]), [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 19. || Орловская || [[байұлы]]([[беріш]]) |- | 20. || Жаманқала || [[байұлы]]([[беріш]]) |- | 21. || Сарайшық || [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[беріш]]) |- | colspan="3" | [[Ілбішін уезі]] |- | 1. || Шаған || [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]) |- | 2. || Скворкин || [[жетіру]]([[кердері]]), [[байұлы]]… |- | 3. || Бударин || [[жетіру]]([[кердері]]), [[байұлы]] |- | 4. || Жұбанышкөл || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]], [[табын]]) |- | 5. || Өріктікөл || [[жетіру]]([[кердері]], [[тама]]), [[байұлы]]([[адай]]) |- | 6. || Ілбішін || [[байұлы]]([[байбақты]], [[тана]]), [[жетіру]]([[кердері]]),…. |- | 7. || Шалқар|| [[байұлы]]([[байбақты]], [[тана]], [[адай]]), [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]) |- | 8. || Мерген || [[байұлы]]([[байбақты]], [[беріш]], [[Алаша (ру)|алаша]]),… |- | 9. || Қарасу || [[байұлы]]([[байбақты]]) |- | 10. || Мәтеш || [[байұлы]]([[байбақты]], [[беріш]], [[есентемір]]) |- | 11. || Қурайлы || [[байұлы]]([[байбақты]], [[тана]]) |- | 12. || Өлеңті || [[байұлы]]([[байбақты]], [[тана]]), [[төре]] |- | 13. || Бұлдырты || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], [[тана]], [[масқар]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Қалдығайты || [[байұлы]]([[қызылқұрт]], [[тана]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[масқар]], [[шеркеш]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |- | 15. || Сабынкөл || [[байұлы]]([[ысық]], [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 16. || Соналы || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], [[байбақты]]) |- | 17. || Сламихин || [[байұлы]]([[байбақты]], [[беріш]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[масқар]], [[қызылқұрт]], [[тана]], [[ысық]]) |- | 18. || Карманов || [[байұлы]]([[тана]], [[беріш]], [[қызылқұрт]], [[адай]], [[байбақты]], [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 19. || Сахарнов || [[байұлы]]([[тана]], [[байбақты]]) |- | 20. || Глиненская || [[байұлы]]([[тана]], [[беріш]], [[қызылқұрт]], [[адай]], [[байбақты]], [[ысық]], [[шеркеш]], [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 21. || Калмыков || [[байұлы]]([[тана]], [[беріш]], [[қызылқұрт]])… |- | 22. || Индер || [[байұлы]]([[масқар]], [[беріш]], [[тана]], [[шеркеш]], [[қызылқұрт]]) |- | 23. || Қаракөл || [[байұлы]]([[ысық]]) |- | 24. || Қызылжар || [[байұлы]]([[тана]]) |- | 25. || Жақсыбай || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]], [[тана]], [[ысық]]), [[төре]] |- | colspan="3" | [[Темір уезі]] |- | 1. || Қарағанды|| [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 2. || Қиыл-Ойыл || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[қыпшақ]] |- | 3. || Қайыңды || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 4. || Жетікөл|| [[байұлы]]([[ысық]], [[тана]], [[қызылқұрт]]) |- | 5. || Қазыбек || [[байұлы]]([[ысық]], [[адай]], [[Таз руы|таз]], [[есентемір]], [[тана]]) |- | 6. || Ойыл|| [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 7. || Құмды-Ойыл || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Қалмаққырған || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 9. || Жиделі-Сағыз || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]]([[адай]]), [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]) |- | 10. || Темір-Орқаш || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 11. || Ембі-Темір || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 12. || Ембі || [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 13. || Оймауыт-Желтау || [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[байұлы]]([[адай]]) |- | 14. || Доңызтау-Аққолқын|| [[жетіру]]([[табын]]) |- | 15. || Ұлысам || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]]([[адай]]) |- | 16. || Қошқарата|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 17. || Сам-[[Матай (ру бірлестігі)|матай]]|| [[жетіру]]([[табын]]) |} == [[Күнгей Каспий облысы|Закаспий облысы]]== {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Маңғыстау уезі]] |- | 1. || [[Бірінші Бозащы болысы|1 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:[[адай]](бұзау) |- | 2. || [[Екінші Бозащы болысы|2 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:[[адай]](мұңал) |- | 3. || [[Үшінші Бозащы болысы|3 Бозащы болысы]] || [[байұлы]]:[[адай]](мұңал) |- | 4. || [[Жеменей болысы|Жеменей]]|| [[байұлы]]:[[адай]](бұзау) |- | 5. || [[Бірінші Маңғыстау болысы|1 Маңғыстау болысы]] || [[байұлы]]:[[адай]](тобыш) |- | 6. || [[Екінші Маңғыстау болысы|2 Маңғыстау болысы]] || [[байұлы]]:[[адай]](тобыш) |- | 7. || [[Райымберді болысы|Райымберді]]|| [[байұлы]]:[[адай]](мұңал), [[беріш]](күлкеш) |- | 8. || Түрікмен[[адай]] || [[байұлы]]:[[адай]](қосай, құнанорыс, тобыш) |- | 9. || Түрікмен|| [[байұлы]]:[[адай]] |- | 10. || [[Түпқараған болысы|Түпқараған]] || [[байұлы]]:[[адай]](мұңал) |- | colspan="3" | Темір уезі |- | 1. || [[Бірінші [[адай]] болысы|1 [[адай]] болысы]] || [[байұлы]]:[[адай]](балықшы) |- | 2. || [[Екінші [[адай]] болысы|2 [[адай]] болысы]]|| [[байұлы]]:[[адай]](тобыш) |- | 3. || [[ Үшінші [[адай]] болысы|3 [[адай]] болысы]] || [[байұлы]]:[[адай]](мұңал) |- | colspan="3" | 1,2,3 адаевские волости в рассматриваемый период де юро, числились за Темирским уездом, де факто в большинстве зимовали в Мангышлакском уезде. |- | colspan="3" | Кроме вышеперечисленных родов в Мангышлакском уезде проживали [[жетіру]]([[табын]], [[кердері]]), [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[есентемір]], [[шеркеш]], [[жаппас]]), [[қожа]]. [[табын]]цы большей частью зимовали на западном побережье Аральского моря. |- | colspan="3" | Красноводский уезд Волости и приставства |- | 1. || [[Төртінші [[адай]] болысы|4 [[адай]] ]] (вне приставства) || [[байұлы]]:[[адай]](қосай) |- | 2. || Кара-калинское: с.о. Сумбар || [[байұлы]]:[[адай]](мұңал) |- | 3. || Сел. общ. «Ших» (вне приставства) || [[байұлы]]:[[адай]] |- | 4. || Полоса отчуждения ср. азиат. ж/д станции: Джебел, Небитдаг, Ягман, Айдын, Ахча-Куйма… || [[байұлы]]:[[адай]] . |- | colspan="3" | Мерв уезі |- | 1. || Киргизское(казахское) с.о. при пос. Байрам-али (вне пр-ва) || [[байұлы]]:[[адай]] |- | 2. || Полоса отчуждения ср.аз. ж/д станции: Равнина, Уш-адши, разъезды || [[байұлы]]:[[адай]] |- | colspan="3" | 5-я Адаевская не попадает во временной отрезок рассматриваемого периода «1897-1915 г.г.», так как была образована в 1916 году. |} == [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстар: |рулық құрамы: |- | colspan="3" | [[Әулиеата уезі]] |- | 1. || [[ошақты]] || [[ошақты]] ([[тасжүрек]], аталық, қоңыр), [[шапырашты]] ([[шыбыл]]) |- | 2. || [[арғын]] || [[арғын]]ы:[[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]([[шұбыртпалы]], бошан, майқы), [[бәсентиін]] |- | 3. || Аққолтық || [[дулат]] ([[шымыр]]) |- | 4. || [[Ойық руы|ойық]] || [[ысты]] ([[Ойық руы|ойық]]) |- | 5. || Шу || [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 6. || Ағашақ || [[жалайыр]] ([[Қалпе руы|қалпе]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[дулат]] ([[шымыр]], [[ботпай]]) [[шапырашты]]([[шыбыл]], [[айқым]], [[екей]]), [[арғын]] |- | 7. || Ашы || [[дулат]]([[шымыр]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[қыпшақ]], [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 8. || Аспара || [[дулат]]([[ботпай]]), [[шақшам]] |- | 9. || Асы || [[дулат]]([[шымыр]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]] [[шақшам]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[ошақты]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]) |- | 10. || Билікөл || [[дулат]] ([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], [[жалайыр]]([[қайшылы]]), [[сіргелі]] |- | 11. || Ботамойнақ-Алмалы || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[шапырашты]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Мақпал || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 13. || Талас || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[қыпшақ]] |- | 14. || Тастөбе || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[қоңырат]](котенши) |- | 15. || Қар[[Абақ Керей|абақ]]ыр || [[дулат]]([[жаныс]]), [[төре]] |- | 16. || Қарақыстақ || [[дулат]]([[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[төре]], [[ошақты]] |- | 17. || Көшеней || [[дулат]]([[шымыр]]) |- | 18. || Күйік || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]]), [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](енке), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 19. || Қорағаты || [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]) |- | 20. || Үшқорған || [[дулат]], [[жетіру]]([[тама]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 21. || Құмарық || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]), [[сіргелі]] |- | 22. || Чонгурская || [[дулат]]([[сиқым]], [[шымыр]]), [[төре]], |- | colspan="3" | [[Шымкент уезі]] |- | 1. || Жаңасу|| [[ысты]] ([[тілік]]), [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]])? |- | 2. || Жылыбұлақ || [[сіргелі]] ([[қайшылы]], [[тутаңбалы]], [[көңірдек]], шалдар,..), [[дулат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 3. || Қаракөл || [[ысты]] ([[тілік]]), [[қожа]] |- | 4. || Құршу|| [[жетіру]]([[тама]]:алип), [[арғын]]([[тарақты]]), [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Шу || [[жетіру]]([[тама]]:алип, жогы, [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]:лез), [[байұлы]]([[шеркеш]]:қосым), |- | 6. || Қаратау || [[қоңырат]]([[божбан]], жаманбай, [[алғи]]), [[дулат]]([[ботпай]]) [[арғын]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 7. || Машат || [[дулат]] ([[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 8. || Қарамұрт || [[дулат]]([[сиқым]], [[ботпай]], [[шымыр]]), [[сіргелі]], [[ысты]], [[арғын]], [[ошақты]], [[шапырашты]]([[екей]], [[есқожа]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Албан руы|албан]], |- | 9. || Майлыкент || [[дулат]]([[шымыр]], [[ботпай]], [[жаныс]], [[сиқым]]), [[қыпшақ]], [[шақшам]], [[сіргелі]]([[көңірдек]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 10. || Қошқарата|| [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[найман]], [[шақшам]], [[сіргелі]]([[тутаңбалы]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 11. || Арыс || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], [[шымыр]], [[ботпай]]), [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[Албан руы|албан]], [[сіргелі]] |- | 12. || Арыстанды || [[ысты]]([[тілік]], оик), [[сіргелі]] |- | 13. || Түлкібас || [[дулат]]([[сиқым]], [[жаныс]], ботбай, [[шымыр]]), [[шанышқылы]](дархан, санырау, курпик), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]](онбай), [[шапырашты]], [[сіргелі]] |- | 14. || Боралдай || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]], [[жаныс]], [[ботпай]]), [[Албан руы|албан]] |- | 15. || Бадам || [[дулат]]([[жаныс]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[сіргелі]], [[төре]] |- | 16. || Қазығұрт|| [[дулат]]([[жаныс]], [[сиқым]], [[шымыр]]) |- | 17. || Ақтөбе || [[қоңырат]](құрбан, [[Жетімдер руы|жетімдер]]), [[найман]], |- | 18. || Көкшеқұм || [[қоңырат]](саңғыл, маңғытай), [[Шалақазақтар|шалақазақ]] |- | 19. || Шілік || [[қоңырат]], [[қыпшақ]] , [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |- | 20. || [[Сары (Албан)|сары]]бұлақ || [[дулат]]([[шымыр]], [[сиқым]]) |- | 21. || Шағатай || [[қоңырат]]([[божбан]], маңғытай), [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 22. || Ақтас || [[сіргелі]], [[арғын]]([[тобықты]]) |- | 23. || Байырқұм || [[қоңырат]](жандар) |- | 24. || Шаян|| [[сіргелі]](карабатыр, шалдар, байжігіт), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 25. || Хантағы || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[арғын]]([[қуандық]]) |- | 26. || [[Ноғай-Қазақ|ноғай]]қора || [[қоңырат]](жетымдер, саңғыл, маңғытай, [[божбан]]) |- | 27. || Бөржар || [[қоңырат]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тобықты]], [[қуандық]], [[Сүйіндік (Арғын)|сүйіндік]]) [[найман]]([[балталы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[қожа]] |- | 28. || [[Сары (Албан)|сары]]көл || [[қоңырат]](жандар, [[құлшығаш]], оразгелді), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 29. || Сырдария || [[қоңырат]](байлар), [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 30. || Бөген || [[сіргелі]](байлы), [[ошақты]], [[дулат]]([[ботпай]], [[сиқым]]), [[жалайыр]], [[ысты]] |- | colspan="3" | [[Қазалы уезі]] |- | 1. || Аққыр|| [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]]) |- | 2. || Ақшатау || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]], [[төртқара]]) |- | 3. || Ақтоғай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шөмекей]], [[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[кердері]]) |- | 4. || Ақтөбе || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]]) |- | 5. || Жамансыр || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[арғын]], [[төре]] |- | 6. || Заңғар || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қожа]] |- | 7. || Қалымбас || [[әлімұлы]] (карасакал, [[төртқара]]), [[қожа]] |- | 8. || Қарабастоғай || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]] ), [[қожа]] |- | 9. || Қаракөл|| [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[шөмекей]], [[төртқара]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]) |- | 10. || Қармақшы || [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[шеркеш]]), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қыпшақ]], [[арғын]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 11. || Қостам || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[телеу]]), [[қожа]], [[төлеңгіт]] |- | 12. || Қуандария || [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]) |- | 13. || Көшербай || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 14. || Мақпал || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]], [[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[тама]])? |- | 15. || Райым || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[шөмекей]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 16. || [[Сары (Албан)|сары]]тоғай || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]] |- | 17. || Шыбынды || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[шөмекей]], [[төртқара]]) |- | 18. || Қорғаншы || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[төртқара]], [[шекті]]), [[жалайыр]] |- | colspan="3" | [[Перовск уезі]] |- | 1. || Айнакөл || [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 2. || Аламесек || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[ошақты]], [[қожа]] |- | 3. || Байзақ || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]) |- | 4. || Головачев || [[қыпшақ]], [[арғын]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 5. || Гродеков || [[қыпшақ]] |- | 6. || Жөлек || [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 7. || Қаракөл-Қуаңдария|| [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[Кете (ру)|кете]]), [[қожа]] |- | 8. || Қараөзек || [[арғын]], [[найман]], [[байұлы]]([[жаппас]]), [[жалайыр]], [[дулат]] |- | 9. || Кеңтүп || [[байұлы]]([[жаппас]]), [[қожа]] |- | 10. || Қостам || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[қожа]] |- | 11. || Көткеншек || [[қожа]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]] ( [[шөмекей]]), [[байұлы]]([[Таз руы|таз]], [[жаппас]]), |- | 12. || Қышбөгет (Қосбөгет) || [[жетіру]]( [[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[телеу]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]) |- | 13. || Маслов || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 14. || Приречная || [[қоңырат]](котенши), [[найман]]([[Матай (ру бірлестігі)|матай]], [[садыр]]), [[арғын]]([[тарақты]]), [[қыпшақ]], сунак |- | 15. || Сауран || [[қоңырат]](котенши), [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 16. || Скобелев || [[найман]], [[қыпшақ]], [[арғын]]([[қуандық]]), [[жетіру]]([[тама]]) |- | 17. || Телікөл || [[найман]], [[қыпшақ]], [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 18. || Царская || [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[Алтын руы|алтын]]), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 19. || Шаған || [[байұлы]]([[жаппас]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[есентемір]], [[ысық]], [[шеркеш]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[жетіру]]([[телеу]]), бактияр? |- | 20. || Жаңақорған || [[қоңырат]](котенши), сунак, [[қожа]], [[арғын]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | colspan="3" | [[Ташкент уезі]] |- | 1. || Жетісу || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], [[байұлы]]([[Таз руы|таз]]), [[жетіру]]([[телеу]]) |- | 2. || Ақжар || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[арғын]], [[дулат]], [[қожа]], [[қоңырат]] [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]) |- | 3. || [[Алтын руы|алтын]] || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[қыпшақ]], қарақалпақ, [[ысты]], [[найман]], қатаған, [[қоңырат]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), маңғыт, [[төре]], кият |- | 4. || Болат || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қожа]], [[төре]] |- | 5. || Ниязбек || [[шанышқылы]], [[қыпшақ]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[ысты]], [[арғын]]([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[Шалақазақтар|шалақазақ]], дурмен |- | 6. || Шыназ || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[кердері]]), [[шанышқылы]], [[дулат]], [[қожа]], [[найман]](балгалы), [[шақшам]], [[сіргелі]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[ысты]], [[қоңырат]], маңғыт, қатаған, құрама |- | 7. || '''Ескендір''' || [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]] |- | 8. || Қосқорған || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[дулат]], [[қоңырат]], [[шақшам]] |- | 9. || Жетікент || [[сіргелі]], [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ошақты]] |- | 10. || Зеңгіата|| [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[жалайыр]],… |- | 11. || Қытай-төбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[сіргелі]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]) |- | 12. || Жалелтөбе || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қыпшақ]] |- | 13. || Ғайып-төбе || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[дулат]], [[ошақты]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[найман]](балгалы), [[жалайыр]], [[қожа]] |- | 14. || Тойтөбе || [[шанышқылы]], [[арғын]], [[сіргелі]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[ысты]], [[дулат]], [[жалайыр]], [[шапырашты]], [[қожа]] |- | 15. || '''Османата''' || [[шанышқылы]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]], [[жетіру]]([[тама]]), [[шақшам]] |- | 16. || Майдантал || [[шанышқылы]], [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[ошақты]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[тама]]), [[сіргелі]], [[байұлы]]([[адай]]), [[ошақты]] |- | 17. || Кенжеғали|| [[қожа]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]]… |- | 18. || Піскент || [[қоңырат]], [[сіргелі]] |- | 19. || Аққорған || [[қожа]], [[жалайыр]], [[найман]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, жагайбайлы), |- | 20. || Кәріз || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], құрама |- | 21. || Бөке || [[жалайыр]], [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]]), [[қоңырат]], [[шанышқылы]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]]), |- | 22. || Жаушықұм|| [[қоңырат]], [[дулат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[шанышқылы]], [[сіргелі]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[жалайыр]]([[Күшік руы|күшік]]) |- | 23. || Шарапхана || [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[дулат]], [[қоңырат]], [[Сары (Албан)|сары]][[үйсін]], [[суан]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | colspan="3" | [[Әмудария бөлімі]] |- | 1. || Бесжап || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[қыпшақ]](колденен), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қожа]] |- | 2. || Дәуқара || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]], [[төртқара]], карасакал, [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[арғын]]([[қуандық]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 3. || Ишимская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 4. || Кегейлі || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[табын]]), кенегес, маңғыт |- | 5. || Көккөл || [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал, [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[Қырғыз руы|қырғыз]], [[төре]] |- | 6. || Көкөзек || [[қыпшақ]] ([[Торы (ру)|торы]], ктай), [[қоңырат]] |- | 7. || [[қоңырат]] || [[әлімұлы]] ([[шекті]], карасакал, [[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]), [[жалайыр]] |- | 8. || Мыңбұлақ|| [[әлімұлы]] ([[шөмекей]], [[шекті]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]) [[жетіру]]([[тама]]), [[қыпшақ]], [[қожа]] |- | 9. || Наупыр || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]), [[қыпшақ]], [[найман]] |- | 10. || Нүкіс|| [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[табын]]), [[қожа]], [[төре]] [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[төртқара]]), [[қыпшақ]], маңғыт |- | 11. || Талдық || [[жетіру]]([[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]], [[шекті]]) |- | 12. || Тамды || [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шөмекей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 13. || Шымбай || әлім, [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[қыпшақ]] |- | 14. || Жаңабазар || [[әлімұлы]] ([[төртқара]]), кенегес, маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 15. || Би-базар || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[найман]] |- | 16. || Шейх-Аббас-Уәли || [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт) |- | 17. || [[Сары (Албан)|сары]]би || [[жетіру]], [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]] |- | 18. || Төрткөл|| [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[табын]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[байұлы]] |- | 19. || Шорахан || [[байұлы]]([[Алаша (ру)|алаша]]), [[әлімұлы]] ([[шөмекей]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[төре]] |} == [[Хиуа хандығы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |рулық құрамы |- | colspan="3" | [[Хиуа хандығы]] |- | 1. || Порсу || [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]]([[адай]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 1. || [[қожа]]лы || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]]([[адай]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[Таз руы|таз]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]]) |- | 2. || [[қыпшақ]] || [[жетіру]]([[табын]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[байұлы]]([[адай]], [[Алаша (ру)|алаша]]) |- | 3. || Қытай|| [[жетіру]]([[табын]]), |- | 4. || [[қоңырат]]|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]], ([[адай]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 5. || Шоманай|| [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[байұлы]]([[адай]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 6. || Көне Үргеніш || әлім, [[байұлы]]([[адай]], [[Алаша (ру)|алаша]]), [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], |- | 7. || Қият|| [[қоңырат]], әлім, [[байұлы]] |- | 8. || Гүрлен || [[жетіру]]([[табын]]), [[әлімұлы]] ([[төртқара]]) |- | 9. || Маңғыт || [[жетіру]]([[табын]]), [[байұлы]] Афганистан : қатаған, сарай………. |} == [[Бұхара әмірлігі|Бұқар әмірлігі]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || бектік |ру құрамы |- | colspan="3" | [[Бұхара әмірлігі|Бұқара әмірлігі]] |- | 1. || Нұрата || [[арғын]], [[қыпшақ]], [[байұлы]]([[адай]], [[Таз руы|таз]], [[жаппас]], [[Алаша (ру)|алаша]]), (кызылкумский кочевой район) [[жетіру]]([[табын]], [[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[кердері]], [[Керей (тайпа)|керей]]іт), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]], [[шекті]],[[төртқара]], [[шөмекей]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], карасакал), қатаған, [[жалайыр]], [[ошақты]] |- | 3. || Кермене || [[найман]], қатаған, [[қыпшақ]], [[қожа]], [[жалайыр]], [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 4. || Бұқар|| маңғыт, [[қоңырат]], кенегес, қатаған, [[найман]], [[қыпшақ]], [[қожа]], сеид, [[жалайыр]], [[алшын]]?… |- | 5. || Шаршауз (Шахрисябз) || [[дулат]](оймаут), маңғыт, кенегес, [[найман]], [[қожа]], кият, [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |- | 6. || Куляб || [[қоңырат]], қатаған, [[дулат]](оймаут) [[алшын]]?…. |- | 7. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], маңғыт, [[найман]], әлім, [[байұлы]]([[адай]]), [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Кабадианское || [[қоңырат]], [[найман]], [[байұлы]]([[адай]]), [[жетіру]]([[табын]])….. |- | 9. || Қатыршы || [[жалайыр]], [[найман]], [[арғын]], маңғыт |} == [[Самарқан облысы (Ресей империясы)|Самарқан облысы]] == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | [[Жызақ уезі]] |- | 1. || Қорғантөбе || [[қоңырат]], [[арғын]], [[байұлы]]([[Алтын руы|алтын]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[Таз руы|таз]], [[жаппас]]), [[қыпшақ]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жалайыр]] |- | 2. || Қызылқұм || [[арғын]], [[жалайыр]], [[ошақты]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[найман]], [[қоңырат]], [[байұлы]]([[жаппас]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]]), [[жетіру]]([[табын]]), [[шапырашты]], маңғыт, [[қыпшақ]] |- | 3. || Атақорған || [[қоңырат]], [[арғын]]([[тарақты]]), [[жетіру]]([[Керей (тайпа)|керей]]іт, [[тама]]), [[қыпшақ]], колеген |- | 4. || Фистаулинская || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]]… |- | 5. || Шардара|| [[қоңырат]],… |- | 6. || Синтаб || [[қоңырат]],… |- | 7. || Фарыш || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 8. || Богдан || [[қоңырат]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 9. || Көктөбе || [[қоңырат]], [[арғын]]… |- | 10. || Өзбек || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]],… |- | 11. || Жаңақорған || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], қатаған, [[қоңырат]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Хожант уезі]] |- | 1. || Ержар || [[қоңырат]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]), әлім ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]) |- | 2. || Сабат || [[найман]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]], [[кердері]]) |- | 3. || Орал || [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]], [[жетіру]]([[Рамадан (ру)|рамадан]]) Катта-курганский уезд |- | 1. || Төрткөл || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[шапырашты]], [[найман]], [[қоңырат]], [[байұлы]] |- | 2. || Жарбасы || [[жалайыр]], [[Қаңлы (тайпа)|қаңлы]] |} == Тобольская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | волости || роды | |- | colspan="2" | Ишимский округ | |- | 1. || Беловская | rowspan="12" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Жиляковская |- | 3. || Ильинская |- | 4. || Каменская |- | 5. || Красноярская |- | 6. || Петуховская |- | 7. || Соколовская |- | 8. || Уктузская |- | 9. || Аулы в владельческих усадьбах |- | 10. || Теплодубравская |- | 11. || Частоозёрская |- | 12. || Утчанская |- | colspan="2" | Курганский округ | |- | 1. || Башкирская волость | rowspan="6" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] и [[жетіру]]. |- | 2. || Моршихинская |- | 3. || Куреинская |- | 4. || Плотниковская |- | 5. || Шмаковская |- | 6. || Нижнеалабужская |- | colspan="2" | Тюкалинский округ | |- | 1. || Драгунская | rowspan="14" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] және басқалар |- | 2. || Крупянская |- | 3. || Кулачинская |- | 4. || Любинская |- | 5. || Лузинская |- | 6. || Большепесчанская |- | 7. || Серебрянская |- | 8. || Аулы казахов в районе г. Тюкалинска |- | 9. || Еланская |- | 10. || Камышинская |- | 11. || Карасукская |- | 12. || Куликовская |- | 13. || Покровская |- | 14. || Поселения вдоль ж/д |- | || Тарский округ |[[Керей (тайпа)|керей]] |- | || Тюменский округ |[[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]] |} == Томская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Томский округ |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | Барнаульский округ |- | 1. || Александровская | rowspan="10" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Бурлинская |- | 3. || Белоярская |- | 4. || Карасукская |- | 5. || Касмалинская |- | 6. || Кулундинская |- | 7. || Нижнее-кулундинская |- | 8. || Лянинская |- | 9. || Покровская |- | 10. || Щадринская |- | colspan="3" | Бийский округ |- | 1. || 7 алтайских дючин || [[найман]] |- | 2. || Сарасинская управа || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || 1-я и 2-я Чуйские волости || [[найман]]([[қожа]]мбет, [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 4. || Уймонская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Вольные казахи об-ва Обдольдо || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 6. || Ануйская | rowspan="5" |[[арғын]], [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 7. || Смоленская |- | 8. || Нижне-чарышская |- | 9. || Антоньевская |- | 10. || Чарышская |- | 11. || Киргизская(казахская) /кошагачская/ || [[найман]]([[қаракерей]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[көкжарлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | colspan="3" | Каинский округ |- | 1. || Барабинская управа || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 2. || Казаткульская волость || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Юдинская волость || [[арғын]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Казанская волость || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Верхне-каинская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Верхне-омская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 7. || Вознесенская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" | Змеиногорский округ |- | 1. || Александровская || [[найман]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Верх-алейская || [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 4. || Ново-алейская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || Бобровская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]) |- | 6. || Бухтарминская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]), |- | 7. || Верх-бухтарминская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[қаракерей]], [[төртуыл]]) |- | 8. || Владимирская || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || Змеиногорская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]..) |- | 10. || Зыряновская || [[найман]]([[саржомарт]], [[көкжарлы]]) |- | 11. || Колывановская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]]([[Бура (найман)|бура]]) |- | 12. || Курьинская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 13. || Локтевская || [[найман]]([[Бура (найман)|бура]])… |- | 14. || Нарымская || [[найман]]([[көкжарлы]], [[Қаратай (ру)|қаратай]], [[төртуыл]]) |- | 15. || Покровская || [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[арғын]] |- | 16. || Риддерская || [[найман]] |- | 17. || Устькаменогорская || [[найман]] ([[Терістаңбалы (ру)|терістаңбалы]], [[қаракерей]]), [[арғын]] |- | 18. || Чарышская || [[уақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 19. || Шелковниковская || [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]], [[уақ]] |- | 20. || Новошульбинская || [[арғын]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 21. || Бель-агачская степь || [[арғын]]([[тобықты]], [[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]], [[тарақты]]), [[найман]], [[уақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |} == Оренбургская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="3" | Троицкий уезд |- | 1. || Кособродская || [[қыпшақ]]([[Қарабалық руы|қарабалық]], [[Көлденең руы|көлденең]]), [[арғын]](қырықмылтық), [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[Рамадан (ру)|рамадан]]), [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 2. || Ключевская || [[қыпшақ]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Нижнее-увельская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | colspan="3" | Верхнеуральский уезд |- | 1. || Верхнеуральская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || Березинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 3. || Магнитная || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 4. || Великопетровская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]] |- | 5. || Кизильская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]),… |- | 6. || Варшавская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[қыпшақ]], [[байұлы]]([[жаппас]]) |- | 7. || Карагайская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[телеу]]),… |- | 8. || Николаевская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" |Орский уезд |- | 1. || Орская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 2. || [[тана]]лыкская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]) |- | 3. || Кваркенская || [[қыпшақ]], [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 4. || Ильинская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]), [[төре]], [[төлеңгіт]] |- | 5. || Гирьяльская || [[жетіру]]([[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]], [[тама]], [[табын]]) |- | 6. || Воздвиженская || [[жетіру]], әлім |- | colspan="3" | Челябинский уезд |- | 1. || Усть-уйская || [[қыпшақ]], [[арғын]], [[Керей (тайпа)|керей]]([[Балта руы|балта]]) |- | 2. || Звериноголовская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 3. || Кочердыкская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | 4. || Каминская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[арғын]], [[уақ]], [[қыпшақ]] |- | 5. || Куртамышская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[арғын]], [[қыпшақ]] |- | 6. || Становская || [[Керей (тайпа)|керей]], [[қыпшақ]] |- | colspan="3" |Оренбургский уезд |- | 1. || Богуславская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]) |- | 2. || Павловская || [[жетіру]]([[табын]], [[тама]]), [[әлімұлы]] ([[шекті]], [[Кете (ру)|кете]]) |- | 3. || Оренбургская || [[жетіру]], әлім |- | 4. || Татищевская || [[жетіру]]([[тама]]), әлім, [[уақ]] |- | 6. || Нижеозерская || [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]) |- | 7. || [[Бура (найман)|бура]]нная || [[жетіру]]([[табын]]) |- | 8. || Илецкая || [[жетіру]]([[табын]]) |} == Самарская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Новоузенский уезд | rowspan="34" |[[байұлы]]([[жаппас]], [[байбақты]], [[беріш]], [[шеркеш]], [[тана]], [[қызылқұрт]]), [[жетіру]]([[тама]], [[кердері]], [[табын]]),[[беріш]] [[әлімұлы]] ([[Қаракесек (Арғын)|қаракесек]]), [[төлеңгіт]] және басқалар |- | 1. || Алекандровгайская |- | 2. || Новоузенская |- | 3. || Осиновогайская |- | 4. || Натальинская |- | 5. || Дергачевская |- | 6. || Малоузенская |- | 7. || Петропавловская |- | 8. || Николаевская |- | 9. || Савинская |- | 10. || Торгунская |- | 11. || Куриловская |- | 12. || Иловатая |- | 13. || Дьяковская |- | 14. || Моршанская |- | 15. || Нижнее-ерусланская |- | colspan="2" | Николаевский уезд |- | 1. || Нижнепокровская |- | 2. || Канаевская |- | 3. || Любицкая |- | 4. || Хлебновская |- | 5. || Большеглушицкая |- | 6. || Кузябаевская |- | 7. || Корнеевская |- | 8. || Каменосарминская |- | 9. || Балаковская |- | 10. || Селезнихинская |- | colspan="2" | Бузулукский уезд |- | 1. || Барановская |- | 2. || Матвеевская |- | 3. || Боголюбская |- | 4. || Богдановская |- | 5. || Покровская |- | 6. || Андреевская |} == Астраханская губерния == {| class="wikitable collapsible" |- | || волости |роды |- | colspan="2" | Красноярский уезд | rowspan="26" |[[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[байұлы]](почти все рода), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[кердері]]), [[төлеңгіт]] және басқалар. |- | 1. || Никольская(Джамбай) |- | 2. || Разночинская |- | 3. || Петропавловская |- | 4. || Хожетаевская |- | 5. || Теплинская |- | colspan="2" | Астраханский уезд |- | 1. || Дмитриевская |- | 2. || Икрянинская |- | 3. || Началовская |- | 4. || Чаганская |- | 5. || Царевская |- | colspan="2" | Енотаевский уезд |- | 1. || Болхунская |- | 2. || Золотухинская |- | 3. || Княжевская |- | 4. || Харабалинская |- | colspan="2" | Царевский уезд |- | 1. || Владимирская |- | 2. || Колобовская |- | 3. || Капустиноярская |- | 4. || Кисловская |- | 5. || Молчановская |- | 6. || Слободская |- | 7. || Николаевская |- | 8. || Солодовская |- | colspan="3" | Бөкей ордасы |- | || Части и округа |племена и роды: |- | 1. || Т[[арғын]] || [[төре]], [[төлеңгіт]], [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], қарақалпақ, [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]]), [[байұлы]]([[беріш]], [[шеркеш]], [[тана]], [[жаппас]], [[адай]], [[байбақты]], [[ысық]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[қызылқұрт]]), әлім ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 2. || Талов || [[байұлы]]([[байбақты]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[жаппас]], [[шеркеш]], [[беріш]], [[тана]], [[адай]], [[есентемір]], [[ысық]], [[масқар]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], қарақалпақ, [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[кердері]], [[табын]], [[тама]]), |- | 3. || Қалмақ || [[байұлы]]([[жаппас]], [[беріш]], [[шеркеш]], [[есентемір]], [[ысық]], [[байбақты]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[адай]], [[масқар]]), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[жетіру]]([[кердері]],[[табын]],[[тама]]) |- | 4. || Нарын || [[байұлы]]([[байбақты]], [[беріш]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[масқар]], [[қызылқұрт]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] |- | 5. || Қамыс-Самар || [[байұлы]]([[байбақты]], [[тана]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[масқар]], [[беріш]], [[ысық]], [[қызылқұрт]], [[адай]], [[шеркеш]], [[жаппас]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] [[жетіру]]([[тама]], [[табын]], [[кердері]]), [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]) |- | 6. || 1 (Приморск) округ || [[байұлы]]([[беріш]], [[адай]], [[Таз руы|таз]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[есентемір]], [[жаппас]]), [[төлеңгіт]], [[қожа]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[жетіру]]([[табын]], [[тама]], [[кердері]]) |- | 7. || 2 (Приморск) округ || [[байұлы]]([[қызылқұрт]], [[беріш]], [[байбақты]], [[шеркеш]], [[Алаша (ру)|алаша]], [[ысық]], [[жаппас]], [[есентемір]], [[масқар]], [[адай]]), [[жетіру]]([[тама]], [[табын]]), [[төре]], [[төлеңгіт]], [[әлімұлы]] ([[Кете (ру)|кете]]), [[Ноғай-Қазақ|ноғай]] |} == Қытай империясы == {| class="wikitable collapsible" |- | || болыстары |рулары |- | colspan="3" | [[Алтай аймағы]] |- | 1. || [[Сары (Албан)|сары]]сүмбе || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], жәдік, шеруші) |- | 2. || [[Буыршын (аудан)|Буыршын ]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, жант[[екей]]) |- | 3. || [[Қаба (аудан)|Қаба]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, шұбарайғыр, жант[[екей]]), [[найман]]([[қожа]]мбет) |- | 4. || [[Жеменей (аудан)|Жеменей]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жәдік, меркіт, ителі, жант[[екей]], қарақас) |- | 5. || [[Бурылтоғай (аудан)|Бурылтоғай ]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], ителі, меркіт), [[уақ]] |- | 6. || [[Көктоғай ауданы|Көктоғай]]|| [[Керей (тайпа)|керей]](қарақас, молқы, сарбас) |- | 7. || [[Шіңгіл (аудан)|Шіңгіл]] || [[Керей (тайпа)|керей]](жант[[екей]], молқы, қарақас, шеруші) |- | colspan="3" | [[Тарбағатай аймағы]] |- | 1. || [[Шәуешек]] || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 2. || Шағантоғай || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]] |- | 3. || Дөрбілжін|| [[найман]] |- | 4. || Қостолағай || [[уақ]], [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 5. || Сауан || [[Керей (тайпа)|керей]], [[уақ]], [[найман]] |- | 6. || Көрқарасу, Шиху (Усу) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Толы || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Іле Қазақ автономиялық облысы|Іле аймағы]] |- | 1. || [[Текес (аудан)|Текес]]|| [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 2. || [[Тоғызтарау ауданы|Тоғызтарау ]] || [[Албан руы|албан]], [[суан]], [[найман]] |- | 3. || [[Шапшал Сібе автономиялық ауданы|Шапшал]] || [[Албан руы|албан]], [[найман]] |- | 4. || [[Құлжа ауданы|Құлжа]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 5. || [[Қорғас (Қытай)|Суйдин (Қорғас)]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[суан]], [[найман]] |- | 6. || [[Күнес (аудан)|Күнес]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 7. || [[Нылқы ауданы|Нылқы]] || [[найман]], [[Албан руы|албан]] |- | 8. || Арасан || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 9. || [[Бура (найман)|бура]]тал || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | 10. || Жыңғылды, Цзин || [[найман]], [[Керей (тайпа)|керей]] |- | colspan="3" | [[Үрімжі]] аймағы |- | 1. || Санжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 2. || Құтыби || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 3. || Сулай (Манас) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 4. || Жем[[Сары (Албан)|сары]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 5. || [[Мори Қазақ автономиялық ауданы|Мори]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 6. || Шонжы || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 7. || Фукуан (Үшбөкен) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 8. || Мишуан (Шамды) || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | 9. || [[Үрімжі]]|| [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | [[Ганьсу]] провинциясы |- | 1. || [[Баркөл Қазақ автономиялық ауданы|Баркөл]] || [[Керей (тайпа)|керей]], [[найман]] |- | colspan="3" | Жоғарыда айтылған рулардан басқалар ([[дулат]], [[жалайыр]], [[қыпшақ]], [[арғын]], [[қоңырат]], [[төре]], [[төлеңгіт]], [[қожа]] мен басқалар) Шыңжанда кішкене топтар болып жүретін. Шыңжаңның қазіргі әкімшілік-аймақтық бөлінісі сол заманнан бері өзгерген. |- | colspan="3" | Мысалы Баркөл уезінің жері қазір Кумылский округіне жатады. Кобыксарский мен Карамайский Костолагайскийге кірді және тағы басқа. 1930–1960 жылдары түрлі себептерден Қытайға да (Ганьсу, Цинхай аймақтары), оның сыртына да (Моңғолия, Түркия) біраз қазақ көшетін болды. |} == Моңғолия == {| class="wikitable collapsible" | colspan="3" | Моңғолия |- | || кошуны(нутуки) | рулар |- | 1. || Шеруші || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:шеруші) |- | 2. || Ботакара || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:жант[[екей]]) |- | 3. || Молқы || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:молқы) |- | 4. || Қарақас || [[Керей (тайпа)|керей]]([[Абақ Керей|абақ]]:қарақас) |- | colspan="3" | (Қазақтардың) [[сомон]]дары Моңғолияда 1917 жылдан бері бар. [[Баян-Өлгей аймағы]]ндағы қазіргі сумун саны — 12. Ол жерлерде тұратындардың бәрі дерлік [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]] руынан. Кішкене болсын [[найман]]дар да, басқалар да бар. |- | colspan="3" | [[Абақ Керей|абақ]]-[[Керей (тайпа)|керей]]лер Булган мен Ховд аймақтарында тұрады. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://personalhistory.ru/papers/1922_Spisok_gubern_uezdov_USSR.htm [[Санат:Тізімдер]] [[Санат:Қазақ болыстары]] [[Санат:Қазақстанның болыстары]] nqxdw2klnshpa5eguqurdj6hnqbl0vt 10 764845 3637107 3636748 2026-07-30T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3637107 json application/json { "articles": 244424, "pages": 669210, "edits": 3633390, "users": 180243, "activeusers": 327, "admins": 15, "files": 8765 } ftqsukw945601z35o73mlht7tz5wy2x 0 768278 3637048 3519615 2026-07-30T16:17:03Z Casserium 68287 /* */ 3637048 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[30 қазан]] [[2025 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Арман Саданов |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/koordinaciya-profilaktiki?lang=kk gov.kz/memleket/entities/koordinaciya-profilaktiki] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті''' — [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == Ішкі істер министрлігінің жанынан Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 30 қазандағы № 913 қаулысымен құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2500000913 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Міндеттері == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|П]] 8rn4uqivvant752axhbychcpih8ip90 0 771147 3637010 3614666 2026-07-30T14:39:51Z Casserium 68287 /* Қарағанды облысы */ 3637010 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — )<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — )<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] ichhd563c7lexd8j8tmknkbgdxjocd4 3637266 3637010 2026-07-31T10:23:14Z Casserium 68287 /* Ақтөбе облысы */ 3637266 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref>[https://diapazon.kz/news/138120-novogo-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-aktobe Нового председателя областного суда назначили в Актобе]</ref> == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — )<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — )<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] qg6l1sh7l1eudsy66asrivsejfis9li 3637269 3637266 2026-07-31T10:27:26Z Casserium 68287 /* Алматы облысы */ 3637269 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref>[https://diapazon.kz/news/138120-novogo-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-aktobe Нового председателя областного суда назначили в Актобе]</ref> == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> # [[Нариман Бектасұлы Бекназаров|Нариман Бекназаров]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — )<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] 2mh25ladzergtp5uwwagstnktapn7so 3637271 3637269 2026-07-31T10:30:53Z Casserium 68287 /* Ақмола облысы */ 3637271 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> # [[Исатай Маратұлы Сматов|Исатай Сматов]] (2026 — )<ref name="sud26">[https://bes.media/news/novyh-predsedateley-naznachili-v-pyat-oblastnyh-sudov-kazahstana/ Новых председателей назначили в пять областных судов Казахстана]</ref> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref>[https://diapazon.kz/news/138120-novogo-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-aktobe Нового председателя областного суда назначили в Актобе]</ref> == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> # [[Нариман Бектасұлы Бекназаров|Нариман Бекназаров]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — )<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] 5at2ecx8xhslsv3jx3tgi61d877ml3f 3637272 3637271 2026-07-31T10:31:22Z Casserium 68287 3637272 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> # [[Исатай Маратұлы Сматов|Исатай Сматов]] (2026 — )<ref name="sud26">[https://bes.media/news/novyh-predsedateley-naznachili-v-pyat-oblastnyh-sudov-kazahstana/ Новых председателей назначили в пять областных судов Казахстана]</ref> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref name="sud26" / == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> # [[Нариман Бектасұлы Бекназаров|Нариман Бекназаров]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — )<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] 0alw5yx1c2wdlale6buctg6f752azv1 3637273 3637272 2026-07-31T10:32:58Z Casserium 68287 /* Шығыс Қазақстан облысы */ 3637273 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> # [[Исатай Маратұлы Сматов|Исатай Сматов]] (2026 — )<ref name="sud26">[https://bes.media/news/novyh-predsedateley-naznachili-v-pyat-oblastnyh-sudov-kazahstana/ Новых председателей назначили в пять областных судов Казахстана]</ref> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref name="sud26" / == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> # [[Нариман Бектасұлы Бекназаров|Нариман Бекназаров]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref>[https://ortalyq.kz/alym-lekeev-ara-andy-oblysty-sotyny-t-ra-asy-bolyp-ta-ajyndaldy/ Ғалым Құлекеев Қарағанды облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> # [[Төленді Тілеужанұлы Қасымов|Төленді Қасымов]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] puygmxqt0zln2rwluf0gzqnwts33mvw 3637274 3637273 2026-07-31T10:33:18Z Casserium 68287 3637274 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> # [[Исатай Маратұлы Сматов|Исатай Сматов]] (2026 — )<ref name="sud26">[https://bes.media/news/novyh-predsedateley-naznachili-v-pyat-oblastnyh-sudov-kazahstana/ Новых председателей назначили в пять областных судов Казахстана]</ref> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref name="sud26" / == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> # [[Нариман Бектасұлы Бекназаров|Нариман Бекназаров]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> # [[Төленді Тілеужанұлы Қасымов|Төленді Қасымов]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] pr4o8hd13pqk4dpld2kdbr69zmrhh75 3637275 3637274 2026-07-31T10:35:46Z Casserium 68287 /* Ақтөбе облысы */ 3637275 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде 1991 жылдан бастап Қазақстаннның облыстық соттарын басқарған адамдар көрсетілген. Облыстық сот төрағаларын [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесiнiң]] ұсынымы бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] бес жыл мерзiмге лауазымға тағайындайды. * Лауазымға тағайындалатын кандидатураларды Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] жалпы отырысы қарайды. Содан соң Жоғарғы Сот Төрағасы талқылау нәтижесімен бірге кандидатураларды баламалы негізде Жоғары Сот Кеңесiне ұсынады. Жоғары Сот Кеңесi қарап болғаннан кейін лауазымға тағайындау үшін кандидатты Президентке ұсынады. == Абай облысы == # [[Қайрат Мұратұлы Шақпантаев|Қайрат Шақпантаев]] (2022 — )<ref name="tag22">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2200001009 Қазақстан Республикасы соттарының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref> == Ақмола облысы == # [[Төлеген Асқарұлы Әбдірахманов|Төлеген Әбдірахманов]] (1987 — 1992) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1992 — 1999)<ref name="Ақмола">[https://akm.sud.kz/kaz/content/tarih-17 Ақмола облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Өмірсерік Сағындықұлы Қожабаев|Өмірсерік Қожабаев]] (1999 — 2009) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2009 — 2013) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2013 — 2017) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2017 — 2022) # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2022 — 2026)<ref name="tag22" /><ref name="nau2026" /> # [[Исатай Маратұлы Сматов|Исатай Сматов]] (2026 — )<ref name="sud26">[https://bes.media/news/novyh-predsedateley-naznachili-v-pyat-oblastnyh-sudov-kazahstana/ Новых председателей назначили в пять областных судов Казахстана]</ref> == Ақтөбе облысы == # [[Қойшы Салықұлы Кейкин|Қойшы Кейкин]] (1986 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Иран Әмірұлы Әміров|Иран Әміров]] (1995 — 2004)<ref name="tag95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002584_ Қазақстан Республикасы судьяларының мiндеттерiн атқаруды жүктеу туралы]</ref> # [[Еркiн Нұрқасымұлы Қосаев|Еркiн Қосаев]] (2005 — 2006) # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2006 — 2009) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2009 — 2011) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2011 — 2016) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2016 — 2018) # [[Сәкен Абдолла]] (2018 — 2020) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2020 — 2022) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2023 — 2026)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000132 Қазақстан Республикасы соттарының төрағаларын, сот алқаларының төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау және қызметтен босату туралы]</ref><ref name="nau2026" /> # [[Әлібек Молдабекұлы Ахметов|Әлібек Ахметов]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Алматы облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1981 — 1992)<ref name="Алмобл">[https://alm.sud.kz/kaz/content/oblystyk-sot-toragalary-0 Алматы облыстық соты. Облыстық сот төрағалары]</ref> # [[Төрткен Райымбекұлы Мұстафаев|Төрткен Мұстафаев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003259_ Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының төрағаларын, алқа төрағаларын, судьяларын қызметке тағайындау және Қазақстан Республикасының облыстық және оларға теңестiрiлген соттарының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (1999 — 2002) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2002 — 2007) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2007 — 2012) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2012 — 2013) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2013 — 2019) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2019 — 2024) # [[Талғат Әулиеханұлы Ибрашев|Талғат Ибрашев]] (2024 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/talgat-ibrashev-almati-oblistik-sotinin-toragasi-bolip-tagayindaldi-ec1360/ Талғат Ибрашев Алматы облыстық сотының төрағасы болып тағайындалды]</ref> # [[Нариман Бектасұлы Бекназаров|Нариман Бекназаров]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Атырау облысы == # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1987 — 1990)<ref>[https://atr.sud.kz/kaz/content/atyrau-oblystyk-sotynyn-toragalary Атырау облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Марклен Мұхтарұлы Қамназаров|Марклен Қамназаров]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (2002 — 2006) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2006 — 2011) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2011 — 2015) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2015 — 2020) # [[Бауыржан Тұрсынұлы Жұмағұлов (судья)|Бауыржан Жұмағұлов]] (2020 — 2023) # [[Мұхтар Абайұлы Парменов|Мұхтар Парменов]] (2023 —)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/muhtar-parmenov-atyrau-oblystyk-sotynyn-toragasy-boldy_a4092060/ Мұхтар Парменов Атырау облыстық сотының төрағасы болды]</ref> == Батыс Қазақстан облысы == # [[Зейнолла Мұхамединұлы Мақашев|Зейнолла Мақашев]] (1990 — 1994)<ref>[https://zko.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-2 Батыс Қазақстан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Александр Николаевич Кизеров|Александр Кизеров]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев|Амангелді Рысқалиев]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2002 — 2007) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2007 — 2011) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2011 — 2014) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2014 — 2020) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2020 — 2024) # [[Азат Өмірбекұлы Ізбасаров|Азат Ізбасаров]] (2025 —)<ref name="tag25">[https://ulysmedia.kz/news/48452-predsedatelei-sudov-naznachili-v-trekh-oblastiakh-kazakhstana/ Председателей судов назначили в трех областях Казахстана]</ref> == Жамбыл облысы == # [[Борис Кенжебайұлы Кенжебаев|Борис Кенжебаев]] (1987 — 1992)<ref>[https://zhmb.sud.kz/kaz/content/zhambyl-oblystyk-sotynyn-tarihy Жамбыл облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Мақсұт Романбекұлы Әбілқайыров|Мақсұт Әбілқайыров]] (1993 — 1999) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1999 — 2001) # [[Эдуард Александрович Иовов|Эдуард Иовов]] (2002 — 2007) # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (2007 — 2011) # [[Марғұлан Жұбанышұлы Бектұрғанов|Марғұлан Бектұрғанов]] (2011 — 2015) # [[Рүстем Мырзакәрімұлы Мырзакәрім|Рүстем Мырзакәрім]] (2015 — 2020) # [[Ербол Ұлатайұлы Ахметжанов|Ербол Ахметжанов]] (2020 — 2026)<ref>[https://zanmedia.kz/predsedatelem-zhambylskogo-oblastnogo-suda-stal-erbol-ahmetzhanov/30972/ Председателем Жамбылского областного суда стал Ербол Ахметжанов]</ref> # [[Ерлан Смадиярұлы Қосмұратов|Ерлан Қосмұратов]] (2026 — )<ref name="nau2026">[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2350138-astana-almaty-qalalarynda-zhane-zhambyl-oblysynda-zhanga-sot-toragalary-tagaiyndaldy/ Астана, Алматы қалаларында және Жамбыл облысында жаңа сот төрағалары тағайындалды]</ref> == Жетісу облысы == # [[Ержан Әбдірақымұлы Кененбаев| Ержан Кененбаев]] (2022 —)<ref name="tag22" /> == Қарағанды облысы == # [[Александр Александрович Рекин|Александр Рекин]] (1990 — 1993)<ref>[https://krg.sud.kz/kaz/content/karagandy-oblystyk-sotynyn-toragalary Қарағанды облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1993 — 1999) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1999 — 2004) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2004 — 2009) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2010 — 2014) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2014 — 2018) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2018 — 2021) # [[Ерден Рауанұлы Әріпов|Ерден Әріпов]] (2022 — 2026)<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/erden-ripov-aza-stanny-zho-ary-sotyny-sudyasy-yzmetinen-ketti- Ерден Әріпов Қазақстанның Жоғары сотының судьясы қызметінен кетті]</ref> # [[Ғалым Батырбекұлы Құлекеев|Ғалым Құлекеев]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Қостанай облысы == # [[Алексей Григорьевич Кобцев| Алексей Кобцев]] (1983 — 1999)<ref>[https://kst.sud.kz/kaz/content/kostanay-oblystyk-sotynyn-toragalary Қостанай облыстық сотының төрағалары]</ref> # [[Ерғали Бейсембайұлы Қанаданов|Ерғали Қанаданов]] (1999 — 2004) # [[Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов|Серіккелді Әбдірахманов]] (2004 — 2009) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2009 — 2012) # [[Ғалымжан Жарылқасынұлы Мырзаке|Ғалымжан Мырзаке]] (2012 — 2015) # [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] (2015 — 2020) # [[Анатолий Сергеевич Смолин|Анатолий Смолин]] (2020 — 2022) # [[Вячеслав Салий|Вячеслав Салий]] (2022 — 2024) # [[Алмат Нұрмұратұлы Ерманов|Алмат Ерманов]] (2025 — )<ref>[https://www.inform.kz/ru/almat-ermanov-naznachen-predsedatelem-kostanayskogo-oblastnogo-suda-f1b61b Алмат Ерманов назначен председателем Костанайского областного суда]</ref> == Қызылорда облысы == # Ө. Ыхсанов (1987 — 1991)<ref>[https://kzl.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy Қызылорда облыстық сотының тарихы]</ref> # Б. Асқаров (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Мерғали Ыбыраев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Болат Заядаұлы Сақалов|Болат Сақалов]] (1996 — 2002)<ref name="tag96" /> # [[Мұхтар Есіркепұлы Есжанов|Мұхтар Есжанов]] (2002 — 2006) # [[Қалидолла Әділұлы Шаухаров|Қалидола Шаухаров]] (2006 — 2009) # [[Марат Қалмұратұлы Сабырбаев|Марат Сабырбаев]] (2009 — 2012)<ref>[https://old.syrboyi.kz/kogam/8792-tuelszdk-zhyldarynday-sot-zhyes.html Тәуелсіздік жылдарындағы сот жүйесі]</ref> # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2012 — 2017) # [[Қамбар Жұмабайұлы Нұрышев|Қамбар Нұрышев]] (2017 — 2022) # [[Әділхади Жұмабайұлы Шығамбаев|Әділхади Шығамбаев]] (2022 — )<ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/kogam/24852-dl-sot-leuett-memleket-kepl.html Әділ сот – Әлеуетті мемлекет кепілі]</ref> == Маңғыстау облысы == # [[Қуанышбай Талымжанұлы Мәмбетов|Қуанышбай Мәмбетов]] (1990 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://mng.sud.kz/kaz/content/mangystau-oblystyk-sotynyn-tarihy Маңғыстау облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев|Нұрғожа Чиняев]] (1995 — 2002)<ref name="tag95" /> # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2002 — 2007) # [[Сәкен Абдолла]] (2007 — 2011)<ref>[https://zanmedia.kz/%d0%bc%d0%b0%d2%a3%d2%93%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%83-%d0%bc%d2%b1%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%ba%d3%a9%d0%b7-%d1%82%d0%b0%d1%80/99019/ МАҢҒЫСТАУ МҰНАРАЛАРЫ АЛЫСТАН КӨЗ ТАРТАДЫ]</ref> # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2011 — 2015) # [[Жақсылық Рзабекұлы Аланов|Жақсылық Аланов]] (2015 — 2018) # [[Ержан Көкенұлы Даулиев|Ержан Даулиев]] (2018 — 2021) # [[Бек Әметұлы Әметов|Бек Әметов]] (2021 — 2023) # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2024 — 2025) # [[Мақсұт Нысанбайұлы Текетаев|Мақсұт Текетаев]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Павлодар облысы == # [[Қыдыргелді Мейрамұлы Мейрамов|Қыдыргелді Мейрамов]] (1987 — 1995)<ref name="bos95" /><ref>[https://pvl.sud.kz/kaz/content/pavlodar-oblystyk-sotynyn-tarihy Павлодар облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Болат Тоқметұлы Тоқметов|Болат Тоқметов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Тiлектес Сейпiұлы Айсин|Тiлектес Айсин]] (1996 — 2001)<ref name="tag96" /> # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2001 — 2006) # [[Ермек Қуандықұлы Серекбаев|Ермек Серекбаев]] (2006 — 2010) # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (2010 — 2015) # [[Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов|Мұхтар Смағұлов]] (2015 — 2020) # [[Бақытжан Сәдуақасұлы Қараманов|Бақытжан Қараманов]] (2020 — 2024) # [[Серік Кеңесұлы Төлегенов|Серік Төлегенов]] (2025 —)<ref name="tag25" /> == Солтүстік Қазақстан облысы == # [[Жанат Рахымұлы Меңдібаев|Жанат Меңдібаев]] (1990 — 1994)<ref>[https://sko.sud.kz/kaz/content/tarihtan-3 Солтүстік Қазақстан облыстық сотының тарихынан]</ref> # [[Еркін Шәріпжанұлы Ебенбаев|Еркін Ебенбаев]] (1994 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Қазыкен Аманбайұлы Досанов|Қазыкен Досанов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /> # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1997 — 1999)<ref name="rah97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003331_ Қ.А.Досанов, Р.Н.Мамырбаев туралы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1999 — 2009) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2009 — 2013) # [[Мұратғали Абрарұлы Әкетай|Мұратғали Әкетай]] (2013 — 2016) # [[Ерлан Жұмаханұлы Айтжанов|Ерлан Айтжанов]] (2016 — 2021) # [[Ербол Әмірғалиұлы Жанғазин|Ербол Жанғазин]] (2021 — 2024) # [[Серікжан Жәлелұлы Ғабдулин|Серікжан Ғабдулин]] (2025 — )<ref>[https://www.nur.kz/politics/appointments/2228706-predsedatelya-oblastnogo-suda-naznachili-v-sko/ Назначен председатель Северо-Казахстанского областного суда]</ref> == Түркістан облысы == # [[Марат Нұрбеков]] (1987 — 1991)<ref>[https://trk.sud.kz/kaz/content/cot-tarihy Түркістан облыстық сотының тарихы]</ref> # [[Бекет Тұрғараұлы Тұрғараев|Бекет Тұрғараев]] (1992 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Жарылқасын Достаев]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Марат Нұрбеков]] (1999 — 2003) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2003 — 2007) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2007 — 2012) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2012 — 2017) # [[Талғат Қожанұлы Баратбеков|Талғат Баратбеков]] (2017 — 2020) # [[Тұрысбек Ерболғанұлы Мыятбеков|Тұрысбек Мыятбеков]] (2020 — 2024) # [[Айдос Едігеұлы Сұлтанов|Айдос Сұлтанов]] (2024 — )<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-proizvel-perestanovki-sredi-sudey-532940/ Токаев произвел перестановки среди судей]</ref> == Ұлытау облысы == # [[Қайрат Төлепбергенұлы Адранов|Қайрат Адранов]] (2022 — )<ref>[https://prosud.kz/novosti/1010662-predsedatelem-ulytauskogo-oblastnogo-suda-stal-kayrat-adranov.html Председателем Улытауского областного суда стал Кайрат Адранов]</ref> == Шығыс Қазақстан облысы == # [[Рахымбек Нұрмұхаметұлы Мамырбаев|Рахымбек Мамырбаев]] (1989 — 1996) # [[Тоғжан Тасқалиқызы Кереева|Тоғжан Кереева]] (1996 — 1999)<ref name="tag96" /> # [[Асқар Асанханұлы Секішев|Асқар Секішев]] (1999 — 2004) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (2004 — 2009) # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пақырдінов]] (2009 — 2011) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2012 — 2015) # [[Досжан Сарманқұлұлы Әмір|Досжан Әмір]] (2015 — 2017) # [[Нұрлан Мұратұлы Қайырбеков|Нұрлан Қайырбеков]] (2017 — 2021) # [[Манат Ғалымұлы Көміршінов|Манат Көміршінов]] (2021 — 2026)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shko-sotyna-zhana-toraga-tagayyndaldy_a3870238/ ШҚО сотына жаңа төраға тағайындалды]</ref> # [[Төленді Тілеужанұлы Қасымов|Төленді Қасымов]] (2026 — )<ref name="sud26" /> == Таратылған облыстар == === Жезқазған облысы === # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (1990 — 1993) # [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] (1997)<ref name="bos97">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003554_ Қазақстан Республикасының облыстық соттары мен Алматы қалалық сотының кейбiр алқа төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындау, облыстық соттарының кейбiр төрағаларын, алқа төрағалары мен судьяларын қызметтен босату туралы]</ref> === Көкшетау облысы === # [[Қазкен Құрманғалиұлы Құрманғалиев|Қазкен Құрманғалиев]] (1980 — 1991)<ref name="Ақмола" /> # [[Шора Оспанұлы Сейітов|Шора Сейітов]] (1991 — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Еркін Шахманұлы Баймурзин|Еркін Баймурзин]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Аманкелді Өмірбайұлы Сәрсенбаев|Аманкелді Сәрсенбаев]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> === Семей облысы === # С. Ұланов (? — 1995)<ref name="bos95" /> # [[Рымжан Жапарқұлұлы Бидiлданов| Рымжан Бидiлданов]] (1995 — 1997)<ref name="tag95" /><ref name="bos97" /> === Талдықорған облысы === # [[Виталий Григорьевич Списивых|Виталий Списивых]] (1985 – 1994)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1677258198 СПИСИВЫХ Виталий Григорьевич]</ref> # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1994 — 1995) # [[Бағлан Демесінұлы Мақұлбеков|Бағлан Мақұлбеков]] (1995 — 1997)<ref name="bos97" /><ref name="Алмобл" /> === Торғай облысы === # [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] (1990 — 1992) # [[Серік Байсейітұлы Ақылбай|Серік Ақылбай]] (1992 – 1996) # [[Амангелдi Шәпиұлы Хамзин|Амангелдi Хамзин]] (1996 — 1997)<ref name="tag96" /><ref name="bos97" /> == Республикалық маңызы бар қалалар == === Алматы қаласы === # [[Валерий Николаевич Булович|Валерий Булович]] (1987 — 1993) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1993 — 1995) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (1995 — 2001) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2001 — 2006) # [[Нұрлан Нұрғалиұлы Момбеков|Нұрлан Момбеков]] (2006 — 2007) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2007 — 2012) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2012 — 2013) # [[Ақжан Жайлауханұлы Ештай|Ақжан Ештай]] (2013 — 2017) # [[Нұрғазы Әбенұлы Әбдіқанов|Нұрғазы Әбдіқанов]] (2017 — 2020)<ref>[https://almaty.sud.kz/kaz/content/almaty-kalalyk-sotynyn-tarihy Алматы қалалық сотының тарихы]</ref> # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2020 — 2025)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/almaty-kalalyk-sotynyn-toragasy-tagayyndaldy_a3641847/ Алматы қалалық сотының төрағасы тағайындалды]</ref> # [[Арман Серіктайұлы Жүкенов|Арман Жүкенов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Астана қаласы === Ел астанасының Астана қаласына ауысуына байланысты 1998 жылы құрылған.<ref>[https://astana.sud.kz/kaz/content/astana-kalasy-sotynyn-tarihy Астана қаласы сотының тарихы]</ref> # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (1998 — 2001) # [[Тілектес Сейпіұлы Айсин|Тілектес Айсин]] (2001 — 2006) # [[Сайлаубек Әбілдаұлы Жақышев|Сайлаубек Жақышев]] (2006 — 2011) # [[Сәкен Абдолла]] (2011 — 2013) # [[Тілектес Ешейұлы Бәрпібаев|Тілектес Бәрпібаев]] (2013 — 2022) # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2022 — 2025) # [[Айдар Әскербекұлы Смағұлов|Айдар Смағұлов]] (2026 —)<ref name="nau2026" /> === Шымкент қаласы === Шымкент қаласына республикалық маңызы бар қала мәртебесі берілуіне байланысты 2018 жылы құрылған. # [[Ербол Мұқажанұлы Рахымбеков|Ербол Рахымбеков]] (2018 — 2024)<ref>[https://kaz.inform.kz/news/shymkentte-kalalyk-sottyn-zhana-toragasy-tanystyryldy_a3420942/ Шымкентте қалалық соттың жаңа төрағасы таныстырылды]</ref> # [[Әділхан Шайхисламұлы Шайхисламов|Әділхан Шайхисламов]] (2024 —)<ref>[https://shymkent.sud.kz/kaz/content/sot-tarihy-8 Сот тарихы]</ref> == Жоғарғы сот алқалары == === Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Людмила Григорьевна Полторабатько|Людмила Полторабатько]] # [[Сансызбек Ильясұлы Райымбаев|Сансызбек Райымбаев]] (2001 — 2006) # [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] (2006 — 2009) # [[Алмаз Дулатқызы Ташенова|Алмаз Ташенова]] (2010 — 2011) # [[Еліс Нұрқасымұлы Әбдіқадыров|Еліс Әбдіқадыров]] (2011 — 2019) # [[Мейрамбек Таймерденұлы Таймерденов|Мейрамбек Таймерденов]] (2019 — 2021) # [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2022 —) === Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы === 2015 жылы құрылған. # [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] (2015 — 2021) # [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] (2021 — 2022) # [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] (2022 —) === Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы === # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1995 — 1999) # [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (1999 — 2000) # [[Раиса Николаевна Юрченко|Раиса Юрченко]] (2001 — 2005) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2005 — 2010) # [[Ақылтай Ахметжанұлы Қасымов|Ақылтай Қасымов]] (2010 — 2015) # [[Абай Жамбылұлы Рахметулин|Абай Рахметулин]] (2015 — 2019) # [[Әбдірашит Төлегенұлы Жүкенов|Әбдірашит Жүкенов]] (2019 — 2024) # [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] (2024 —) === Шаруашылық істер жөніндегі алқасы === 1995 жылы құрылып, 2000 жылы қысқартылды. 1992—1995 жылдары жұмыс істеген Жоғары төрелік сот негізінде құрылған. # [[Иван Алексеевич Тетеркин|Иван Тетёркин]] (? — 1995)<ref name="bos95">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002583_ Қазақстан Республикасының кейбiр судьяларын қызметiнен босату туралы]</ref> # [[Әуезнұр Бейсенұлы Қаженов|Әуезнұр Қаженов]] (1995 — 1996)<ref name="tag95" /> # [[Александр Иванович Кравченко|Александр Кравченко]] === Әскери алқасы === 2000 жылы қысқартылды. == Кассациялық соттар == === Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Асқар Спартакұлы Смайылов|Асқар Смайылов]] (2025 —)<ref name="kas25">[https://kaz.inform.kz/news/zhana-kassatsiyalik-sottardin-toragalari-men-sudyalari-tagayindaldi-5a5b46/ Жаңа кассациялық соттардың төрағалары мен судьялары тағайындалды]</ref> === Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Берік Төлеутайұлы Нәжімиденов|Берік Нәжімиденов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> === Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот === 2025 жылы құрылған. # [[Ақан Маратұлы Жұмағұлов|Ақан Жұмағұлов]] (2025 —)<ref name="kas25" /> == Әскери сот == 1992 жылы құрылған. # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (1992 — 1994) # [[Айтмұхамет Айтқазыұлы Төлеуханов|Айтмұхамет Төлеуханов]] (1994 — 2001) # [[Сағитжан Досымұлы Тасмағамбетов|Сағитжан Тасмағамбетов]] (2001 — 2007) # [[Серік Қатенұлы Байбатыров|Серік Байбатыров]] (2007 — 2013) # [[Сәкен Абдолла]] (2013 — 2018) # [[Жандос Мұсабекұлы]] (2018 — 2024) # [[Ғалымжан Патшаханұлы Нәсірдинов|Ғалымжан Нәсірдинов]] (2024 —)<ref>[https://askeri.sud.kz/kaz/content/kazakstan-respublikasy-skeri-sotynyn-tarihy-0 Қазақстан Республикасы Әскери сотының тарихы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]] 5byv1djltl25fevrma4w84dcho69zs5 0 773999 3637049 3548229 2026-07-30T16:18:52Z Casserium 68287 /* */ 3637049 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Күзет қызметін бақылау комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[29 қаңтар]] [[2026 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/kkod-mvd?lang=kk gov.kz/memleket/entities/kkod-mvd] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Күзет қызметін бақылау комитеті''' — [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == Ішкі істер министрлігінің жанынан Күзет қызметін бақылау комитеті ҚР Үкіметінің 2026 жылғы 29 қаңтардағы № 48 қаулысымен құрылды.<ref name="kuzet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2600000048 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Міндеттері == == Аумақтық бөлімшелері == * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Дипломатиялық өкiлдiктердi күзету жөнiндегi мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Үкiметтiк мекемелердi күзету жөнiндегi мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Астана қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ақмола облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ақтөбе облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Алматы қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Алматы облысының және Жетісу облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Атырау облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Шығыс Қазақстан облысының және Абай облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Жамбыл облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Батыс Қазақстан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қарағанды облысының және Ұлытау облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Жезқазған қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қостанай облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қызылорда облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Маңғыстау облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Павлодар облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Солтүстiк Қазақстан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Шымкент қаласының және Түркістан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.<ref name="kuzet" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|Күзет]] 6qa0073qawm7sodlvhnk9pzn0wt4lfw 3637050 3637049 2026-07-30T16:19:40Z Casserium 68287 /* */ 3637050 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Күзет қызметін бақылау комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[29 қаңтар]] [[2026 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Дархан Молдаханов |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/kkod-mvd?lang=kk gov.kz/memleket/entities/kkod-mvd] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Күзет қызметін бақылау комитеті''' — [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == Ішкі істер министрлігінің жанынан Күзет қызметін бақылау комитеті ҚР Үкіметінің 2026 жылғы 29 қаңтардағы № 48 қаулысымен құрылды.<ref name="kuzet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2600000048 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Міндеттері == == Аумақтық бөлімшелері == * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Дипломатиялық өкiлдiктердi күзету жөнiндегi мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Үкiметтiк мекемелердi күзету жөнiндегi мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Астана қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ақмола облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ақтөбе облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Алматы қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Алматы облысының және Жетісу облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Атырау облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Шығыс Қазақстан облысының және Абай облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Жамбыл облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Батыс Қазақстан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қарағанды облысының және Ұлытау облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Жезқазған қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қостанай облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қызылорда облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Маңғыстау облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Павлодар облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Солтүстiк Қазақстан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Шымкент қаласының және Түркістан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.<ref name="kuzet" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|Күзет]] fiym7fr422ocomww899tlmpesc4t6ix 0 774054 3636971 3636222 2026-07-30T12:22:25Z Toktar05 183126 /* */ 3636971 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының I шақырылымы|I шақырылым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = [[Төраға орынбасары]] | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = [[Төраға орынбасары]] | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan empty.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат<ref name="azattiq1" /> | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[2026 жыл]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] b2c6xoo4shv7hb7mztoifu0ivywdlp4 3636974 3636971 2026-07-30T12:28:14Z Toktar05 183126 /* */ 3636974 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының I шақырылымы|I шақырылым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan empty.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат<ref name="azattiq1" /> | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[2026 жыл]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] 730r2t6s3gsm14omm2yot8p1lrq6d6x 3637127 3636974 2026-07-31T01:14:14Z Casserium 68287 /* */ 3637127 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының I шақырылымы|I шақырылым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan empty.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат<ref name="azattiq1" /> | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[2026 жыл]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] nbg3z8ilnicoyrkp4h36cq8s9lre9kq 4 775564 3637131 3636783 2026-07-31T03:05:35Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3637131 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 14163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 153264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 287562] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 35212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 110037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 394432] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 37116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 97383] |- |4 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18502] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 265395] |- |6 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8204] |- |7 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 12895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21907] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 13291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83674] |- |9 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10157] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84058] |- |11 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127073] |- |12 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7677] |- |13 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 109883] |- |14 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22819] |- |15 |[[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5139] |- |16 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 24092] |- |17 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63019] |- |18 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28893] |- |19 |[[Колледж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 3108] |- |20 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 76551] |- |21 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23406] |- |22 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8410] |- |23 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59055] |- |24 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31192] |- |25 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46347] |- |26 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28574] |- |27 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121082] |- |28 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36890] |- |29 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 7793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106591] |- |30 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30812] |- |31 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116320] |- |32 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49488] |- |33 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35858] |- |34 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58711] |- |35 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38903] |- |36 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 63493] |- |37 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 8759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13688] |- |38 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36292] |- |39 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32004] |- |40 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11026] |- |41 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 23703] |- |42 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13189] |- |43 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27579] |- |44 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42982] |- |45 |[[Ақыр заман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2936] |- |46 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65730] |- |47 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22825] |- |48 |[[Рафаил Иосифович Розенсон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1645] |- |49 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28938] |- |50 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38106] |- |51 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6097] |- |52 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58490] |- |53 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23243] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26508] |- |55 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23348] |- |56 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 28823] |- |57 |[[Жылқы еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1750] |- |58 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19857] |- |59 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99679] |- |60 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 5186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21698] |- |61 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4805] |- |62 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35452] |- |63 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35073] |- |64 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84363] |- |65 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26290] |- |66 |[[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1279] |- |67 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28515] |- |68 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23320] |- |69 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9804] |- |70 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31060] |- |71 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77022] |- |72 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64115] |- |73 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1182] |- |74 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17797] |- |75 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7759] |- |76 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34460] |- |77 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15695] |- |78 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35780] |- |79 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8002] |- |80 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54746] |- |81 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58745] |- |82 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50234] |- |83 |[[Күл ауруы уыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1323] |- |84 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50119] |- |85 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26783] |- |86 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13365] |- |87 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5461] |- |88 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11876] |- |89 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33452] |- |90 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8758] |- |91 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 3087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 32038] |- |92 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11768] |- |93 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36479] |- |94 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12964] |- |95 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71919] |- |96 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3725] |- |97 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 4122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29805] |- |98 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28954] |- |99 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40032] |- |100 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23917] |- |101 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21123] |- |102 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46148] |- |103 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3669] |- |104 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29366] |- |105 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10964] |- |106 |[[Әпике Кәріпқызы Әбенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 967] |- |107 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23189] |- |108 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54470] |- |109 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38846] |- |110 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 3498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24773] |- |111 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9961] |- |112 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17024] |- |113 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 6141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29550] |- |114 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29717] |- |115 |[[Талқылау:Әйел дирижёрлер (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 906] |- |116 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12566] |- |117 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24788] |- |118 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14795] |- |119 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6164] |- |120 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 21261] |- |121 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8763] |- |122 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9138] |- |123 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 38986] |- |124 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12577] |- |125 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32033] |- |126 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 5099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23417] |- |127 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5851] |- |128 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30553] |- |129 |[[Құмырсқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9040] |- |130 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8663] |- |131 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15763] |- |132 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25578] |- |133 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18840] |- |134 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5831] |- |135 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16408] |- |136 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31952] |- |137 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7448] |- |138 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3716] |- |139 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5899] |- |140 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18941] |- |141 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15589] |- |142 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53840] |- |143 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8566] |- |144 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11368] |- |145 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9458] |- |146 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35239] |- |147 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 4920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23791] |- |148 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18618] |- |149 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13913] |- |150 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 28164] |- |151 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12892] |- |152 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20981] |- |153 |[[Вегетативтік көбею]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 4059] |- |154 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26452] |- |155 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47571] |- |156 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30149] |- |157 |[[Құйынды мекен (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 4119] |- |158 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6130] |- |159 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 3126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7419] |- |160 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11948] |- |161 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11628] |- |162 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15847] |- |163 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43312] |- |164 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18130] |- |165 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5011] |- |166 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22758] |- |167 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16194] |- |168 |[[Кемпірқосақ (сөз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 2063] |- |169 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12234] |- |170 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20188] |- |171 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17189] |- |172 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10378] |- |173 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8634] |- |174 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24040] |- |175 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23257] |- |176 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26596] |- |177 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26137] |- |178 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28179] |- |179 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14252] |- |180 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9956] |- |181 |[[Алаш партиясы программасының жобасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1741] |- |182 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28233] |- |183 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65203] |- |184 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4837] |- |185 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9266] |- |186 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8995] |- |187 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19116] |- |188 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28271] |- |189 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8164] |- |190 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19342] |- |191 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12032] |- |192 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23632] |- |193 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1536] |- |194 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21651] |- |195 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40568] |- |196 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13457] |- |197 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12980] |- |198 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12253] |- |199 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33093] |- |200 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16542] |- |201 |[[Қыша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 1292] |- |202 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27474] |- |203 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18143] |- |204 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8520] |- |205 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3876] |- |206 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 18320] |- |207 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17504] |- |208 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14519] |- |209 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9844] |- |210 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16056] |- |211 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15861] |- |212 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12080] |- |213 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12301] |- |214 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12078] |- |215 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15991] |- |216 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5564] |- |217 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15556] |- |218 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19031] |- |219 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12199] |- |220 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56918] |- |221 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24613] |- |222 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 5218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 28025] |- |223 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10972] |- |224 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11469] |- |225 |[[Батыр ауылдық округі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 809] |- |226 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29894] |- |227 |[[Kaspi Bank]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi_Bank 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi_Bank 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi_Bank 4167] |- |228 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13857] |- |229 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6899] |- |230 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32855] |- |231 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15528] |- |232 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10499] |- |233 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3934] |- |234 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19452] |- |235 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11445] |- |236 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14339] |- |237 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15340] |- |238 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16591] |- |239 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28844] |- |240 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12950] |- |241 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7594] |- |242 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15157] |- |243 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 14463] |- |244 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5498] |- |245 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5822] |- |246 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7565] |- |247 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22813] |- |248 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 14043] |- |249 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6189] |- |250 |[[Шығанақ Берсиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4092] |- |251 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1162] |- |252 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16534] |- |253 |[[Абсорбция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 1295] |- |254 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4148] |- |255 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60241] |- |256 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6260] |- |257 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15676] |- |258 |[[Прожектор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 670] |- |259 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16645] |- |260 |[[Бэкрумс (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 675] |- |261 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24900] |- |262 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9122] |- |263 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8206] |- |264 |[[Халықаралық балаларды қорғау күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1281] |- |265 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 14278] |- |266 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9339] |- |267 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2978] |- |268 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7491] |- |269 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10558] |- |270 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4180] |- |271 |[[Нарықтық экономика қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3483] |- |272 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19363] |- |273 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31530] |- |274 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10416] |- |275 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29410] |- |276 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16481] |- |277 |[[Софы Қалыбекұлы Сматаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1841] |- |278 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9749] |- |279 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11174] |- |280 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11383] |- |281 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7402] |- |282 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13444] |- |283 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11312] |- |284 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13041] |- |285 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14828] |- |286 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10024] |- |287 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20839] |- |288 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12510] |- |289 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39501] |- |290 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8923] |- |291 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8342] |- |292 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5652] |- |293 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17041] |- |294 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11723] |- |295 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18183] |- |296 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14556] |- |297 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6161] |- |298 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15102] |- |299 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 3370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8627] |- |300 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8531] |- |301 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15885] |- |302 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17566] |- |303 |[[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2143] |- |304 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15658] |- |305 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31938] |- |306 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27000] |- |307 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8852] |- |308 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19496] |- |309 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12098] |- |310 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15848] |- |311 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8995] |- |312 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8188] |- |313 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10629] |- |314 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15942] |- |315 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9787] |- |316 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28441] |- |317 |[[Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1126] |- |318 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14703] |- |319 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7563] |- |320 |[[Менопауза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 2467] |- |321 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9964] |- |322 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5403] |- |323 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9304] |- |324 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12767] |- |325 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23603] |- |326 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16906] |- |327 |[[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4245] |- |328 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5910] |- |329 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 41973] |- |330 |[[Әсел Маратқызы Сәдуақасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 825] |- |331 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7740] |- |332 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9367] |- |333 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2616] |- |334 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3306] |- |335 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12918] |- |336 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 13069] |- |337 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8976] |- |338 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10675] |- |339 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26799] |- |340 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9048] |- |341 |[[Әкелер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 864] |- |342 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6157] |- |343 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2784] |- |344 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6722] |- |345 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4681] |- |346 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18334] |- |347 |[[Қарқаралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4613] |- |348 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10051] |- |349 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9190] |- |350 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12385] |- |351 |[[Диуани лұғат ат-түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4891] |- |352 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19847] |- |353 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20375] |- |354 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22925] |- |355 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27005] |- |356 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23986] |- |357 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1793] |- |358 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4132] |- |359 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10994] |- |360 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4733] |- |361 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7865] |- |362 |[[Жезқазған мыс кен орны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1807] |- |363 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26497] |- |364 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11543] |- |365 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12912] |- |366 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9602] |- |367 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7332] |- |368 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12432] |- |369 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7410] |- |370 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16454] |- |371 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8753] |- |372 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17992] |- |373 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6859] |- |374 |[[Қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6023] |- |375 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11360] |- |376 |[[Махамбет ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1761] |- |377 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37790] |- |378 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20793] |- |379 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13492] |- |380 |[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1969] |- |381 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30220] |- |382 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12232] |- |383 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 5728] |- |384 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15243] |- |385 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25769] |- |386 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13474] |- |387 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7578] |- |388 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9146] |- |389 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9322] |- |390 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22843] |- |391 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10896] |- |392 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2402] |- |393 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5779] |- |394 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3392] |- |395 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8089] |- |396 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12047] |- |397 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4522] |- |398 |[[Тігін машинасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1838] |- |399 |[[Әлмерек абыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2889] |- |400 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8211] |- |401 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11117] |- |402 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23289] |- |403 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 12358] |- |404 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9295] |- |405 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7806] |- |406 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8403] |- |407 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7139] |- |408 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8361] |- |409 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10299] |- |410 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4213] |- |411 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8297] |- |412 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11501] |- |413 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8766] |- |414 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4645] |- |415 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10572] |- |416 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5736] |- |417 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5629] |- |418 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19124] |- |419 |[[Асу Алмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2495] |- |420 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9031] |- |421 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18579] |- |422 |[[Халықаралық балалар күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1711] |- |423 |[[Ұлт-азаттық көтерілістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 7088] |- |424 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1793] |- |425 |[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1567] |- |426 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4932] |- |427 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12110] |- |428 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18778] |- |429 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21326] |- |430 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15342] |- |431 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9189] |- |432 |[[Әскери қызмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3584] |- |433 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7525] |- |434 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12223] |- |435 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30218] |- |436 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11700] |- |437 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9945] |- |438 |[[Білге қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5964] |- |439 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5662] |- |440 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4226] |- |441 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7779] |- |442 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13986] |- |443 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22394] |- |444 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5760] |- |445 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4484] |- |446 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40438] |- |447 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4225] |- |448 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5674] |- |449 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11810] |- |450 |[[Қазақстан бокс федерациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1087] |- |451 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13232] |- |452 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 3003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20433] |- |453 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5642] |- |454 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8481] |- |455 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8193] |- |456 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12193] |- |457 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13653] |- |458 |[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1490] |- |459 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12656] |- |460 |[[Аниме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 992] |- |461 |[[Психологияның зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4508] |- |462 |[[Алма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 4019] |- |463 |[[Сәукеле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4663] |- |464 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5776] |- |465 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32426] |- |466 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14281] |- |467 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6199] |- |468 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14009] |- |469 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4901] |- |470 |[[Майкл Джексон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 4250] |- |471 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 1618] |- |472 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12951] |- |473 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25060] |- |474 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7015] |- |475 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9176] |- |476 |[[:Сурет:Mari holiday Peledysh Payrem 2024 in the Leningrad region 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 418] |- |477 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24855] |- |478 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8751] |- |479 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11154] |- |480 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6911] |- |481 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8162] |- |482 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10717] |- |483 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15218] |- |484 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4338] |- |485 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17232] |- |486 |[[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1244] |- |487 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6698] |- |488 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5655] |- |489 |[[Темір баба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 605] |- |490 |[[Сергей Викторович Лохвицкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 573] |- |491 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4704] |- |492 |[[Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 413] |- |493 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15008] |- |494 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9980] |- |495 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3411] |- |496 |[[Найман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2545] |- |497 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3885] |- |498 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12046] |- |499 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8897] |- |500 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1845] |- |501 |[[Есік жазба ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1085] |- |502 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15322] |- |503 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14173] |- |504 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6070] |- |505 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32218] |- |506 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7079] |- |507 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3683] |- |508 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3860] |- |509 |[[Жер сілкіну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 7293] |- |510 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8690] |- |511 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19564] |- |512 |[[Әдет-ғұрыптар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2588] |- |513 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 3966] |- |514 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11382] |- |515 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16638] |- |516 |[[Мемлекеттік ту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 8679] |- |517 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1617] |- |518 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22377] |- |519 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9900] |- |520 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19593] |- |521 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6919] |- |522 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5359] |- |523 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12380] |- |524 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 4387] |- |525 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5922] |- |526 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9307] |- |527 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15966] |- |528 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5117] |- |529 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6118] |- |530 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9372] |- |531 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8247] |- |532 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4648] |- |533 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24642] |- |534 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 13006] |- |535 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10594] |- |536 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18121] |- |537 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20920] |- |538 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 16868] |- |539 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9882] |- |540 |[[Қазақстан Халық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3346] |- |541 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 3139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5905] |- |542 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2292] |- |543 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16790] |- |544 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2606] |- |545 |[[Қазақ газеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2283] |- |546 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17403] |- |547 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10650] |- |548 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3606] |- |549 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23781] |- |550 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4449] |- |551 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36237] |- |552 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7709] |- |553 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8486] |- |554 |[[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1053] |- |555 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20772] |- |556 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10377] |- |557 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12441] |- |558 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5674] |- |559 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 6154] |- |560 |[[Өкпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 7670] |- |561 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4558] |- |562 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10288] |- |563 |[[Адай көтерілісі (1870)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 4230] |- |564 |[[Ерлан Рысқалиұлы Рысқали]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1173] |- |565 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5726] |- |566 |[[Білім инновациялық лицейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3667] |- |567 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17043] |- |568 |[[Тодо бичиг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 499] |- |569 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16873] |- |570 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1119] |- |571 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7664] |- |572 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19915] |- |573 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4904] |- |574 |[[Айыртау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1711] |- |575 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16346] |- |576 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10190] |- |577 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10430] |- |578 |[[Бозжыра шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6150] |- |579 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 11425] |- |580 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10525] |- |581 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21991] |- |582 |[[Ауа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 5965] |- |583 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12490] |- |584 |[[Дат тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 611] |- |585 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5131] |- |586 |[[Әлам ад-Дин Әл-Жауһари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 470] |- |587 |[[Грамматика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4864] |- |588 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8399] |- |589 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5009] |- |590 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4761] |- |591 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9115] |- |592 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6581] |- |593 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4721] |- |594 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10278] |- |595 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4076] |- |596 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6456] |- |597 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10526] |- |598 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5414] |- |599 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8709] |- |600 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5597] |- |601 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12899] |- |602 |[[Бөкей ордасы ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2645] |- |603 |[[Кабо-Верде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 1036] |- |604 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2302] |- |605 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12152] |- |606 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20926] |- |607 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27287] |- |608 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16048] |- |609 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12890] |- |610 |[[Технологиялық процесс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 813] |- |611 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5843] |- |612 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 11718] |- |613 |[[Мулао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 439] |- |614 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20339] |- |615 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10695] |- |616 |[[Қалың мал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3903] |- |617 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15157] |- |618 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16195] |- |619 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5325] |- |620 |[[Араб тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3316] |- |621 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14219] |- |622 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8121] |- |623 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7715] |- |624 |[[Бидай (астық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 4764] |- |625 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13925] |- |626 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6918] |- |627 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8731] |- |628 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4196] |- |629 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 3071] |- |630 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5102] |- |631 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6779] |- |632 |[[Халықаралық әйелдер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5989] |- |633 |[[Гайморит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 3469] |- |634 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6572] |- |635 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3894] |- |636 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7682] |- |637 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17939] |- |638 |[[Асау жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 1867] |- |639 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17332] |- |640 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 3244] |- |641 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 4004] |- |642 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12030] |- |643 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2636] |- |644 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5574] |- |645 |[[Серке газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3707] |- |646 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6494] |- |647 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6784] |- |648 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4107] |- |649 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3834] |- |650 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23683] |- |651 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 13493] |- |652 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4650] |- |653 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4893] |- |654 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15117] |- |655 |[[Жанабіл Сымағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1275] |- |656 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5743] |- |657 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17408] |- |658 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4519] |- |659 |[[Имантай Сәтбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1047] |- |660 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4200] |- |661 |[[Ауғанстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5303] |- |662 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5813] |- |663 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4664] |- |664 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6117] |- |665 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 61981] |- |666 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4863] |- |667 |[[Алтай таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10019] |- |668 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6427] |- |669 |[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8001] |- |670 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15575] |- |671 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4755] |- |672 |[[ИС-1]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%A1-1 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%A1-1 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%A1-1 386] |- |673 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2805] |- |674 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15246] |- |675 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6525] |- |676 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8150] |- |677 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11961] |- |678 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5209] |- |679 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15925] |- |680 |[[Алматы заң колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 667] |- |681 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8975] |- |682 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 18842] |- |683 |[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3036] |- |684 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4837] |- |685 |[[Григориополь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 399] |- |686 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8060] |- |687 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3576] |- |688 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15658] |- |689 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6543] |- |690 |[[Келтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 779] |- |691 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11040] |- |692 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8287] |- |693 |[[Алтыналмас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 426] |- |694 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5514] |- |695 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4752] |- |696 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 670] |- |697 |[[Клавдия Николаевна Чернышева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 387] |- |698 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 7559] |- |699 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22540] |- |700 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 13964] |- |701 |[[Жыныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 2441] |- |702 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6606] |- |703 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2754] |- |704 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8042] |- |705 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3179] |- |706 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3183] |- |707 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2283] |- |708 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4332] |- |709 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8880] |- |710 |[[Талқылау:Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 331] |- |711 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10202] |- |712 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15749] |- |713 |[[Жай зат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 1749] |- |714 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2053] |- |715 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5716] |- |716 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9192] |- |717 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19162] |- |718 |[[Виттельсбахтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 394] |- |719 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11420] |- |720 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15586] |- |721 |[[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3476] |- |722 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7720] |- |723 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11791] |- |724 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5757] |- |725 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7911] |- |726 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13488] |- |727 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18717] |- |728 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3411] |- |729 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16832] |- |730 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5578] |- |731 |[[Сүлеймен Бақырғани]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 2493] |- |732 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18509] |- |733 |[[Эйнштейн постулаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1113] |- |734 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8518] |- |735 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6523] |- |736 |[[Әлеуметтік салық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 730] |- |737 |[[Араб жазуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 3345] |- |738 |[[Ядролық қару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4233] |- |739 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4647] |- |740 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7091] |- |741 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3715] |- |742 |[[Уикипедия:Санаттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3751] |- |743 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5336] |- |744 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5478] |- |745 |[[Георгий Михайлович Вицин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 389] |- |746 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5454] |- |747 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22402] |- |748 |[[Ақтөбе гуманитарлық колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 638] |- |749 |[[Тасаттық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 1535] |- |750 |[[Қызыл тамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 896] |- |751 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6478] |- |752 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 4143] |- |753 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2447] |- |754 |[[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2446] |- |755 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7023] |- |756 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19082] |- |757 |[[Шиелі ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3823] |- |758 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14300] |- |759 |[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1462] |- |760 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7152] |- |761 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16734] |- |762 |[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 6576] |- |763 |[[Палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 9419] |- |764 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11497] |- |765 |[[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1235] |- |766 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2436] |- |767 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10416] |- |768 |[[Эрлинг Холанд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 1137] |- |769 |[[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 735] |- |770 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24463] |- |771 |[[Бұрыш (геометрия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 3736] |- |772 |[[Кельтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 549] |- |773 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12032] |- |774 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15607] |- |775 |[[Ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2626] |- |776 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5897] |- |777 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3828] |- |778 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5221] |- |779 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9623] |- |780 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4620] |- |781 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7286] |- |782 |[[Бекіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 2631] |- |783 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2822] |- |784 |[[Өлім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 1466] |- |785 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5648] |- |786 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5445] |- |787 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5140] |- |788 |[[II Екатерина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1674] |- |789 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5915] |- |790 |[[Өтте тас байлану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 4122] |- |791 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5745] |- |792 |[[Назарбаев Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2982] |- |793 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1995] |- |794 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7111] |- |795 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3665] |- |796 |[[Қазақ ұлттық өнер университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2739] |- |797 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2807] |- |798 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6487] |- |799 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6374] |- |800 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24149] |- |801 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6467] |- |802 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6783] |- |803 |[[Астана LRT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 695] |- |804 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5017] |- |805 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16693] |- |806 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9527] |- |807 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17614] |- |808 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11481] |- |809 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4346] |- |810 |[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8794] |- |811 |[[Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1185] |- |812 |[[Орман қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 841] |- |813 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5909] |- |814 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3979] |- |815 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 6099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16765] |- |816 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6581] |- |817 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8177] |- |818 |[[Петр Моисеевич Поспелов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 414] |- |819 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7972] |- |820 |[[Күн күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 4837] |- |821 |[[Лэндон Донован]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 359] |- |822 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6406] |- |823 |[[Шыңғыс хан әулеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 12169] |- |824 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2347] |- |825 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 11226] |- |826 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4100] |- |827 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10404] |- |828 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10750] |- |829 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21875] |- |830 |[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5980] |- |831 |[[Жаңа Зеландия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2876] |- |832 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5680] |- |833 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11657] |- |834 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6327] |- |835 |[[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 492] |- |836 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4038] |- |837 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9270] |- |838 |[[Дания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2448] |- |839 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7783] |- |840 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5009] |- |841 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5776] |- |842 |[[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2802] |- |843 |[[Игельстром реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4653] |- |844 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10249] |- |845 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4298] |- |846 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9135] |- |847 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22975] |- |848 |[[Сабина Абайқызы Алтынбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1955] |- |849 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8336] |- |850 |[[Шкала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 611] |- |851 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5562] |- |852 |[[Жылқы аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3298] |- |853 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3951] |- |854 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12356] |- |855 |[[Дыбыс қысымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 326] |- |856 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8324] |- |857 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7810] |- |858 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6468] |- |859 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9644] |- |860 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19568] |- |861 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4983] |- |862 |[[Өт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82 4835] |- |863 |[[BINOM School]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BINOM_School 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BINOM_School 1223] |- |864 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12095] |- |865 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17206] |- |866 |[[Лексика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6170] |- |867 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14447] |- |868 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4694] |- |869 |[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3470] |- |870 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4739] |- |871 |[[Кетбұға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 3257] |- |872 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1090] |- |873 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9021] |- |874 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3450] |- |875 |[[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1758] |- |876 |[[Бақ өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 453] |- |877 |[[Жиде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 2772] |- |878 |[[Төтенше жағдай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2761] |- |879 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3825] |- |880 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12238] |- |881 |[[Баян-Өлгей аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 2619] |- |882 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15134] |- |883 |[[Оргазм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 1750] |- |884 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8250] |- |885 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3588] |- |886 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4650] |- |887 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6336] |- |888 |[[Мойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1080] |- |889 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5946] |- |890 |[[Бекболат Әшекеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3009] |- |891 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7899] |- |892 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20063] |- |893 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4257] |- |894 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7499] |- |895 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3757] |- |896 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9695] |- |897 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14040] |- |898 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9358] |- |899 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11191] |- |900 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17216] |- |901 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6311] |- |902 |[[Көнерген сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9560] |- |903 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15555] |- |904 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 934] |- |905 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8172] |- |906 |[[Самарқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 2226] |- |907 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12485] |- |908 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13213] |- |909 |[[Жәпек бытыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 530] |- |910 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8694] |- |911 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3778] |- |912 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29520] |- |913 |[[Штифенхофен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 308] |- |914 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4639] |- |915 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3781] |- |916 |[[Жәндіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5660] |- |917 |[[Никотин қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 567] |- |918 |[[Темекі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 4292] |- |919 |[[Әсия Әйіпқызы Беркенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1022] |- |920 |[[Сиыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7162] |- |921 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18825] |- |922 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 399] |- |923 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5666] |- |924 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19586] |- |925 |[[Адам анатомиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4755] |- |926 |[[Тұрымтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 562] |- |927 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11844] |- |928 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5102] |- |929 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9864] |- |930 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5889] |- |931 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18196] |- |932 |[[Аркадий Кемерханұлы Топаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2034] |- |933 |[[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 2580] |- |934 |[[Бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1559] |- |935 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10148] |- |936 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6086] |- |937 |[[Жер тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3227] |- |938 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5727] |- |939 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6770] |- |940 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7050] |- |941 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3139] |- |942 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3090] |- |943 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9174] |- |944 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4343] |- |945 |[[Садыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 2679] |- |946 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1657] |- |947 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3884] |- |948 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7003] |- |949 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3179] |- |950 |[[Қақбас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 1146] |- |951 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5331] |- |952 |[[Саяси партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 3841] |- |953 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9710] |- |954 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39184] |- |955 |[[Сара Тастанбекқызы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 58] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 4048] |- |956 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7378] |- |957 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5516] |- |958 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6820] |- |959 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7420] |- |960 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7688] |- |961 |[[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1342] |- |962 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5185] |- |963 |[[Ботай (қоныс)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 1682] |- |964 |[[Мекке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 2976] |- |965 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10098] |- |966 |[[Ағатай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1170] |- |967 |[[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 5039] |- |968 |[[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 998] |- |969 |[[Кюрасао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 491] |- |970 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4238] |- |971 |[[Айнымалы ток]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 2726] |- |972 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7285] |- |973 |[[Үлкен көз кесіртке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 445] |- |974 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3464] |- |975 |[[Маколей Калкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 539] |- |976 |[[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1718] |- |977 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8513] |- |978 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3495] |- |979 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4738] |- |980 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6820] |- |981 |[[Гарвард университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1722] |- |982 |[[Максимович рауғашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 317] |- |983 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5566] |- |984 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2703] |- |985 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7329] |- |986 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5714] |- |987 |[[Сәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5256] |- |988 |[[Карта ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3378] |- |989 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14511] |- |990 |[[Ұлы Жібек Жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 417] |- |991 |[[Ән-Ниса сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3088] |- |992 |[[Адамаралық қарым-қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3807] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} o5edjruzcf523q9pd5d3572j2uf6612 0 776821 3637268 3574168 2026-07-31T10:24:12Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3637268 wikitext text/x-wiki {{Толықтыру}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} '''Фируза Шәріпова''' — Фируза Фахритдиновна Шарипова, 29 тамыз 1994 жыл, [[Тараз]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық кәсіпқой боксшы, әлемнің бірнеше кейінгі жылдардағы белгілі әйел боксшыларының бipi.<ref name=":0">[https://tengrinews.kz/boxing/firuz&#x20;a-saripova-nominirovana-zvanie-&#x20;&#x20;samoi-seksualnoi-331723/ Туған күні, қаласы және алғашқы спорт жолы]</ref><ref name=":0" /> {{Кинематограф|есімі=Фируза Шәріпова|туған күні=29.08.1994|Туған жері={{туғанжері|Тараз|Таразда}}|Білімі=Педагогикалық университетте «Дене шынықтыру және спорт» мамандығын тәмамдаған.|білімі=12 жасынан бастап бокспен айналысқан, алғашқы бапкері — Ерік Алғабек.|Белсенді жылдары=2016 жж.|Марапаттары=Әлем чемпионы (WIBA, IBO): Екі салмақ дәрежесі бойынша әлем чемпионы белбеулерін жеңіп алған.|Сурет=Фируза Шарипова.jpg|Азаматтығы={{KAZ}}|Мамандығы=Кәсіпқой боксшы}} == Карьерасы мен жетістіктері == Фируза Шәріпова 2016 жылы 21-жасында профессионал боксқа түсіп, өзінің алғашқы кәсіпқой сайысын Софья Очигаваға қарсы өткізген.<ref>[https://tengrinews.kz/boxing/firuz&#x20;a-saripova-nominirovana-zvanie-&#x20;samoi-seksualnoi-331723/ Жоғары оқу орны мен қосымша жеке факт]</ref> Бірақ кейін ол біртіндеп қарсыластарын жеңе отырып, әлемдегі бірнеше белгілі титул үшін күресті. 2017 жылы ол ІВО және WBC Silver чемпионы атанды (2-ші полулёгкий салмақ), ал 2018 жылы WIBA чемпионы атағын алды (lightweight салмақ).<ref name=":1">[https://tengrinews.kz/boxing/firuz&#x20;a-saripova-nominirovana-zvanie-&#x20;samoi-seksualnoi-331723/ Кәсіпкой боксқа дебют және алғашқы нәтижелер]</ref><ref name=":1" /><ref>[https://aikyn.kz/120178/firuza-&#x20;sharipova-omiri-men-zhetistigi Фируза Шәріпова өмірі мен жетістігі]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Шәріпованың кәсіпқой жазылымында 17 бой ойналып, 15 жеңіс және 2 жеңіліс бар, оның ішінде 8 жеңіс нокаут арқылы берілді. Ол Қазақстандағы әйелдер боксында алғашқы кәсіпқой атақ иелерінің бірі болып есептеледі және елдік массақияр шаруашылығында кеңінен танымал.<ref>[https://stan.kz/firuza-&#x20;sharipova-wiba-nyskasi-boyinsha-&#x20;chempiondik-atag-323377 WIBA чемпионы атағы]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == <references /> [[Санат:1994 жылы туғандар]] [[Санат:29 тамызда туғандар]] [[Санат:Таразда туғандар]] kpw9x4zchzmrce1zwc8hrtgma8wqi32 3 777768 3637236 3573085 2026-07-31T09:06:53Z Kaiyr 3134 /* Қатысушы аты */ жаңа бөлім 3637236 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарағанды обл. тіл басқармасы}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 11:35, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Қатысушы аты == Қатысушы атыңызды өзгерту керек. Заңды тұлға тмыен уикипедияда тіркелуге болмайды. Шын есім немесе лақап атыңызға ауыстыру керек.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:06, 2026 ж. шілденің 31 (+05) 27tcd1opnhd89die3kluky3qpmwz5ca 3637238 3637236 2026-07-31T09:07:40Z Kaiyr 3134 /* Нұрсахан Бейсенбекова */ жаңа бөлім 3637238 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарағанды обл. тіл басқармасы}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 11:35, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Қатысушы аты == Қатысушы атыңызды өзгерту керек. Заңды тұлға тмыен уикипедияда тіркелуге болмайды. Шын есім немесе лақап атыңызға ауыстыру керек.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:06, 2026 ж. шілденің 31 (+05) == [[Нұрсахан Бейсенбекова]] == Тұлға туралы мақалада аты әкесінің аты фамилия түрінде ретімен толық жазыңыз.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. шілденің 31 (+05) gi676fiydb416l9i31p2zrzgsril45n 3637244 3637238 2026-07-31T09:08:49Z Kaiyr 3134 /* Қатысушы аты */ 3637244 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарағанды обл. тіл басқармасы}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 11:35, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Қатысушы аты == Қатысушы атыңызды өзгерту керек. Заңды тұлға тмыен уикипедияда тіркелуге болмайды. Шын есім немесе лақап атыңызға ауыстыру керек.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:06, 2026 ж. шілденің 31 (+05) * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%98%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:08, 2026 ж. шілденің 31 (+05) == [[Нұрсахан Бейсенбекова]] == Тұлға туралы мақалада аты әкесінің аты фамилия түрінде ретімен толық жазыңыз.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. шілденің 31 (+05) 57xeir3u3qm1xyxh2lbhxrssjzpyge0 3637248 3637244 2026-07-31T09:10:24Z 1nter pares 146705 /* Нұрсахан Бейсенбекова */ 3637248 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарағанды обл. тіл басқармасы}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 11:35, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Қатысушы аты == Қатысушы атыңызды өзгерту керек. Заңды тұлға тмыен уикипедияда тіркелуге болмайды. Шын есім немесе лақап атыңызға ауыстыру керек.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:06, 2026 ж. шілденің 31 (+05) * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%98%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:08, 2026 ж. шілденің 31 (+05) == [[Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова|Нұрсахан Бейсенбекова]] == Тұлға туралы мақалада аты әкесінің аты фамилия түрінде ретімен толық жазыңыз.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. шілденің 31 (+05) guiif0eajrtb25a8mcm60yljz1z9ml9 3 777769 3637249 3573805 2026-07-31T09:11:53Z Kaiyr 3134 /* Қатысушы аты */ жаңа бөлім 3637249 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:40, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Қатысушы аты == Қатысушы атыңызды өзгерту керек. Заңды тұлға тмыен уикипедияда тіркелуге болмайды. Шын есім немесе лақап атыңызға ауыстыру керек.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:06, 2026 ж. шілденің 31 (+05) * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%98%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 14:08, 2026 ж. шілденің 31 (+05) 22pgemipk3oxe92secsxcoez02k9zfj 0 778146 3637026 3627007 2026-07-30T15:22:37Z Nurken 111493 3637026 wikitext text/x-wiki Төменде 2026 жылы қайтыс болған белгілі тұлғалар тізімі көрсетілген. Есімдер қайтыс болған күні бойынша жіктелген, әліпби ретімен. Тұлға жайлы ақпарат осылай берілсін: *Есімі, жасы, туғанындағы азаматтығы, кейінгі азаматтығы (бар болғанда), не үшін белгілі болғаны, қайтыс болған себебі (белгілі болса), дереккөз. == Шілде == === 11 === *[[Линдси Грэм]], 71, америкалық саясаткер, [[қолқа диссекциясы]].<ref>{{Cite news|title=Graham Died of Aortic Tear, According to Preliminary Findings |first=Jack |last=Gillum |url=https://www.wsj.com/us-news/law/what-dispatch-audio-tells-us-about-the-emergency-response-at-lindsey-grahams-home-653408a7 |publisher=[[Wall Street Journal]] |id=0099-9660 |date=2026-07-12 |access-date=2026-07-13 |lang=en}}</ref> *[[Судзуми Тонегава]], 86, жапониялық молекулалық биолог.<ref>{{Cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20260716_07/ |title=Japanese Nobel laureate Tonegawa Susumu dies at 86 |language=en |work=www3.nhk.or.jp |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-30}}</ref> == Маусым == === 26 === *[[Қайрат Қамалұлы Қадыржанов]], 80, қазақстандық ғалым-физик.<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-26/ghalym-qajrat-qadyrzhanov-oemirden-oetti/ |title=Ғалым Қайрат Қадыржанов өмірден өтті |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-06-26 |accessdate=2026-07-07}}</ref> === 14 === *[[Оливер Три]], 32, америкалық әнші, тікұшақ апаты.<ref>{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/alemge-tanymal-ansi-aue-apatynan-qaza-tapty-video |title=Әлемге танымал әнші әуе апатынан қаза тапты (ВИДЕО) |language=kk |work=kznews.kz |last=Қайсар |first=Қанат |date=2026-06-15 |accessdate=2026-06-23}}</ref> === 13 === *[[Алмас Баймұқанұлы Ордабаев]], 88, кеңестік және қазақстандық сәулетші.<ref>{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/qazaq-ruxaniiaty-qara-zamyldy-elimiznge-belgili-sauletsi-almas-ordabaev-qaitys-boldy |title=Қазақ руханияты қара жамылды: Елімізге белгілі сәулетші Алмас Ордабаев қайтыс болды |language=kk |work=kznews.kz |date=2026-06-14 |accessdate=2026-07-06}}</ref> === 5 === *[[Бернадетт Ширак]], 93, франциялық саясаткер, Франция бірінші ханымы (1995–2007).<ref>{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/franciianyn-buryngy-birinsi-xanymy-bernadett-sirak-omirden-otti |title=Францияның бұрынғы бірінші ханымы Бернадетт Ширак өмірден өтті |language=kk |work=kznews.kz |last=Қанат |first=Қайсар |date=2026-06-11 |accessdate=2026-05-28}}</ref> == Мамыр == === 25 === *[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов]], 78, кеңестік және қазақстандық волейболшы. === 6 === *[[Тед Тёрнер]], 87, америкалық медиа-магнат пен кәсіпкер ([[CNN]]), {{iw|Леви денешігі бар деменция|Леви денешігі бар деменция|en|Lewy body dementia}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.today.com/health/celebrity-health/ted-turner-lewy-body-dementia-rcna343861 |title=What Is Lewy Body Dementia? Late CNN Founder Ted Turner's Illness, Explained |language=en |publisher=Today |last=Pawlowski |first=A. |date=2026-05-07 |accessdate=2026-05-28}}</ref> === 3 === *[[Абдусамат Чаршанбиевич Дурманов]], 60, кеңестік және өзбекстандық футболшы және фубол жаттықтырушысы.<ref>{{Cite web|url=https://www.newsru.co.il/sport/6may2026/abdusamat907.html |title=Умер бывший защитник сборной Узбекистана |lang=ru |work=newsru.co.il |date=2026-05-06 |accessdate=2026-05-11}}</ref> == Сәуір == === 29 === *[[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]], 77–78, қазақстандық дәрігер және саясаткер.<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-04-29/azamattyq-qoghamnyng-damuyna-engbegi-singgen-baqyt-tuemenova-duenieden-oetti/ |title=Азаматтық қоғамның дамуына еңбегі сіңген Бақыт Түменова дүниеден өтті |lang=ru |first=Талғат |last=Дүйсенбек |work=kz.kursiv.media |date=2026-04-29 |accessdate=2026-05-11}}</ref> === 19 === *[[Мұхтар Шаханов]], 83, кеңестік және қазақстандық ақын және саясаткер.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/aqyn-dramaturg-muxtar-saxanov-omirden-otti-433320/ |title=Ақын, драматург Мұхтар Шаханов өмірден өтті |lang=kk |work=stan.kz |last=Уән |first=Назархан |date=2026-04-19 |accessdate=2026-04-20}}</ref> === 16 === *[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]], 84, кеңестік және қазақстандық актёр, театр қайраткері.<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/226057 |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев 85 жасқа қараған шағында өмірден озды |lang=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstannyin-halyik-arts-esmuhan-obaev-dunieden-ozdyi-373170/ |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев дүниеден озды |lang=kk |publisher=[[tengrinews.kz]] |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-17}}</ref> === 9 === *[[Миродж Абдуллоев]], 77, тәжікстандық саясаткер, [[Тәжікстан Коммунистік партиясы]]ның төрағасы (2017–2026).<ref>{{Cite web|url=https://kprf.ru/kpss/242847.html |title=Ушел из жизни лидер таджикских коммунистов Мироч Санонович Абдуллоев |lang=ru |publisher=[[Ресей Федерациясы Коммунистік партиясы]]ның ресми сайты |date=2026-04-09 |accessdate=2026-04-11}}</ref> *[[Валерий Никитич Рухледев]], 81, ресейлік рэстлер мен әкімші, [[Саңыраулардың халықаралық спорт комитеті|CISS]] төрағасы (2013–2018).<ref>{{Cite web|url=https://stuki-druki.com/2026/umer-sambist-i-dzudoist-valeriy-ruhledev.php |title=Умер самбист и дзюдоист Валерий Рухледев |lang=ru |work=stuki-druki.com |date=2026-04-09 |accessdate=2026-04-11}}</ref> === 8 === * [[Дэвид Кабуа]] (74) — [[Маршалл аралдары|маршалл]]дық саясаткер, [[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Маршалл аралдары президенті]] (2020—2024).<ref>https://auxnouvelles.tg/2026/04/09/togo-abass-kaboua-tire-sa-reverence/</ref> === 4 === *[[Зұқай Шәрбақынұлы]], 84, моңғолиялық және қазақстандық ақын мен жазушы.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/akin-kogam-kayratker-zukay-sharbakinuli-omrden-ott-667ad0/ |title=Ақын, қоғам қайраткері Зуқай Шәрбақынұлы өмірден өтті |language=kk |work=kaz.inform.kz |last=Оралбаева |first=Эльмира |date=2026-04-04 |accessdate=2026-04-06}}</ref> == Наурыз == === 27 === *[[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева]], 83, кеңестік және қазақстандық фармаколог.<ref>{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/278760-belgili-galym-raisa-kuzdenbaeva-qaitys-boldy |title=Белгілі ғалым Раиса Күзденбаева қайтыс болды |language=kk |work=turkystan.kz |last=Әлихан |first=Інжу |date=2026-03-27 |accessdate=2026-03-29}}</ref> === 26 === *[[Тәуекелбек Жұмабекұлы Жаңақұлов]], 84, кеңестік және қазақстандық ғалым.{{Citation needed}} === 20 === *[[Джон Майкл Бишоп]], 90, америкалық иммунолог пен микробиолог, пневмония.<ref>{{cite news |title=J. Michael Bishop, Nobel Prize Winner for Cancer Research, Dies at 90 |url=https://www.nytimes.com/2026/03/22/obituaries/j-michael-bishop-dead.html |accessdate=2026-03-22 |publisher=[[The New York Times]] |date=2026-03-22 |language=en}}</ref> *[[Филарет (Денисенко)]], 97, украиналық діни қайраткер, ақ өлім.<ref>{{cite news |title=Стала відома причина смерті патріарха Філарета |url=https://www.nta.ua/stala_vidoma_pricina_smerti_patriarxa_filareta_80435 |accessdate=2026-03-22 |work=nta.ua |date=2026-03-20 |language=uk}}</ref> === 19 === *[[Чак Норрис]], 86, америкалық актёр.<ref>{{Cite web|url=https://hollywoodlife.com/feature/chuck-norris-cause-of-death-5507549/ |title=How Did Chuck Norris Die? Updates on the Late Actor’s Cause of Death |accessdate=2026-04-03 |work=hollywoodlife.com |last=McGowan |first=Elisabeth |date=2026-03-28 |language=en}}</ref> === 14 === *[[Людмила Михайловна Аринина]], 99, кеңестік және ресейлік актриса, ақ өлім.<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20260314/arinina-2080700386.html |title=Умерла заслуженная артистка РСФСР Людмила Аринина |language=ru |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-03-14 |accessdate=2026-04-03}}</ref> *[[Юрген Хабермас]], 96, германиялық философ.<ref>{{Cite news |last=Moulson |first=Gier |date=2026-03-14 |title=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96 |url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5 |accessdate=2026-03-14 |work=[[AP News]] |language=en}}</ref> === 8 === *[[Энтони Джеймс Леггетт]], 87, британдық және америкалық физик.<ref>{{cite web|title=Anthony J. Leggett Dies at 87; Won Nobel for Theories on Superfluids |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/science/anthony-james-leggett-dead.html |date=2026-03-11 |last=McClain |first=Dylan Loeb |accessdate=2026-03-11}}</ref> == Ақпан == === 28 === *[[Әли Хаменеи]], 86, ирандық [[аятолла]] мен саясаткер, [[Әли Хаменеи өлтірілуі|әуеден соққы]].<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/ali-hamenei-kim-zhane-nesimen-este-qaldy/33691085.html |title=Әли Хаменеи кім және несімен есте қалды? |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-03-01 |accessdate=2026-04-03}}</ref> === 10 === *[[Есен Тасқынбаев]], 93, кеңестік және қазақстандық мұнайшы мен саясаткер.<ref>{{cite news |date=2026-02-10 |title=Белгілі мұнайшы Есен Тасқынбаев 94 жасында дүние салды |url=https://kaz.orda.kz/belgili-munajshy-esen-taskynbaev-94-zhasynda-dynie-saldy-137420/ |work=Orda.kz |language=kk |accessdate=2026-02-11}}</ref> === 3 === *[[Балтабай Сейітмамытұлы]], 75, кеңестік және қазақстандық актёр мен режиссёр.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/akter-rezhisser-baltabay-seyitmamytuly-omirden-otti-200030727/ |title=Актер, режиссер Балтабай Сейітмамытұлы өмірден өтті |language=kk |work=baq.kz |last=Оразбаева |first=Шолпан |date=2026-02-03 |accessdate=2026-04-03}}</ref> == Қаңтар == === 19 === *[[Валентино Гаравани]], 93, италиялық дизайнер ([[Valentino]]), ақ өлім.<ref>{{cite news |title=Italian fashion designer Valentino dies aged 93 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdx4rpxxvg7o |last=Mackintosh |first=Thomas |accessdate=2026-04-03 |publisher=[[BBC News]] |date=2026-01-19}}</ref> === 16 === *[[Рәтбек Нысанбайұлы]], 85, қазақстандық діни қайраткер мен [[ҚМДБ]] бас мүфтиі. === 8 === *[[Мұрат Болатұлы Бисенбин]], 53, қазақстандық актёр мен тележүргізуші, ұйқыбезі қатерлі ісігі.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/reketir-filmnn-akter-murat-bisembin-omrden-ott-371000/ |title=“Рэкетир“ фильмінің актері Мұрат Бисембин өмірден өтті |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2026-01-08 |accessdate=2026-04-03}}</ref> === 5 === *[[Марат Жалғасұлы Есмұратов]], 64, қазақстандық футболшы мен бапкер.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/403347-aty-anhyzgha-aynalghan-futbolshy-ari-bapker-marat-esmuratov-omirden-otti |title=Аты аңызға айналған футболшы әрі бапкер Марат Есмұратов өмірден өтті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |date=2026-01-05 |accessdate=2026-04-03}}</ref> === 4 === *[[Әсел Нұрғазиева]], 47, қазақстандық құқық қорғаушы мен саяси белсенді.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/quqyq-qorgaushy-asel-nurgazieva-qaitys-boldy/33639625.html |title=Құқық қорғаушы Әсел Нұрғазиева қайтыс болды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-04 |accessdate=2026-04-03}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жылдар бойынша қайтыс болғандар тізімдері|2026]] [[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар| *]] fs3nlbz9duabaxz59ic7qhhvdzftew1 4 780876 3637015 3636742 2026-07-30T15:00:52Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3637015 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-07-29'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1221" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 221] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="891" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 891] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="411" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 411] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="154" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 154] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 117] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 107] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 102] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 93] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 91] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 91] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 86] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 83] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 69] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 63] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 62] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 59] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 58] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Ветеринария]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 54] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 53] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 51] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Жаңбырбай Ахметұлы Қағазбаев]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 50] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 49] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 48] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 45] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[КешYOU]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 44] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 44] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 43] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 43] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[АИВ/ЖИТС]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 40] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 40] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Сауалнама]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 39] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 38] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 38] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Албан руы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 38] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 37] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Гулбене]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B5 37] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 36] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Дмитрий Донскойдың Кремлі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96 35] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 34] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png|Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 34] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Александр Егорович Врангель]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C 33] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Алматы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 33] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Одиссея (фильм, 2026)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 33] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Дулат]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 32] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Наймандар]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 32] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 31] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 31] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Ресей]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 31] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 31] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 31] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 30] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 30] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Қатысушы:Arystanbek]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AArystanbek 30] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 29] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Мария Дмитриевна Достоевская]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F 29] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 29] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 29] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 28] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Су]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 28] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Тоқтамыс ханның Мәскеуге жорығы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 28] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 28] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Еуропа]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 27] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 27] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Алтынай Құлажанқызы Жорабаева]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 27] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Литва Ұлы кінәздігі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D3%99%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 26] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Сығанақ шайқасы (1427)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B_%281427%29 26] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 26] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 26] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Медицина]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 26] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Одиссея]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 26] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 25] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Балық шаруашылығы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 25] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9B%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Қор болғандар мен қорланғандар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 25] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 25] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Арғын]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Тама]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 24] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 24] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 24] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 24] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 23] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Астана қаласының Бас жоспары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 23] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 23] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 23] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Компьютер]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 23] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Астана]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 23] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 23] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 23] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Робототехника]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 22] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қатысушы талқылауы:Rusia77]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARusia77 22] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Рәміз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7 22] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 22] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Балқаш]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 22] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Табын]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 22] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Электрон]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 21] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Бейбіт Қорған]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Туризм]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 21] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Юсуф сүресі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 21] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 21] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Өскемен]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 21] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 21] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Керей хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Кипр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BF%D1%80 21] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 21] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 20] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Сағат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 20] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Адай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Қарсақ]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 20] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Қожа]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 20] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 20] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 20] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Ботбай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 20] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 20] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 19] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 19] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Ақпарат технологиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 19] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Көксу шайқасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 19] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Ысты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 19] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 19] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 19] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 18] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Уақ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 18] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Шәкір Әбенов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 18] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 18] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Ибраһим]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 18] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Базарбай Исаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 18] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 18] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Суан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Хафиз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B7 18] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Қазақ болыстары тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 18] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 18] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Сиқым]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 18] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Қ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 18] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 17] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 17] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Салауат]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 17] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Зейнеп Ахметова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Логистика]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Жасуша]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 17] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 17] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Ландшафт архитектурасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Сақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Іштің қатуы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 17] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Төле би]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 17] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Төремұрат Тайлыбекұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Сәбит Әбдімүтәліұлы Әбдіқалықов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 17] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Қытай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Аборт]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 16] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 16] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Жеңіс шыңы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 16] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Тараз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 16] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 16] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Беріш]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 16] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 15] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 15] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Бейсенбілік (бағыштау)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 15] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Шымыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Аяқ киім]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 15] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Алла Борисовна Пугачева]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 15] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Байбақты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[IC 544]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 15] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Конклав]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B2 15] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 15] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 15] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 15] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Жапония]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 15] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Едігенің Мәскеуге жорығы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Есім хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Автомобиль]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 15] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Құлалы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Жақайым]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 14] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 14] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 14] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 14] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 14] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 14] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[URL]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 14] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Металлургия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Сүре]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 14] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 14] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Қыз ұзату салттары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[28]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=28 14] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Қонаев (қала)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Жәнтекей]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 14] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Тобықты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Айя Шалқар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 14] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Жаңбыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Аша Матай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 14] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Рымбала]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 14] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 14] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Арынғазы хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Келінжан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Іш өту]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 14] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Қазақ тау-кен металлургия институты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Технология]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Шымкент]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 13] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Ақша-несие саясаты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Байтақ (партия)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Апокрифтер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Мақпалкөл (көл)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Ауғанстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Ауа райы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 13] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Жайық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 13] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 13] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Керамика]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Алоэ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BE%D1%8D 13] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қапез Байғабылұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Үкімет]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 13] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Қызылқоға ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 13] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Ұшықтау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Әлихан Аңсарыұлы Қаранеев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D2%A3%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 13] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Халықаралық азаматтық авиация ұйымы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Нағашы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 13] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Түркия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Аят әл-Курси]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 13] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Авиация]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Адам ата]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Азия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Ұйғырлар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Жаныс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 12] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 12] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Орталық стадион (Алматы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Сіз кімсіз, Ка мырза?]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B7_%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%81%D1%96%D0%B7%2C_%D0%9A%D0%B0_%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%3F 12] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Таз руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 12] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 12] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Аустралия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Байұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 12] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Троя соғысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Мыңбұлақ ауылдық округі (Бәйдібек ауданы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96_%28%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Жер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Көсем сұлтан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Ошақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Бауыржан Мамытбекұлы Сматлаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 12] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Шиқан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 12] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 12] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Сайлау учаскесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Алтай таулары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Мұхит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 12] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Қожанов атындағы көше (Алматы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 12] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Марат Еркімбекұлы Сасанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Әзімбек Пазылбекұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Челси (футбол клубы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%B8_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 11] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[OLX]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=OLX 11] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 11] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Абдолла Қарсақбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Қыз жасауы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Жиенбет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Respublica]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 11] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Құран]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 11] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Қанат Жүнісов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Жиі қойылатын сұрақтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[МедиаУики:Bad image list]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 11] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Жоба:Инкубатор/II Иоанн Павел]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%98%D0%BD%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%2FII_%D0%98%D0%BE%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB 11] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Алын]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BD 11] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Тауар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 11] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 11] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 11] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Тарақты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Йом-киппур]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D0%BC-%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D1%83%D1%80 11] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Қырық Қыз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7 11] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Ислам]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 11] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[:Санат:Үндістан қалалары|Санат:Үндістан қалалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Бүйі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 11] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Етеккір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Алшын]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 11] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Үлгі:Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Келес ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 11] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Барлыбек Сыртанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Құбылай хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Одиссей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Жереми Доку]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8_%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83 10] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Бақытжан Момышұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Налу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BB%D1%83 10] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Вьетнам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D1%8C%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Есентемір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Уәли хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Боливия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Әлмерек абыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Нобель сыйлығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Надежда Давыдовна Тоқаева]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%95%D0%A4%D0%90_%D0%A7%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Жазғы Азия ойындары 2026]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 10] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 10] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Дәуіт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 10] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Арал (қала)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қоржын апару]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%83 10] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 10] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Созақ ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Ысық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 10] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Бижамал Далабайқызы Кемалова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Іле-Балқаш (резерват)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Футболдан әлем чемпионаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Шаңырақ (фильм)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Арқанкерген оқиғасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Бекіре]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 10] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Яков Вениаминович Горельников]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 10] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Уикипедия:Зертхана]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Африка]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Ninety One]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 10] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Еуропа одағы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Гусшілер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%83%D1%81%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 10] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Қандала]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 10] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[21]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=21 10] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 10] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Сартай батыр Байжанұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Жанат Жаңқашұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Бату хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Ерболат Қасымұлы Тоғызақов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Қарқаралы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Алғашқы көмек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 10] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Жаппас]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 10] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Алатау (қала)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Ислам күнтізбесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Мәлін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Соңғы көш (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Мыңбұлақ (Түркістан облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Айша бибі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 9] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Жангелді ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Шекті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Хасидизм]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC 9] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Семей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Физика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Қадырғали Жалайыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Қайсар (футбол клубы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Іштің түйілуі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 9] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Сенбіғали Матаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Ұзынағаш (Алматы облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Абай Естайұлы Мырзахметов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Информатика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Лұқман]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D2%B1%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 9] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Еділ қаған]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Анау мәдениеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Нұрлан Баянғалиұлы Әлімжанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Лионель Месси]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 9] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Үстеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Қазақстан ауылдық округтері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Сахабалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Әнуар Боранбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[:Санат:Уикипедия:Анықтама|Санат:Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Электронды пошта]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Көшім (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D1%96%D0%BC_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Атырау облысының әкімшілік бөлінісі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Ән-Ниса сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[23]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=23 9] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[22]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=22 9] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Немат Келімбетов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Қазақстан өзбектерінің ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 9] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Әскери тәртіп]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%82%D3%99%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BF 9] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Ислам пайғамбарлары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Екінті намазы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 9] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Есекжем]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 9] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Қазақстандағы уақыт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 9] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Ұшық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 9] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Шаймерден Қосшығұлұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%88%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Сауран ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Хасен Қожахметов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Мангака]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Қалыбек Қуанышбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[:Санат:Уикилендіруі қажет мақалалар|Санат:Уикилендіруі қажет мақалалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Темірлан Анарбекұлы Анарбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Сүмбіле]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 9] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Шалқар (көл, Батыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%2C_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Географиялық координаттар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Хасен Рүстемұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Қымыз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 9] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Арал ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Мастурбация]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Қалың мал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Әл-хамду ли-Лләһ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B8-%D0%9B%D0%BB%D3%99%D2%BB 9] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Лексема]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B0 9] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Мөңке хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Батарея]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%8F 9] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Самұрық-Қазына]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[29 шілде]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 8] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Казталов ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Руслан Борисович Юн]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%AE%D0%BD 8] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Көз тию]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B8%D1%8E 8] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Әнші]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D1%88%D1%96 8] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Нұрлан Нұғманұлы Қоянбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D2%93%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Қытай Республикасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Үлгі:Апта күндері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[НАСА]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%90 8] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Айнұр Жұмабекқызы Тұрсынбаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Оспан батыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Сын есім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Жайын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[23 тамыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=23_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Қарлығаштар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Есім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Қалбатау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Мәртөк ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D1%82%D3%A9%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Жанқылыш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88 8] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Тамды (өзен, Ақтөбе облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%2C_%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Сырдария]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Өлең]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D0%B5%D2%A3 8] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 8] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 8] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Герман Никанорович Алалыкин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[:Санат:Еуропа өзендері|Санат:Еуропа өзендері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 8] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Кристофер Нолан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%80_%D0%9D%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[География]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Иса Мәсіх]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 8] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Қазақ энциклопедиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Саят Темірболатұлы Исембаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 8] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Домбыра]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 8] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Уикипедия:Сыпайылық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D1%8B%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Еуроодаққа мүше елдер тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 8] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[:Санат:Омарташылар|Санат:Омарташылар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 8] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Мүшел]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB 8] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 8] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Жәнібек хан (Алтын Орда)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Шолпан Маратқызы Қадырова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 8] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Ақжайық ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Қызыл тамыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 8] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Қорқыт Ата ескерткіші]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 8] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Геморрой]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%BE%D0%B9 8] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 8] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Құндыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Төре]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 8] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Бәйтерек (мифология)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 8] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Topic:Vnh389xt6e2s79r0]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Topic%3AVnh389xt6e2s79r0 8] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Гелиобиология]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Қиғаш (өзен)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 8] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Ирандағы соғыс (2026)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 8] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Қосай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Қаракемер (Жамбыл ауданы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Ом заңы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 8] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Сырбай Мәуленов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Туберкулез]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 8] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Бақсы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Аяз би Жаманұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Иран]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 8] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Теңіз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 8] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Таухид]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%85%D0%B8%D0%B4 8] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[:Сурет:Merope.jpg|Сурет:Merope.jpg]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMerope.jpg 8] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Еңбек Қызыл Туы ордені]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%A2%D1%83%D1%8B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 8] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Қыз ұзату кәделері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Ташкент]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 8] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Қызылорда облысының мектептері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Жетіру]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Ысқақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 8] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Атырау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Владислав Валерьевич Челах]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%85 8] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Когурё]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 8] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Балталы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Саңғыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Шақпақ ата мешіті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Бағаналы (ру)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 8] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Мөлдір]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80 8] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 8] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Жантақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Сиыршы (ру)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80%D1%88%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 8] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[:Санат:Жапония қалалары|Санат:Жапония қалалары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Таңыбай батыр Бекназарұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Қырқынан шығару]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Ақын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Тұмар ханша]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 8] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Шежіре]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 8] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Қатысушы:Садықова Ақгүл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B3%D2%AF%D0%BB 8] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Жетісай ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Гауһар ана кесенесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Уақыт белдеуі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D1%96 8] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[АҚШ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8 8] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Карло Кривелли]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%BE_%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8 8] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Қатысушы талқылауы:Lucky2704]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ALucky2704 8] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (10001-15000)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 8] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[12]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=12 8] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Орал]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 8] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Ханбибі Есенқарақызы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 8] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D1%80%D1%96_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D1%8B 8] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[16]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16 8] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Шығай хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Геотектоника]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Темірқазық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Шілде]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 8] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Көліктер 2]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_2 8] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Үтір намазы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 8] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 9eixv8lo7gk4gma5sdg3q81n9ybfefe 0 781720 3637055 3608995 2026-07-30T16:26:45Z This.is.Aslie 86126 3637055 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|Есімі=Эссила|Шынайы есімі={{lang-fr|Alice Van Eesbeeck}}|Сурет=ESC2026 BEL Eesbeeck 02 (cropped).jpg|Сурет тақырыбы=2026 жылда Эссила|Туған жері=[[Перве]], [[Валлонском Брабанте]], [[Бельгия]]|Туған күні=30.3.1996|Мемлекет={{BEL}}|Белсенділік жылдары=2019 — қ.у|Мамандығы=әнші, ән авторы|Аспабы=вокал|Жанры=[[Поп-музыка|поп]], [[джаз]], [[фолк]], [[Рок-музыка|рок]], [[фанк]]|Лақап аты=''ESSYLA''|Лейблы=Blue Milk|Сайты=[https://essyla.com/en/ essyla.com]|Сурет ені=150px}} '''Элис Ван Эсбек''' ({{lang-fr|Alice Van Eesbeeck}}; [[30 наурыз]] [[1996 жыл|1996]]; Перве, Валлония, [[Бельгия]]) — '''ESSYLA''' сахналық атымен танымал бельгиялық әнші және ән авторы. 2020 жылы The Voice Belgique жобасының 9 маусымының финалисі атанды. Бельгия атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] Вена қаласында қатысады.<ref>{{cite news |date=2026-02-19 |url=https://www.eurovision.com/stories/essyla-represent-belgium-eurovision-2026/ |title=ESSYLA will represent Belgium in May |website=Eurovision.com |publisher=[[European Broadcasting Union]] |accessdate=2026-02-19}}</ref> == Өмірбаяны == Элис Ван Эсбек Бельгияның Перве қаласында, Валлония аймағында дүниеге келген.<ref>{{cite news |date=19 February 2026 |url=https://bx1.be/categories/news/essyla-representera-la-belgique-a-leurovision-avec-la-chanson-dancing-on-the-ice/ |title=Essyla représentera la Belgique à l’Eurovision avec la chanson "Dancing on the Ice" |trans-title=Essyla will represent Belgium at Eurovision with the song "Dancing on the Ice" |publisher={{ill|BX1|fr}} |accessdate=19 February 2026 |language=fr}}</ref> Музыкалық ортада өскен: әкесі Фландрия аймағында, анасы Валлонияда тұрғандықтан, оның музыкалық әсерлері екі өңір мәдениетінің тоғысуымен қалыптасқан. ESSYLA сахналық аты — шын есімі Элис сөзінен әріптерді орын алмастыру арқылы жасалған шығармашылық лақапы.<ref>{{cite news |date=2026-02-19 |url=https://www.vrtinternational.com/news/essyla-will-represent-belgium-at-the-eurovision-song-contest-with-dancing-on |title=ESSYLA will represent Belgium at the Eurovision Song Contest with 'Dancing on the ice' |publisher= VRT International |accessdate=2026-02-19}}</ref> == Білімі == Элис Ван Эсбек болашақта Бельгияның Намюр қаласындағы Корольдік жоғары музыка және педагогика институтында білім алған. Жастық шағында оған француз [[шансон]]ы үлкен әсер етті. Кейін американдық джаз, фолк, рок және фанк жанрларына да қызығушылық танытты. == Музыкалық мансабы == Элис Ван Эсбек 2020 жылы өзінің шын атымен The Voice Belgique жобасының 9-маусымына қатысты. Тайф Барроу командасына қосылып, байқауда екінші орын алды.<ref>{{cite news |date=19 February 2026 |url=https://brf.be/topnews/2052399/ |title=Essyla vertritt Belgien beim ESC |trans-title=Essyla represents Belgium at the ESC |publisher=Belgischer Rundfunk |accessdate=19 February 2026 |language=de}}</ref> Жеңімпаз Жереми Макиесе кейін Eurovision 2022 де Бельгияны таныстырған. Бұған дейін Eurovision: Хор – 2019 жобасына Almakalia құрамында қатысып, Бельгия атынан өнер көрсеткен, бірақ финалға өте алмаған.<ref>{{cite news |date=19 February 2026 |last=Sutcliffe |first=Samantha |url=https://thateurovisionsite.com/2026/02/19/essyla-to-represent-belgium-at-eurovision-2026/ |title=ESSYLA to represent Belgium at Eurovision 2026 |work=That Eurovision Site |accessdate=19 February 2026}}</ref> Элис Ван Эсбек The Voice Belgique жобасына қатысқаннан кейін жеке мансабын бастады.<ref>{{cite web |url=https://fkpscorpio.be/en/artists/detail/essyla/ |title=Artists: Essyla |publisher=FKP Scorpio |accessdate=19 February 2026}}</ref> Сонымен қатар танымал артистерге бэк-вокалист ретінде жұмыс істеді, соның ішінде өзінің бұрынғы тәлімгері Тайф Барроу және рэпер Ben'do бар.<ref>{{cite news |date=21 March 2023 |last=David |first=Aurélien |url=https://www.rtbf.be/article/let-you-go-le-premier-single-pop-d-essyla-ancienne-participante-de-the-voice-11170817 |title="Let you go", le premier single pop d’Essyla, ancienne participante de The Voice |trans-title="Let you go", the first pop single from Essyla, a former contestant on The Voice |publisher=[[RTBF|Radio-télévision belge de la Communauté française]] |accessdate=19 February 2026 |language=fr}}</ref> 2023 жылы дебюттік синглі «Let You Go»-ды шығарды.<ref>{{cite news |date=21 March 2023 |last=David |first=Aurélien |url=https://www.rtbf.be/article/let-you-go-le-premier-single-pop-d-essyla-ancienne-participante-de-the-voice-11170817 |title="Let you go", le premier single pop d’Essyla, ancienne participante de The Voice |trans-title="Let you go", the first pop single from Essyla, a former contestant on The Voice |publisher=[[RTBF|Radio-télévision belge de la Communauté française]] |accessdate=19 February 2026 |language=fr}}</ref> Сол жылы алғашқы [[шағын альбом]]ы (EP) — ''I'll Be Okay'' жарық көрді.<ref>{{cite news |date=19 February 2026 |url=https://eurovisionworld.com/esc/belgium-essyla-to-eurovision-2026-with-dancing-on-the-ice |title=Belgium: Essyla to Eurovision 2026 with "Dancing on the Ice" |work=Eurovision World |accessdate=19 February 2026}}</ref> Элис Ван Эсбек 2026 жылғы 19 ақпанда Бельгия атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] 70 жылдық мерейтойлық конкурсына қатысатыны жарияланды. Байқау Вена қаласында өтеді. Сол күні оның конкурсқа арналған «Dancing on the Ice» әніне түсірілген клипі де жарық көрді.<ref>{{cite news |date=19 February 2026 |url=https://www.eurovision.com/stories/essyla-represent-belgium-eurovision-2026/ |title=ESSYLA will represent Belgium in May |website=Eurovision.com |publisher=[[European Broadcasting Union]] |accessdate=19 February 2026}}</ref> == Дискографиясы == === Шағын альбом === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" | Атауы ! scope="col" | Толығрақ |- ! scope="row" | ''I'll Be Okay'' | * Шыққан күні: 2023 жыл 13 қазан<ref>{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/ill-be-okay-ep/1707815345 |title=I'll be okay - EP - Album by Essyla |website=[[Apple Music]] |accessdate=19 February 2026}}</ref> * Лейбл: Blue Milk * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ағынды мультимедиа]] |} === Синглы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" rowspan="2" | Атауы ! scope="col" rowspan="2" | Жыл ! scope="col" colspan="1" | Тізімде ең жоғары позиция ! scope="col" rowspan="2" | Альбом немесе шағын альбом |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%"| [[Ultratop|BEL<br />(FL)]]<br /><ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/song/27a3d4/Essyla-Dancing-On-The-Ice|title=Essyla – Dancing on the Ice|publisher=[[Ultratop]]|language=nl|accessdate=2 March 2026}}</ref> |- ! scope="row" | «Let You Go» | rowspan="2" | 2023 | — | rowspan="4" | ''I'll Be Okay'' |- ! scope="row" | «Not My Kind of Dude» | — |- ! scope="row" | «Your Letters» | rowspan="2" | 2024 | — |- ! scope="row" | «Alone Tonight» | — |- ! scope="row" | «Tip Toe» | 2025 | — | rowspan="2" |Альбомдық емес сингл |- ! scope="row" | «[[Dancing on the Ice]]» | 2026 | 39 |} ==== Қонақ орындаушы ретінде ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" | Атауы ! scope="col" | Жыл ! scope="col" | Альбом немесе шағын альбом |- ! scope="row" | «Des larmes de toi»<br />{{small|(''Arty Leiso'' feat. Essyla)}} | 2025 | ''Éclipse'' |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{S-start}} {{Succession box | титул = [[Сурет:Eurovision 2026 heart - Belgium.svg|35px]]<br>[[Бельгия Eurovision ән байқауында|Eurovision ән байқауындағы Бельгия өкілдері]] | ізашары = [[Eurovision ән байқауы 2025|2025]]<br />[[Red Sebastian]]<br>«[[Strobe Lights]]» әнімен | ізбасары = кейінірек жарияланады | жылдар = [[Eurovision ән байқауы 2026|2026]] }} {{S-end}} [[Санат:Валлон Брабантда туғандар]] [[Санат:Бельгия әншілері]] [[Санат:XXI ғасыр әншілері]] [[Санат:Eurovision ән байқауы 2026 қатысушылары]] [[Санат:Eurovision ән байқауындағы Бельгия өкілдері]] pjd2jd5jfz2lw6fcc1ed36a9bf3inxn 0 782946 3637258 3628690 2026-07-31T09:19:36Z 1nter pares 146705 3637258 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Citigroup Inc. |логотипі = Citi logo March 2023.svg |суреті = 388 Greenwich Street from Battery Park City North Esplanade.jpg |сурет атауы = Citigroup компаниясының [[Төменгі Манхэттен]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = C (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]], [[DJIA]] (2009 жылға дейін) |қызметі = әлем бойынша |құрылды = [[8 қазан]] [[1998 жыл|1998]] |құрушы = |орналасуы = [[388 Greenwich Street]], [[Нью-Йорк]], АҚШ |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джейн Фрейзер]] (директорлар кеңесінің төрайымы және бас атқарушы директоры) * [[Висвас Рагхаван]] (атқарушы вице-төраға) * [[Марк Мейсон]] (қаржы директоры) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = [[Citibank|City Bank of New York]] (1812), First National Bank of New York (1863), [[The Travelers Companies]] (1853) |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 220 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name=10K>{{cite web|url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/831001/000083100125000067/c-20241231.htm |title=US SEC: 2024 Form 10-K Citigroup Inc. |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=February 21, 2025}}</ref> |айналым = {{өсім}} 85,2 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |операциялық кіріс = {{өсім}} 19,8 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |таза табысы = {{өсім}} 14,3 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |активтер = {{өсім}} 2,6 трлн АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 229 000 (2024)<ref name="10K" /> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Bank Handlowy]] * [[Citibank Argentina]] * [[Citibank Australia]] * [[Citibank]] * [[Citibank Bahrain]] * [[Citibank China]] * [[Citibank Europe]] * Citi Private Bank * [[Citibank (Hong Kong)]] * [[Citibank India]] * [[Citigroup Global Markets Japan]] * [[Citibank Indonesia]] * [[Citibank Korea]] * [[Citibank Malaysia]] * [[Citibank Russia]] * [[Citibank Singapore]] * [[Citibank Uganda]] * [[Citibank United Arab Emirates]] * Citi Global Wealth Management * [[Grupo Financiero Banamex]] * [[Beymen]] * [[Salomon Brothers]] * [[Nikko Cordial]] * Acciones y Valores de México * Discover Student Loans * Yield Book * Citigroup Global Markets Inc. * [[Metalmark Capital]] * Lava Trading }} |аудитор = |сайты = https://citigroup.com |Ортаққор = }} '''Citigroup Inc.''' немесе '''Citi''' (логотипінде '''citi''' түрінде жазылады) — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық трансұлттық инвестициялық банк және қаржылық қызметтер компаниясы. Компания 1998 жылы [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. 2002 жылы Travelers компаниясы Citigroup құрамынан бөлініп шықты.<ref name="Merge">{{cite news | last=Martin | first=Mitchell | url=https://www.nytimes.com/1998/04/07/news/07iht-citi.t.html | title=Citicorp and Travelers Plan to Merge in Record $70 billion Deal | work=[[The New York Times]] | date=April 7, 1998|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20011227154326/http://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | url-status=dead | archive-date=December 27, 2001 | title=Citigroup to spin Travelers | work=[[CNN]] | date=December 19, 2001}}</ref> Citigroup активтер көлемі бойынша Америка Құрама Штаттарындағы үшінші ірі банк мекемесі болып табылады. [[JPMorgan Chase]], [[Bank of America]] және [[Wells Fargo]] компанияларымен қатар ол АҚШ-тың «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» банк мекемелерінің бірі саналады.<ref>{{cite news | url=https://www.thebalance.com/the-big-4-us-banks-315130 |title=The Biggest Banks in the United States | last=ONeil | first=Erin | work=The Balance | date=August 2, 2016 |access-date=2026-02-27}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] Citigroup-ты жүйелік маңызы бар банк ретінде таниды және ол көбіне «күйреуіне жол беруге болмайтын» қаржы институты ретінде сипатталады. Citigroup [[Bulge Bracket]] санатына кіретін әлемдегі сегіз ірі инвестициялық банктің бірі болып табылады. Компания ''[[Fortune 500]]'' рейтингінде 36-орында,<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/citigroup/fortune500/ | title=Fortune 500: Citigroup | work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=2026-02-27}}</ref> ал ''[[Forbes Global 2000]]'' рейтингінде 2023 жылы 24-орында болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Citigroup екі негізгі бөлімше арқылы жұмыс істейді: инвестициялық банкинг пен корпоративтік банкинг қызметтерін, сондай-ақ қазынашылық және сауданы қаржыландыру шешімдерін (TTS) және кастодиандық банкинг сияқты бағалы қағаздарға қызмет көрсету қызметтерін ұсынатын Institutional Clients Group (ICG); сондай-ақ [[бөлшек банк]] болып табылатын [[Citibank]]-ті, несиелік карталар шығару бойынша әлемдегі үшінші ірі эмитентті,<ref>{{Cite news | url=https://money.usnews.com/credit-cards/articles/biggest-us-credit-card-companies-this-year | title=8 Biggest U.S. Credit Card Companies This Year | first=Ben | last=Luthi | work=[[U.S. News & World Report]] | date=May 2, 2023|access-date=2026-02-27}}</ref> әрі компанияның әл-ауқатты басқару бизнесін қамтитын Personal Banking and Wealth Management (PBWM). == Тарихы == [[Сурет:Citi.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін қолданылады; 2023 жылы сәл жаңартылған нұсқасымен қатар пайдаланылып келеді]] [[Сурет:Citigroup.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 2007–2011 жылдары]] Citigroup 1998 жылғы 8 қазанда [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Сол кезде ол әлемдегі ең ірі қаржылық қызметтер ұйымы болды.<ref name=Merge/><ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&pg=PA39 |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals | date=2007 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4 | language=en}}</ref> === Citicorp (1812–1985) === [[Citibank]] (бұрынғы атауы — City Bank of New York) 1812 жылғы 16 маусымда [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штатының]] лицензиясы бойынша 2 миллион АҚШ доллары (2024 жылғы бағамен шамамен 44,6 миллион АҚШ доллары) жарғылық капиталымен құрылды.<ref name="Dramatic">{{Cite news | url=https://www.businessinsider.com/presenting-a-history-of-citi-2012-4 | title=The Dramatic Highlights From Citi's 200-Year History | last=Wile | first=Rob | work=[[Business Insider]] | date=April 4, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cnbc.com/2009/06/16/today-in-fast-money-history-june-16th.html |title=Today In Fast Money History – June 16th | last=Shin | first=Sally | work=[[CNBC]] | date=June 16, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref> Банк Нью-Йорк қаласындағы саудагерлер тобына қызмет көрсету үшін құрылып, сол жылдың 14 қыркүйегінде жұмысын бастады.<ref>{{Cite web |title=A new bank born in New York |url=https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-url=http://web.archive.org/web/20260416191201/https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-date=2026-04-16 |access-date=2026-04-23 |website=www.citigroup.com |language=en}}</ref> Компанияның алғашқы президенті болып [[Сэмюэл Осгуд]] сайланды.<ref name=Dramatic/> 1837 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін [[Мозес Тейлор]] компанияны өз бақылауына алды.<ref name=encyclopedia/> 1865 жылы банк штаттық лицензиясын федералдық лицензияға ауыстырып, АҚШ-тың жаңадан құрылған ұлттық банк жүйесіне қосылғаннан кейін оның атауы The National City Bank of New York болып өзгертілді.<ref name=Dramatic/> 1882 жылы Тейлор қайтыс болғаннан кейін банк президенті қызметіне [[I Перси Ривингтон Пайн]] тағайындалды.<ref name=encyclopedia/> Ол тоғыз жылдан кейін қайтыс болып, оның орнына [[Джеймс Стиллман]] келді.<ref name=encyclopedia/> 1893 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін банк Нью-Йорк қаласындағы ең ірі банкке, ал 1895 жылға қарай Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке айналды.<ref name=encyclopedia/> 1913 жылы ол [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкіне]] алғашқы үлес қосушы банк болды. Келесі жылы банк [[Буэнос-Айрес]] қаласында АҚШ банкінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.<ref>{{Cite book | last1=Jones | first1=Geoffrey |author-link=Geoffrey Jones (academic) | url=https://books.google.com/books?id=bmATDAAAQBAJ&q=1914+citicorp+first+overseas+branch+of+a+U.S.+bank+in+Buenos+Aires&pg=PA114 | title=Multinationals and Global Capitalism: From the Nineteenth to the Twenty First Century |date=2005 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-927209-9 |language=en}}</ref> Алайда банк XIX ғасырдың ортасынан бастап-ақ [[Куба]]ның қант өнеркәсібі сияқты плантациялық экономикаларда қызмет жүргізіп келген.{{Citation needed}} 1918 жылы АҚШ-тың шетелдік банкі [[International Banking Corporation]]-ды сатып алуы оның активтері 1 миллиард АҚШ долларынан асқан алғашқы америкалық банкке айналуына мүмкіндік берді.<ref name="encyclopedia">{{Cite encyclopedia | url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/citigroup-inc | title=Citigroup Inc. | encyclopedia=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-02-27}}</ref> АҚШ-тың Гаитиді оккупациялауы кезінде және Гаити өтемақысына байланысты даулы несие бойынша Гаитиден түскен төлемдер есебінен банк 1920-жылдары ең жоғары табыстарының біріне қол жеткізді. Соның нәтижесінде 1929 жылы ол әлемдегі ең ірі коммерциялық банкке айналды.<ref name=encyclopedia/><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/05/20/world/haiti-wall-street-us-banks.html | last1=Gebrekidan |first1=Selam |last2=Apuzzo |first2=Matt |last3=Porter | first3=Catherine |last4=Méheut |first4=Constant | title=Invade Haiti, Wall Street Urged. The U.S. Obliged. | work=[[The New York Times]] |date=May 20, 2022 | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref> Банк өскен сайын қаржылық қызметтер саласында көптеген жаңашылдықтарды енгізді. Ол АҚШ-та алғашқылардың бірі болып жинақ салымдары бойынша [[күрделі пайыз]]ды (1921), кепілсіз жеке несиелерді (1928), клиенттердің [[ағымдағы шот]]тарын (1936) және айналымды депозиттік сертификатты (1961) ұсынды.<ref name=encyclopedia/><ref name="wsj20121017">{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443854204578060280201488530 | title=Pandit Ousted As CEO Of Citi | last1=Enrich | first1=David | last2=Kapner | first2=Suzanne | last3=Fitzpatrick | first3=Dan | work=[[The Wall Street Journal]] |date=October 17, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name="veteran">{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2012/10/16/citigroup-picks-veteran-to-replace-pandit-as-ceo.html | title=Citigroup picks veteran to replace Pandit as CEO | first=Matthew | last=Craft | agency=[[Associated Press]] | work=[[CNBC]] | date=October 16, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref> 1955 жылы банк [[First National Bank of New York]] банкімен бірігіп, First National City Bank of New York атауын алды. 1962 жылы, компанияның құрылғанына 150 жыл толуына орай, атауынан «New York» сөзі алынып тасталды.<ref name=encyclopedia/> Компания лизинг және несиелік карталар саласына табиғи түрде кеңейді. Оның [[Лондон]]да АҚШ долларымен номинацияланған депозиттік сертификаттарды енгізуі 1888 жылдан бергі нарықтағы алғашқы жаңа айналымға жарамды қаржы құралы болды. 1967 жылы банк First National City Charge Service несиелік картасын шығарды. Ол халық арасында «Everything card» деген атпен танылып, кейіннен [[Mastercard]] жүйесіне айналды.<ref name=encyclopedia/> Сол жылы First National City Bank бір банктік холдингтік компания ретінде қайта ұйымдастырылып, First National City Corporation немесе қысқаша Citicorp деп аталды. Банк 1860-жылдардан бері телеграфтық сегіз таңбалы мекенжай коды ретінде осы атауды қолдана бастағандықтан, бейресми түрде «Citibank» деген атпен де белгілі болды.<ref name="RefBiz">{{Cite web |title=History of Citigroup Inc. |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/citigroup-inc-history/ |access-date=2026-02-27 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1974 жылы бас атқарушы директор [[Уолтер Б. Ристон]]ның басшылығымен First National City Corporation өзінің ресми атауын «Citicorp» деп өзгертті, ал 1976 жылы First National City Bank ресми түрде Citibank болып қайта аталды.<ref name="RefBiz"/> Көп ұзамай банк тәулік бойы жұмыс істейтін банкоматтарды пайдалануда алғашқылардың бірі болған Citicard картасын шығарды.<ref name=encyclopedia/> 1984 жылы [[Джон С. Рид]] бас атқарушы директор болып сайланды, ал Citi Лондондағы [[CHAPS]] клирингтік палатасының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Оның басшылығы кезеңінде, келесі 14 жыл ішінде Citibank Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке, сондай-ақ әлемдегі несиелік және төлем карталарының ең ірі эмитентіне айналды. Сонымен қатар компания өз қызметін әлемнің 90-нан астам еліне дейін кеңейтті.<ref name=encyclopedia/><ref name="wsj20121017"/><ref name=veteran/><ref name="CitiBiggest">{{cite news |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-04-17-9202040445-story.html| title=Citibank Bows to Trend, Cuts Credit Card Rate | first=Mike | last=Dorning |newspaper=[[Chicago Tribune]] |date=April 17, 1992 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name=NYbagelfalls/><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1986/11/22/business/citicorp-cuts-credit-card-rate.html | title=Citicorp Cuts Credit Card Rate | first=Robert A. | last=Bennett | newspaper=[[The New York Times]] |date=November 22, 1986 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> === Travelers Group (1986–2007) === Travelers Group бірігу кезінде бас атқарушы директор [[Сэнди Вейл]]дің жетекшілігімен біріктірілген әртүрлі қаржылық компаниялар тобынан тұрды. Оның негізі 1986 жылдың басында компанияны басқаруға кіріскен Вейл сол жылдың қарашасында жекешелендірген [[Control Data Corporation]] компаниясының еншілес ұйымы — Commercial Credit-тен бастау алады.<ref name=Merge/> Екі жылдан кейін Вейл өмірді сақтандырумен айналысатын A L Williams компаниясы мен Smith Barney брокерлік фирмасын сатып алған конгломерат [[Primerica Financial Services]] компаниясын сатып алуды жүзеге асырды. Жаңа компания Primerica атауын сақтап қалып, «кросс-сату» стратегиясын енгізді. Бұл стратегия бойынша бас компания құрамындағы әрбір ұйым бір-бірінің қызметтерін сатуға ұмтылды. Компанияның қаржылық емес бизнестері кейіннен бөлініп шығарылды. 1992 жылғы қыркүйекте жылжымайтын мүлікке салынған сәтсіз инвестициялардан зардап шеккен<ref name=Merge/> әрі [[Эндрю дауылы]]нан кейін елеулі шығынға ұшыраған [[Travelers Insurance]]<ref>{{cite news | url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html | title=Survival Insurance | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 24, 2001}}</ref> Primerica компаниясымен стратегиялық одақ құрды. Бұл одақ 1993 жылғы желтоқсанда екі компанияның бір ұйымға бірігуіне алып келді. Сатып алу нәтижесінде топ Travelers Inc. деп аталды. Компанияның қызметіне мүліктік және жазатайым оқиғалардан сақтандыру, сондай-ақ өмірді сақтандыру мен аннуитеттерді андеррайтингтеу бағыттары қосылды. Сонымен қатар мәміле аясында алынған Travelers компаниясының айрықша қызыл қолшатыр логотипі жаңадан құрылған ұйымның барлық бөлімшелерінде қолданыла бастады. Осы кезеңде Travelers 1985 жылға дейін Сэнди Вейл басқарған бөлшек брокерлік және активтерді басқару компаниясы [[Shearson Lehman]]-ды сатып алып,<ref name=Merge/> оны Smith Barney компаниясымен біріктірді. === Salomon Brothers иелігі (1997–2003) === 1997 жылғы қарашада Travelers Group (1995 жылғы сәуірде Aetna Property and Casualty, Inc. компаниясымен бірігуден кейін қайта аталған) ірі облигация дилері және Bulge Bracket санатындағы инвестициялық банк болған [[Salomon Brothers]] компаниясын 9 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 16,3 миллиард АҚШ доллары) сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2439/104746997006335/filing-main.htm | title=Travelers Group, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 28, 1997}}</ref> Бұл мәміле Travelers/Smith Barney қызметін жақсы толықтырды, себебі Salomon тұрақты табысты бағалы қағаздар мен институционалдық клиенттерге бағытталса, Smith Barney акциялар нарығы мен бөлшек клиенттер сегментінде мықты позицияға ие болды. Salomon Brothers компаниясы [[Smith Barney]]-ді Salomon Smith Barney деп аталған жаңа бағалы қағаздар бөлімшесінің құрамына біріктірді. Бір жылдан кейін бұл бөлімшеге Citicorp компаниясының бұрынғы бағалы қағаздар операциялары қосылды. Salomon Smith Barney атауынан 2003 жылғы қазанда банктің беделіне нұқсан келтірген бірқатар қаржылық жанжалдардан кейін бас тартылды.<ref>{{cite news | url=http://www.businessinsider.com/the-slow-death-of-smith-barney-2012-6 | title=Morgan Stanley Is Killing 'Smith Barney' — Here's The Story Of How It Died | first=Ben | last=Duronio | work=[[Business Insider]] | date=June 12, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref> === Citicorp пен Travelers бірігуі (1998–2001) === 1998 жылғы 6 сәуірде Citicorp пен Travelers бірігетінін жариялады.<ref name=Merge/> Бұл мәміле Travelers пен Citicorp компанияларына қаржылық өнімдерді сату үшін бір-бірінің клиенттік базасына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Мәміле барысында Travelers Group Citicorp компаниясының барлық акцияларын сатып алды; екі компанияның қолданыстағы акционерлері жаңа компанияның шамамен жартысына иелік етті.<ref name=Merge/> Жаңа компания өз атауында Citicorp-тың «Citi» брендін сақтап қалғанымен, корпоративтік логотип ретінде Travelers компаниясының айрықша «қызыл қолшатырын» қабылдады. Бұл логотип 2007 жылға дейін қолданылды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2007/02/13/news/companies/citigroup/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20151220072906/http://money.cnn.com/2007/02/13/news/companies/citigroup | url-status=dead | archive-date=December 20, 2015 | title=Travelers buys back its red umbrella | first=Keisha | last=Lamothe | work=[[CNN]] | date=February 13, 2007|access-date=2026-02-27}}</ref> Екі бас компанияның төрағалары — тиісінше [[Джон С. Рид]] пен [[Сэнди Вейл]] жаңа құрылған Citigroup, Inc. компаниясының тең төрағалары және тең бас атқарушы директорлары болып жарияланды. Алайда олардың басқару стильдеріндегі үлкен айырмашылық мұндай құрылымның қаншалықты тиімді екендігіне қатысты бірден күмән туғызды. [[Ұлы тоқырау]]дан кейін қабылданған [[Glass–Steagall заңы]]ның қолданыста қалған ережелері банктердің сақтандыру андеррайтерлерімен бірігуіне тыйым салды. Бұл Citigroup-тың тыйым салынған активтерінен бас тартуы үшін екі жылдан бес жылға дейін уақыты бар екенін білдірді. Бірігу кезінде Вейл олардың «осы уақыт ішінде заңнама өзгереді деп сенеміз ... біз бұл мәселе болмайды деп есептеуге жеткілікті талқылаулар өткіздік» деп мәлімдеді.<ref name=Merge/> Шынында да, 1999 жылғы қарашада [[Gramm–Leach–Bliley заңы]]ның қабылдануы Рид пен Вейлдің көзқарасының дұрыстығын көрсетті. Бұл заң коммерциялық банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру андеррайтингі және брокерлік қызметтерді біріктіріп ұсынатын қаржылық қызметтер конгломераттарының құрылуына жол ашты.<ref>{{cite web | url=http://www.investopedia.com/articles/03/071603.asp | title=What Was The Glass–Steagall Act? | first=Reem | last=Heakal | publisher=[[Investopedia]] | date=July 16, 2003|access-date=2026-02-27}}</ref> [[Джо Дж. Плумери]] екі компанияның бірігуден кейінгі интеграциясымен айналысты және Вейл мен Рид оны Citibank North America компаниясының бас атқарушы директоры етіп тағайындады. Ол компанияның 450 бөлімшеден тұратын желісін басқарды.<ref name=plumeriwsj>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB944183809998441272 | title=Joseph Plumeri to Leave Citigroup For Top Job at Nonfinancial Firm | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 3, 1999 | url-access=subscription}}</ref> [[CIBC Oppenheimer]] сарапшысы Дж. Пол Ньюсом: «Ол көпшілік күткен мінсіз әрі сыпайы басшы емес. Оның мінезі біршама қаталдау. Бірақ Citibank банк ретінде қиын жағдайда екенін біледі — ол енді енжар сатылыммен ғана шектеле алмайды, ал Плумериде банкті серпілтуге қажетті барлық жігер бар», — деді.<ref>{{cite news | last=Nash | first=Jeff | url=http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 | title=The Chief Preacher: Joe Plumeri – Citibank Finds Sales Religion | work=Investment News | date=April 19, 1999|access-date=2026-02-27}}</ref> Плумери бөлімшенің табысын бір жыл ішінде 108 миллион АҚШ долларынан 415 миллион АҚШ долларына дейін арттырды, бұл шамамен 300%-ға жуық өсім болды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/stories/2003/11/17/daily17.html | title=Commerce adds Plumeri to Board of Directors | work=[[American City Business Journals]] | date=November 19, 2003 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf | title=Breaking with Tradition: Willis Re-energized | work=Risk Transfer Magazine | date=April 1, 2004}}</ref> 2000 жылғы қаңтарда ол күтпеген жерден Citibank-тен кетті.<ref name=plumeriwsj/> 2000 жылы Citigroup Associates First Capital Corporation компаниясын 31,1 миллиард АҚШ долларына акция түрінде сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2000/09/07/business/citigroup-to-buy-associates-first-for-31-billion.html | title=Citigroup to Buy Associates First for $31 Billion | first=Patrick | last=Mcgeehan | work=[[The New York Times]] | date=September 7, 2000 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> Бұл компания 1989 жылға дейін [[Gulf+Western]] (қазіргі уақытта [[National Amusements]] құрамында) иелігінде болған,<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1533/95017200001546/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 6, 2000}}</ref> ал кейін [[Ford Motor Credit Company]] компаниясына тиесілі болды.<ref name="ct-1989aug13">{{cite news | url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1989-08-13-8901040282-story.html | title=Associates Widens Ford's Road | first=Joe | last=Simnacher | work=[[Chicago Tribune]] | date=August 13, 1989 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> Associates компаниясы жыртқыштық несиелеу тәжірибелері үшін кеңінен сынға ұшырады. Ақырында Citi Федералдық сауда комиссиясымен келісімге келіп, әртүрлі жыртқыштық тәжірибелерден зардап шеккен клиенттерге 240 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті. Мұндай тәжірибелердің қатарына ипотеканы «қайта айналдыру», ипотекалық несиелерге қосымша несиелік сақтандыруды «қосу» және алдамшы маркетинг әдістері кірді.<ref name="Citigroup-Oct-2002-8-K">{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/1820/91205702038795/filing-main.htm |title=Citigroup, Form 8-K, Current Report, Filing Date Oct 16, 2002 |publisher=secdatabase.com |access-date =March 26, 2013}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.ftc.gov/news-events/press-releases/2002/09/citigroup-settles-ftc-charges-against-associates-record-setting | title=Citigroup Settles FTC Charges Against the Associates Record-Setting $215&nbsp;million for Subprime Lending Victims | publisher=[[Federal Trade Commission]] | date=September 19, 2002}}</ref> 2001 жылы Citigroup қосымша сатып алулар жасады: шілде айында [[European American Bank]]-ті 1,9 миллиард АҚШ долларына,<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2001/02/13/business/eab-purchase-lets-citibank-expand-long-island-presence.html | title=E.A.B. Purchase Lets Citibank Expand Long Island Presence | first=Kenneth N. | last=Gilpin | work=[[The New York Times]] | date=February 13, 2001 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/02/12/deals/citibank/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20160728185045/http://money.cnn.com/2001/02/12/deals/citibank/index.htm | url-status=dead | archive-date=July 28, 2016 | title=Citibank to buy EAB | work=[[CNN]] | date=February 12, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-feb-13-fi-24719-story.html | title=Citigroup to Buy European American Bank in Bid to Increase N.Y. Market Share | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 13, 2001 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1031/91205701528176/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 10-Q, Quarterly Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=August 13, 2001}}</ref> ал тамыз айында [[Banamex]]-ті 12,5 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1685/95010301500965/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=May 17, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2001/05/18/business/citigroup-to-buy-mexican-bank-in-a-deal-valued-at-12.5-billion.html | title=Citigroup to Buy Mexican Bank In a Deal Valued at $12.5 Billion | first1=Riva D. | last1=Atlas | first2=Tim | last2=Weiner | work=[[The New York Times]] | date=May 18, 2001 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/2001/05/18/citigroup-to-buy-mexicos-banamex/7f5a6951-7dae-42fd-91dd-ad14a0767b95/ | title=Citigroup to Buy Mexico's Banamex | first=Kathleen | last=Day | newspaper=[[The Washington Post]] | date=May 18, 2001|access-date=2026-02-27}}</ref> === Travelers-тің бөлініп шығуы (2002) === Компания 2002 жылы өзінің Travelers Property and Casualty сақтандыру андеррайтингі бизнесін жеке компания ретінде бөліп шығарды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2826/91205702027805/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=July 18, 2002}}</ref> Бұл бөлініп шығуға сақтандыру бөлімшесінің Citigroup акцияларының бағасына кері әсер етуі себеп болды. Себебі Travelers табысы маусымдық сипатқа көбірек тәуелді болды және ірі апаттар мен [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|11 қыркүйек оқиғалары]] сияқты жағдайларға осал еді. Сонымен қатар клиенттерге сақтандыру өнімдерін тікелей сату қиын болды, өйткені тұтынушылардың көпшілігі сақтандыруды брокер арқылы сатып алуға үйренген еді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20020203084211/http://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/index.htm | url-status=dead | archive-date=February 3, 2002 | title=Citigroup to spin Travelers | work=[[CNN]] | date=December 19, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-dec-20-fi-16570-story.html | title=Citigroup to Spin Off Travelers Insurance | work=[[Los Angeles Times]] | date=December 20, 2001 | url-access=limited}}</ref> 2004 жылы Travelers компаниясы The St. Paul Companies Inc. компаниясымен бірігіп, The St. Paul Travelers Companies компаниясын құрды.<ref>{{cite press release | url=https://investor.travelers.com/newsroom/press-releases/news-details/2004/St-Paul-Travelers-Merger-Complete/default.aspx | title=St. Paul Travelers Merger Complete | publisher=[[The Travelers Companies]] | date=April 1, 2004}}</ref><ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/2809/0001104659-04-011724.pdf | title=Travelers Group, Form 8-K, Current Report, Filing Date | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=April 29, 2004}}</ref> Citigroup өмірді сақтандыру және аннуитеттер андеррайтингі бизнесін 2005 жылы [[MetLife]] компаниясына сатқанға дейін өз құрамында сақтап қалды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1668/95012305000892/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=January 31, 2005}}</ref> Travelers Insurance компаниясын бөліп шығарғанына қарамастан, Citigroup Travelers компаниясының танымал қызыл қолшатыр логотипін 2007 жылғы ақпанға дейін өзінің логотипі ретінде сақтап қалды. Сол кезде Citigroup бұл логотипті St. Paul Travelers компаниясына қайта сатуға келісті,<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/2935/0001047469-08-011506.pdf | title=Citigroup, Form 10-Q, Quarterly Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=October 31, 2008}}</ref> кейін ол өз атауын [[Travelers Companies]] деп өзгертті. Citigroup сондай-ақ Primerica мен Banamex-тен басқа өзі және іс жүзінде барлық еншілес компаниялары үшін «Citi» корпоративтік брендін қолдану туралы шешім қабылдады. === Тұтынушылық банкинг бөлімшесінің қысқаруы (2021–2025) === 2021 жылғы ақпанда [[Джейн Фрейзер]] компанияның бас атқарушы директоры болды. Ол «Үлкен төрттік» банктерінің бірін басқарған алғашқы әйел бас атқарушы директор атанды.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/citigroup-ceo-michael-corbat-to-retire-in-february-jane-fraser-named-successor-11599742205 |title=Citigroup CEO Michael Corbat to Retire in February, Jane Fraser Named Successor |last=Sebastian |first=Dave |work=[[The Wall Street Journal]] |date=September 10, 2020 | url-access=subscription|access-date=2026-02-27}}</ref> 2021 жылғы сәуірде Citi Аустралия, Бахрейн, Қытай, Үндістан, Индонезия, Оңтүстік Корея, Малайзия, Филиппин, Польша, Ресей, Тайвань, Таиланд және Вьетнамды қоса алғанда, 13 нарықтағы тұтынушылық банкинг қызметін тоқтататынын жариялады. 2022 жылғы қаңтарда [[UOB]] Citi-дің Индонезия, Малайзия, Таиланд және Вьетнамдағы тұтынушылық банкинг бизнесін шамамен 4,9 миллиард АҚШ долларына сатып алатыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last1=Sreenivasan |first1=Ven |last2=Chern |first2=Kang Wan |date=January 14, 2022 |title=UOB to acquire Citi's consumer business in 4 Asean markets for almost $5b |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion |access-date=October 9, 2023 |issn=0585-3923}}</ref> 2023 жылғы тамызда [[DBS Bank]] Citi-дің Тайваньдағы тұтынушылық банкинг бизнесі — Citi Consumer Taiwan-ды жалпы құны 706 миллион АҚШ долларына сатып алғаны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Li |first=Selena |date=August 14, 2023 |title=US bank Citi completes sale of Taiwan consumer unit to Singapore's DBS |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/deals/us-bank-citi-completes-sale-taiwan-consumer-unit-singapores-dbs-2023-08-14/ |access-date=August 14, 2023}}</ref> Citi АҚШ, Канада және Еуропадағы тұтынушылық банкинг бизнесін, сондай-ақ бүкіл APAC және EMEA аймақтары бойынша тек тағы 4 нарықта: Гонконг, Сингапур, Лондон және БАӘ-де қызметін жалғастырады.<ref>{{cite news |newspaper=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/business-56755610 |title=Citigroup is closing its consumer banking operations in 13 markets across Asia, Europe and the Middle East. |date=April 16, 2021}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда Citi [[Мексика]]дағы тұтынушылық банкингтен, сондай-ақ шағын бизнес пен орта нарыққа арналған банкинг операцияларынан шығу жоспарын жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/citi-exit-mexican-consumer-banking-business-strategy-revamp-2022-01-11/|title= Citi to exit Mexican consumer business as part of strategy revamp |work=[[Reuters]] |date=January 12, 2022 |author=David Henry |access-date=January 12, 2022}}</ref> 2022 жылғы 1 наурызда Citi Ресей активтерінде 10 миллиард АҚШ долларынан астам тәуекелге ұшыраған қаражаты бар екенін мәлімдеді. Бұл активтер Ресейдің [[SWIFT]] банк жүйесінен шығарылуына байланысты айтарлықтай зардап шегуі мүмкін еді.<ref>{{Cite news |last1=Henry |first1=David |last2=Nishant |first2=Niket |date=February 28, 2022 |title=Citigroup says total Russian exposure nearly $10 billion |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-flags-54-bln-exposure-russian-assets-2022-02-28/ |access-date=March 1, 2022}}</ref> 2022 жылғы қыркүйекте Citi Ұлыбританиядағы бөлшек банкинг бизнесін жабуды жоспарлады.<ref>{{cite news |newspaper=[[Financial Times]] | url=https://www.ft.com/content/176f3bd4-a953-43ba-ab5b-14ca1ec9b93d | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/176f3bd4-a953-43ba-ab5b-14ca1ec9b93d |archive-date=December 10, 2022 |url-access=subscription |title=Citigroup to wind down UK retail bank |date=September 22, 2022}}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Citi компанияда 20 000 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Fort |first=Hugh |date=2024-01-15 |title=Citigroup to cut 20,000 jobs |url=https://www.whatjobs.com/news/usa/us-business-news/citigroup-to-cut-20000-jobs/ |access-date=2024-01-17 |website=Employment & Business News |language=en-US}}</ref> 2024 жылғы маусымда екі жылда бір рет өткізілетін Инвесторлар күнінде Джейн негізгі назарды Citi-дің бес бизнес бөлімшесінің ішіндегі ең табыстысы болып саналатын Securities Services бизнесіне аударды. 2023 жылы [[United Overseas Bank]] Citi-дің Вьетнамдағы бизнесін сатып алды. Бұл мәміле Малайзия, Таиланд және Индонезиядағы бизнестерді де қамтитын ірі келісімнің бір бөлігі болды. Сонымен қатар Citi-дің Үндістандағы тұтынушылық банкинг бизнесі [[Axis Bank]]-ке беріледі. 2024 жылғы маусымда Citi [[Қытай]]дағы ішкі нарыққа арналған Consumer Wealth портфелін [[HSBC]]-ге сатуды аяқтады. Мәміле аясында 300-ден астам қызметкердің ауысуы да жүзеге асырылды. Бұған дейін жасалған келісім аясында Citi сол жылдың соңында Қытайдағы қалған несиелік карталар портфелін [[Fubon Bank]] China-ға өткізеді. 2024 жылғы қазанда компания өзінің қаржылық инфрақұрылымының едәуір бөлігін [[Google Cloud]] платформасына көшіретіні хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Castillo |first=Michael del |date=2024-10-29 |title=Citi moves infrastructure to Google Cloud as part of broader AI push |url=https://fortune.com/2024/10/28/citi-moves-vital-infrastructure-to-google-cloud-as-part-of-broader-ai-push/ |access-date=2024-10-29 |website=Fortune |language=en}}</ref> 2024 жылғы желтоқсанда Citigroup пен Bank of America өздерінің Net-Zero Banking Alliance (NZBA) ұйымынан шығатынын жариялады.<ref>{{Cite news |date=January 1, 2025 |title=Citigroup, BofA join US lenders in exiting Net-Zero Banking Alliance |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-joins-us-lenders-exiting-net-zero-banking-alliance-2024-12-31/}}</ref> 2025 жылғы наурызда Citigroup сыртқы IT мердігерлеріне тәуелділікті азайтып, олардың үлесін 20%-дан 50%-ға дейін қысқартуға ұмтылды. Оның орнына компания толық уақытты қызметкерлерді жалдап, технологиялық қызметкерлер санын 50 000 адамға дейін арттыруды жоспарлады. Мұндай шараларға реттеуші органдар салған айыппұлдардан кейін тәуекелдерді басқару мен деректерді басқаруды жақсарту қажеттілігі себеп болды. Олардың қатарында деректерге қатысты мәселелер үшін салынған 136 миллион АҚШ доллары көлеміндегі айыппұл да бар. Сондай-ақ Citigroup бұл өзгерістің себептерінің бірі ретінде сыртқы мердігерлер қатысқан 22,9 миллион АҚШ долларлық алаяқтық ісін атады. Банк сыртқы жеткізушілер санын 144-тен 50-ге дейін қысқартуды және IT операцияларын Нью-Джерси штатындағы Ратерфордтан Джерси-Ситиге көшіруді жоспарлады. Банк акциялары 0,7%-ға төмендеп, жыл басынан бергі жалпы шығыны 4,4%-ға жетті.<ref>{{Cite news |date=March 13, 2025 |title=Exclusive: Citigroup plans to slash IT contractors, hire staff to improve controls |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-plans-slash-it-contractors-hire-staff-improve-controls-2025-03-13/}}</ref> == Кеңселері == [[File:Citigroup.canary.wharf.arp.500pix.jpg|thumb|right|Лондондағы Канэри-Уорф ауданындағы Citigroup Centre ғимаратында орналасқан Citigroup-тың EMEA аймағындағы штаб-пәтері]] [[File:Citigroup Centre.jpg|right|thumb|Citigroup Centre (Сидней)]] === Нью-Йорк қаласы === Компания келесі ғимараттарда кеңселерін басқарады: * [[388 Greenwich Street]] (Манхэттен) — компанияның жаһандық штаб-пәтері<ref>{{cite news | title=In $1B deal, Citi moves HQ downtown | url=http://www.crainsnewyork.com/article/20131219/REAL_ESTATE/131219836/in-1b-deal-citi-moves-hq-downtown | first=Daniel | last=Geiger | work=[[Crain Communications]] | date=December 19, 2013|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://therealdeal.com/2016/06/13/citigroup-closes-on-1-8b-repurchase-of-tribeca-hq-from-sl-green/ | title=Citigroup closes on $1.8B buy of Tribeca HQ from SL Green | first=Konrad | last=Putzier | work=[[The Real Deal (magazine)|The Real Deal]] | date=June 13, 2016|access-date=2026-02-27}}</ref> * [[Citigroup Center]] — Манхэттеннің Мидтаун ауданындағы қиғаш төбелі зәулім ғимарат * [[787 Seventh Avenue]] (Манхэттен) * [[666 Fifth Avenue]] (Манхэттен) * [[399 Park Avenue]] (Манхэттен) * 485 Lexington Avenue (Манхэттен) * [[One Court Square]] (Лонг-Айленд-Сити, Куинс) === Citigroup EMEA === Лондондағы Канэри-Уорф ауданында орналасқан Citigroup Centre === Citibank Vietnam === Citibank алғаш рет 1975 жылға дейін Вьетнамда өз бөлімшесін ашты.<ref>{{Cite web |last=Ân |first=Tuyết |date=2022-01-14 |title=Citi bán khối ngân hàng cá nhân tại Việt Nam cho tập đoàn UOB |url=https://forbes.vn/citi-ban-khoi-ngan-hang-ca-nhan-tai-viet-nam-cho-tap-doan-uob/ |access-date=2024-06-27 |website=Forbes Việt Nam |language=vi}}</ref> 1993 жылы Citi Вьетнамға қайта оралып, [[Ханой]] қаласында өкілдігін ашты.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-07-08 |title=Việt Nam chấp thuận thành lập ngân hàng 100% vốn Mỹ |url=https://tuoitre.vn/viet-nam-chap-thuan-thanh-lap-ngan-hang-100-von-my-774360.htm |access-date=2024-06-27 |website=TUOI TRE ONLINE |language=vi}}</ref> 1994 жылы Citi Ханойда АҚШ банкінің толыққанды жұмыс істейтін алғашқы бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite web |date=2015-07-08 |title=Citi bank sẽ thành lập ngân hàng 100% vốn tại Việt Nam |url=https://tienphong.vn/post-794774.tpo |access-date=2024-06-27 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=P.V |date=2015-07-08 |title=Citi xin thành lập ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam |url=https://vneconomy.vn/citi-xin-thanh-lap-ngan-hang-100-von-nuoc-ngoai-tai-viet-nam.htm |access-date=2024-06-27 |website=Nhịp sống kinh tế Việt Nam & Thế giới |language=vi}}</ref> 1998 жылы Хошимин қаласында бөлімше ашылғаннан кейін,<ref>{{Cite web |last=Ân |first=Tuyết |date=2021-12-26 |title=Citi bổ nhiệm tân tổng giám đốc tại Việt Nam |url=https://forbes.vn/citi-bo-nhiem-tan-tong-giam-doc-tai-viet-nam/ |access-date=2024-06-27 |website=Forbes Việt Nam |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ngoc Nu |first=Dang |date=2023-03-01 |title=secure spend |url=https://secure-spend.org/ |access-date=2024-06-27 |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2020-12-29 |title=Giờ làm việc ngân hàng Citibank tại các hệ thống năm 2021 |url=https://vietnambiz.vn/gio-lam-viec-ngan-hang-citibank-tai-cac-he-thong-nam-2021-20201229175429139.htm |access-date=2024-06-27 |website=vietnambiz |language=vi}}</ref> Citi 2009 жылы Вьетнамдағы бөлшек банкинг қызметін іске қосты.<ref>{{Cite web |title=Citibank triển khai dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Hà Nội |url=https://sbv.gov.vn/webcenter/portal/cds_sbv/menu/trangchu/tinmoinhat/tmn_chitiet?dDocName=CNTHWEBAP01162521953&p=8&_afrLoop=42519309420131023#%40%3F_afrLoop%3D42519309420131023%26centerWidth%3D100%2525%26dDocName%3DCNTHWEBAP01162521953%26leftWidth%3D0%26p%3D8%26rightWidth%3D0%26showFooter%3Dfalse%26showHeader%3Dfalse%26_adf.ctrl-state%3Dgdohu2c54_4 |access-date=2024-06-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=Citi sẽ thành lập ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam |url=https://baodautu.vn/citi-se-thanh-lap-ngan-hang-100-von-nuoc-ngoai-tai-viet-nam-d29392.html |access-date=2024-06-27 |website=baodautu |language=vi}}</ref> === Citi Field стадионының атау құқығы === Citigroup 2009 жылы стадион ашылған кезден бастап күшіне енген 20 жылдық, 400 миллион АҚШ доллары (2024 жылғы бағамен шамамен 567 миллион АҚШ доллары) көлеміндегі келісім аясында [[Нью-Йорк Метс]] клубының үй стадионы — Citi Field атауына құқық иеленеді.<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2009/US/04/13/mets.ballpark/ | title=Mets and the Citi: $400 million for stadium-naming rights irks some | first=Evan | last=Buxbaum | work=[[CNN]] | date=April 13, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2009/02/07/citi-mets-marketing-business-sports_0209_naming_rights.html | title=Why The Mets Deal Is Right For Citi | first=Tom | last=Van Riper | work=[[Forbes]] | date=February 7, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref> === Су-Фолс === 1981 жылы Citibank [[Оңтүстік Дакота]] штатындағы [[Су-Фолс]] қаласына өзінің несиелік карталарға қатысты операцияларын көшірді. Бұған осы штаттың пайыздық мөлшерлемелерге қойылған шектеулерді алып тастауы себеп болды.<ref>{{cite news | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2013/07/how-citibank-made-south-dakota-the-top-state-in-the-us-for-business/425661 | title=How Citibank Made South Dakota the Top State in the U.S. for Business | first=Amy | last=Sullivan |work=[[The Atlantic]] |date=July 10, 2013|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name="NYbagelfalls">{{cite news | title=South Dakota: Credit Card Haven or the Cayman Islands for Banks? | url=https://www.paymentsjournal.com/south-dakota-credit-card-haven-or-the-cayman-islands-for-banks| first=Brian | last=Riley | date=October 14, 2021|access-date=2026-02-27}}</ref> == Жоғары басшылық == * Директорлар кеңесінің төрағасы: [[Джейн Фрейзер]] (2025 жылғы қазаннан бері) * Бас атқарушы директор: Джейн Фрейзер (2021 жылғы наурыздан бері) === Бұрынғы директорлар кеңесі төрағаларының тізімі === ''Бұл тізімге тек 1998 жылы Citigroup құрылғаннан кейінгі директорлар кеңесінің төрағалары енгізілген.'' # [[Джон Рид]] және [[Сэнди Вейл]] (1998–2000) # [[Сэнди Вейл]] (2000–2006) # [[Чарльз Принс]] (2006–2007) # [[Сэр Уин Бишофф]] (2007–2009) # [[Дик Парсонс]] (2009–2012) # [[Майкл О'Нилл]] (2012–2019) # [[Джон Дуган]] (2019–2025) === Бұрынғы бас атқарушы директорлардың тізімі === ''Бұл тізімге тек 1998 жылы Citigroup құрылғаннан кейінгі бас атқарушы директорлар енгізілген.'' # [[Сэнди Вейл]] (1998–2003) # [[Чарльз Принс]] (2003–2007) # [[Викрам Пандит]] (2007–2012) # [[Майкл Корбат]] (2012–2021) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Citigroup]] [[Санат:1980-жылдардағы бастапқы жария орналастырулар]] [[Санат:1998 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] [[Санат:1998 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Dow Jones Global Titans 50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:1998 жылы құрылған қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексінің бұрынғы құрамдастары]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан жария компаниялар]] [[Санат:Төмен сапалы ипотекалық дағдарыс]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] mh0iq4y67jkigyom660522kbaizd9dl 2 783131 3637088 3627078 2026-07-30T17:32:27Z TheNomadEditor 120280 /* */ 3637088 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Duman Marat |Шынайы есімі = Думан Марат |Сурет = Duman Marat.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Duman Marat |Туған күні = 04.11.2002 |Туған жері = [[Тараз]], Қазақстан |Белсенділік жылдары = 2020 жылдан бері |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші, ән авторы, композитор |Аспаптары = домбыра, фортепиано, гитара |Жанрлары = [[Поп-музыка]] |Лақап аттары = Duman |Лейблдері = Turan Media }} '''Duman Marat''' (қаз. '''Думан Марат'''; 2002 жылғы 4 қараша, [[Тараз]]) — қазақстандық поп-әнші, ән авторы және композитор. == Өмірбаяны == Думан Марат 2002 жылғы 4 қарашада Қазақстанның Тараз қаласында дүниеге келген. Музыкаға қызығушылығы бала кезінен басталды. Жеті жасынан бастап түрлі вокалдық байқауларға қатысып, сахнада өнер көрсете бастады. 2015 жылы өткен «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалистерінің бірі болды. Мектеп қабырғасында жүрген кезінде танымал әндерге кавер-нұсқалар орындап, музыкалық бейнероликтер түсірді. Әлеуметтік желілердегі алғашқы аудиториясын осы кезеңде жинақтады. П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжін «Эстрадалық вокал» мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://ticketon.kz/star/duman-marat|website=Ticketon|language=ru|access-date=2026-07-06}}</ref> == Шығармашылығы == Duman Marat кәсіби музыкалық мансабын 2020 жылы «Оп-оңай» атты дебюттік синглін шығарудан бастады. 2022 жылы жарық көрген «Жіберем қалай» ән орындаушының шығармашылығындағы ең танымал жұмыстардың бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Жас әнші Думан Марат «Жіберем қалай» әнінің қалай шыққанын айтып берді|url=https://www.nur.kz/showbiz/scandals/1990739-otandyq-oryndausy-duman-marat-ziberem-qalai-aninin-qalai-syqqanyn-aityp-berdi-video/|website=KAZ.NUR.KZ|date=2022-10-03|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref>. Кейін «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай», «Миллион», «Әдет», «Тұмар» және басқа да әндерін жарыққа шығарды. Орындаушылық қызметімен қатар, Duman Marat басқа қазақстандық орындаушыларға арналған әндердің авторы ретінде де белгілі. Ол ән жазған орындаушылар қатарында: * [[Alisher Konysbaev]] — «Tango», «4 маусым», «Түсінбеймін», «OMG», «Сені сүйіп»; * [[Ali Otenov]] — «Сонда да жақсы көрем», «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге). 2026 жылғы 2 мамырда Алматы қаласындағы Республика сарайында жеке концерт өткізетіні жарияланды.<ref>...</ref> (???) == Дискография == === Синглдері<ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography and Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> === * «Оп-оңай» (2020) * «Qaitadan» (Dakentiy-пен бірге, 2021) * «Aldamshy» (2021) * «Nege munaidyn?» (2021) * «Bakytty bol» (2021) * «Кино» (2022) * «Жіберем қалай» (2022) * «Есіңе ал мені» (2022) * «Jurek» (xansamat-пен бірге, 2022) * «Salem» (2022) * «Өзгенің жанындасың» (2022) * «Бір, екі, үш» (2023) * «Sagynam» (2023) * «Сүйемін деші» (2023) * «Жылу» (2024) * «Кездестіргім келеді» (2024) * «Nege kerek?» (Akimmmich-пен бірге, 2024) * «Баяғыдай» (2024) * «Мен болмасам кім?» (2024) * «Асықпай» (2024) * «Мен болуым керек (Acoustic Version)» (2024) * «Бір кездесу» (2024) * «Сағырып үлгердім» (2024) * «Аруым» (2025) * «Жоғалттым» (2025) * «Әдет» (2025) * «Jaraid» (2025) * «Миллион» (2025) * «Шынымды айтсам» (2025) * «Нөмірімді де» (2025) * «INTRO» (2025) * «Ештеңе етпейді» (2026) * «Тұмар» (2026) * «Ұмыталмайм-ау» (2026) * «Күрделім-ай» (2026) <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190|website=Apple Music|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG|website=Spotify|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography, Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Авторлық қызметі == Duman Marat орындаушылық қызметімен қатар, ән авторы ретінде де белгілі. Ол қазақстандық орындаушыларға арналған бірнеше әннің сөзін және әуенін жазған. Ән жазған орындаушылар: * [[Alisher Konysbaev]] ** «Tango» ** «4 маусым» ** «Түсінбеймін» ** «OMG» ** «Сені сүйіп» * [[Ali Otenov]] ** «Сонда да жақсы көрем» ** «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге) == Концерттері == === Жеке концерттері === * '''2026''' — ''Duman Marat'' жеке концерті, [[Республика сарайы]], Алматы.<ref>{{Cite web|title=DUMAN MARAT — Республика сарайындағы жеке концерт|url=https://ticketon.kz/event/duman-marat-dr-almaty|website=Freedom Ticketon|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == 2015 жылы «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеу кезеңінің финалистерінің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=Bala Turkvizyon ұлттық іріктеу кезеңінің ақтық сынына қатысушылар анықталды |url=https://kaz.inform.kz/news/bala-turkvizyon-ulttyk-irikteu-kezeninin-aktyk-synyna-katysushylar-anyktaldy-foto_a2819936/ |website=ҚазАқпарат |language=kk |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref><ref>{{Cite web |title=В Астане определились восемь финалистов «BalaTurkvizyon» |url=https://qazaqstan.tv/news/102562/ |website=Qazaqstan |language=ru |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.instagram.com/duman_marat/ Duman Marat — Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCqGurK2OdizH7BfBLp585nQ Duman Marat — YouTube] * [https://www.tiktok.com/@duman_marattt Duman Marat — TikTok] * [https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190 Duman Marat — Apple Music] * [https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG Duman Marat — Spotify] {{DEFAULTSORT:Marat, Duman}} [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан композиторлары]] [[Санат:2002 жылы туғандар]] [[Санат:Таразда туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] kov8kmn8p524kugju0vvotonaoys9my 3637089 3637088 2026-07-30T17:32:39Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:2002 жылы туғандар|2002 жылы туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3637089 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Duman Marat |Шынайы есімі = Думан Марат |Сурет = Duman Marat.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Duman Marat |Туған күні = 04.11.2002 |Туған жері = [[Тараз]], Қазақстан |Белсенділік жылдары = 2020 жылдан бері |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші, ән авторы, композитор |Аспаптары = домбыра, фортепиано, гитара |Жанрлары = [[Поп-музыка]] |Лақап аттары = Duman |Лейблдері = Turan Media }} '''Duman Marat''' (қаз. '''Думан Марат'''; 2002 жылғы 4 қараша, [[Тараз]]) — қазақстандық поп-әнші, ән авторы және композитор. == Өмірбаяны == Думан Марат 2002 жылғы 4 қарашада Қазақстанның Тараз қаласында дүниеге келген. Музыкаға қызығушылығы бала кезінен басталды. Жеті жасынан бастап түрлі вокалдық байқауларға қатысып, сахнада өнер көрсете бастады. 2015 жылы өткен «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалистерінің бірі болды. Мектеп қабырғасында жүрген кезінде танымал әндерге кавер-нұсқалар орындап, музыкалық бейнероликтер түсірді. Әлеуметтік желілердегі алғашқы аудиториясын осы кезеңде жинақтады. П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжін «Эстрадалық вокал» мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://ticketon.kz/star/duman-marat|website=Ticketon|language=ru|access-date=2026-07-06}}</ref> == Шығармашылығы == Duman Marat кәсіби музыкалық мансабын 2020 жылы «Оп-оңай» атты дебюттік синглін шығарудан бастады. 2022 жылы жарық көрген «Жіберем қалай» ән орындаушының шығармашылығындағы ең танымал жұмыстардың бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Жас әнші Думан Марат «Жіберем қалай» әнінің қалай шыққанын айтып берді|url=https://www.nur.kz/showbiz/scandals/1990739-otandyq-oryndausy-duman-marat-ziberem-qalai-aninin-qalai-syqqanyn-aityp-berdi-video/|website=KAZ.NUR.KZ|date=2022-10-03|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref>. Кейін «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай», «Миллион», «Әдет», «Тұмар» және басқа да әндерін жарыққа шығарды. Орындаушылық қызметімен қатар, Duman Marat басқа қазақстандық орындаушыларға арналған әндердің авторы ретінде де белгілі. Ол ән жазған орындаушылар қатарында: * [[Alisher Konysbaev]] — «Tango», «4 маусым», «Түсінбеймін», «OMG», «Сені сүйіп»; * [[Ali Otenov]] — «Сонда да жақсы көрем», «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге). 2026 жылғы 2 мамырда Алматы қаласындағы Республика сарайында жеке концерт өткізетіні жарияланды.<ref>...</ref> (???) == Дискография == === Синглдері<ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography and Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> === * «Оп-оңай» (2020) * «Qaitadan» (Dakentiy-пен бірге, 2021) * «Aldamshy» (2021) * «Nege munaidyn?» (2021) * «Bakytty bol» (2021) * «Кино» (2022) * «Жіберем қалай» (2022) * «Есіңе ал мені» (2022) * «Jurek» (xansamat-пен бірге, 2022) * «Salem» (2022) * «Өзгенің жанындасың» (2022) * «Бір, екі, үш» (2023) * «Sagynam» (2023) * «Сүйемін деші» (2023) * «Жылу» (2024) * «Кездестіргім келеді» (2024) * «Nege kerek?» (Akimmmich-пен бірге, 2024) * «Баяғыдай» (2024) * «Мен болмасам кім?» (2024) * «Асықпай» (2024) * «Мен болуым керек (Acoustic Version)» (2024) * «Бір кездесу» (2024) * «Сағырып үлгердім» (2024) * «Аруым» (2025) * «Жоғалттым» (2025) * «Әдет» (2025) * «Jaraid» (2025) * «Миллион» (2025) * «Шынымды айтсам» (2025) * «Нөмірімді де» (2025) * «INTRO» (2025) * «Ештеңе етпейді» (2026) * «Тұмар» (2026) * «Ұмыталмайм-ау» (2026) * «Күрделім-ай» (2026) <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190|website=Apple Music|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG|website=Spotify|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography, Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Авторлық қызметі == Duman Marat орындаушылық қызметімен қатар, ән авторы ретінде де белгілі. Ол қазақстандық орындаушыларға арналған бірнеше әннің сөзін және әуенін жазған. Ән жазған орындаушылар: * [[Alisher Konysbaev]] ** «Tango» ** «4 маусым» ** «Түсінбеймін» ** «OMG» ** «Сені сүйіп» * [[Ali Otenov]] ** «Сонда да жақсы көрем» ** «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге) == Концерттері == === Жеке концерттері === * '''2026''' — ''Duman Marat'' жеке концерті, [[Республика сарайы]], Алматы.<ref>{{Cite web|title=DUMAN MARAT — Республика сарайындағы жеке концерт|url=https://ticketon.kz/event/duman-marat-dr-almaty|website=Freedom Ticketon|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == 2015 жылы «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеу кезеңінің финалистерінің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=Bala Turkvizyon ұлттық іріктеу кезеңінің ақтық сынына қатысушылар анықталды |url=https://kaz.inform.kz/news/bala-turkvizyon-ulttyk-irikteu-kezeninin-aktyk-synyna-katysushylar-anyktaldy-foto_a2819936/ |website=ҚазАқпарат |language=kk |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref><ref>{{Cite web |title=В Астане определились восемь финалистов «BalaTurkvizyon» |url=https://qazaqstan.tv/news/102562/ |website=Qazaqstan |language=ru |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.instagram.com/duman_marat/ Duman Marat — Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCqGurK2OdizH7BfBLp585nQ Duman Marat — YouTube] * [https://www.tiktok.com/@duman_marattt Duman Marat — TikTok] * [https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190 Duman Marat — Apple Music] * [https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG Duman Marat — Spotify] {{DEFAULTSORT:Marat, Duman}} [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан композиторлары]] [[Санат:Таразда туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] rch5z2sn27f98vhhj36cseiqj779tcj 3637091 3637089 2026-07-30T17:34:42Z TheNomadEditor 120280 /* Өмірбаяны */ 3637091 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Duman Marat |Шынайы есімі = Думан Марат |Сурет = Duman Marat.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Duman Marat |Туған күні = 04.11.2002 |Туған жері = [[Тараз]], Қазақстан |Белсенділік жылдары = 2020 жылдан бері |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші, ән авторы, композитор |Аспаптары = домбыра, фортепиано, гитара |Жанрлары = [[Поп-музыка]] |Лақап аттары = Duman |Лейблдері = Turan Media }} '''Duman Marat''' (қаз. '''Думан Марат'''; 2002 жылғы 4 қараша, [[Тараз]]) — қазақстандық поп-әнші, ән авторы және композитор. == Өмірбаяны == Думан Марат 2002 жылғы 4 қарашада Тараз қаласында дүниеге келген. Музыкаға қызығушылығы бала кезінен басталды. Жеті жасынан бастап түрлі вокалдық байқауларға қатыса бастаған. 2015 жылы өткен «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалисті болды. П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжін «Эстрадалық вокал» мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://ticketon.kz/star/duman-marat|website=Ticketon|language=ru|access-date=2026-07-06}}</ref> == Шығармашылығы == Duman Marat кәсіби музыкалық мансабын 2020 жылы «Оп-оңай» атты дебюттік синглін шығарудан бастады. 2022 жылы жарық көрген «Жіберем қалай» ән орындаушының шығармашылығындағы ең танымал жұмыстардың бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Жас әнші Думан Марат «Жіберем қалай» әнінің қалай шыққанын айтып берді|url=https://www.nur.kz/showbiz/scandals/1990739-otandyq-oryndausy-duman-marat-ziberem-qalai-aninin-qalai-syqqanyn-aityp-berdi-video/|website=KAZ.NUR.KZ|date=2022-10-03|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref>. Кейін «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай», «Миллион», «Әдет», «Тұмар» және басқа да әндерін жарыққа шығарды. Орындаушылық қызметімен қатар, Duman Marat басқа қазақстандық орындаушыларға арналған әндердің авторы ретінде де белгілі. Ол ән жазған орындаушылар қатарында: * [[Alisher Konysbaev]] — «Tango», «4 маусым», «Түсінбеймін», «OMG», «Сені сүйіп»; * [[Ali Otenov]] — «Сонда да жақсы көрем», «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге). 2026 жылғы 2 мамырда Алматы қаласындағы Республика сарайында жеке концерт өткізетіні жарияланды.<ref>...</ref> (???) == Дискография == === Синглдері<ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography and Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> === * «Оп-оңай» (2020) * «Qaitadan» (Dakentiy-пен бірге, 2021) * «Aldamshy» (2021) * «Nege munaidyn?» (2021) * «Bakytty bol» (2021) * «Кино» (2022) * «Жіберем қалай» (2022) * «Есіңе ал мені» (2022) * «Jurek» (xansamat-пен бірге, 2022) * «Salem» (2022) * «Өзгенің жанындасың» (2022) * «Бір, екі, үш» (2023) * «Sagynam» (2023) * «Сүйемін деші» (2023) * «Жылу» (2024) * «Кездестіргім келеді» (2024) * «Nege kerek?» (Akimmmich-пен бірге, 2024) * «Баяғыдай» (2024) * «Мен болмасам кім?» (2024) * «Асықпай» (2024) * «Мен болуым керек (Acoustic Version)» (2024) * «Бір кездесу» (2024) * «Сағырып үлгердім» (2024) * «Аруым» (2025) * «Жоғалттым» (2025) * «Әдет» (2025) * «Jaraid» (2025) * «Миллион» (2025) * «Шынымды айтсам» (2025) * «Нөмірімді де» (2025) * «INTRO» (2025) * «Ештеңе етпейді» (2026) * «Тұмар» (2026) * «Ұмыталмайм-ау» (2026) * «Күрделім-ай» (2026) <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190|website=Apple Music|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG|website=Spotify|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography, Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Авторлық қызметі == Duman Marat орындаушылық қызметімен қатар, ән авторы ретінде де белгілі. Ол қазақстандық орындаушыларға арналған бірнеше әннің сөзін және әуенін жазған. Ән жазған орындаушылар: * [[Alisher Konysbaev]] ** «Tango» ** «4 маусым» ** «Түсінбеймін» ** «OMG» ** «Сені сүйіп» * [[Ali Otenov]] ** «Сонда да жақсы көрем» ** «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге) == Концерттері == === Жеке концерттері === * '''2026''' — ''Duman Marat'' жеке концерті, [[Республика сарайы]], Алматы.<ref>{{Cite web|title=DUMAN MARAT — Республика сарайындағы жеке концерт|url=https://ticketon.kz/event/duman-marat-dr-almaty|website=Freedom Ticketon|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == 2015 жылы «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеу кезеңінің финалистерінің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=Bala Turkvizyon ұлттық іріктеу кезеңінің ақтық сынына қатысушылар анықталды |url=https://kaz.inform.kz/news/bala-turkvizyon-ulttyk-irikteu-kezeninin-aktyk-synyna-katysushylar-anyktaldy-foto_a2819936/ |website=ҚазАқпарат |language=kk |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref><ref>{{Cite web |title=В Астане определились восемь финалистов «BalaTurkvizyon» |url=https://qazaqstan.tv/news/102562/ |website=Qazaqstan |language=ru |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.instagram.com/duman_marat/ Duman Marat — Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCqGurK2OdizH7BfBLp585nQ Duman Marat — YouTube] * [https://www.tiktok.com/@duman_marattt Duman Marat — TikTok] * [https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190 Duman Marat — Apple Music] * [https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG Duman Marat — Spotify] {{DEFAULTSORT:Marat, Duman}} [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан композиторлары]] [[Санат:Таразда туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] hu3ps9kng67wwbtb5kp7hmdqjmuspfz 3637093 3637091 2026-07-30T17:35:44Z TheNomadEditor 120280 /* Шығармашылығы */ 3637093 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Duman Marat |Шынайы есімі = Думан Марат |Сурет = Duman Marat.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Duman Marat |Туған күні = 04.11.2002 |Туған жері = [[Тараз]], Қазақстан |Белсенділік жылдары = 2020 жылдан бері |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші, ән авторы, композитор |Аспаптары = домбыра, фортепиано, гитара |Жанрлары = [[Поп-музыка]] |Лақап аттары = Duman |Лейблдері = Turan Media }} '''Duman Marat''' (қаз. '''Думан Марат'''; 2002 жылғы 4 қараша, [[Тараз]]) — қазақстандық поп-әнші, ән авторы және композитор. == Өмірбаяны == Думан Марат 2002 жылғы 4 қарашада Тараз қаласында дүниеге келген. Музыкаға қызығушылығы бала кезінен басталды. Жеті жасынан бастап түрлі вокалдық байқауларға қатыса бастаған. 2015 жылы өткен «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалисті болды. П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжін «Эстрадалық вокал» мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://ticketon.kz/star/duman-marat|website=Ticketon|language=ru|access-date=2026-07-06}}</ref> == Шығармашылығы == Duman Marat кәсіби музыкалық мансабын 2020 жылы «Оп-оңай» атты дебюттік синглін шығарудан бастады. 2022 жылы жарық көрген «Жіберем қалай» ән орындаушының шығармашылығындағы танымалы болды.<ref>{{Cite web|title=Жас әнші Думан Марат «Жіберем қалай» әнінің қалай шыққанын айтып берді|url=https://www.nur.kz/showbiz/scandals/1990739-otandyq-oryndausy-duman-marat-ziberem-qalai-aninin-qalai-syqqanyn-aityp-berdi-video/|website=KAZ.NUR.KZ|date=2022-10-03|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref>. Кейін «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай», «Миллион», «Әдет», «Тұмар» және басқа да әндерін жарыққа шығарды. Орындаушылық қызметімен қатар, Duman Marat басқа қазақстандық орындаушыларға арналған әндердің авторы ретінде де белгілі. Ән жазған орындаушылар қатарында: * [[Alisher Konysbaev]] — «Tango», «4 маусым», «Түсінбеймін», «OMG», «Сені сүйіп»; * [[Ali Otenov]] — «Сонда да жақсы көрем», «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге). 2026 жылғы 2 мамырда Алматы қаласындағы Республика сарайында жеке концерт өткізетіні жарияланды.<ref>...</ref> (???) == Дискография == === Синглдері<ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography and Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> === * «Оп-оңай» (2020) * «Qaitadan» (Dakentiy-пен бірге, 2021) * «Aldamshy» (2021) * «Nege munaidyn?» (2021) * «Bakytty bol» (2021) * «Кино» (2022) * «Жіберем қалай» (2022) * «Есіңе ал мені» (2022) * «Jurek» (xansamat-пен бірге, 2022) * «Salem» (2022) * «Өзгенің жанындасың» (2022) * «Бір, екі, үш» (2023) * «Sagynam» (2023) * «Сүйемін деші» (2023) * «Жылу» (2024) * «Кездестіргім келеді» (2024) * «Nege kerek?» (Akimmmich-пен бірге, 2024) * «Баяғыдай» (2024) * «Мен болмасам кім?» (2024) * «Асықпай» (2024) * «Мен болуым керек (Acoustic Version)» (2024) * «Бір кездесу» (2024) * «Сағырып үлгердім» (2024) * «Аруым» (2025) * «Жоғалттым» (2025) * «Әдет» (2025) * «Jaraid» (2025) * «Миллион» (2025) * «Шынымды айтсам» (2025) * «Нөмірімді де» (2025) * «INTRO» (2025) * «Ештеңе етпейді» (2026) * «Тұмар» (2026) * «Ұмыталмайм-ау» (2026) * «Күрделім-ай» (2026) <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190|website=Apple Music|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG|website=Spotify|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography, Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Авторлық қызметі == Duman Marat орындаушылық қызметімен қатар, ән авторы ретінде де белгілі. Ол қазақстандық орындаушыларға арналған бірнеше әннің сөзін және әуенін жазған. Ән жазған орындаушылар: * [[Alisher Konysbaev]] ** «Tango» ** «4 маусым» ** «Түсінбеймін» ** «OMG» ** «Сені сүйіп» * [[Ali Otenov]] ** «Сонда да жақсы көрем» ** «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге) == Концерттері == === Жеке концерттері === * '''2026''' — ''Duman Marat'' жеке концерті, [[Республика сарайы]], Алматы.<ref>{{Cite web|title=DUMAN MARAT — Республика сарайындағы жеке концерт|url=https://ticketon.kz/event/duman-marat-dr-almaty|website=Freedom Ticketon|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == 2015 жылы «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеу кезеңінің финалистерінің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=Bala Turkvizyon ұлттық іріктеу кезеңінің ақтық сынына қатысушылар анықталды |url=https://kaz.inform.kz/news/bala-turkvizyon-ulttyk-irikteu-kezeninin-aktyk-synyna-katysushylar-anyktaldy-foto_a2819936/ |website=ҚазАқпарат |language=kk |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref><ref>{{Cite web |title=В Астане определились восемь финалистов «BalaTurkvizyon» |url=https://qazaqstan.tv/news/102562/ |website=Qazaqstan |language=ru |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.instagram.com/duman_marat/ Duman Marat — Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCqGurK2OdizH7BfBLp585nQ Duman Marat — YouTube] * [https://www.tiktok.com/@duman_marattt Duman Marat — TikTok] * [https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190 Duman Marat — Apple Music] * [https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG Duman Marat — Spotify] {{DEFAULTSORT:Marat, Duman}} [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан композиторлары]] [[Санат:Таразда туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] slmkzn42i1skgl8ca414d98ic9o31py 3637094 3637093 2026-07-30T17:36:13Z TheNomadEditor 120280 /* Дискография */ 3637094 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Duman Marat |Шынайы есімі = Думан Марат |Сурет = Duman Marat.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Duman Marat |Туған күні = 04.11.2002 |Туған жері = [[Тараз]], Қазақстан |Белсенділік жылдары = 2020 жылдан бері |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші, ән авторы, композитор |Аспаптары = домбыра, фортепиано, гитара |Жанрлары = [[Поп-музыка]] |Лақап аттары = Duman |Лейблдері = Turan Media }} '''Duman Marat''' (қаз. '''Думан Марат'''; 2002 жылғы 4 қараша, [[Тараз]]) — қазақстандық поп-әнші, ән авторы және композитор. == Өмірбаяны == Думан Марат 2002 жылғы 4 қарашада Тараз қаласында дүниеге келген. Музыкаға қызығушылығы бала кезінен басталды. Жеті жасынан бастап түрлі вокалдық байқауларға қатыса бастаған. 2015 жылы өткен «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалисті болды. П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжін «Эстрадалық вокал» мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://ticketon.kz/star/duman-marat|website=Ticketon|language=ru|access-date=2026-07-06}}</ref> == Шығармашылығы == Duman Marat кәсіби музыкалық мансабын 2020 жылы «Оп-оңай» атты дебюттік синглін шығарудан бастады. 2022 жылы жарық көрген «Жіберем қалай» ән орындаушының шығармашылығындағы танымалы болды.<ref>{{Cite web|title=Жас әнші Думан Марат «Жіберем қалай» әнінің қалай шыққанын айтып берді|url=https://www.nur.kz/showbiz/scandals/1990739-otandyq-oryndausy-duman-marat-ziberem-qalai-aninin-qalai-syqqanyn-aityp-berdi-video/|website=KAZ.NUR.KZ|date=2022-10-03|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref>. Кейін «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай», «Миллион», «Әдет», «Тұмар» және басқа да әндерін жарыққа шығарды. Орындаушылық қызметімен қатар, Duman Marat басқа қазақстандық орындаушыларға арналған әндердің авторы ретінде де белгілі. Ән жазған орындаушылар қатарында: * [[Alisher Konysbaev]] — «Tango», «4 маусым», «Түсінбеймін», «OMG», «Сені сүйіп»; * [[Ali Otenov]] — «Сонда да жақсы көрем», «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге). 2026 жылғы 2 мамырда Алматы қаласындағы Республика сарайында жеке концерт өткізетіні жарияланды.<ref>...</ref> (???) == Дискография == === Синглдері<ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography and Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> === * «Оп-оңай» (2020) * «Qaitadan» (Dakentiy-пен бірге, 2021) * «Aldamshy» (2021) * «Nege munaidyn?» (2021) * «Bakytty bol» (2021) * «Кино» (2022) * «Жіберем қалай» (2022) * «Есіңе ал мені» (2022) * «Jurek» (xansamat-пен бірге, 2022) * «Salem» (2022) * «Өзгенің жанындасың» (2022) * «Бір, екі, үш» (2023) * «Sagynam» (2023) * «Сүйемін деші» (2023) * «Жылу» (2024) * «Кездестіргім келеді» (2024) * «Nege kerek?» (Akimmmich-пен бірге, 2024) * «Баяғыдай» (2024) * «Мен болмасам кім?» (2024) * «Асықпай» (2024) * «Мен болуым керек (Acoustic Version)» (2024) * «Бір кездесу» (2024) * «Сағырып үлгердім» (2024) * «Аруым» (2025) * «Жоғалттым» (2025) * «Әдет» (2025) * «Jaraid» (2025) * «Миллион» (2025) * «Шынымды айтсам» (2025) * «Нөмірімді де» (2025) * «INTRO» (2025) * «Ештеңе етпейді» (2026) * «Тұмар» (2026) * «Ұмыталмайм-ау» (2026) * «Күрделім-ай» (2026) <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190|website=Apple Music|access-date=2026-07-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG|website=Spotify|access-date=2026-07-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography, Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Авторлық қызметі == Duman Marat орындаушылық қызметімен қатар, ән авторы ретінде де белгілі. Ол қазақстандық орындаушыларға арналған бірнеше әннің сөзін және әуенін жазған. Ән жазған орындаушылар: * [[Alisher Konysbaev]] ** «Tango» ** «4 маусым» ** «Түсінбеймін» ** «OMG» ** «Сені сүйіп» * [[Ali Otenov]] ** «Сонда да жақсы көрем» ** «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге) == Концерттері == === Жеке концерттері === * '''2026''' — ''Duman Marat'' жеке концерті, [[Республика сарайы]], Алматы.<ref>{{Cite web|title=DUMAN MARAT — Республика сарайындағы жеке концерт|url=https://ticketon.kz/event/duman-marat-dr-almaty|website=Freedom Ticketon|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == 2015 жылы «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеу кезеңінің финалистерінің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=Bala Turkvizyon ұлттық іріктеу кезеңінің ақтық сынына қатысушылар анықталды |url=https://kaz.inform.kz/news/bala-turkvizyon-ulttyk-irikteu-kezeninin-aktyk-synyna-katysushylar-anyktaldy-foto_a2819936/ |website=ҚазАқпарат |language=kk |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref><ref>{{Cite web |title=В Астане определились восемь финалистов «BalaTurkvizyon» |url=https://qazaqstan.tv/news/102562/ |website=Qazaqstan |language=ru |date=2015-09-20 |access-date=2026-07-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.instagram.com/duman_marat/ Duman Marat — Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCqGurK2OdizH7BfBLp585nQ Duman Marat — YouTube] * [https://www.tiktok.com/@duman_marattt Duman Marat — TikTok] * [https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190 Duman Marat — Apple Music] * [https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG Duman Marat — Spotify] {{DEFAULTSORT:Marat, Duman}} [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан композиторлары]] [[Санат:Таразда туғандар]] [[Санат:Тірі адамдар]] 9sz1or9wxfxr6inii7hmlzust3vtz9f 10 783355 3636987 3636789 2026-07-30T13:48:22Z Мағыпар 100137 үлгі 3636987 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = Латвия қалалары |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] </noinclude> evuus4yo46t3g87cpgzj694s1hacdq6 3637187 3636987 2026-07-31T07:12:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3637187 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = Латвия қалалары |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jmwotc7sg7r9skbrkfgfh9h3h8rqklx 0 783356 3637251 3629408 2026-07-31T09:12:59Z Мағыпар 100137 3637251 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Айзпуте |шынайы атауы = {{lang-lv|Aizpute}} |сурет = Aizputes Sv.Jāņa luterāņu baznīca (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Aizpute COA.svg |ту = LVA Aizpute flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =43 |lat_sec =16 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =36 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Оңтүстік Курзем аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1249 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1917 жылға дейін - Газенпот |статус алуы = 1378 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4297 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 564 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 634 |пошта индексі = LV-3456 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aizpute |сайты = |сайт тілі = }} '''Айзпуте''' ({{lang-lv|Aizpute}}) — [[Латвия]]ның [[Оңтүстік Курзем аймағы]]ндағы қала. Айзпуте халқының саны 2026 жылы 4297 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-aizpute-11470.html|title=Население Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Айзпуте Тебра өзенінің бойында, [[Лиепая]]дан солтүстік-батысқа қарай 48 км жерде орналасқан. Қала аумағын Кулдига - Личи трассасы кесіп өтеді.<ref>{{citeweb|url=http://balticstates.ru/kurorty-i-goroda-pribaltiki/aizpute.html|title=Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 1248 жылы неміс крестшілері негізін қалаған Хасенпот қамалы салынған. 14 ғасырдың екінші жартысында қамал қабырғаларының айналасында қала пайда болды. 1378 жылы ол Пельтен ауданының орталығы болды. Сол кезде қамал епископтың приставының резиденциясы болған. Одан басқа, ол әртүрлі уақытта көптеген беделді тұлғаларға, соның ішінде Дания королі, Гольштейн герцогы Магнусқа, кейінірек Бранденбург марграфына, содан кейін Курлянд герцогіне және кейіннен поляк короліне тиесілі болған. 1795 жылы қала Курлянд губернаторлығының құрамында Ресей империясының құрамына кірді. 1917 жылы ол қазіргі атауын алды. 1918 жылдан 1940 жылға дейін Латвия Республикасының, содан кейін 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16495-Ajzpute.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бұрын мұнда неміс Линденбергке тиесілі картон фабрикасы болған, ол визиткаларды, рецепт бланкілерін (дәрі-дәрмек бөтелкелерін орау үшін пайдаланылған үшбұрышты қағаз), сондай-ақ картон мен жазу қағазын шығаратын, ағаш кесетін және су диірмендері де болған.<ref>{{citeweb|url=https://filaretuos.livejournal.com/80291.html?ysclid=mri3mumxsf544257174|title=Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> 1990 жылдардың басынан бастап қалада туризм белсенді дамып келеді: тарихи ғимараттарды қалпына келтіру, жаңа қонақ үйлердің ашылуы және инфрақұрылымның дамуы Айзпутені тартымды орынға айналдыруда.<ref>{{citeweb|url=https://triber.ru/city/ajzpute/?ysclid=mri3p5c86t495115351|title=Город Айзпуте вся информация для путешественника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Айзпуте қаласы тарихи сәулетімен әйгілі. Айзпуте сарайының қирандылары, Айзпуте лютеран шіркеуі және Айзпуте қалалық әкімшілігі сияқты көрнекті орындар бар. Қалада Тебра өзенінің бойындағы саябақтар мен табиғи соқпақтар бар. *'''Айзпуте бекінісі''' — Тебра өзенінің жағасында орналасқан ортағасырлық құрылыс. XIII ғасырда Ливон орденімен салынған қамалда қазір Айзпуте мұражайы орналасқан, онда келушілер жергілікті тарих пен мәдениеті туралы біле алады. *'''Әулие Джон шіркеуі''' — XIII ғасырда салынған тарихи шіркеу. Онда готикалық және барокко сәулеті бар. Бұл Латвиядағы ең көне шіркеулердің бірі және бүгінгі күнге дейін ғибадат ету үшін пайдаланылуда. *'''Айзпуте синагогасы''' — бастапқыда XIX ғасырда салынған қалпына келтірілген синагога ғимараты. Қазіргі уақытта ол мәдени және қоғамдық орталық ретінде қызмет етеді. *'''Айзпуте базар алаңы''' — Айзпутенің ескі қаласының орталығы. Онда көптеген дүкендер, кафелер мен мейрамханалар орналасқан. *'''Кальтене кешені''' — XVII ғасырда салынған тарихи сарай. Қазіргі уақытта онда әдемі бақтар мен саябақпен қоршалған қонақ үй мен мейрамхана орналасқан.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-aizpute.htm|title=Карта Айзпуте|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-12|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="130"> Aizpute - panoramio (25).jpg Aizputės vandens malūnas.jpg Livonijos ordino pilies griuvėsiai.jpg Aizpute - panoramio (18).jpg </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mgc9oe305iuw0715j6v6x87o7d6o5pu 0 784057 3637257 3635244 2026-07-31T09:19:01Z 1nter pares 146705 3637257 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Toronto-Dominion Bank |логотипі = Toronto-Dominion Bank logo.svg |суреті = Mies van der rohe 3-6-2006.jpg |сурет атауы = [[Toronto-Dominion Centre]], [[Торонто]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = TD (TSX)<br>TD (NYSE)<br>0VL8 (LSE)<br>[[S&P/TSX 60]] |қызметі = |құрылды = [[1 ақпан]] [[1955 жыл|1955]] |құрушы = |орналасуы = [[Toronto-Dominion Centre]], [[Торонто]], Онтарио, Канада |басты адамдары = Реймонд Чун (бас атқарушы директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = [[TD Canada Trust]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 127,8 млрд канадалық доллар (2025) |айналым = {{өсім}} 67,78 млрд канадалық доллар (2025)<ref name="Financials">{{cite web |title=TD 2025 Annual Report |url=https://www.td.com/content/dam/tdcom/canada/about-td/pdf/quarterly-results/2025/q4/2025-annual-report-en.pdf |publisher=TD Bank Financial Group |access-date=March 7, 2026}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 20,54 млрд канадалық доллар (2025) |активтер = {{өсім}} 2,095 трлн канадалық доллар (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 102 218 (FTE, 2025) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * TD Asset Management * [[TD Bank (United States)]] * TD Insurance * [[TD Securities]] * [[TD Waterhouse]] }} |аудитор = |сайты = https://www.td.com |Ортаққор = }} '''Toronto-Dominion Bank''' ({{lang-fr|Banque Toronto-Dominion}}), '''TD Bank Group''' (''Groupe Banque TD'') брендімен жұмыс істейтін және көбіне жай ғана '''TD''' деп аталатын — штаб-пәтері [[Онтарио]] провинциясының [[Торонто]] қаласында орналасқан канадалық трансұлттық банк және қаржылық қызметтер корпорациясы. Банк 1955 жылғы 1 ақпанда 1855 жылы құрылған Bank of Toronto мен 1869 жылы құрылған Dominion Bank банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Ол Канададағы штаб-пәтері Торонтода орналасқан «Үлкен бестік» банктерінің екеуінің бірі, екіншісі — [[Canadian Imperial Bank of Commerce]]. 2021 жылы [[Standard & Poor's]] мәліметі бойынша, TD Bank Group жалпы активтері мен нарықтық капитализациясы бойынша Канададағы ең ірі банк болды. Сондай-ақ ол Солтүстік Америкадағы ең ірі 15 банктің және әлемдегі ең ірі 26 банктің қатарына кірді.<ref>{{cite journal |url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/research/the-worlds-100-largest-banks-2021 |title=The world's 100 largest banks, 2021 |date=December 8, 2021 |journal=[[S&P Global]] |access-date=December 8, 2021 |archive-date=December 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208114815/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/research/the-worlds-100-largest-banks-2021 |url-status=live}}</ref> 2019 жылы [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны жаһандық жүйелік маңызы бар банк ретінде таныды.<ref>{{Cite web |title=Financial Stability Board (FSB) news and analysis articles |url=https://www.centralbanking.com/taxonomy/term/3331 |access-date=January 4, 2023 |website=Central Banking}}</ref> 2023 жылы компания [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 43-орынға ие болды.<ref>{{Cite web |url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0 |title=The Global 2000 2023 |website=Forbes |access-date=February 7, 2024 |archive-date=January 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Банк пен оның еншілес ұйымдарында 102 мыңнан астам қызметкер жұмыс істейді<ref name="Financials" /> және бүкіл әлем бойынша 28 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.td.com/ca/en/about-td/corporate-profile/corporate-information |website=td.com |title=Corporate Information |access-date=March 11, 2026}}</ref> Канадада банк [[TD Canada Trust]] бөлімшесі арқылы жұмыс істеп, 1 060 филиалдан тұратын желісі арқылы шамамен 15 миллион клиентке қызмет көрсетеді. АҚШ-та компания [[TD Banknorth]] пен [[Commerce Bank]] банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылған еншілес ұйымы — [[TD Bank, N.A.]] арқылы қызмет атқарады. TD Bank АҚШ-тың 15 штаты мен Колумбия округіндегі 1 100 филиалдан тұратын желісі арқылы 10 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref name="banknorth">{{cite web |title=About Us |url=https://www.td.com/us/en/about-us |publisher=TD Bank |access-date=March 11, 2026}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Bank of Toronto 1868.jpg|thumb|upright|left|[[Bank of Toronto]] банкінің 1893 жылғы штаб-пәтері]] [[Сурет:Dominion Bank Building (1879).png|thumb|upright|left|[[Dominion Bank]] банкінің 1879 жылғы штаб-пәтері]] Toronto-Dominion Bank банкінің ізашарлары — [[Bank of Toronto]] мен [[Dominion Bank]] — XIX ғасырдың ортасында құрылды: біріншісі 1855 жылы, екіншісі 1869 жылы негізі қаланды.<ref name="offhis">{{cite web |url=https://www.td.com/about-tdbfg/corporate-information/tds-history/ourroots.jsp |title=Our Roots |publisher=Toronto-Dominion Bank |access-date=September 3, 2019 |year=2019 |work=TD Bank Corporate |archive-date=November 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114053437/https://www.td.com/about-tdbfg/corporate-information/tds-history/ourroots.jsp |url-status=live}}</ref> 1954 жылы екі қаржы мекемесін біріктіру туралы келісімге қол жеткізілді. Кейін бұл бірігуді 1954 жылғы 1 қарашада Канаданың Қаржы министрі мақұлдап, ол 1955 жылғы 1 ақпанда ресми түрде күшіне енді. Жаңадан құрылған банк Toronto-Dominion Bank атауын қабылдады.<ref name="offhis" /> Бірігу кезінде екі банктің көлемі шамалас болды және олардың қаржылық жағдайы тұрақты еді. Олар Канададағы салыстырмалы түрде шағын банктердің қатарына жататын, сондықтан ірі банктермен бәсекелесу үшін бірігуді жөн көрді. Бірігу нәтижесінде құрылған Toronto-Dominion Bank активтері 1,1 миллиард долларды құрап, Канададағы төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{cite news |id={{ProQuest|1290136410}} |last1=Hickey |first1=Harvey |date=November 2, 1954 |title=Total Assets $1,100,000,000: Merger of Bank of Toronto And Dominion Bank Approved Shareholders Will Give Final Decision |newspaper=The Globe and Mail |location=Toronto }}</ref> 1967 жылы TD Bank Торонтаның орталығында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Toronto-Dominion Centre]] кешенін ашты.<ref name="offhis" /> Келесі жылы банк Chargex (кейінірек [[Visa Inc.]] деп аталған) компаниясымен серіктестік орнатты.<ref name="offhis" /> TD Bank-тің қалқан пішініндегі логотипі алғаш рет 1969 жылы жұртшылыққа таныстырылды.<ref name="offhis" /> 1976 жылы TD Bank өзінің алғашқы банкоматын — TD 360 жүйесін сынақ ретінде іске қосты. Кейін ол Green Machine деп қайта аталды және бұл атау бүгінге дейін қолданылып келеді.<ref>{{cite web |url=https://www.td.com/about-tdbfg/corporate-information/tds-history/historical-fast-facts.jsp |title=Historical Fast Facts |website=td.com |access-date=March 11, 2020 |archive-date=December 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225235529/https://www.td.com/about-tdbfg/corporate-information/tds-history/historical-fast-facts.jsp |url-status=live}}</ref> 1987 жылы банк Toronto Dominion Securities Inc. компаниясын құрды.<ref name="offhis" /> 1990-жылдары TD Bank бірнеше қаржылық активтерді, соның ішінде [[Standard Chartered Bank of Canada]] банкінің коммерциялық филиалдарын сатып алу арқылы өз қызметін кеңейтті. 1992 жылы банк Central Guaranty Trust компаниясының активтері мен филиалдарын, ал 1996 жылы Waterhouse Investor Services компаниясын сатып алды. 1992 жылы TD Bank британдық қауіпсіздік қызметтері компаниясы [[G4S]] plc-тің еншілес ұйымы G4S Cash Solutions компаниясымен бірлесіп Торонтода пилоттық жобаны бастады. Бұл жоба 1997 жылы бүкіл ел бойынша жүзеге асырылатын серіктестікке ұласты. G4S Cash Solutions банк үшін қолма-қол ақшаны тасымалдау және оның банкоматтарына алғашқы техникалық қызмет көрсету жөніндегі келісімшартты жеңіп алды.<ref name="TDBankOutsourcing">{{cite news |url=http://www.g4s.fi/~/media/Files/Finland/cdv_valsolns_nov10.ashx |title=Nationwide cash service for world's second largest country |date=November 2010 |publisher=G4S |location=Essex, UK |work=Value Solutions |editor-first=Roy |editor-last=Stemman|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507023729/http://www.g4s.fi/~/media/Files/Finland/cdv_valsolns_nov10.ashx |archive-date=May 7, 2015}}</ref> 1996 жылы TD Bank [[Bank of Montreal]] (BMO) және [[Royal Bank of Canada]] (RBC) банктерімен бірлесіп Symcor жеке компаниясын құрды. Компания Канададағы ірі банктерге, сондай-ақ бөлшек сауда және телекоммуникация компанияларына құжаттарды өңдеу, үзінді көшірмелерді дайындау және қолма-қол ақшаны басқару сияқты транзакциялық қызметтер көрсетеді. 2011 жылы Symcor шамамен 675 миллион банк үзінді көшірмесін және клиенттердің 2 миллиардтан астам беттен тұратын есептерін дайындап, жыл сайын 3 миллиард чекті өңдеді.<ref name="symcor">{{cite web |title=Who We Are |url=http://www.symcor.com/en/who-we-are |publisher=Symcor |access-date=March 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130315053245/http://www.symcor.com/en/who-we-are |archive-date=March 15, 2013}}</ref><ref name="critchley">{{cite news |title=Bank-owned Symcor misses on timing |first=Barry |work=[[National Post]] |last=Critchley |date=April 4, 2011 |url=http://business.financialpost.com/2011/04/27/symcor-misses-on-timing |archive-date=October 12, 2013 |access-date=April 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012235049/http://business.financialpost.com/2011/04/27/symcor-misses-on-timing/ |url-status=live}}</ref> [[Сурет:TDCanadaTrustBay.jpg|thumb|[[TD Canada Trust]] филиалы. Canada Trust 2000 жылы сатып алынды және қазіргі уақытта TD банкінің Канададағы коммерциялық банк қызметі бағытына қызмет көрсетеді.]] 1998 жылы TD Bank пен [[Canadian Imperial Bank of Commerce]] бірігу туралы келісімге келді. Алайда Канаданың сол кездегі Қаржы министрі [[Пол Мартин]]нің ұсынымы бойынша Канада үкіметі бұл бірігуді, сондай-ақ [[Bank of Montreal]] мен [[Royal Bank of Canada]] арасындағы ұсынылған бірігуді канадалықтардың мүддесіне сай келмейді деп есептеп, мақұлдамады.<ref>{{cite book |title=Fitzhenry and Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |last=Pound |first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |year=2006 |isbn=978-1554550098}}</ref> 2000 жылы Toronto-Dominion Securities Newcrest Capital компаниясын 224 миллион канадалық долларға сатып алды (мәміленің 75%-ы акциялармен, 25%-ы қолма-қол ақшамен төленді).<ref name="newcrest">{{cite news |title=TD Securities buys Newcrest Capital |url=https://www.cbc.ca/news/business/td-securities-buys-newcrest-capital-1.238573 |work=CBC News |date=November 7, 2000 |archive-date=April 8, 2023 |access-date=September 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408043428/https://www.cbc.ca/news/business/td-securities-buys-newcrest-capital-1.238573 |url-status=live}}</ref> Сол жылы TD Bank Canada Trust компаниясын да сатып алып, Канададағы коммерциялық банк қызметінің көп бөлігін [[TD Canada Trust]] брендіне ауыстырды. Ақырында Мартин белгілі бір шарттармен TD мен Canada Trust банктерінің бірігуін мақұлдады. Жаңа банк Бәсекелестік бюросының талаптарын орындау үшін Canada Trust-тың [[MasterCard]] бизнесін сатты, өйткені сол кезде TD Visa карталарын, ал Canada Trust MasterCard карталарын шығаратын, әрі сол кездегі бәсекелестік ережелері бір қаржы мекемесіне екі брендтің карталарын қатар шығаруға мүмкіндік бермейтін.<ref name="TD sells 13 retail branches">{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/td-sells-13-retail-branches/article25461950/ |title=TD sells 13 retail branches |newspaper=The Globe and Mail |date=May 8, 2000 |last1=Chase |first1=Steven |archive-date=September 28, 2021 |access-date=September 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928164342/https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/td-sells-13-retail-branches/article25461950/ |url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Бәсекелестік бюросы TD мен Canada Trust қызмет көрсету аумақтары қабаттасқан Онтарионың үш нарығындағы 120 мыңнан астам клиентке қызмет көрсететін 13 филиалды сатуды міндеттеді. Зардап шеккен филиалдардың басым бөлігі [[Китченер—Уотерлу]] ауданында орналасқан еді, оның ішінде [[Китченер]]де төртеу, [[Уотерлу]]да екеу, [[Кембридж]]де төртеу және [[Элмира]]да бір филиал болды. Бір филиалдан басқасының барлығы 50 миллион канадалық долларға [[Bank of Montreal]]-ға сатылды. [[Онтарио]] провинциясының [[Парис]] қаласындағы қалған филиал [[Laurentian Bank of Canada]] банкіне сатылды. Жалпы алғанда, Бәсекелестік бюросының талаптарын орындау үшін TD-нің алты филиалы мен Canada Trust-тың жеті филиалы басқа банктерге берілді.<ref name="TD sells 13 retail branches" /> Бұған жауап ретінде TD Бәсекелестік бюросының талаптарын орындау және жалпы шығындарды қысқарту мақсатында 275 филиалын жабатынын мәлімдеді. Бұл шешім 4 900 қызметкерге әсер етті. Канаданың Тәуелсіз бизнес федерациясы Бәсекелестік бюросының мәмілені түпкілікті мақұлдау туралы шешімі тұтынушылардың таңдау мүмкіндігін азайтып, Канададағы траст компаниялары секторын жою арқылы елде банктердің екінші деңгейлі тобын қалыптастыру мүмкіндігін жоққа шығарды деп мәлімдеді.<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/canada/td-takeover-of-canada-trust-good-news-for-clients-bank-says-1.198875 |title=TD takeover of Canada Trust good news for clients, bank says {{!}} CBC News}}</ref> === XXI ғасыр === 2002 жылы TD Bank Stafford Trading және Letco Trading компанияларын сатып алды. Келесі жылы банк [[Laurentian Bank]]-тің [[Квебек]] провинциясынан батысқа қарай орналасқан [[бөлшек банк]] филиалдарын сатып алды. [[Сурет:MTA Flatbush South 76 - TD Bank.jpg|thumb|[[TD Bank, N.A.]] банкінің [[Нью-Йорк]] қаласындағы филиалы. TD Bank XXI ғасырдың басында АҚШ-тағы қызметін кеңейтті.]] 2004 жылы TD Bank АҚШ-тың бөлшек банк қызметі нарығына шығып, Жаңа Англияда орналасқан Banknorth банкінің бақылау пакетін жалпы құны 3,8 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жариялады.<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/business/td-bank-buying-majority-stake-in-banknorth-for-3-8b-us-1.517181 |title=TD Bank buying majority stake in Banknorth for $3.8B US |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |access-date=September 3, 2019 |date=August 26, 2004 |work=CBC News}}</ref> 2005 жылғы наурызда мәміле аяқталғаннан кейін Banknorth атауы [[TD Banknorth]] болып өзгертілді. Бхарат Масрани 2014 жылдан бері компанияның бас атқарушы директоры қызметін атқарғаннан кейін, 2024 жылғы қыркүйекте зейнетке шығатынын жариялады.<ref>{{Cite web |title=TD Bank Group President and CEO Masrani to Retire, Chun Named Successor |url=https://njbmagazine.com/njb-news-now/td-bank-group-president-and-ceo-masrani-to-retire-chun-named-successor/ |access-date=2026-06-24 |website=New Jersey Business Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-19 |title=As TD's CEO passes the baton, an insider inherits big hurdles |url=https://www.americanbanker.com/news/td-ceo-bharat-masrani-to-retire-amid-aml-compliance-woes |access-date=2026-06-24 |website=American Banker |language=en}}</ref> 2025 жылғы ақпанда TD Bank Group-тың бас атқарушы директоры қызметіне Рэймонд Чун тағайындалды.<ref>{{Cite news |last=Balu |first=Nivedita |last2=Saini |first2=Manya |date=17 January 2020 |title=Canada's TD Bank accelerates insider Raymond Chun's transition as CEO |url=https://www.reuters.com/business/finance/td-bank-accelerates-raymond-chuns-transition-ceo-2025-01-17/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-06-24 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> Сол айда Toronto-Dominion Bank Charles Schwab компаниясындағы 10,1% үлесін шамамен 14,6 миллиард АҚШ долларына сатуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Бұл шешім АҚШ-тың федералдық реттеушілері мен Әділет министрлігі банкке ақшаны жылыстатуға қатысты іс бойынша 3,09 миллиард АҚШ доллары көлемінде айыппұл салғаннан кейін қабылданды.<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Alexandra Mae |date=10 October 2024 |title=TD Bank fined $3B US after pleading guilty in historic U.S. money-laundering case |url=https://www.cbc.ca/news/business/td-bank-penalties-1.7348819 |access-date=24 June 2026 |website=CBC}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-10-11 |title=TD Bank to pay $3 billion in money-laundering settlement with the Justice Department |url=https://www.npr.org/2024/10/11/g-s1-27671/td-bank-justice-department |access-date=2026-06-24 |work=NPR |language=en}}</ref> Банк түскен қаражаттың 8 миллиард канадалық долларын өз акцияларын кері сатып алуға жұмсауды, ал қалған бөлігін АҚШ-тағы операцияларын оңтайландыру аясында өсімді қаржыландыруға инвестициялауды жоспарлады.<ref>{{Cite news |date=February 11, 2025 |title=Canada's TD Bank to exit Charles Schwab stake for about $14.6{{nbsp}}billion |url=https://www.reuters.com/business/finance/canadas-td-bank-divest-charles-schwab-stake-worth-154-billion-2025-02-10/}}</ref> 2025 жылғы мамырда TD Bank 2025 жылғы 5 маусымнан бастап АҚШ-тың 10 штатындағы және Колумбия округіндегі 38 филиалын жабатынын жариялады. Бұл шешім банк саласындағы ауқымды үрдістің бір бөлігі болды: тек 2025 жылдың бірінші тоқсанында ғана бүкіл ел бойынша 272 банк филиалы жабылды.<ref>{{Cite web |last=Alas |first=J. |date=2025-05-13 |title=TD Bank to Close Nearly 40 Branches Across US in 2025 — Is Your Local One Affected? |url=https://www.ibtimes.co.uk/complete-list-td-bank-branches-closing-your-branch-affected-1733715 |access-date=2025-05-16 |website=International Business Times UK}}</ref> 2026 жылы JD Power жүргізген ''Canada Digital Banking and Credit Card Mobile App Satisfaction Study'' зерттеуінде TD Bank мобильді банкинг қосымшасына клиенттердің қанағаттану деңгейі бойынша Канада банктері арасында бірінші орынға ие болып, 690 ұпай жинады.<ref>{{Cite web |date=June 4, 2026 |title=2026 Canada Digital Banking and Credit Card Mobile App Satisfaction Study |url=https://www.jdpower.com/business/press-releases/2026-canada-digital-banking-and-credit-card-mobile-app-satisfaction-study |access-date=June 10, 2026 |website=JD Power}}</ref> == Басшылығы == === Президенттері === * Альберт Клиффорд Ашфорт — 1955 жылғы 1 ақпан – 1960 жылғы 6 желтоқсан * Аллен Томас Ламберт — 1960 жылғы 6 желтоқсан – 1972 жылғы қыркүйек * Ричард Мюррей Томсон — 1972 жылғы қыркүйек – 1978 жылғы 30 сәуір * Джон Аллан Бойл — 1978 жылғы 1 мамыр – 1981 жылғы 31 мамыр * Роберт Виллем Кортхалс — 1981 жылғы 1 маусым – 1995 жылғы 31 қаңтар * Александр Чарльз Бейлли — 1995 жылғы 1 ақпан – 2000 жылғы 5 шілде * Уильям Эдмунд Кларк — 2000 жылғы 6 шілде – 2014 жылғы 31 қазан * Бхарат Масрани — 2014 жылғы 1 қараша – 2025 жылғы 31 қаңтар * Рэймонд Чун — 2025 жылғы 1 ақпан – қазіргі уақытқа дейін === Директорлар кеңесінің төрағалары === * Байрон Сэмюэл Ванстон — 1955 жылғы 1 ақпан – 1956 жылғы 31 желтоқсан * Аллен Томас Ламберт — 1961 жыл – 1978 жылғы 30 сәуір * Ричард Мюррей Томсон — 1978 жылғы 1 мамыр – 1998 жылғы 31 қаңтар * Александр Чарльз Бейлли — 1998 жылғы 1 ақпан – 2003 жылғы 3 сәуір * Джон Манро Томпсон — 2003 жылғы 3 сәуір – 2010 жылғы 31 желтоқсан * Брайан Майкл Левитт — 2011 жылғы 1 қаңтар – 2024 жылғы 31 қаңтар * Алан Нельсон Макгиббон — 2024 жылғы 1 ақпан – 2025 жылғы 1 қыркүйек * Джон Брент Макинтайр — 2025 жылғы 1 қыркүйек – қазіргі уақытқа дейін == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Toronto-Dominion Bank]] [[Санат:Торонто қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Канада банктері]] [[Санат:Канадалық брендтер]] [[Санат:S&P/TSX 60 индексінің құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Торонтода орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1855 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1855 жылы Канадада құрылғандар]] [[Санат:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Бизнес-процестер аутсорсингі]] [[Санат:Штаб-пәтері Канадада орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Үндістандағы аутсорсинг]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:Бұрын Токио қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:Канаданың ипотекалық кредиторлары]] [[Санат:Канададағы аутсорсинг]] e7ggvpox4pviz8dvt0ctk9ochxqfu0l 0 784129 3637240 3635997 2026-07-31T09:07:51Z Kaiyr 3134 Kaiyr [[Нұрсахан Бейсенбекова]] бетін [[Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова]] бетіне жылжытты 3635997 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = 16.10.1949 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы облысы|Ақсу ауданы}}, |Мансабы = тарихшы, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым |Азаматтығы = {{қазақ}} |Ұлты = [[қазақ]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Нұрсахан Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1949 жыл)]] тарих ғылымдарының кандидаты, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым <ref> Тарих ғылымдарының кандидаты. <ref> Әлихан Бөкейхан ұлт мақтанышы. Монография, Қарағанды , 2016ж. ISBN 9965-26-096-6</ref>. ==Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы 1949 жылы 16 қазанда Алматы облысы, Ақсу ауданында [[Алматы облысы]], дүниеге келген. Тарих ғылымдарының кандидаты. ҚР Білім беру ісінің қызметкері.1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шахановтың]] шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада Қазақстан мен Үндістанның байланысы,[[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://ortalyq.kz/n-rsahan-ahmet-yzy-tarihshy-endi-t-rkistan-t-rki-haly-taryny-ortaly-y-bolady/?ysclid=ms4c30pqhf889196848</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А. «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} h7a3oi8l6735cdcg1nal09hxe8u7zyv 0 784216 3637162 3636733 2026-07-31T04:45:10Z Dostoevskykz 183227 3637162 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Шынайы есімі = Мария Дмитриевна Достоевская |Сурет = Maria Dostoevskaya.jpg |ені = 236 |Сурет атауы = Мария Дмитриевна Достоевская |Туған кездегі есімі = Мария Дмитриевна Констант |Толық есімі = Мария Дмитриевна Констант (алғашқы некесінде — Исаева, екінші некесінде — Достоевская) |Туған күні = 01.09.1824 |Туған жері = [[Тагонрог]] |Қайтыс болған күні = 15.04.1864 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Азаматтығы = {{Flag|Ресей империясы}} |Ұлты = француз текті орыс |Мансабы = қоғам қайраткері емес, Фёдор Достоевскийдің алғашқы жұбайы |Белсенді жылдары = |Білімі = Таганрог пансионы; Астраханьдағы асыл текті қыздар институты |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Фёдор Михайлович Достоевский]]дің алғашқы жұбайы |Партиясы = |Әкесі = Дмитрий Степанович Констант |Анасы = |Жұбайы = Александр Иванович Исаев (1846–1855); [[Фёдор Михайлович Достоевский]] (1857–1864) |Серігі = |Балалары = Павел Александрович Исаев |Отбасы = Констант әулеті |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = француз текті дворян отбасынан шыққан |Commons = Maria Dmitrievna Dostoevskaya }} '''Мария Дмитриевна Достоевская''', туғандағы тегі '''Констант''', алғашқы некесінде — '''Исаева''' ([[1 қыркүйек]] [[1824 жыл]], [[Таганрог]] — [[15 сәуір]] [[1864 жыл]], [[Мәскеу]]){{sfn|Белов|2001|с=250}} — [[Фёдор Михайлович Достоевский|Фёдор Михайлович Достоевскийдің]] алғашқы жұбайы. Олардың некесі жеті жылға созылды. Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өмірбаянындағы кейбір оқиғалар жазушы шығармаларында көрініс тапқан. == Шығу тегі. Білімі == Мария Дмитрийқызы Констант француз текті әулеттен шыққан. Оның әкесі жағынан атасы XVIII ғасырдың соңында Франциядағы саяси оқиғаларға байланысты отанын тастап, Ресейге қоныс аударған француз дворяны болған. Ол Ресейде православие дінін қабылдап, Степан есімін алған. Кейін француз эмигрантымен отбасын құрып, осы некеден Дмитрий Степанович Констант дүниеге келген. Марияның әкесі Дмитрий Степанович Констант жоғары білімді әрі беделді мемлекеттік қызметкер болды. Ол ұзақ жылдар бойы Астрахань карантинінің директоры қызметін атқарды. Қала шетіндегі карантин кешенінің құрамында аурухана, кеңсе, сауда орындары мен арнайы карантин аймақтары болған. Замандастары Дмитрий Степановичті білімді, зиялы әрі қонақжай адам ретінде сипаттаған. 1858 жылы Астраханьға сапары кезінде француз жазушысы [[Александр Дюма (әкесі)|Александр Дюма-әкесі]] оның үйіне арнайы қонақ болып келген. Дмитрий Степановичтің отбасында жеті бала – үш ұл және төрт қыз тәрбиеленді. Мария Дмитрийқызы екінші бала әрі қыздарының үлкені болды. Ол 1824 жылғы 1 (14) қыркүйекте [[Таганрог]] қаласында дүниеге келген. Алғашқы білімін Таганрогтағы асыл текті қыздарға арналған пансионда алып, кейін әкесі қызмет бабымен [[Астрахан]] қаласына көшкен соң, Астраханьдағы асыл текті қыздар институтында тәрбиеленді. Институтта француз тілі, әдебиет, музыка және зайырлы тәрбие бойынша жан-жақты білім алды. Кейін Фёдор Достоевский қайын атасы Дмитрий Степановичке жазған хаттарының бірінде Мария Дмитрийқызының Астрахандағы ата-анасының үйін ерекше сағынышпен еске алатынын, әкесін әрдайым зор құрметпен әрі шынайы сүйіспеншілікпен еске алып жүретінін жазған. == Алғашқы некесі. Семей == [[Сурет:Semipalatinsk 1850.jpg|мини|300пкс|Семей. 1850-жылдардың соңы]] Замандастары Мария Дмитрийқызын сымбатты, «өте көрікті» ақсары шашты әйел ретінде сипаттап, оның «қызуқандылығын, асқақ сезімталдығын, сергектігі мен әсерленгіштігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=288}} 1846 жылы ол әкесінің қарамағында қызмет еткен жиырма төрт жастағы кеден қызметкері Александр Иванович Исаевқа тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін Павел атты ұл дүниеге келді{{sfn|Сараскина|2013|с=284}} (1847–1900). 1850-жылдардың басында отбасы бірнеше рет қоныс аударды: алдымен Мария Дмитрийқызы ұлымен бірге күйеуінің соңынан [[Петропавл]]ға, кейін [[Семей]]ге, одан соң [[Кузнецк]]ке (қазіргі [[Новокузнецк]]) көшті.{{sfn|Белов|2001|с=347}} 1854 жылдың көктемінде Семейге келген Достоевский Исаевтармен подполковник Белиховтың үйінде танысты. Жазушы Александр Ивановичтің қызметте өсіп келе жатқан, зиялы адам ретінде беделі жоғары кезеңін көрген жоқ. Фёдор Михайлович ағасы [[Михаил Михайлович Достоевский|Михаилге]] жазған хатында жаңа танысының басшылықпен жанжалдасып, қызметінен айырылғанын, соның салдарынан қоғамдағы беделінен айырылып, отбасының жоқшылыққа ұшырағанын жазды: «Дегенмен, ол табиғатынан аса қабілетті әрі өте мейірімді адам еді».{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} Исаевқа жанашырлық танытып, оның араққа салынуын қызметтік қиындықтармен байланыстырған Достоевский сонымен бірге: «Мені өзіне күйеуі емес, оның әйелі Мария Дмитрийқызы тартты», – деп мойындаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=285}} [[Сурет:Dostoevsky House in Semey.JPG|мини|солға|100пкс|Семейдегі Достоевский үйі]] <blockquote>Бұл ханым әлі жас, жиырма сегіз жаста, көрікті, өте білімді, өте ақылды, мейірімді, сүйкімді, сымбатты, аса кеңпейіл жүректі жан еді. Өз тағдырын сабырмен көтерді, ешқашан шағымданбады. Ұқыпсыз күйеуінің де, кішкентай ұлының да күтімін өзі жасап, қызметші міндетін де атқарды. Мен достық ниетпен күйеуіне талай ақыл-кеңес беріп жүрдім{{sfn|Сараскина|2013|с=288}}. :-<small>''Ф. М. Достоевский''</small></blockquote> Сол жылдың күзінде Семейге жаңа облыстық прокурор [[Александр Егорович Врангель]] келді. Кейін ол Достоевскийдің Сібірдегі өмірі туралы естеліктер жазды. Фёдор Михайлович пен Мария Дмитрийқызы арасындағы қарым-қатынасты бақылай отырып, Врангель Исаеваның сезімінен гөрі тағдыр тәлкегіне түскен адамға деген аяушылық басым болғанын, ал Достоевскийдің «жастық жалынмен ғашық болғанын» атап өткен. == Кузнецкіге көшу == [[Сурет:VrangelAE.jpg|thumb|150px|А. Е. Врангель]] 1855 жылдың көктемінде Исаевтар Кузнецкіге көшіп, Александр Иванович кеден бөлімдерінің біріне қызметке орналасты. Александр Врангельдің естелігіне қарағанда, отбасын жолға шығарып салған Достоевский айырылысуды өте ауыр қабылдап, қоштасу кезінде «кішкентай баладай еңіреп жылаған».{{sfn|Белов|2001|с=252}} Ол Кузнецкіге ұзақ хаттар жолдап, Мария Дмитрийқызының «әйелдік жүрегі мен шексіз мейірімділігіне» тәнті екенін жазды. Мария жауап хаттарында шағын уездік қаладағы тұрмыстың ауыр екенін, отбасының бұрынғысынша жоқшылық көріп отырғанын хабарлаған.{{sfn|Сараскина|2013|с=293}} Тамыз айында Мария Дмитрийқызынан күйеуінің қайтыс болғаны туралы хабар келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=295}} Бұл хабарды Достоевский ауыр қабылдап, Врангельге жазған хатында өзінің «әбден күйзелгенін» мойындады.{{sfn|Белов|2001|с=348}} Достоевский Мария Дмитрийқызына үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бірден келісім бермеді. Ол кезде жесір әйел жергілікті мұғалім Николай Борисович Вергуновқа көңіл бөлген еді. Вергунов оның ұлы Павелге сурет салудан сабақ берсе, өзі Мариядан француз тілін үйренді. Врангельдің айтуынша, Кузнецкіден келген хаттарда Марияның жаңа танысының «асқақ жан дүниесі» туралы оқыған сайын Достоевский қызғаныштан қатты қиналып, оның жабырқаңқы күйіне қарау ауыр болған. == Екінші некесі == [[Сурет:185px Dostoevsky 1859.jpg|thumb|150px|Ф. М. Достоевский. 1859 жыл]] Мария Дмитрийқызы Достоевскийдің үйлену туралы ұсынысына 1856 жылдың күзінде келісімін берді.{{sfn|Белов|2001|с=253}} Үйлену тойына қажетті қаражатты таныстарынан қарызға алған және басшылықтан он бес күндік демалыс алған Фёдор Михайлович Кузнецкіге жол тартты. Неке қию рәсімі 1857 жылғы 6 ақпанда [[Одигитриев шіркеуі (Новокузнецк)|Одигитриев шіркеуінде]] өтті. Қалыңдық жағынан куәгерлердің бірі Николай Вергунов болды.{{sfn|Селезнёв|1981|с=185}} Одан кейін жас жұбайлар Семейге аттанды. Достоевскийдің өмірбаянын зерттеушілердің айтуынша, жол үстінде Мария Дмитрийқызына қатты әсер еткен оқиға болды: [[Барнауыл]] қаласында жазушының алғашқы ауыр эпилепсия ұстамасы байқалды. Кейінірек Фёдор Михайлович ағасына жазған хатында былай деп жазды: <blockquote>Дәрігер бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қайшы, менде нағыз қояншық ауруы бар екенін айтты... Үйленерде дәрігерлердің бұл жай ғана жүйке ұстамалары, өмір салтын өзгертсе жазылып кетеді деген сөзіне толық сенген едім. Егер менде шын мәнінде қояншық бар екенін анық білсем, ешқашан үйленбес едім".{{sfn|Мочульский|1980|с=134}}</blockquote> Заң жүзінде олардың некесі жеті жылға созылғанымен, бірге тұрған уақыты онша ұзақ болған жоқ. Семейден оралғаннан кейін Достоевский мен Мария Дмитрийқызы көбіне бөлек тұрды. Кейде олар әртүрлі үйлерде ғана емес, әртүрлі қалаларда өмір сүрді.{{sfn|Белов|2001|с=254}} 1862 жылы Достоевский алғашқы шетел сапарына жұбайын ертпей шықты. Ол мұны Санкт-Петербургте өгей ұлы Павелдің гимназияға түсу емтихандарына дайындалуын қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.{{sfn|Сараскина|2013|с=356}} == Ауруы және қайтыс болуы == 1860-жылдардың басында Мария Дмитрийқызынан [[туберкулез]] белгілері анықталды. Достоевский жұбайын Санкт-Петербургтен [[Владимир (Ресей)|Владимир]] қаласына көшіріп, оған күтім жасайтын адамдарды жалдады.{{sfn|Сараскина|2013|с=370}} Жазушы климаттың өзгеруі оның денсаулығына оң әсер етеді деп үміттенді. Алайда 1863 жылдың күзіне қарай Мария Дмитрийқызының білікті дәрігерлерден алыс жерде болуы қауіпті екені белгілі болды. Сол жылдың қараша айында Достоевский оның Мәскеуге көшірілуін ұйымдастырды.{{sfn|Сараскина|2013|с=385}} Достоевскийдің өмірбаянын зерттеуші Людмила Сараскинаның пікірінше, жазушының 1863 жылдың соңы мен 1864 жылдың көктемінің басында жазған хаттары отыз тоғыз жастағы әйелдің өмірінің біртіндеп сөнуін тіркеген дәрігерлік бюллетеньдерді еске түсіреді{{sfn|Сараскина|2013|с=386}}. Мария Дмитрийқызы 1864 жылғы 15 сәуірде (ескі стиль бойынша) күйеуі мен туған әпкелерінің бірінің көз алдында қайтыс болды. Оның ұлы Павел Санкт-Петербургтен Достоевский жіберген жеделхаттан кейін жерлеу рәсіміне келді.{{sfn|Сараскина|2013|с=388}} Кейін Александр Врангельге жұбайының соңғы күндері туралы айтқан Достоевский: <blockquote>Ол мені шексіз сүйді, мен де оны өлшеусіз сүйдім, бірақ біз бақытты өмір сүрмедік... Ол өмірімде кездескен ең адал, ең арлы әрі ең жомарт әйел еді. (Ф. М. Достоевский){{sfn|Сараскина|2013|с=389}}</blockquote> == Мария Дмитрийқызы Достоевский шығармашылығында == Зерттеушілердің пікірінше, Мария Дмитрийқызының мінез-құлқы мен өміріндегі кейбір оқиғалар Достоевскийдің шығармаларында көрініс тапқан. Мәселен, оның алғашқы күйеуі Александр Исаев «[[Қылмыс пен жаза]]» романындағы титулярлық кеңесші Семён Захарович Мармеладов бейнесінің прототиптерінің бірі болған{{sfn|Белов|2001|с=348}}. Ал Мармеладовтың жұбайы Катерина Ивановнаның бейнесінен де Мария Дмитрийқызының өмірбаянының кейбір белгілерін көруге болады. Ол да ақсүйек қыздар институтының тәрбиеленушісі болған, жас кезінде жұртшылықтың сүйіспеншілігіне бөленген, кейін алыс уездік қалада жоқшылықта өмір сүруге мәжбүр болған.{{sfn|Мочульский|1980|с=135}} Людмила Сараскина Мария Дмитрийқызы, Николай Вергунов және Достоевский арасындағы шынайы махаббат тарихы мен «[[Қор болғандар мен қорланғандар]]» романындағы сюжеттік желілердің бірі арасында ұқсастық бар екенін атап өтеді.{{sfn|Сараскина|2013|с=352}} Мария Дмитрийқызының адамгершілік қасиеттері осы романның кейіпкері Наташа Ихменевадан, сондай-ақ «[[Ағайдың түсі]]» повесіндегі Зинаида Москалёва образынан да байқалады. == Замандастарының естеліктері == Мария Дмитрийқызы туралы замандастары көптеген естеліктер қалдырған. Географ [[Пётр Петрович Семёнов-Тян-Шанский]] оны «Семей қоғамындағы ең білімді әрі зиялы әйел» деп бағалаған. Ғалым [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]], Достоевскийдің жақын таныстарының бірі ретінде, Мария Дмитрийқызының «тартымдылығын, ақылын және мейірімділігін» ерекше атап өткен.{{sfn|Сараскина|2013|с=289}} Достоевскийдің екінші жұбайы [[Анна Григорьевна Достоевская]] өзінің естеліктерінде Фёдор Михайловичтің алғашқы некесі туралы тек бір рет қана әңгімелегенін жазады: <blockquote>«Ол каторгадағы өмірін, сол төрт жыл ішінде көрген азаптарын еске алды. Мария Дмитрийқызымен некесінен аңсаған отбасылық бақытты табамын деп үміттенгенін, бірақ ол үміттің ақталмағанын айтты. Мария Дмитрийқызынан балалары болмады, ал оның күмәншіл, сырқатқа бейім әрі қиялшыл мінезі олардың отбасылық өмірін өте ауыр еткен еді.»{{sfn|Достоевская|1987|с=201}}</blockquote> == Кинода == 2010 жылы түсірілген «'''Достоевский'''» атты өмірбаяндық көркем фильмде (режиссері — Владимир Хотиненко, сценарий авторы — Эдуард Володарский) Мария Дмитрийқызының рөлін Чулпан Хаматова сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * {{cite book |last=Белов |first=Сергей Владимирович, |title=Энциклопедический словарь «Ф. М. Достоевский и его окружение» |publisher=Алетейя; Ресей ұлттық кітапханасы |location=Санкт-Петербург |year=2001 |volume=1 |isbn=5-89329-380-0 }} * {{cite book |last=Сараскина |first=Людмила Ивановна, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=2013 |series=Жизнь замечательных людей |isbn=978-5-235-03595-9 }} * {{cite book |last=Мочульский |first=Константин Васильевич, |title=Достоевский. Жизнь и творчество |publisher=YMCA-Press |location=Париж |year=1980 }} * {{cite book |last=Селезнёв |first=Юрий Иванович, |title=Достоевский |publisher=Молодая гвардия |location=Мәскеу |year=1981 |series=Жизнь замечательных людей }} * {{cite book |last=Достоевская |first=Анна Григорьевна, |title=Воспоминания |publisher=Правда |location=Мәскеу |year=1987 }} 9pv9eikcujbkrkz80ct85ahvdw6lbea 0 784220 3637255 3636543 2026-07-31T09:16:41Z 1nter pares 146705 3637255 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Crédit Mutuel |логотипі = Crédit Mutuel 2022 logo.svg |суреті = Crédit Mutuel-Strasbourg.jpg |сурет атауы = Францияның [[Страсбург]] қаласындағы Ваккен ауданында орналасқан [[Crédit Mutuel Alliance Fédérale]] штаб-пәтері |түрі = [[Несиелік одақ]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[10 қыркүйек]] [[1947 жыл|1947]] — Crédit Mutuel-дің алғашқы кооперативтік банкі |құрушы = |орналасуы = [[Париж]], [[Франция]] |басты адамдары = Николя Тери — Ұлттық конфедерацияның және [[Crédit Mutuel Alliance Fédérale]] ұйымының президенті;<br>Жюльен Кармона — [[Crédit Mutuel Arkéa]] президенті |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк * сақтандыру * жеке банк қызметі * жеке капитал * ипотекалық несиелер * несие карталары * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} €68,6 млрд (2022)<ref name=fr/> |айналым = {{өсім}} €20,4 млрд (2022)<ref name=fr>{{cite web |url=https://www.creditmutuel.com/partage/fr/CNCM/telechargements/presse-et-publications/publications/2023/2022-Financial-Report-Credit-Mutuel-Group.pdf|title=2022 Financial Report Credit Mutuel Group|publisher=Credit Mutuel|access-date=16 May 2023}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €7 млрд (2022)<ref name=fr/> |таза табысы = {{құлдырау}} €4,1 млрд (2022)<ref name=fr/> |активтер = {{өсім}} €1,194 трлн (2025 жылғы IV тоқсан)<ref name=fr/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 83 636 (2022)<ref name=fr/> |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = {{URL|creditmutuel.com}} |Ортаққор = }} '''Crédit Mutuel''' ({{fr|kʁedi mytɥɛl}}; «Өзара несие») — Францияның [[кооперативтік банк ісі|кооперативтік банк]] тобы, елдегі 30 миллионнан астам клиенті бар ең ірі бес банктің бірі. Оның тарихы 1880 жылдары Германия билігіндегі [[Эльзас-Лотарингия]]да [[Фридрих Вильгельм Райффайзен]] шабыттандырған неміс кооперативтік қозғалысынан бастау алады. Crédit Mutuel [[Халықаралық Райффайзен одағы]]ның (IRU) мүшесі болды.<ref>{{Cite web |url=http://www.iru.de/index.php/mitglieder/e-k?lang=en |title=E-K &#124; I. R. U. |access-date=2014-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105215841/http://www.iru.de/index.php/mitglieder/e-k?lang=en |archive-date=2013-11-05 |url-status=dead }}</ref> Crédit Mutuel 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен бері маңызы зор қаржы институты ретінде белгіленген, соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]]тың тікелей қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date={{date|2014/09/04}} }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date={{date|2023/01/01}} |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> == Тарихы == Қазіргі Франция аумағындағы Райффайзен жүйесінен шабыт алған алғашқы жергілікті кооперативтік банк 1882 жылдың ақпанында [[Страсбург]] маңындағы [[Ла-Ванценау]] ауылында құрылды.<ref name="history">{{Cite web|url=https://www.creditmutuel.com/en/our-history.html|title=Our History|website=creditmutuel.com|access-date=13 November 2023}}</ref> Германия билігіндегі [[Эльзас-Лотарингия]]дағы желі қарқынды дамып, 1892 жылы 127 жергілікті банкті, ал 1914 жылы 471 банкті біріктірді. [[Лион]]дық заңгер Луи Дюран (1859–1916) Райффайзен үлгісінен шабыт алып, 1893 жылдан бастап соған ұқсас желіні дамыта бастады. Бұл желі Францияның ауылдық және жұмысшы кассалары одағына (Union des caisses rurales et ouvrières de France, UCROF) біріктірілді.<ref name="history"/> [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Франция Эльзас-Лотарингияны қайтарып алған соң, жергілікті банктердің бір бөлігі [[Crédit Agricole]] желісіне қосылды, ал басқалары Райффайзеннің бірегейлігін сақтауды жөн көріп, Crédit Mutuel атауын қабылдады.<ref name="history"/> Қайта ұйымдастырылған желінің қаржылық құрылымы ретінде Страсбургте 1919 жылы Banque Fédérative du Crédit Mutuel (BFCM) құрылды. 1947 жылғы 10 қыркүйектегі заң қабылданғанға дейін жергілікті банктер коммерциялық емес ұйымдар ретінде танылды.<ref name="history"/> Осы заң күшіне енгеннен кейін олар кооперативтер ретінде қайта жіктелді. 1958 жылы қабылданған жаңа заңнама топтың басқару жүйесін қайта ұйымдастырып, Парижде оның орталық ұйымы ретінде Confédération Nationale du Crédit Mutuel ұйымын құрды.<ref name="history"/> === 2008 жылғы қаржы дағдарысынан кейінгі сатып алулар арқылы кеңеюі === 2008 жылы, [[2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы]] кезінде, Crédit Mutuel [[Citibank]]-тің Германиядағы [[бөлшек банк]] қызметін 5,2 миллиард еуроға сатып алды. Citibank Germany-дің 3 миллионнан астам клиенті болды және Германияның банк нарығының 7%-ын иеленді.<ref>{{cite news|access-date=2020-11-30|title=Citi sells German arm for $6.7 bln to French mutual|url=https://www.reuters.com/article/sppage012-l586732-oisbn-idUSL58673220081208|date=2008-12-08|newspaper=Reuters}}</ref> Citibank тәуекелдерді азайтып, корпоративтік және инвестициялық банк ісі сияқты негізгі қызметтеріне назар аудару мақсатында Еуропа мен әлемнің басқа өңірлеріндегі бірнеше бөлшек банк бөлімшелерін сатты.<ref>{{cite news|access-date=2020-11-30|title=Citi's Jane Fraser Talks About the Priorities She'll Set as CEO|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2020-11-30/citigroup-s-jane-fraser-first-woman-to-run-major-u-s-bank-discusses-her-plans|newspaper=Bloomberg|date=2020-11-30|author=Jennifer Surane}}</ref> Кейіннен Германиядағы бұл желі [[Targobank]] брендіне ауыстырылды. 2011 жылы Crédit Mutuel [[Citibank]]-тің Бельгиядағы бөлімшесін (Citibank Belgium) сатып алып, 2013 жылы оның атауын [[Beobank]] деп өзгертті.<ref>{{cite news|title=Citigroup to sell Belgian retail business to CMNE |url=https://www.reuters.com/article/business/citigroup-to-sell-belgian-retail-business-to-cmne-idUSL6E7NS1PG/|date=28 December 2011|website=Reuters}}</ref> 2016 жылы Crédit Mutuel Arkéa Бельгияның [[Keytrade Bank]] онлайн банкін сатып алды.<ref>{{cite news|title=Crédit Mutuel Arkéa buys Keytrade Bank |url=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/credit-mutuel-arkea-buys-keytrade-bank/1219966.html|date=7 June 2016|website=Reuters}}</ref> 2025 жылғы наурызда Crédit Mutuel өзінің Германиядағы еншілес ұйымы [[Targobank]] арқылы [[Oldenburgische Landesbank]] неміс банкін сатып алды.<ref>{{cite news|title=France's Credit Mutuel to buy German bank IPO candidate OLB |url=https://www.reuters.com/markets/deals/german-unit-french-bank-giant-buy-ipo-candidate-olb-2025-03-20/|date=20 March 2025|website=Reuters}}</ref> == Ұйымдық құрылымы == [[Сурет:Siege-credit-mutuel-arkea.jpg|thumb|[[Crédit Mutuel Arkéa]] бас кеңсесі, Брест маңы]] [[Сурет:Nouveau bâtiment Crédit Mutuel, Wacken - Archipel Strasbourg (1).jpg|thumb|Страсбургтегі [[Crédit Mutuel Alliance Fédérale]] кешенінің жаңа кеңейтімі]] Crédit Mutuel тобы [[Еуропалық банктік қадағалау]] аясында біртұтас маңызы зор қаржы институты ретінде белгіленгеніне қарамастан, орталықтандырылмаған құрылымға ие. Оның орталық ұйымы Париждегі ''Confédération Nationale du Crédit Mutuel'' (CNCM) болып табылады. CNCM-нің штаб-пәтері 1981 жылдан 2020 жылға дейін Париждегі Кардине көшесі, 88–90 мекенжайында орналасқан, ал 2020 жылы [[Tribunal judiciaire de Paris]] биік сот ғимаратына жақын Бастион көшесі, 46 мекенжайында жаңадан салынған ғимаратқа көшірілді. Францияда топтың негізгі бөлшек банк желісін шамамен 2 000 дербес жергілікті Crédit Mutuel банкі ({{lang-fr|caisses}}) құрайды. Райффайзен жүйесіне сәйкес, бұл банктер өз клиенттерінің меншігінде болады. Бұл жергілікті кооперативтік банктер 18 өңірлік федерация мен бір жалпыұлттық ауыл шаруашылығы федерациясына біріктірілген. === Crédit Mutuel Alliance Fédérale === 1992 жылы Германия билігіндегі [[Эльзас-Лотарингия]]да дүниеге келген Crédit Mutuel-дің тарихи орталығы Страсбургте Эльзас, Лотарингия, Франш-Конте және Орталық-Шығыс (соңғысына Бургундия мен Шампань-Арденн кірді) өңірлік федерацияларының бірігуі нәтижесінде ''Fédération du Crédit Mutuel de Centre Est Europe'' (CMCEE) құрылды. 2011 жылдан бастап бірқатар өңірлік федерациялар CMCEE басқаратын квазижалпыұлттық бірлестікке біріге бастады. Алғашында ол «CM11» деп аталды, ал 2018 жылдан бері [[Crédit Mutuel Alliance Fédérale]] деген атаумен белгілі. 2022 жылдың басындағы жағдай бойынша оған 18 өңірлік федерацияның 14-і және бір жалпыұлттық ауыл шаруашылығы федерациясы кіреді. ''Alliance Fédérale'' құрамындағы жергілікті банктер Страсбургтегі ''Caisse fédérale de Crédit Mutuel'' ұйымының ұжымдық иелері болып табылады. Өз кезегінде бұл ұйым ''Banque fédérative du Crédit Mutuel'' (BFCM) акцияларының 91,7%-ына иелік етеді, ал оның қосымша 6,4%-ы өңірлік федерациялардың өңірлік кассаларына тиесілі. ''Caisse fédérale'' сондай-ақ Британь өңірінен басқа бүкіл елдегі ауыл шаруашылығы федерациясына қызмет көрсететін ''Caisse agricole du Crédit Mutuel'' ұйымына иелік етеді. Өз кезегінде BFCM Франциядағы және шетелдегі жергілікті кооперативтік банктер желісінен тыс орналасқан топ активтерінің басым бөлігіне иелік етеді. 2022 жылдың басындағы жағдай бойынша олардың қатарында 1998–2017 жылдар аралығында кезең-кезеңімен сатып алынған, Crédit Mutuel-дің өзінен де бұрын құрылған ірі банк тобы [[Crédit Industriel et Commercial]]; тұтынушылық несие ([[Cofidis]]), жылжымайтын мүлік, активтерді басқару, сақтандыру, тікелей инвестициялар, факторинг және лизинг салаларында жұмыс істейтін еншілес компаниялар; Францияның шығысында қызмет ететін толықтай өзіне тиесілі [[Groupe EBRA]] медиа тобы; сондай-ақ Франция мен Германияда жылжымайтын мүлік кепілімен несие беруге маманданған Banque européenne du Crédit Mutuel (BECM) банкінің 96%-ы болды. Франциядан тыс басқа еншілес құрылымдары: * [[Люксембург]]тегі [[Banque de Luxembourg]]; * Германиядағы [[Targobank]]; * Бельгиядағы [[Beobank]] акцияларының 51%-ы (қалған 49%-ы Франциядағы Crédit Mutuel өңірлік федерацияларына тиесілі); * [[Тунис]]тегі [[Banque de Tunisie]] акцияларының 35%-ы; * [[Марокко]]дағы [[Bank of Africa]] акцияларының 25%-ы.<ref>{{cite web |website=Crédit Mutuel Alliance Fédérale|title=Solid results & a significant second-half upturn: Credit Mutuel Alliance Fédérale is well placed for the recovery |date={{date|2021/02/18}} |page=30 |url=https://www.creditmutuel.fr/partage/fr/CC/telechargements/communiques-de-presse/2021/2021-02-18_CP_Resultats-2020-Credit_Mutuel_Alliance_Federale-en.pdf }}</ref> === Crédit Mutuel Arkéa және басқа федерациялар === Alliance Fédérale құрамына кірмейтін федерациялар — [[Брест]] маңындағы [[Ле-Релек-Керюон]] қаласында орналасқан Бретань және Бордода орналасқан Оңтүстік-Батыс федерациялары. Олар өздерінің жеке бренді бар Crédit Mutuel Arkéa бірлестігін құрайды. Сондай-ақ бұл қатарға [[Лаваль]]да орналасқан Мэн–Анжу–Төменгі Нормандия (MABN) және [[Ла-Рош-сюр-Йон]]да орналасқан Океан федерациялары кіреді. Arkéa, MABN және Océan бірлестіктерінің әрқайсысының өз қызмет көрсетуші банк ұйымдары бар, тиісінше олар — Caisse interfédérale Crédit Mutuel Arkéa, Caisse Fédérale du Crédit Mutuel de Maine-Anjou et Basse-Normandie және Caisse Fédérale du Crédit Mutuel Océan. Arkéa-ның BFCM-нің құрылымына ұқсас мамандандырылған қаржылық қызмет көрсететін еншілес компаниялары бар. Сондай-ақ оған 2006 жылы сатып алынған [[Fortuneo]] онлайн банкі және 2016 жылы сатып алынған бельгиялық [[Keytrade Bank]] кіреді. === Caisse Centrale du Crédit Mutuel === Париждегі CNCM басқаратын Caisse Centrale du Crédit Mutuel ұйымын Страсбургтегі Caisse Fédérale ұйымымен шатастырмау керек. Бұл банк бүкіл Crédit Mutuel тобына, соның ішінде Alliance Fédérale мен Arkéa-ға қаржылық қызметтер көрсетеді. Оның капитал құрылымы Crédit Mutuel тобының ұйымдастырушылық құрылымын көрсетеді. 2021 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның акционерлері: Caisse Fédérale de Crédit Mutuel (54,07%), Crédit Mutuel Arkéa (20,15%), Caisse Fédérale du Crédit Mutuel Nord Europe (13,11%), Caisse Fédérale du Crédit Mutuel de Maine-Anjou et Basse-Normandie (7,26%) және Caisse Fédérale du Crédit Mutuel Océan (5,41%) болды. [[Лилль]]де орналасқан Crédit Mutuel Nord Europe өңірлік федерациясы 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Alliance Fédérale құрамына кірді, сондықтан оның үлесі Caisse Fédérale үлесімен біріктіріледі деп күтіледі. == Ұраны == Crédit Mutuel компаниясының корпоративтік ұраны: «La banque qui appartient à ses clients, ça change tout!» («Өз клиенттеріне тиесілі банк — бұл бәрін өзгертеді!») == Даулар == === Чектерді өңдеу үшін алынатын комиссиялар === 2010 жылы Франция үкіметінің бәсекелестікті реттеуге жауапты органы — [[Autorité de la concurrence]] — Crédit Mutuel-ді қоса алғанда, он бір банкке чектерді өңдеу кезінде негізсіз комиссиялар алу туралы келісіп әрекет еткені үшін жалпы сомасы 384 900 000 еуро көлемінде айыппұл салды. Бұл, әсіресе, қағаз чектерді өңдеу жүйесінен «Exchanges Check-Image» электрондық аудару жүйесіне көшу кезінде алынған қосымша комиссияларға қатысты болды.<ref name="autocon">[http://www.autoritedelaconcurrence.fr/user/standard.php?id_rub=368&id_article=1472 Collusion in the banking sector], Press Release of Autorité de la concurrence, République Française, 20 September 2010, retrv 2010 9 20</ref><ref name="wsjber">[https://www.wsj.com/article/BT-CO-20100920-709855.html 3rd UPDATE: French Watchdog Fines 11 Banks For Fee Cartel ], Elena Bertson, Dow Jones News Wires / Wall Street Journal online, retr 2010 9 20</ref> === CIC және Гаити ұлттық банкі === Crédit Mutuel-дің еншілес ұйымы [[Crédit Industriel et Commercial]] (CIC), [[Эйфель мұнарасы]]ның құрылысын қаржыландыруға қатысқан банк ретінде белгілі, сол кезеңде Гаитиден табыс шығаруға және байлықты Францияға аударуға қатысқаны үшін дауға қалды. 2022 жылы [[The New York Times]] басылымы Францияның Гаитидегі отарлық мұрасы туралы жүргізген тергеуге сәйкес, банк Гаити үкіметімен жасалған несие және концессиялық келісімдерден пайда көрген. Бұл келісімдер бойынша Гаити үкіметі экспорттан жиналған барлық салық түсімдерінің шамамен жартысын CIC пен оның серіктестеріне аударуға міндеттелді. Тергеу материалында CIC «елдің негізгі табыс көзін іс жүзінде тұншықтыру арқылы» «қаржылық қанаудың ауыр мұрасын және тіпті осындай ұзақ әрі күрделі тарихы бар мемлекет үшін де ақталмаған үміттерді» қалдырғаны айтылған.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/05/20/world/french-banks-haiti-cic.html |title=How a French Bank Captured Haiti |work=[[The New York Times]] |date=20 May 2022 |access-date=2022-05-23 |last1=Apuzzo |first1=Matt |last2=Méheut |first2=Constant |last3=Gebrekidan |first3=Selam |last4=Porter |first4=Catherine }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1882 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1882 жылы құрылған Франция компаниялары]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:Crédit Mutuel]] [[Санат:Франция брендтері]] [[Санат:Париж банктері]] rzphlspbtyzh9bi7ro743llc0ea2fxn 0 784265 3636977 3636969 2026-07-30T12:32:40Z 1nter pares 146705 /* ING Group-тың бірігуі және құрылуы */ 3636977 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5syb4c58amckvl61wkv1310veeip6oa 3636989 3636977 2026-07-30T13:51:36Z 1nter pares 146705 3636989 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9rfg56za313611oom4xxnt926rdmvmq 3636990 3636989 2026-07-30T13:52:05Z 1nter pares 146705 /* Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары */ 3636990 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} b4g8vqyyq474k7bfanl7p0uhz22f2ah 3636992 3636990 2026-07-30T13:54:45Z 1nter pares 146705 /* Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары */ 3636992 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cea0q25fa684v5pg0x2a5rna5dafefb 3637027 3636992 2026-07-30T15:25:52Z 1nter pares 146705 /* Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары */ 3637027 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1ea1xwh3xuwkzlhl388higkpscw3mw2 3637030 3637027 2026-07-30T15:32:47Z 1nter pares 146705 /* Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары */ 3637030 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} np9s6vo9m02r0uf2p2dvtedbu6f7vl3 3637032 3637030 2026-07-30T15:34:22Z 1nter pares 146705 3637032 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r13zeun7yiq7rmxu7x1s919ia44f5n3 3637034 3637032 2026-07-30T15:38:23Z 1nter pares 146705 /* Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары */ 3637034 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 937cugu80rkjnyrjow1c0njozty0zdd 3637036 3637034 2026-07-30T15:41:05Z 1nter pares 146705 /* Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары */ 3637036 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ti0njrftnitgzutclvug0das4t4i5pd 3637037 3637036 2026-07-30T15:43:17Z 1nter pares 146705 3637037 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Корпоративтік басқару == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} enqgfvomvguwddco5zt5shw8i6n75r7 3637038 3637037 2026-07-30T15:43:36Z 1nter pares 146705 3637038 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Корпоративтік басқару == === Құқықтық құрылымы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fan2fwhshm3o2ool2qyqlh4983hzezc 3637042 3637038 2026-07-30T15:46:56Z 1nter pares 146705 /* Корпоративтік басқару */ 3637042 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Корпоративтік басқару == === Құқықтық құрылымы === ING Groep N.V. — топтың бас холдингтік компаниясы. Барлық банк қызметі оның толық иелігіндегі еншілес ұйымы — ING Bank N.V. арқылы жүзеге асырылады. ING Groep N.V. Атқарушы кеңесінің құрамына үш мүше (бас атқарушы директор (CEO), қаржы жөніндегі директор (CFO) және тәуекелдер жөніндегі директор (CRO)) кіреді. Олардың барлығы сондай-ақ ING Bank N.V. құрамындағы жеті мүшеден тұратын Банктік басқармаға (Management Board Banking) да мүше болып табылады. Оның құрамына бұдан басқа операциялық қызмет жөніндегі директор (COO), технологиялар жөніндегі директор (CTO), сондай-ақ бөлшек банк ісі мен көтерме банк ісінің басшылары кіреді.<ref name=":37" /><ref name=":12">{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Group Annual Report 2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/annual-reports/2025-ing-groep-nv-annual-report.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> ING Bank N.V. Польшадағы ING Bank Śląski S.A. банкінің акцияларының 75,00%-ына иелік етеді.<ref>{{Cite web |title=Shareholder structure {{!}} ING Bank Śląski |url=https://en.ing.pl/company-profile/investor-relations/shareholder-structure |access-date=2026-06-24 |website=ING Bank |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g6f0dynwlvpuxecfj5eav1zyn8g9pj8 3637046 3637042 2026-07-30T16:04:51Z 1nter pares 146705 /* Корпоративтік басқару */ 3637046 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Корпоративтік басқару == === Құқықтық құрылымы === ING Groep N.V. — топтың бас холдингтік компаниясы. Барлық банк қызметі оның толық иелігіндегі еншілес ұйымы — ING Bank N.V. арқылы жүзеге асырылады. ING Groep N.V. Атқарушы кеңесінің құрамына үш мүше (бас атқарушы директор (CEO), қаржы жөніндегі директор (CFO) және тәуекелдер жөніндегі директор (CRO)) кіреді. Олардың барлығы сондай-ақ ING Bank N.V. құрамындағы жеті мүшеден тұратын Банктік басқармаға (Management Board Banking) да мүше болып табылады. Оның құрамына бұдан басқа операциялық қызмет жөніндегі директор (COO), технологиялар жөніндегі директор (CTO), сондай-ақ бөлшек банк ісі мен көтерме банк ісінің басшылары кіреді.<ref name=":37" /><ref name=":12">{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Group Annual Report 2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/annual-reports/2025-ing-groep-nv-annual-report.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> ING Bank N.V. Польшадағы ING Bank Śląski S.A. банкінің акцияларының 75,00%-ына иелік етеді.<ref>{{Cite web |title=Shareholder structure {{!}} ING Bank Śląski |url=https://en.ing.pl/company-profile/investor-relations/shareholder-structure |access-date=2026-06-24 |website=ING Bank |language=en}}</ref> === Stichting Continuïteit ING === Жаулықпен басып алу әрекеттерінен қорғану мақсатында ING Groep N.V. Stichting Continuïteit ING (ING сабақтастығы қоры) ұйымын құрған. Бұл қорға ING Groep N.V. компаниясының артықшылықты кумулятивтік акцияларын, опцион іске асырылған сәттегі шығарылған жалпы жарғылық капиталдың ең көбі үштен біріне дейін сатып алу құқығы шарт бойынша берілген. Егер ING Group-тың қызметінің үздіксіздігіне, тәуелсіздігіне немесе [[Құқық субъектісі|бірегейлігіне]] қауіп төнді деп есептелсе, қор осы құқықты іске қоса алады. Бұл Бақылау кеңесіне тиісті әрекет ету шараларын қарастыру үшін уақыт береді.<ref>{{Cite web |last= |title=ING continuity foundation: safeguarding continuity and stability |url=https://ing.com/ |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9h2wj43qod0xeuhi3m2wd3ep52ke0kx 3637065 3637046 2026-07-30T16:51:44Z 1nter pares 146705 /* Корпоративтік басқару */ 3637065 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Корпоративтік басқару == === Құқықтық құрылымы === ING Groep N.V. — топтың бас холдингтік компаниясы. Барлық банк қызметі оның толық иелігіндегі еншілес ұйымы — ING Bank N.V. арқылы жүзеге асырылады. ING Groep N.V. Атқарушы кеңесінің құрамына үш мүше (бас атқарушы директор (CEO), қаржы жөніндегі директор (CFO) және тәуекелдер жөніндегі директор (CRO)) кіреді. Олардың барлығы сондай-ақ ING Bank N.V. құрамындағы жеті мүшеден тұратын Банктік басқармаға (Management Board Banking) да мүше болып табылады. Оның құрамына бұдан басқа операциялық қызмет жөніндегі директор (COO), технологиялар жөніндегі директор (CTO), сондай-ақ бөлшек банк ісі мен көтерме банк ісінің басшылары кіреді.<ref name=":37" /><ref name=":12">{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Group Annual Report 2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/annual-reports/2025-ing-groep-nv-annual-report.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> ING Bank N.V. Польшадағы ING Bank Śląski S.A. банкінің акцияларының 75,00%-ына иелік етеді.<ref>{{Cite web |title=Shareholder structure {{!}} ING Bank Śląski |url=https://en.ing.pl/company-profile/investor-relations/shareholder-structure |access-date=2026-06-24 |website=ING Bank |language=en}}</ref> === Stichting Continuïteit ING === Жаулықпен басып алу әрекеттерінен қорғану мақсатында ING Groep N.V. Stichting Continuïteit ING (ING сабақтастығы қоры) ұйымын құрған. Бұл қорға ING Groep N.V. компаниясының артықшылықты кумулятивтік акцияларын, опцион іске асырылған сәттегі шығарылған жалпы жарғылық капиталдың ең көбі үштен біріне дейін сатып алу құқығы шарт бойынша берілген. Егер ING Group-тың қызметінің үздіксіздігіне, тәуелсіздігіне немесе [[Құқық субъектісі|бірегейлігіне]] қауіп төнді деп есептелсе, қор осы құқықты іске қоса алады. Бұл Бақылау кеңесіне тиісті әрекет ету шараларын қарастыру үшін уақыт береді.<ref>{{Cite web |last= |title=ING continuity foundation: safeguarding continuity and stability |url=https://ing.com/ |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website |language=en-US}}</ref> === Негізгі акционерлері === 2025 қаржы жылының қорытындысы бойынша [[BlackRock]] ING Groep N.V. шығарылған жарғылық капиталының 5%-дан астамына иелік ететін жалғыз инвестор болды (7,3%; 2024 жылғы ақпанда жарияланған [[Schedule 13G]] құжатына сәйкес, бұл әлі де ең соңғы қолданыстағы жария ақпарат болып табылады). Нидерланд заңнамасына сәйкес инвесторлар компаниядағы үлесі белгілі бір шектерден, мысалы 3% немесе 5%-дан асқан кезде бұл туралы жария түрде мәлімдеуге міндетті. Осы жарияланған мәліметтерге сүйене отырып, ING сондай-ақ [[Goldman Sachs|Goldman Sachs Group]], [[Norges Bank]], [[Capital Research and Management Company]] және ING Groep N.V.-нің өзін (өз акцияларын кері сатып алу бағдарламасы арқылы) компания акцияларының кемінде 3%-ына иелік ететін акционерлер ретінде көрсетеді.<ref>{{Cite web |last= |title=Largest investors: Major shareholders in ING |url=https://ing.com/about-us/corporate-governance/shareholder-influence/largest-investors |access-date=2026-07-10 |website=ING global company website |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Groep N.V. Form 20-F, FY2025 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000162828026011979/ing-20251231.htm |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2mw7q4xpk8rm0xttdgog24u65jbu722 3637067 3637065 2026-07-30T16:58:22Z 1nter pares 146705 3637067 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Корпоративтік басқару == === Құқықтық құрылымы === ING Groep N.V. — топтың бас холдингтік компаниясы. Барлық банк қызметі оның толық иелігіндегі еншілес ұйымы — ING Bank N.V. арқылы жүзеге асырылады. ING Groep N.V. Атқарушы кеңесінің құрамына үш мүше (бас атқарушы директор (CEO), қаржы жөніндегі директор (CFO) және тәуекелдер жөніндегі директор (CRO)) кіреді. Олардың барлығы сондай-ақ ING Bank N.V. құрамындағы жеті мүшеден тұратын Банктік басқармаға (Management Board Banking) да мүше болып табылады. Оның құрамына бұдан басқа операциялық қызмет жөніндегі директор (COO), технологиялар жөніндегі директор (CTO), сондай-ақ бөлшек банк ісі мен көтерме банк ісінің басшылары кіреді.<ref name=":37" /><ref name=":12">{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Group Annual Report 2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/annual-reports/2025-ing-groep-nv-annual-report.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> ING Bank N.V. Польшадағы ING Bank Śląski S.A. банкінің акцияларының 75,00%-ына иелік етеді.<ref>{{Cite web |title=Shareholder structure {{!}} ING Bank Śląski |url=https://en.ing.pl/company-profile/investor-relations/shareholder-structure |access-date=2026-06-24 |website=ING Bank |language=en}}</ref> === Stichting Continuïteit ING === Жаулықпен басып алу әрекеттерінен қорғану мақсатында ING Groep N.V. Stichting Continuïteit ING (ING сабақтастығы қоры) ұйымын құрған. Бұл қорға ING Groep N.V. компаниясының артықшылықты кумулятивтік акцияларын, опцион іске асырылған сәттегі шығарылған жалпы жарғылық капиталдың ең көбі үштен біріне дейін сатып алу құқығы шарт бойынша берілген. Егер ING Group-тың қызметінің үздіксіздігіне, тәуелсіздігіне немесе [[Құқық субъектісі|бірегейлігіне]] қауіп төнді деп есептелсе, қор осы құқықты іске қоса алады. Бұл Бақылау кеңесіне тиісті әрекет ету шараларын қарастыру үшін уақыт береді.<ref>{{Cite web |last= |title=ING continuity foundation: safeguarding continuity and stability |url=https://ing.com/ |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website |language=en-US}}</ref> === Негізгі акционерлері === 2025 қаржы жылының қорытындысы бойынша [[BlackRock]] ING Groep N.V. шығарылған жарғылық капиталының 5%-дан астамына иелік ететін жалғыз инвестор болды (7,3%; 2024 жылғы ақпанда жарияланған [[Schedule 13G]] құжатына сәйкес, бұл әлі де ең соңғы қолданыстағы жария ақпарат болып табылады). Нидерланд заңнамасына сәйкес инвесторлар компаниядағы үлесі белгілі бір шектерден, мысалы 3% немесе 5%-дан асқан кезде бұл туралы жария түрде мәлімдеуге міндетті. Осы жарияланған мәліметтерге сүйене отырып, ING сондай-ақ [[Goldman Sachs|Goldman Sachs Group]], [[Norges Bank]], [[Capital Research and Management Company]] және ING Groep N.V.-нің өзін (өз акцияларын кері сатып алу бағдарламасы арқылы) компания акцияларының кемінде 3%-ына иелік ететін акционерлер ретінде көрсетеді.<ref>{{Cite web |last= |title=Largest investors: Major shareholders in ING |url=https://ing.com/about-us/corporate-governance/shareholder-influence/largest-investors |access-date=2026-07-10 |website=ING global company website |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Groep N.V. Form 20-F, FY2025 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000162828026011979/ing-20251231.htm |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:ING Group]] [[Санат:Euronext Amsterdam биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нидерланд банктері]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:Штаб-пәтері Нидерландта орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Нидерланд сақтандыру компаниялары]] [[Санат:1991 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1991 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Нидерланд брендтері]] [[Санат:Амстердам компаниялары]] [[Санат:Нидерландтың инвестицияларды басқару компаниялары]] [[Санат:1991 жылы Нидерландта құрылғандар]] [[Санат:EURO STOXX 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:AEX индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] 5c3p0sghwjx5k0ypjfzd0psn2kjy4yv 3637254 3637067 2026-07-31T09:15:55Z 1nter pares 146705 /* */ 3637254 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = ING Groep N.V. |логотипі = |суреті = 2020 ING Bijlmerdreef 106 (1).jpg |сурет атауы = 2020 жылдан бері ING штаб-пәтері орналасқан Амстердамдағы [[Бейлмермер]] ауданындағы ''The Cedar'' ғимараты<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=2020-01-07 |title=ING opens its new office in Amsterdam |url=https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806105802/https://www.ing.com/Newsroom/News/Press-releases/ING-opens-its-new-office-in-Amsterdam.htm |archive-date=2020-08-06 |access-date=2026-06-22 |work=Press releases {{!}} ING |language=en}}</ref> |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * Euronext Amsterdam: INGA * NYSE: ING * [[AEX]] индексінің құрамдас бөлігі }} |қызметі = {{plainlist| * Еуропа * Азия * Мұхит аралдары * Солтүстік Америка * Оңтүстік Америка }} |құрылды = [[4 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]<ref>{{Cite web |last=ING |title=History |url=https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130804/https://www.ing.com/About-us/History.htm |archive-date=2025-09-13 |access-date=2024-07-27 |website=ING.com |language=en}}</ref> |құрушы = |орналасуы = Cumulus Park, [[Амстердам]], [[Нидерланд]] |басты адамдары = {{plainlist| * Стивен ван Рейсвейк (бас атқарушы директор) * Ида Лернер (қаржы жөніндегі директор) * Андреа Чезарони (тәуекелдер жөніндегі директор) * Лильяна Чортан (көтерме банк қызметінің басшысы) * Пынар Абай (бөлшек банк қызметінің басшысы) * Марникс ван Стипхаут (операциялық директор) * Даниэле Тонелла (технологиялар жөніндегі директор) * Карл Гуха (бақылау кеңесінің төрағасы) }} |саласы = банк ісі |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * Kooger Doodenbos * Rijkspostspaarbank * Postcheque- en Girodienst * [[Postbank N.V.|Postbank]] * Nederlandsche Middenstands Bank * NMB Postbank Groep * [[NN Group|Nationale-Nederlanden]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * көтерме банк қызметі }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{құлдырау}} €50,953 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |айналым = {{өсім}} €23,035 млрд (2025)<ref name="4qfy2025">{{Cite web |last=ING Corporate Communications |date=2026-01-29 |title=ING Press Release 4Q2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/4qfy2025/4qfy2025-ing-press-release.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} €9,148 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |таза табысы = {{құлдырау}} €6,327 млрд (2025)<ref name="4qfy2025" /> |активтер = {{құлдырау}} €1,054 трлн (2025)<ref name="4qfy2025" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 62 311 (2026 жылғы I тоқсан)<ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=ING Historical Trend Data 1Q2026 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-historical-trend-data.pdf |access-date=2026-07-08 |website=ING global company website}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * ING Bank N.V. * ING Belgium S.A./N.V. * ING Luxembourg S.A. * ING-DiBa AG * [[ING Bank Śląski|ING Bank Śląski S.A.]] * ING Financial Holdings Corporation * [[ING (Turkey)|ING Bank A.Ş.]] * [[ING Australia|ING Bank (Australia) Ltd]] * ING Commercial Finance B.V. }} |аудитор = |сайты = {{URL|ing.com}} |Ортаққор = }} '''ING Group''' ({{lang-nl|ING Groep}} ''[[Naamloze vennootschap|N.V.]]'') — штаб-пәтері [[Амстердам]]да орналасқан нидерландтық трансұлттық [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның негізгі қызмет бағыттарына [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]], [[тікелей банк]], [[Коммерциялық банктер|коммерциялық банк]], [[инвестициялық банк]], [[көтерме банк ісі]], [[жеке банк]] және [[активтерді басқару]] кіреді. Жалпы активтері 1,316 трлн еуроны (2026 жылғы наурыздағы жағдай бойынша)<ref name=":13">{{Cite web |title=ING (ING) - Total assets |url=https://companiesmarketcap.com/ing/total-assets/ |access-date=2026-06-26 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> құрай отырып, ол тұрақты түрде [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі банктердің]] қатарынан орын алады. ING — Еуропаның 11 жетекші банкін біріктіретін кооперативтік консорциум — [[Inter-Alpha Group of Banks]] ұйымының Нидерландтан қатысушы мүшесі.<ref>{{cite news|title=500 euro lenen? Bekijk alle mogelijkheden – 500eurolenen.nl|url=https://500eurolenen.nl/|access-date=15 May 2017|work=500 Euro Lenen|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212846/https://500eurolenen.nl/|url-status=dead}}</ref> ING Bank 2011 жылы бұл тізім құрылғаннан бері жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енеді.<ref>{{Cite news |last= |date=2011-11-05 |title=Regulators Name 29 Banks Critical to Global Stability |url=https://www.nytimes.com/2011/11/05/business/global/global-regulators-name-29-banks-critical-to-the-financial-system.html |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ол 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау жүйесі күшіне енгеннен кейін маңызды институт мәртебесін алды және соның нәтижесінде тікелей [[Еуропалық орталық банк]]тің қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 January 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай бойынша ING тоғыз бөлшек банк нарығында және кең ауқымды көтерме банк желісі арқылы 40,8 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref name=":11">{{Cite web |date=2026-04-30 |title=1Q2026 - Strength of our business drives continued growth and strong value delivery |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/results/1q2026/1q2026-ing-results-presentation.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> Ол [[EURO STOXX 50 қор индексі]]нің құрамына кіреді.<ref>{{Cite web|url=http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro+stoxx+50+EU0009658145/constituents|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208093448/http://www.boerse-frankfurt.de/en/equities/indices/euro%20stoxx%2050%20EU0009658145/constituents|url-status=dead|title=Frankfurt Stock Exchange|archive-date=8 February 2019}}</ref> 2019 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның ұзақ мерзімді берешегі 150 млрд еуроны құрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gurufocus.com/term/LongTermDebt/NYSE:ING/Long-Term-Debt/ING+Groep+NV|title=ING Long-Term Debt &#124; ING Groep NV|website=GuruFocus.com}}</ref> ING атауы Internationale Nederlanden Groep («Нидерланд халықаралық тобы») сөздерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. ING логотипі оның бірнеше корпоративтік ізашарлары, соның ішінде [[Postbank]] пайдаланған нидерландтық рәміздерге негізделген. Бастапқы көк арыстан бейнесі 2000 жылы жаңартылып, кейін 2007–2009 жылдары қызғылт сары нұсқамен алмастырылды.<ref name=":26">{{cite web|url=http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|title=The history of the ING lion|publisher=ING|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122000119/http://www.ing.com/About-us/Our-stories/History-of-ING/History-of-ING-lion.htm|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":27">{{Cite web |last=Joling |first=Imke |year=2022 |title=De leeuw van de bank |trans-title=The bank's lion |url=https://www.vo-ing.nl/images/Magazines%20pdf%20en%20JPG/WEB%20VO-ING%20Magazine%20nr.3%202022.pdf |website=VO-ING Magazine |publisher=Vereniging Oud-medewerkers ING (VO-ING) |page=3 |language=nl}}</ref>{{Sfn|van Engelen|2009|pp=196, 240}} == Тарихы == === Сақтандыру және банк ісіндегі бастауы === [[Сурет:Achtergevel - Koog aan de Zaan - 20126774 - RCE.jpg|left|thumb|212x212px|1743 жылы құрылған ''Kooger Doodenbos'' жерлеу қорының тарихымен байланысты [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласындағы реформаттық шіркеу мен зират]] ING Group өз бастауын Нидерландтағы екі ірі сақтандыру компаниясынан және [[Нидерланд үкіметі]]нің банктік қызметінен алады. Оның ең көне ізашары — 1743 жылы [[Солтүстік Голландия]]дағы [[Ког-ан-де-Зан]] қаласында тоғыз жергілікті тұрғын құрған Kooger Doodenbos жерлеу қоры. Олар өзара «осы шартқа қатысушыларды лайықты жерлеу үшін пайдаланылатын қаражатты жинау және сақтау жөнінде» келісім жасайтындарын мәлімдеді.<ref name=":28">{{Cite news |last=HVKZ |date=2020-02-18 |title=De Koger begraafplaats is nu een monument - Historische Vereniging Koog-Zaandijk |url=https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715064648/https://www.historischeverenigingkoogzaandijk.nl/elementor/2020/02/18/de-koger-begraafplaats/ |archive-date=2025-07-15 |access-date=2026-07-04 |work=Historische Vereniging Koog-Zaandijk - Opgericht 2008 |language=nl-NL}}</ref> 1820 жылы жинақ банкіне бастапқы 300 гульден аударылды, ал 1835 жылы қор артық қаражатты таратуды тоқтатып, оны банкке салу немесе бағалы қағаздарға [[инвестиция]]лау туралы шешім қабылдады. 1949 жылы сақтандырылған капиталы 30 915 гульден және 229 сақтандыру шарты болған Kooger Doodenbos Амстердамнан [[Арнем]]ге қоныс аударған, туу және өмірді сақтандырумен айналысатын Vesta сақтандыру компаниясымен бірікті. Кейінгі бірнеше бірігудің нәтижесінде ол ақырында ''[[Nationale-Nederlanden]]'' құрамына енді.<ref name=":28" /> === ING Group-тың бірігуі және құрылуы === [[Сурет:Geldautomaat Potterstraat.jpg|thumb|2008 жылы [[Утрехт]]тегі бас пошта бөлімшесінің жанындағы Поттерстрат көшесіндегі Postbank банкоматтары]] 1991 жылы NMB Postbank Groep-тің банк қызметі мен Nationale-Nederlanden компаниясының сақтандыру қызметі біріктіріліп, нәтижесінде ING Group құрылды.<ref>{{Cite news|date=2009-07-01|title=ING to overhaul Dutch insurance business|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/ing-idUSL157374020090701|access-date=2020-09-08}}</ref> 1991 жылғы 4 наурызда аяқталған бұл бірігуге 1990 жылы [[Нидерландтың қаржы заңнамасы]]н ырықтандыру мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде банк және сақтандыру мекемелерінің өзара иелік етуіне рұқсат етілді. Одан он жыл бұрын, 1981 жылы, Nationale-Nederlanden мен [[Aegon]] қаржылық қиындыққа тап болған өңірлік ипотекалық банктерді құтқарған еді. Бұл қадам Нидерландтың Қаржы министрінің қолдауымен жүзеге асырылып, елде қаржы секторының әртүрлі салалары арасындағы бірігуге қойылған тыйымды алып тастаудың алғашқы қадамы ретінде бағаланды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 5}} Жаңадан құрылған топ банксақтандыру моделін қабылдап, Nationale-Nederlanden сақтандыру өнімдерін Postbank-тің ауқымды бөлшек депозиттік базасы арқылы таратты. 1990 жылғы заңнаманы ырықтандыру Нидерландты банксақтандыру саласындағы көшбасшы елдердің біріне айналдырды, ал ING сияқты қаржылық конгломераттардың жедел қалыптасуы банк және сақтандыру салаларын қадағалау органдары арасындағы тығыз ынтымақтастық пен ақпарат алмасуды міндеттеген 1990 жылғы Хаттаманың қабылдануына түрткі болды.{{Sfn|Mooij|Prast|2003|loc=Section 6}} Топтың алғашқы төрағасы болған [[Аад Якобс]] NMB-нің шағын және орта бизнеске қызмет көрсету бағытын, Postbank-тің жаппай бөлшек депозиттік базасын және Nationale-Nederlanden-нің сақтандыру резервтерін бір құрылымға біріктіруге жетекшілік етті.<ref name=":17" /> === Халықаралық кеңеюі және ірі сатып алулары === [[Сурет:ING Group structure.svg|alt=Chart showing the formation of the ING Group|thumb|430x430px|ING Group-тың қалыптасуын көрсететін сызба]] Құрылған кезінен бастап ING Group жүйелі түрде компанияларды сатып алу арқылы өсіп отырды. 1990-жылдары ING Parcom (1994) және Clarion (1998) компанияларын сатып алу арқылы активтерді басқару саласындағы мүмкіндіктерін кеңейтті, сондай-ақ Wellington (1995) мен Equitable of Iowa (1997, 2,2 млрд АҚШ долларына) компанияларын сатып алу арқылы сақтандыру бизнесін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Fleming |first=Charles |date=1997-07-09 |title=Dutch ING to Pay $2.2 Billion To Acquire Equitable of Iowa |url=https://www.wsj.com/articles/SB868353658273768500 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Сол уақытқа қарай ING әлемнің 58 елінде қызмет жүргізіп, Нидерландтағы ең ірі сақтандырушы және елдегі үшінші ірі банк болды.<ref name=":32">{{Cite web |date=1997-08-22 |title=Form F-4 Registration Statement: Prospectus/Proxy Statement for the Merger of Equitable of Iowa Companies with ING Groep N.V. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000095013397003086/0000950133-97-003086.txt |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> 1998 жылы ING АҚШ-тағы жалпы сақтандыру бойынша еншілес компаниясы — Netherlands Insurance Group of Cos.-ты британдық [[Guardian Royal Exchange Group]] сақтандыру компаниясына 775 млн АҚШ долларына сатып, сонымен қатар Guardian компаниясының Канададағы сақтандыру бөлімшесін 375 млн АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Calian |first=Sara |last2=Bonte-Friedheim |first2=Robert |date=1998-06-02 |title=Guardian Royal to Acquire ING Unit for $1.15 Billion |url=https://www.wsj.com/articles/SB896710791852170000 |url-access=subscription |access-date=2026-07-02 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Банк қызметі де US$600 млн сомаға Furman Selz компаниясын сатып алу арқылы нығайтылды,<ref>{{Cite news |last=Carreyrou |first=John |date=2000-06-22 |title=After ReliaStar Deal, ING Looks To Acquire Aetna Units, or Others |url=https://www.wsj.com/articles/SB961617113731488167 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ нидерландтық ақшалай қаражатты басқаруға маманданған [[Bank Mendes Gans]] компаниясының акцияларын кезең-кезеңімен сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылға қарай ING компанияның қалған акцияларын да сатып алып, кейін ол Амстердам қор биржасындағы листингтен шығарылды. Сонымен қатар, 1997 жылы ING 4,68 млрд АҚШ долларына бағаланған ұсыныс жасап, Bank Brussels Lambert банкін сатып алуға кірісті. 1998 жылғы қаңтарда Еуропалық комиссия мәмілені мақұлдап, соның нәтижесінде ING Бельгия банк нарығындағы жетекші орынға ие болды.<ref name=":19">{{Cite web |title=History of BANK BRUSSELS LAMBERT |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/bank-brussels-lambert-history/ |access-date=2026-06-26 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1999 жылы ING Германиядағы [[BHF-Bank]] пен Канаданың Group Underwriters компаниясын сатып алды.{{Citation needed}} 2000-жылдардың басында ING географиялық ауқымын одан әрі кеңейтті: 2000 жылы [[Aetna]] компаниясының қаржылық қызметтер және халықаралық бөлімшелерін (7,7 млрд АҚШ долларына),<ref>{{Cite web |last= |date=2000-12-13 |title=Aetna/ING Sale Completed |url=https://www.insurancejournal.com/news/international/2000/12/14/10707.htm |access-date=2026-06-26 |website=Insurance Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Deogun |first=Nikhil |last2=Martinez |first2=Barbara |date=2000-07-13 |title=ING Group Emerges as the Top Bidder For Aetna's Financial, International Units |url=https://www.wsj.com/articles/SB963440012112949184 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Anita |last2=Deogun |first2=Nikhil |last3=Martinez |first3=Barbara |date=2000-07-17 |title=Aetna Accepts Offer of ING To Sell Off Its Subsidiaries |url=https://www.wsj.com/articles/SB963783223285009679 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> сондай-ақ ReliaStar компаниясын (6,1 млрд АҚШ долларына) сатып алды.<ref>{{Cite web |date=2000-05-01 |title=ING GROUP MAKES MAJOR ACQUISITION OF RELIASTAR FOR USD 6.1 BILLION. MAJOR STEP FORWARD IN US STRATEGY |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000841528/000089183600000345/0000891836-00-000345.txt |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2000-05-02 |title=Dutch Firm ING Group Offers $5.1 Billion for ReliaStar Financial |url=https://www.wsj.com/articles/SB957126617327692013 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Кейін 2001 жылы Латын Америкасындағы Seguros Comercial América компаниясын, ал 2002 жылы [[Германия]]дағы DiBa банкін иеленді. 2004 жылы ING сақтандыру портфеліне Alliance of Canada компаниясын, ал активтерді басқару бизнесіне [[Rodamco]] Asia компаниясын қосты. Сол жылы ING ING BHF-Bank банкінің негізгі бөлігін Германияның [[Sal. Oppenheim]] банкіне 600 млн еуроға сату туралы келісімге келді. Бұл мәміле аясында тәуекелмен өлшенген 6 млрд еуро көлеміндегі активтер мен шамамен 1 800 қызметкер берілді, ал кейбір активтер ING Bank Deutschland атауымен сақталып, Лондондағы филиал [[Deutsche Postbank]]-ке сатылды.<ref>{{Cite web |date=2026-06-22 |title=ING agrees to sell most of ING BHF-Bank to Sal. Oppenheim (NL/DE) |url=https://europe-re.com/ing-agrees-to-sell-most-of-ing-bhf-bank-to-sal-oppenheim-nl-de/36874 |access-date=2026-06-26 |website=europe-re.com |language=en}}</ref> [[Сурет:Bruxelles - ING Building (1).jpg|thumb|1998 жылы ING сатып алған [[Bank Brussels Lambert]] банкінің 1965 жылы Гордон Баншафт жобалаған [[Брюссель]]дегі Марникс даңғылындағы The Marnix штаб-пәтері]] Шетелдегі бөлшек банк бизнесін кеңейту мақсатында ING NMB Postbank-пен әзірлеген тікелей банкинг моделін басқа елдерде енгізді. Алғашқы осындай банк 1997 жылы [[Канада]]да ING Bank of Canada ретінде құрылды. Көп ұзамай осыған ұқсас банктер АҚШ-та, Ұлыбританияда, Германияда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Франция]]да және [[Аустралия]]да ашылды. 2007 жылғы шілдеде ING [[Banco Santander]]-дің Латын Америкасындағы зейнетақы бизнесін 1,3 млрд АҚШ долларына сатып алды. Соның нәтижесінде ол [[BBVA]]-дан кейінгі өңірдегі екінші ірі компанияға айналып, Латын Америкасындағы басқаруындағы активтер көлемін 35,5 млрд еуроға дейін ұлғайтты.<ref>{{Cite news |last=Lapper |first=Richard |date=2007-07-27 |title=ING in $1.3bn LatAm deal |url=https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918052400/https://www.ft.com/content/5a994098-3c69-11dc-b067-0000779fd2ac |archive-date=2019-09-18 |access-date=2026-07-03 |work=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылдың басына қарай ING Direct тоғыз елде 20 миллион клиентке қызмет көрсетіп, депозиттер көлемі 210 млрд еуроға, ал ипотекалық несиелер көлемі шамамен 90 млрд еуроға жетті. 2006 жылы бұл бөлімше топ пайдасының шамамен 7%-ын қамтамасыз етті.<ref>{{Cite web |last=Steen |first=Michael |date=2008-01-03 |title=ING Direct quietly extends global reach |url=https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411004126/https://www.ft.com/content/4f61c424-ba46-11dc-abcb-0000779fd2ac |archive-date=2021-04-11 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> 2008 жылы ING [[Citigroup]] пен [[State Street Corporation]] компанияларынан 14 миллионнан астам қатысушысы бар америкалық зейнетақы жоспарлары мен жеңілдіктерді басқару компаниясы CitiStreet-ті 578 млн еуроға сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Simons |first=Stefan |date=2008-05-02 |title=ING to Boost U.S. Operations With CitiStreet Acquisition - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB120970794231162237 |url-access=subscription |access-date=2026-07-01 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Ben |date=2008-05-03 |title=ING to buy CitiStreet in $900m deal |url=https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527162211/https://www.ft.com/content/495ef294-1870-11dd-8c92-0000779fd2ac |archive-date=2018-05-27 |access-date=2026-07-03 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> == Корпоративтік басқару == === Құқықтық құрылымы === ING Groep N.V. — топтың бас холдингтік компаниясы. Барлық банк қызметі оның толық иелігіндегі еншілес ұйымы — ING Bank N.V. арқылы жүзеге асырылады. ING Groep N.V. Атқарушы кеңесінің құрамына үш мүше (бас атқарушы директор (CEO), қаржы жөніндегі директор (CFO) және тәуекелдер жөніндегі директор (CRO)) кіреді. Олардың барлығы сондай-ақ ING Bank N.V. құрамындағы жеті мүшеден тұратын Банктік басқармаға (Management Board Banking) да мүше болып табылады. Оның құрамына бұдан басқа операциялық қызмет жөніндегі директор (COO), технологиялар жөніндегі директор (CTO), сондай-ақ бөлшек банк ісі мен көтерме банк ісінің басшылары кіреді.<ref name=":37" /><ref name=":12">{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Group Annual Report 2025 |url=https://ing.com/binaries/content/assets/documents/annual-reports/2025-ing-groep-nv-annual-report.pdf |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website}}</ref> ING Bank N.V. Польшадағы ING Bank Śląski S.A. банкінің акцияларының 75,00%-ына иелік етеді.<ref>{{Cite web |title=Shareholder structure {{!}} ING Bank Śląski |url=https://en.ing.pl/company-profile/investor-relations/shareholder-structure |access-date=2026-06-24 |website=ING Bank |language=en}}</ref> === Stichting Continuïteit ING === Жаулықпен басып алу әрекеттерінен қорғану мақсатында ING Groep N.V. Stichting Continuïteit ING (ING сабақтастығы қоры) ұйымын құрған. Бұл қорға ING Groep N.V. компаниясының артықшылықты кумулятивтік акцияларын, опцион іске асырылған сәттегі шығарылған жалпы жарғылық капиталдың ең көбі үштен біріне дейін сатып алу құқығы шарт бойынша берілген. Егер ING Group-тың қызметінің үздіксіздігіне, тәуелсіздігіне немесе [[Құқық субъектісі|бірегейлігіне]] қауіп төнді деп есептелсе, қор осы құқықты іске қоса алады. Бұл Бақылау кеңесіне тиісті әрекет ету шараларын қарастыру үшін уақыт береді.<ref>{{Cite web |last= |title=ING continuity foundation: safeguarding continuity and stability |url=https://ing.com/ |access-date=2026-06-24 |website=ING global company website |language=en-US}}</ref> === Негізгі акционерлері === 2025 қаржы жылының қорытындысы бойынша [[BlackRock]] ING Groep N.V. шығарылған жарғылық капиталының 5%-дан астамына иелік ететін жалғыз инвестор болды (7,3%; 2024 жылғы ақпанда жарияланған [[Schedule 13G]] құжатына сәйкес, бұл әлі де ең соңғы қолданыстағы жария ақпарат болып табылады). Нидерланд заңнамасына сәйкес инвесторлар компаниядағы үлесі белгілі бір шектерден, мысалы 3% немесе 5%-дан асқан кезде бұл туралы жария түрде мәлімдеуге міндетті. Осы жарияланған мәліметтерге сүйене отырып, ING сондай-ақ [[Goldman Sachs|Goldman Sachs Group]], [[Norges Bank]], [[Capital Research and Management Company]] және ING Groep N.V.-нің өзін (өз акцияларын кері сатып алу бағдарламасы арқылы) компания акцияларының кемінде 3%-ына иелік ететін акционерлер ретінде көрсетеді.<ref>{{Cite web |last= |title=Largest investors: Major shareholders in ING |url=https://ing.com/about-us/corporate-governance/shareholder-influence/largest-investors |access-date=2026-07-10 |website=ING global company website |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=ING Groep N.V. Form 20-F, FY2025 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1039765/000162828026011979/ing-20251231.htm |access-date=2026-07-10 |website=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:ING Group]] [[Санат:Euronext Amsterdam биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нидерланд банктері]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:Штаб-пәтері Нидерландта орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Нидерланд сақтандыру компаниялары]] [[Санат:1991 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1991 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Нидерланд брендтері]] [[Санат:Амстердам компаниялары]] [[Санат:Нидерландтың инвестицияларды басқару компаниялары]] [[Санат:1991 жылы Нидерландта құрылғандар]] [[Санат:EURO STOXX 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:AEX индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] fpo7nxzrju0o98c08ezlw9scberyfgf 0 784266 3636985 2026-07-30T13:46:55Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар қала, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3636985 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар қала, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] tnt8dhc04vj3rgzh2ufuzmru0y8rkou 3636986 3636985 2026-07-30T13:47:32Z Мағыпар 100137 үлгі 3636986 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар қала, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8sj3zn3dmrgpteziuschq0bp4o6fjw5 3636988 3636986 2026-07-30T13:51:27Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636988 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qc4mzjcmuwdegbouc57txjhmfhydd79 3636991 3636988 2026-07-30T13:53:38Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636991 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] cbqsh1xbo2qre2s5p6bkh8oxtyd4rql 3636993 3636991 2026-07-30T13:55:46Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636993 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 33 км жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] m6hgt8kcczhtdyz60zjvkk823shipud 3636994 3636993 2026-07-30T14:00:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636994 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] thsfne8rhjnt1lv86df6xeslorvtf8h 3636995 3636994 2026-07-30T14:01:15Z Мағыпар 100137 дереккөз 3636995 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] c3rxh1kk2v0mrlzy3q1q674pp36iqon 3636996 3636995 2026-07-30T14:04:08Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3636996 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] hehu6dhoaqh5qlni12l7ymzloj69bkn 3636997 3636996 2026-07-30T14:05:31Z Мағыпар 100137 /* Климаты */ дереккөз 3636997 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Латвия Города Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] s0se14w0ekpmflulgx74d8p5ysalarb 3636998 3636997 2026-07-30T14:06:09Z Мағыпар 100137 /* Климаты */ 3636998 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] p8yk6mbg0l83cj4rx8xpcntmi472r2r 3636999 3636998 2026-07-30T14:07:40Z Мағыпар 100137 толықтыру 3636999 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Тарих бойында қала көптеген атаулармен белгілі болды, соның ішінде Динабург, Двинск, Борисоглебск және Даугпилс. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jo9oak2fxhl0xo5iox04oyz3y3shait 3637000 3636999 2026-07-30T14:10:11Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3637000 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Тарих бойында қала көптеген атаулармен белгілі болды, соның ішінде Динабург, Двинск, Борисоглебск және Даугпилс. Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] adje83dcscfk0tyawqt96pg68a348sm 3637001 3637000 2026-07-30T14:12:51Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3637001 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kbe8u294r8s8dd9b88xhi97dw5gb1s5 3637003 3637001 2026-07-30T14:14:51Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3637003 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 27feibrwvollk0dobdese8fek8gvj4g 3637004 3637003 2026-07-30T14:17:29Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3637004 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] osww7ul7r5a3ipkj5sia43t23hbzd5j 3637005 3637004 2026-07-30T14:21:03Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3637005 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] n561bq4bmk7mfx8mx34o2qjpz7g154s 3637006 3637005 2026-07-30T14:22:12Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3637006 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7hdqfn9um9ri8msxzho1lvbo9prw4tf 3637007 3637006 2026-07-30T14:23:04Z Мағыпар 100137 нақтылау 3637007 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l4ifwbp2qyuiqu0ec3mkrpri2dqkejc 3637013 3637007 2026-07-30T14:56:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637013 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] cgckpdsoca457u78xpzf6o28p2ogqs4 3637014 3637013 2026-07-30T14:59:39Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы */ дереккөз 3637014 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=<ref>{{citeweb|url=|title=|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> |title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8z8g1llpiic1uxnucdrb29634aq9pcc 3637017 3637014 2026-07-30T15:04:13Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы */ 3637017 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pkx82978b5p2lo38scb53cxv9l4bb46 3637018 3637017 2026-07-30T15:08:11Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637018 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады. Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] edb5uyzylxf8l7hax24cxwmkuetmrw3 3637020 3637018 2026-07-30T15:11:06Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ толықтыру 3637020 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады. Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды. Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 20iyfsvcsncsplaltvn5p4aj28ez9k8 3637021 3637020 2026-07-30T15:13:38Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ дереккөз 3637021 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] p3zwh0i30qg0fyfxavaudu56wgergjs 3637022 3637021 2026-07-30T15:16:58Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637022 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] r77v0z3o47o3qwd20hn192230wqanht 3637025 3637022 2026-07-30T15:21:57Z Мағыпар 100137 /* Мәдениеті */ толықтыру 3637025 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5eofey1043k47ic9xh1eg53azi0q6u3 3637028 3637025 2026-07-30T15:29:56Z Мағыпар 100137 /* Мәдениеті */ толықтыру 3637028 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды. === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2e6f6lpifukc0xob2wnrrp3dcy0g1yh 3637029 3637028 2026-07-30T15:31:35Z Мағыпар 100137 /* Мәдениеті */ дереккөз 3637029 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Мәдени өмір|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] owcb9bf7t3r8plklv6rtpuadxaot3xq 3637054 3637029 2026-07-30T16:26:07Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637054 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Мәдени өмір|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2lah6anht8ro27msdtly8ojrql8xabf 3637058 3637054 2026-07-30T16:28:12Z Мағыпар 100137 /* Білім беру */ толықтыру 3637058 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Мәдени өмір|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 29wih9jvdrkb42wwfe98cnvlah0blha 3637059 3637058 2026-07-30T16:31:16Z Мағыпар 100137 /* Білім беру */ толықтыру 3637059 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Мәдени өмір|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rk98i4syew7vk0i3islwmmqchfz6kcs 3637062 3637059 2026-07-30T16:34:39Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637062 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] c0tdrw64s5imcgv4h3ww0pwd6rs22t1 3637064 3637062 2026-07-30T16:35:54Z Мағыпар 100137 /* Білім беру */ дереккөз 3637064 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9tpm4nxzvk8fnv7ecfhkbd1p8y4e735 3637066 3637064 2026-07-30T16:56:32Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637066 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ero90pvh0vrfv119ryz7p8r6jy171k5 3637068 3637066 2026-07-30T17:00:50Z Мағыпар 100137 /* Денсаулық сақтау */ толықтыру 3637068 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dbj0tb25ewfqctyf804ytin21vs4838 3637069 3637068 2026-07-30T17:01:43Z Мағыпар 100137 /* Денсаулық сақтау */ дереккөз 3637069 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] goes2uzzzhjq68tp1nrwh40541190kv 3637071 3637069 2026-07-30T17:05:43Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637071 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] cdzgv3phsmbp0dsmg1zqhnx1orrix5j 3637072 3637071 2026-07-30T17:09:39Z Мағыпар 100137 /* Спорт */ толықтыру 3637072 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] grb5npwbs9kfzoqqwreawwmxo2zwc3u 3637073 3637072 2026-07-30T17:10:44Z Мағыпар 100137 /* Спорт */ дереккөз 3637073 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] d94w8swb5io5ox7ifpiowieilm01e41 3637074 3637073 2026-07-30T17:12:28Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637074 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lxgyjpg76tgm0zy6b64c9xpiftmj06y 3637075 3637074 2026-07-30T17:13:36Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637075 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' - 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mgtl00q4jmn7a0z72opfy3zzcm6k50d 3637076 3637075 2026-07-30T17:14:33Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637076 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5ike48p6knbltg9eq62qphmk9d2ah18 3637077 3637076 2026-07-30T17:18:44Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637077 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] gq9v2guxctb4jioufl0ng2ic0ol4hdd 3637078 3637077 2026-07-30T17:20:27Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637078 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 57dwbjmhguridpb8yi6njrx0lrjoq66 3637079 3637078 2026-07-30T17:22:46Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637079 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. '''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8910w1k3v7bpqnf5m42oz8crll62gs5 3637080 3637079 2026-07-30T17:24:28Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637080 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] g1gafmdlgm5zbfl57qeylqcsaqzds0h 3637081 3637080 2026-07-30T17:25:53Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637081 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] oudg92s7j3lgmd6g1myay6lsgumthid 3637082 3637081 2026-07-30T17:27:28Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3637082 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады. == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] loze7zmpaybqfygwio48dlqv29ovywg 3637083 3637082 2026-07-30T17:29:26Z Мағыпар 100137 дереккөз 3637083 wikitext text/x-wiki '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] r6w564fzfti4t2mnz58bpkutwvt1mvf 3637084 3637083 2026-07-30T17:30:28Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3637084 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ts26n3cf2mkl9dym7w07jheawv7a66d 3637085 3637084 2026-07-30T17:31:14Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3637085 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4fhkp5q4oz3sha04t0afkacw8vg2ygt 3637086 3637085 2026-07-30T17:31:47Z Мағыпар 100137 үлгі 3637086 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6v4b6ovug44nqwbwq96ysr7a0znlfld 3637087 3637086 2026-07-30T17:32:17Z Мағыпар 100137 үлгі 3637087 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6oyjdid1zgnz51ll1m5sk1txr41cvtg 3637090 3637087 2026-07-30T17:33:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3637090 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1e5c6qvwon3jniy7anz5p7phgyg9c06 3637092 3637090 2026-07-30T17:35:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3637092 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 682y1oeidgn7au11kycihogr3l9nhib 3637095 3637092 2026-07-30T17:37:13Z Мағыпар 100137 үлгі 3637095 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mjt04iyh3zogvxyupm3xmff1n19ygec 3637096 3637095 2026-07-30T17:41:43Z Мағыпар 100137 дереккөз 3637096 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан.<br /> 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2yvrwbryys4nyn8p35qhconvhwfn50l 3637097 3637096 2026-07-30T17:53:56Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ сурет қою 3637097 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9t239zou0aqs8lol1ljl7tmacxfhv0u 3637098 3637097 2026-07-30T17:56:08Z Мағыпар 100137 /* Транспорты */ сурет қою 3637098 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == [[Сурет:DauagvpilsKTM-31.jpg|нобай|солға|200px|Даугавпилс трамвайы]] 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0fo4vjozs353s5m3x7a78e0bj84vvzq 3637099 3637098 2026-07-30T17:58:55Z Мағыпар 100137 /* Мәдениеті */ сурет қою 3637099 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == [[Сурет:DauagvpilsKTM-31.jpg|нобай|солға|200px|Даугавпилс трамвайы]] 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; [[Сурет:Daugavpils museum.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс мұражайы]] *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] c9waw6c13rtd0vka2zd4ckziidudgnu 3637100 3637099 2026-07-30T18:00:46Z Мағыпар 100137 /* Білім беру */ сурет қою 3637100 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == [[Сурет:DauagvpilsKTM-31.jpg|нобай|солға|200px|Даугавпилс трамвайы]] 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; [[Сурет:Daugavpils museum.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс мұражайы]] *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. [[Сурет:Daugavpils University square.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс университеті]] Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8ocbawirma8s06bmu9hoyug0yin255v 3637102 3637100 2026-07-30T18:06:10Z Мағыпар 100137 /* Білім беру */ сурет қою 3637102 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == [[Сурет:DauagvpilsKTM-31.jpg|нобай|солға|200px|Даугавпилс трамвайы]] 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; [[Сурет:Daugavpils museum.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс мұражайы]] *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. [[Сурет:GimnazjumPolskieDyneburg.JPG|нобай|оңға|200px|Поляк тілді гимназия]] Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. [[Сурет:Daugavpils University square.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс университеті]] Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 16mqqfct5i5lre2ue1ie1jaqiloz5ei 3637103 3637102 2026-07-30T18:10:08Z Мағыпар 100137 /* Денсаулық сақтау */ сурет қою 3637103 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == [[Сурет:DauagvpilsKTM-31.jpg|нобай|солға|200px|Даугавпилс трамвайы]] 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; [[Сурет:Daugavpils museum.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс мұражайы]] *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. [[Сурет:GimnazjumPolskieDyneburg.JPG|нобай|оңға|200px|Поляк тілді гимназия]] Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. [[Сурет:Daugavpils University square.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс университеті]] Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == [[Сурет:Daugavpils reģionālā slimnīca 2.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс аймақтық ауруханасы]] Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ncq7dq8re64qocqke0hv4j9euyhoel0 3637105 3637103 2026-07-30T18:22:19Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ сурет қою 3637105 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == [[Сурет:DauagvpilsKTM-31.jpg|нобай|солға|200px|Даугавпилс трамвайы]] 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; [[Сурет:Daugavpils museum.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс мұражайы]] *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. [[Сурет:GimnazjumPolskieDyneburg.JPG|нобай|оңға|200px|Поляк тілді гимназия]] Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. [[Сурет:Daugavpils University square.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс университеті]] Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == [[Сурет:Daugavpils reģionālā slimnīca 2.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс аймақтық ауруханасы]] Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. [[Сурет:Artillery arsenal, Daugavpils fortress, 2014.jpg|нобай|оңға|200px|Марк Ротко өнер орталығы]] [[Сурет:Bundesarchiv Bild 183-B11441, Libau, Zusammengetriebene Juden.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс бекінісіндегі Николай қақпасы]] Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6yxw7pzetsjmllssu9gnbyan1tqsjcy 3637106 3637105 2026-07-30T18:23:48Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ 3637106 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугавпилс |шынайы атауы = {{lang-lv|Daugavpils}} |сурет = How Daugavpils look like.jpg |сурет атауы = |жағдайы = республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of arms of Daugavpils.svg |ту = Flag of Daugavpils.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =52 |lat_sec =17 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =30 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1275 |алғашқы дерек = 1275 |бұрынғы атаулары = 1656 жылға дейін — Динабург<br />1667 жылға дейін — Борисоглебов<br />1893 жылға дейін — Динабург<br />1920 жылға дейін — Двинск<br />1941 жылға дейін — Даугавпилс<br />1944 жылға дейін — Дюнабург |статус алуы = 1582 |жер аумағы = 72,3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 105 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 85 286 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1071 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 54 |пошта индексі = LV-5401, LV-5404, LV-5410, LV-54(12—15), LV-54(17—19), LV-5421, LV-5422 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugavpils |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугавпилс''' ({{lang-lv|Daugavpils}}) — [[Латвия]]дағы ұлттық маңызы бар, [[Рига]]дан кейінгі екінші үлкен қала. Даугавпилс — Латвияның маңызды білім беру, туристік және көлік орталығы. Даугавпилс халқының саны 2026 жылы 85 286 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-daugavpils-11436.html|title=Население Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугавпилс — Латвияның оңтүстік-шығысында, [[Даугава]] өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 232 км, [[Литва]]мен шекарадан 25 км және [[Беларусь]]тен 35 км жерде орналасқан. Қала Даугава өзенімен екі бөлікке бөлінген және ормандар мен ауылшаруашылық жерлермен қоршалған.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-daugavpils|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қоңыржай, бірақ Латвия жағалауына қарағанда континенталды. Жазы сәл ыстық, ал қысы суық.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/daugavpils|title=География и климат Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала алғаш рет тарихи шежірелерде 1275 жылы аталған. Сол кезде Ливон орденінің қожайыны — барон Эрнст фон Ратцебург Даугава өзенінің жағасында Динабург тас қамалын салған. Шын мәнінде, қамал бүгінгі Даугавпилстен 20 шақырым жерде, бүгінгі Вецпилстің орнында орналасқан. [[Сурет:Dvinsk 1912.jpg|нобай|солға|250px|Двинск 1912 ж.]] 1481 жылы қамалды III Иванның әскерлері басып алды, бірақ кейінірек немістер оны қайта басып алды. 1561 жылы, Ливон соғысының кезінде, орден оны соғыста көрсеткен көмегі үшін Польша-Литва Достастығының патшасы Сигизмунд II Августқа сыйға тартты, бірақ 1577 жылы қамалды Иван Грозныйдың әскерлері қиратты. Бірінші Солтүстік соғыс кезінде, 1656 жылдан 1667 жылға дейін, қаланы патша Алексей Михайлович басып алып, Борисоглебск деп өзгертті. Кейінірек ол қайтадан Динабург болды. 1812 жылғы соғыс кезінде қаланы Наполеон әскерлері кескіленген шайқастан кейін басып алды, бірақ Динабург бекінісін қорғау француздардың Санкт-Петербургке шабуылын кешіктірді және шешуші рөл атқарды. 1893 жылы қала ресми түрде Двинск болып өзгертілді. Кейін Даугавпилс (Двинск) үшін болған қиян-кескі шайқастар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды. Қала ұзақ қоршауға ұшырады, бірақ немістер оны тек 1918 жылдың ақпан айында, орыс армиясының күйреуі мен Қазан төңкерісінен кейін басып алды.<br /> 1920 жылдың тамыз айында Рига келісімі бойынша Двинск Латвияға берілді. Онда бүгінде Даугавпилс университеті болып табылатын мемлекеттік институт құрылды. 1935 жылы Даугава өзені арқылы елдегі алғашқы болат көпір салынды, ол Даугавпилсті Гривамен байланыстырды (бұрынғы Грива қаласы қазір Даугавпилс ауданы). Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға тағы да соққы берді. 26 маусымда немістер оны басып алды. Немістер дереу еврей геттосын құрып, Погулян орманында мыңдаған адамды өлтірді (соғысқа дейін қала халқының шамамен 40 пайызы еврейлер болды).<br /> Рига немістерден азат етілгенге дейін, 1944 жылдың тамызынан қазан айына дейін Даугавпилс Латвия КСР-нің уақытша астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/daugavpils/|title=Даугавпилс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Экономикасы == Даугавпилс — тамақ өнімдерін өндіруге, тоқыма бұйымдарын жасауға және машина жасау саласына маманданған ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада «Dobeles Dzirnavnieks» және «Latvijas Balzams» сияқты тамақ өнімдерін өңдеу компаниялары жұмыс істейді. Даугавпилсте құрылыс материалдары мен ауылшаруашылық техникасын өндіру де жақсы дамыған.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Z4O-cFIKZSAPeBrm?ysclid=ms7k2ieutm15350623|title=Даугавпилс.Все про город в одной статье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> Қала өнеркәсібі 40 ірі кәсіпорын мен фирмадан және шамамен 2000 түрлі коммерциялық құрылымдардан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/narodnoe_hozjajstvo|title=Инфраструктура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Транспорты == [[Сурет:DauagvpilsKTM-31.jpg|нобай|солға|200px|Даугавпилс трамвайы]] 108 бағыт бойынша, оның ішінде 26 қалааралық және 7 халықаралық бағыт бойынша қоғамдық көлік қызметтерін негізінен «Даугавпилс автобус паркі» ұсынады.<br /> Даугавпилсте жалпы ұзындығы 25,2 км болатын үш трамвай бағыты бар. Трамвайлар жылына шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайды.<br /> Теміржол стансасы Латвия теміржолдарындағы ең ірі тасымалдау пункттерінің бірі болып табылады. Литва мен Беларусьтен келетін жүктер Даугавпилс стансасы арқылы өтеді. Транзиттік тасымал тораптың жұмысында маңызды рөл атқарады – жүк Латвия аумағы арқылы Вентспилс, Рига-Краста және Лиепая портына дейін өтеді, содан кейін ол үшінші елдерге жеткізу үшін теңіз кемелеріне тиеледі. Латвияның Еуропалық Одаққа кіруінен кейін Ресей мен ТМД елдеріне транзиттік бағыт ерекше маңызға ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/transport|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Даугавпилс тарихи тұрғыдан Шығыс Латвияның мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыған. Қала мәдениетінің көпұлтты сипаты оның сәулет өнерінде, өнерінде және күнделікті дәстүрлерінде көрініс табады. === Театр === Динабургтегі алғашқы театр қойылымдары 1856 жылы Н.Гагельстромның жеке театрында өтті. 1921 жылы Латвия драма театры құрылды. 1944 жылы орыс драма труппасы ұйымдастырылды. 1959 жылы театр латыш және орыс труппалары бар музыкалық-драма театры болып қайта құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/kulturnaja_zhizn|title=Культурная жизнь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> === Мұражайлар === *Даугавпилс өлкетану және өнер мұражайы; [[Сурет:Daugavpils museum.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс мұражайы]] *«Даугавпилс пен Латгалдағы еврейлер» мұражайы; *Әскери техника мұражайы; *Даугавпилс сумен жабдықтау мұражайы; *Локомотив жөндеу зауыты мұражайы; *Латвия жеңіл атлетика мұражайы; *Латвия шахматы және дойбы мұражайы; *Райнис мұражайы. == Білім беру == Даугавпилсте 28 мектепке дейінгі мекеме бар. Бұлар негізінен этникалық азшылықтарға арналған жалпы білім беру бағдарламасы бар балабақшалар. Олардың төртеуі латыш тілінде, біреуі поляк тілінде, ал қалғандары екі тілде. Сондай-ақ, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бес балабақша бар. Қалада 8 негізгі мектеп, 12 орта мектеп бар. Олардың ішінде бір латыш гимназиясы, бір орыс лицейі және бір поляк мектебі бар. Қалған мектептер екі тілде білім береді. Қалада кешкі мектеп те бар, онда оқушылар орта білім ала алады. [[Сурет:GimnazjumPolskieDyneburg.JPG|нобай|оңға|200px|Поляк тілді гимназия]] Орта арнайы және кәсіптік мектептер: *Даугавпилс №1 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс №38 кәсіптік мектебі, *Даугавпилс медициналық мектебі, *Даугавпилс кәсіптік мектебі, *Даугавпилс музыкалық орта мектебі, *Saules skola, Даугавпилс өнер колледжі, *Латгал көлік колледжі, *Миежцием кәсіптік мектебі. [[Сурет:Daugavpils University square.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс университеті]] Жоғары оқу орындары: *Даугавпилс университеті (DU), *Рига техникалық университеті, Даугавпилс филиалы, *Рига халықаралық экономика және бизнес мектебі, Даугавпилс филиалы (RSEBAA), *Балтық орыс институты, *Әлеуметтік технологиялар жоғары мектебі, *Көлік және телекоммуникация институты (TSI), *Психология жоғары мектебі.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/obrazovanie|title=Образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == [[Сурет:Daugavpils reģionālā slimnīca 2.jpg|нобай|оңға|200px|Даугавпилс аймақтық ауруханасы]] Даугавпилс елдегі денсаулық сақтау реформаларын (1996-2002), соның ішінде медициналық мекемелерді оңтайландыруды сәтті жүзеге асырған алғашқы қала болды. Латвиядағы денсаулық сақтау реформасының бөлігі ретінде халыққа денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жалғастыру үшін Даугавпилс, Краслава және Прейлидегі ауруханалар біріктірілді (Даугавпилс ауруханасының қазір Краслава мен Прейлиде филиалдары бар). Қала мен аймақ тұрғындарына медициналық қызметтерді жергілікті үкіметтің денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді, олар ЕО құрылымдық қаражатын пайдалана отырып, соңғы жылдары айтарлықтай жөндеуден өтті. Бұл мекемелерге Даугавпилс аймақтық ауруханасы, Даугавпилс балалар денсаулық сақтау орталығы және Даугавпилс стоматологиялық клиникасы кіреді. Медициналық көмек екінші амбулаториялық, стационарлық және үшінші деңгейлерде көрсетіледі және үш мекемеде қолжетімді: Орталық аурухана, Өкпе аурулары және туберкулез орталығы және Орталық клиника. Даугавпилс аймақтық ауруханасы Латгале аймағында тәулік бойы жедел және стационарлық көмек көрсетеді. Аурухана Ригадан тыс жердегі ең ірі медициналық мекеме болып табылады. «Даугавпилс аймақтық ауруханасы» ЖШС Латгале аймағында тәулік бойы жедел медициналық көмек және стационарлық көмек көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://www.daugavpils.lv/ru/gorod/zhitelyam/zdravooxranenie|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Спорт == Даугавпилстегі спорт тарихы 1920 жылдары басталады. Осы уақытта Латвия спорт қоғамы, Армия спорт клубы, «Унион» спорт қоғамы, «Диск» спорт қоғамы, «Лехия» спорт қоғамы және «Сокол» гимнастика қоғамы сияқты спорт ұйымдары құрылды. Даугавпилсте 30-дан астам спорт клубы мен 90-нан астам спорт нысаны, соның ішінде 46 спорт залы, 8 бассейн және 3 стадион бар. Даугавпилс мұз айдыны 1999 жылдың 16 қарашасында ашылды. Зал Олимпиадалық стандарттарға сай келеді.<br /> Даугавпилсте дәстүрлі түрде танымал спорт түрлеріне ату, ауыр атлетика, еркін күрес, семсерлесу, футбол, теннис және спидвей жатады. Даугавпилс - әйелдер волейболының орталығы. Даугавпилс спортшылары әлем, Еуропа және Латвия чемпионаттарында сәтті өнер көрсетті.<ref>{{citeweb|url=https://gorod.lv/o_gorode/sport|title=Спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Қаланың бай тарихы бар және Даугавпилс аймақтық өнер мұражайы, Марк Ротко өнер орталығы және Даугавпилс бекінісі сияқты көптеген тарихи және мәдени көрікті жерлерге ие. Мәдени көрікті жерлерден басқа, Даугавпилстің айналасындағы аумақ жаяу серуендеу, балық аулау және шаңғы тебу сияқты әртүрлі ашық ауадағы іс-шараларды ұсынады. [[Сурет:Artillery arsenal, Daugavpils fortress, 2014.jpg|нобай|оңға|200px|Марк Ротко өнер орталығы]] [[Сурет:Nikolaja vārti. Ārējā fasāde.JPG|нобай|оңға|200px|Даугавпилс бекінісіндегі Николай қақпасы]] Даугавпилстегі ең танымал көрікті жерлер: *'''Даугавпилс бекінісі''' — 19 ғасырдағы бекініс, қазіргі уақытта танымал туристік орын. Туристер казармаларды, оқ дәрі мұнараларын және қорғандарды аралай алады. Бекіністің тарихына арналған мұражай бар. *'''Марк Ротко өнер орталығы''' — латыш-американдық суретші Марк Ротконың шығармашылығына арналған заманауи өнер мұражайы. Мұражайда Ротконың суреттерінің коллекциясы қойылған, сонымен қатар заманауи өнер көрмелері өткізіледі. *'''Дубровина саябағы''' — әдемі саябақ және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Онда көл, жаяу жүргіншілер жолдары және жыл бойы өткізілетін әртүрлі іс-шаралар бар. *'''Әулие Борис пен Глеб соборы''' — 20 ғасырдың басында салынған және қала орталығында орналасқан православиелік собор. Туристер оның әдемі сәулеті мен күрделі интерьер бөлшектерін көре алады. *'''«Шмаковка» мұражайы''' — дәстүрлі латыш арағы шмаковканың тарихына арналған. Туристер өндіріс процесімен танысып, «шмаковканың» әртүрлі түрлерінің дәмін татып көре алады. *'''Даугавпилс хайуанаттар бағы''' — Латвиядағы 1000-нан астам жануар мекендейтін жалғыз хайуанаттар бағы. Туристер жолбарыстарды, арыстандарды, аюларды және экзотикалық құстардың көптеген түрлерін көре алады. *'''Латгал мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латгал аймағының тарихы мен мәдениетіне, соның ішінде оның дәстүрлі қолөнері мен фольклорына арналған.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-daugavpils.htm|title=Карта Даугавпилса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-30|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4bpbyafncpsfyb70zd953fnu93gn642 3 784268 3637045 2026-07-30T16:03:58Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3637045 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нусипова Сымбат}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 21:03, 2026 ж. шілденің 30 (+05) 7rp7dnpaej7eknpsng175pkktvjlnl6 14 784269 3637070 2026-07-30T17:04:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Штаб-пәтері Нидерландта орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Санат:Амстердамда орналасқан банктер]] 3637070 wikitext text/x-wiki [[Санат:Штаб-пәтері Нидерландта орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Санат:Амстердамда орналасқан банктер]] e82haknuxuarmczx1a9fwk8hh4pff53 3637132 3637070 2026-07-31T03:29:31Z 1nter pares 146705 /* */ 3637132 wikitext text/x-wiki [[Санат:Штаб-пәтері Нидерландта орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Амстердамда орналасқан банктер]] 0w78mde2gj6zy5gam1ry3p883q97t5t 10 784270 3637101 2026-07-30T18:00:51Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-07-31|POTD 2026-07-31]]: filename only 3637101 wikitext text/x-wiki Parasols, Evening, Beach, Rincon de la Victoria, Andalusia, Spain.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> hdhx9wgh6cuowydijbbkrfqkrajd6gs 3 784271 3637117 2026-07-31T00:31:44Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3637117 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kanayoko}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 05:31, 2026 ж. шілденің 31 (+05) 3qal1th14hri8tl2ufq3bxbdz0rfplq 0 784272 3637118 2026-07-31T01:03:53Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі е... 3637118 wikitext text/x-wiki '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> jy9puzvez1zs4idmdovqdba4liimb8b 3637119 3637118 2026-07-31T01:04:15Z Sagzhan 29953 3637119 wikitext text/x-wiki '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5v7udu1pc6wqwlpyjpn8mby6aei1gr0 3637120 3637119 2026-07-31T01:06:12Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3637120 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = Kolomna Montage 2023.png |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = Coat of Arms of Kolomna (Moscow oblast).svg |ту = Flag of Kolomna (Moscow oblast).svg |елтаңба сипаттамасы = Коломна қаласының елтаңбасы |ту сипаттамасы = Коломна қаласының туы |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cqwn8q2pzab3wrfvllwvx1ywla4i8zh 3637121 3637120 2026-07-31T01:06:32Z Sagzhan 29953 3637121 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = Coat of Arms of Kolomna (Moscow oblast).svg |ту = Flag of Kolomna (Moscow oblast).svg |елтаңба сипаттамасы = Коломна қаласының елтаңбасы |ту сипаттамасы = Коломна қаласының туы |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} c0vue41aa5ykbjqqozm7e4a0bud18od 3637122 3637121 2026-07-31T01:07:08Z Sagzhan 29953 3637122 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = Coat of Arms of Kolomna (Moscow oblast).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} igfr1ui3pm7ry2ncidljum7z0qxmq0w 3637123 3637122 2026-07-31T01:07:37Z Sagzhan 29953 3637123 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4ihsuvaw61n40hqd15tg98pqzrplilx 3637124 3637123 2026-07-31T01:07:53Z Sagzhan 29953 3637124 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5178ard36qrp8m3l0yz715m9iyxs4fs 3637125 3637124 2026-07-31T01:08:50Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Ресей қалалары|Ресей қалалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3637125 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — Ресейдің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. XIІ ғасырдың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, Мәскеуден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев қыпшақ (половец) тілінен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко XVII ғасырдағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей қалалары]] bhdox9g1afujlqtfg0dwduvkqy766fk 3637126 3637125 2026-07-31T01:10:35Z Sagzhan 29953 3637126 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — [[Ресей]]дің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. [[XIІ ғасыр]]дың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. Орта ғасырларда қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, [[Мәскеу]]ден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев [[қыпшақ тілі]]нен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко [[XVII ғасыр]]дағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей қалалары]] og2agk2c22b617pv4pk9gbuzefz3msz 3637128 3637126 2026-07-31T01:18:09Z Sagzhan 29953 3637128 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен орыстар |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — [[Ресей]]дің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. [[XIІ ғасыр]]дың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. [[Орта ғасырлар]]да қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, [[Мәскеу]]ден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев [[қыпшақ тілі]]нен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко [[XVII ғасыр]]дағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей қалалары]] axsaf7lnnogzzs9wwmwxrxkta5b1zdq 3637130 3637128 2026-07-31T01:18:31Z Sagzhan 29953 3637130 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Коломна |шынайы атауы = Коломна |сурет = |сурет атауы = Коломнаның көріністері |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 90px |ту ені = 120px |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 5 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 38 |lon_min = 47 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city |CoordScale = 100000 |ел картасы = Ресей |аймақ картасы = Мәскеу облысы |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300px |аймақ картасының өлшемi = 300px |аудан картасының өлшемi = |аймағы = [[Мәскеу облысы]] |кестедегі аймақ = Мәскеу облысы |аудан түрі = Қалалық округ |ауданы = [[Коломна қалалық округі]] |кестедегі аудан = Коломна |мекен түрі = Қала |мекені = Коломна |кестедегі мекен = Коломна |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = |құрылған уақыты = 1110–1140 жылдар |алғашқы дерек = 1177 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,1 км² |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен |орталығының биiктігі = 125 м |климаты = Ылғалды континенттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = 133 587 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 2052 адам/км² |шоғырлануы = қала |ұлттық құрамы = негізінен [[орыстар]] |конфессионалдық құрамы = негізінен православие христиандары |этнохороним = коломендік |телефон коды = +7 496 |пошта индексі = |пошта индекстері = 140400–140415 |автомобиль коды = 50, 90, 150, 190, 750, 790 |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kolomna |сайты = https://kolomnagrad.ru/ |сайт тілі = орыс |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Өзендері |add1 = [[Мәскеу өзені]], [[Ока]] |add2n = Құрметті атағы |add2 = «Әскери даңқ қаласы» |add3n = |add3 = }} '''Коломна''' — [[Ресей]]дің Мәскеу облысында орналасқан қала, Коломна қалалық округінің әкімшілік орталығы. Қала Мәскеу және Ока өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. [[XIІ ғасыр]]дың бірінші жартысында (1110–1140 жылдары) негізі қаланған Коломна Мәскеу өңіріндегі ең көне қалалардың бірі саналады.<ref>{{cite book |last=Кучкин |first=В. А. |title=Коломна. История города |publisher=Наука |year=1986 |language=ru}}</ref> Өзінің бай тарихи-мәдени мұрасымен және Русь тарихындағы маңызды рөлімен танымал. [[Орта ғасырлар]]да қала ірі сауда және қорғаныс орталығы ретінде қалыптасып, бүгінгі күнге дейін Коломна кремлі сияқты көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалған.<ref>{{cite book |last=Рабинович |first=М. Г. |title=Очерки истории Коломны |publisher=Московский рабочий |year=1978 |language=ru}}</ref> Қазіргі уақытта Коломна облыстың ірі өнеркәсіптік әрі мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Қаланың бай тарихи-мәдени мұрасы туризмнің дамуына ықпал етті. Туристер негізінен Коломна кремліне, ежелгі ғибадатханаларға және тақырыптық мұражайларға барады.<ref>{{cite web |url=https://welcome.mosreg.ru/places/kolomna |title=Коломна |publisher=Туристік портал Мәскеу облысы |access-date=2026-07-31}}</ref> Сонымен қатар, қалада түрлі фестивальдер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп, [[Мәскеу]]ден қысқа мерзімді сапарлар үшін танымал бағытқа айналған. Әкімшілік жағынан Коломна облыстық маңызы бар қала болып саналады және Коломна қалалық округін құрайды. Ресей Федерациясы Президентінің 2021 жылғы 20 мамырдағы жарлығымен қалаға «'''Еңбек ерлігі қаласы'''» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web |url=http://kremlin.ru/acts/news/65643 |title=Указ Президента Российской Федерации о присвоении почётного звания «Город трудовой доблести» |publisher=Президент России |access-date=2026-07-31}}</ref> == Этимологиясы == Коломна атауының шығу тегі туралы бірнеше ғылыми және халықтық этимологиялық болжамдар бар. Ғылыми болжамдардың бірі бойынша, атау славянның ''колома'' («дөңгелек») сөзінен шыққан. Бұл нұсқа бойынша қала алғашында арба немесе диірмен дөңгелектерін жасаушылар қоныстанған жер болған.<ref>{{cite book |last=Фасмер |first=Макс |title=Этимологический словарь русского языка |publisher=Прогресс |year=1986 |language=ru}}</ref> Тағы бір нұсқада атау ''«коло мна»'' («сауда орнының маңы») тіркесінен туындаған деп түсіндіріледі. Ресей аумағында осындай атаумен бірнеше елді мекеннің болуы бұл пікірді қолдайды. Топонимист В. А. Никонов қала атауын фин-угор тілдеріндегі ''kalma'' («қорым», «зират») сөзімен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Никонов |first=В. А. |title=Краткий топонимический словарь |publisher=Мысль |year=1966 |language=ru}}</ref> Басқа зерттеушілер бұл атауды өзен атауынан шыққан гидроним деп есептейді. Ол украинның ''Коломия'' және поляктың ''kołomyje'' («су толған терең іздер, ойықтар») сөздерімен төркіндес болуы мүмкін.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Исследования по этимологии и семантике |publisher=Языки славянской культуры |year=2004 |language=ru}}</ref> В. Н. Топоров атаудың балтық тілдерінен шығуы мүмкін екенін де атап өткен. Ол литва тіліндегі ''kalmas'' («құрақ»), ''kalmynė'' («құрақ өскен жер») және көне прусс тіліндегі ''kalmus'' сөздерімен салыстырып, Коломна атауын «құрақ басқан өзен» мағынасымен байланыстырады.<ref>{{cite book |last=Топоров |first=В. Н. |title=Балтийские гидронимы Подмосковья |publisher=Наука |year=1975 |language=ru}}</ref> Географ Э. М. Мурзаев [[қыпшақ тілі]]нен шыққан деген болжамды келтіріп, ''коллома'' сөзін «қорғау», «күзет» мағынасында түсіндіреді. Оның пікірінше, Мәскеу өзенінің Окаға құяр сағасындағы қамал ретінде Коломна солтүстікке өтетін жолды қорғаған.<ref>{{cite book |last=Мурзаев |first=Э. М. |title=Словарь народных географических терминов |publisher=Мысль |year=1984 |language=ru}}</ref> В. И. Даль қала атауын рязань говорындағы ''коломень'', ''коломенье'' («айналасы», «маңы») сөздерімен байланыстырған. Кейін Макс Фасмер де бұл болжамды қолдап, атауды ''коло'' («айналасы») сөзімен сабақтастырған.<ref>{{cite book |last=Даль |first=В. И. |title=Толковый словарь живого великорусского языка |publisher=Типография М. О. Вольфа |year=1881 |language=ru}}</ref> Өлкетанушы В. Ю. Кириченко [[XVII ғасыр]]дағы Памва Беринданың «'''Лексикон славеноросский'''» еңбегіне сүйеніп, атаудың оңтүстік славянның ''колми'' («өте алыс») сөзінен шыққан деген пікір ұсынған. Оның ойынша, XII ғасырда Коломна Рязаньнан солтүстік-батысқа қарай орналасқан ең шалғай бекініс болғандықтан, атау «алыстағы қала» деген мағынаны білдіреді. Алайда бұл болжам ғылыми қауымдастық тарапынан кеңінен қабылданбаған.<ref>{{cite book |last=Кириченко |first=В. Ю. |title=История Коломны |publisher=Коломенский государственный педагогический институт |year=2009 |language=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей қалалары]] 9y8u0ezf8u07uurcuosceghhy4fuiu1 14 784273 3637133 2026-07-31T03:30:24Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Амстердамда орналасқан компаниялар]] [[Санат:Нидерланд банктері]] [[Санат:Қалалар бойынша банктер]] 3637133 wikitext text/x-wiki [[Санат:Амстердамда орналасқан компаниялар]] [[Санат:Нидерланд банктері]] [[Санат:Қалалар бойынша банктер]] e47wrxai0iferu5fwvdnpzrwen3lfrw 14 784274 3637134 2026-07-31T03:33:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Нидерланд қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Нидерландтағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] 3637134 wikitext text/x-wiki [[Санат:Нидерланд қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Нидерландтағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] flpslz8le8uy7hestnj59ccpq8wmsig 3637136 3637134 2026-07-31T03:37:33Z 1nter pares 146705 3637136 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Нидерланд қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Нидерландтағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] 82u8t0gh7xbzytbu561ieenplvvyfmu 14 784275 3637135 2026-07-31T03:35:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропа банктері]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3637135 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропа банктері]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] r7e8o6pn3cme2wxniuxyyjqhoz5xwmb 14 784276 3637137 2026-07-31T03:39:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропа қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрлықтар бойынша банктер]] [[Санат:Еуропадағы банк ісі]] 3637137 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропа қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрлықтар бойынша банктер]] [[Санат:Еуропадағы банк ісі]] apnydn6o2bfizcouev7u6mrf1td1g3v 14 784277 3637138 2026-07-31T03:42:52Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропадағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Еуропадағы қызмет көрсету компаниялары]] 3637138 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропадағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Еуропадағы қызмет көрсету компаниялары]] rm2w0y4yakpdssb3jr1h8oj9czls90o 14 784278 3637139 2026-07-31T03:46:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропадағы қызмет көрсету саласы]] [[Санат:Еуропа компаниялары]] 3637139 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропадағы қызмет көрсету саласы]] [[Санат:Еуропа компаниялары]] tp1j1wukfp42rtx55wi9bosjw4nyop1 14 784279 3637140 2026-07-31T03:48:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Банктер]] [[Санат:Құрлықтар бойынша банк ісі]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3637140 wikitext text/x-wiki [[Санат:Банктер]] [[Санат:Құрлықтар бойынша банк ісі]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] lyvqms037pzmf7u1y17syap3ztwh0j9 14 784280 3637141 2026-07-31T03:49:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Банк ісі]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызметтер]] 3637141 wikitext text/x-wiki [[Санат:Банк ісі]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызметтер]] 33uumruv3s52j3n74y57yk4dkpg9e21 14 784281 3637142 2026-07-31T03:51:34Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша банк ісі]] [[Санат:Еуропадағы қаржылық қызметтер]] 3637142 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша банк ісі]] [[Санат:Еуропадағы қаржылық қызметтер]] 9jntkvubvnrli05u0k8uwgexf1ctsv6 14 784282 3637143 2026-07-31T03:55:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропадағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қаржылық қызметтер]] 3637143 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропадағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қаржылық қызметтер]] fhyspnv4iica9r9rst3ljfl8pxfd3st 14 784283 3637145 2026-07-31T03:58:03Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропа елдері бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Еуропа қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қызмет көрсету компаниялары]] 3637145 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропа елдері бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Еуропа қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қызмет көрсету компаниялары]] izmrbnih4b9jx4a60j1xw4fgkdjxczq 14 784284 3637146 2026-07-31T03:59:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропадағы қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қызмет көрсету саласы]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша компаниялар]] 3637146 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропадағы қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша қызмет көрсету саласы]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша компаниялар]] 4x9ox3q5aoonusmjvc5osye4vs90vz4 14 784285 3637147 2026-07-31T04:05:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропа компаниялары]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша экономика]] 3637147 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропа компаниялары]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша экономика]] 8mnqzcm5pzesntvoitwlvvpo38s1rwv 14 784286 3637148 2026-07-31T04:14:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропадағы іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша бизнес]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша ұйымдар бағыттары]] 3637148 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропадағы іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша бизнес]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша ұйымдар бағыттары]] fdmi8mqljgrgo8m4drdl2ufyfdqaq4q 14 784287 3637149 2026-07-31T04:16:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша Еуропа ұйымдары]] [[Санат:Еуропалық Одақтағы лоббизм]] [[Санат:Еуропадағы бизнес]] 3637149 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша Еуропа ұйымдары]] [[Санат:Еуропалық Одақтағы лоббизм]] [[Санат:Еуропадағы бизнес]] tnbzq9vuqsoo1ydnuc6m1rst0v8tazr 14 784288 3637150 2026-07-31T04:18:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Еуропадағы лоббизм]] [[Санат:Еуропа одағы саясаты]] 3637150 wikitext text/x-wiki [[Санат:Еуропадағы лоббизм]] [[Санат:Еуропа одағы саясаты]] 35y0t22etqev1rid67y4gudoic29tav 14 784289 3637151 2026-07-31T04:20:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша лоббизм]] [[Санат:Еуропа саясаты]] 3637151 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша лоббизм]] [[Санат:Еуропа саясаты]] 8boxc5mln2i1urz8as1u4z6ifaj9e3t 14 784290 3637152 2026-07-31T04:21:45Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Лоббизм]] [[Санат:Құрлықтар бойынша саясат]] 3637152 wikitext text/x-wiki [[Санат:Лоббизм]] [[Санат:Құрлықтар бойынша саясат]] 0ffas21uw7jx4rx9m0r4frn4kaw6iit 14 784291 3637153 2026-07-31T04:24:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрі бойынша белсенділік]] [[Санат:Саяси құқық]] [[Санат:Саяси кәсіптер]] [[Санат:Петиция беру құқығы]] 3637153 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрі бойынша белсенділік]] [[Санат:Саяси құқық]] [[Санат:Саяси кәсіптер]] [[Санат:Петиция беру құқығы]] hc5q4vnf5ptnl257qiwf52x7k2uesmr 3637154 3637153 2026-07-31T04:26:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3637154 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Саяси құқық]] [[Санат:Саяси кәсіптер]] [[Санат:Петиция беру құқығы]] 6hxtrdyih59r238af8swt8hsq43tq4o 14 784292 3637155 2026-07-31T04:26:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Активизм]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] 3637155 wikitext text/x-wiki [[Санат:Активизм]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] l7a2igtwfdmba1nyzpx2px3g42o9udk 14 784293 3637156 2026-07-31T04:29:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Басқару]] [[Санат:Саясат]] [[Санат:Саясаттану бөлімдері]] [[Санат:Көпшілік құқығы]] 3637156 wikitext text/x-wiki [[Санат:Басқару]] [[Санат:Саясат]] [[Санат:Саясаттану бөлімдері]] [[Санат:Көпшілік құқығы]] g41du7m1fon27q9koc4p9m1gknbmdr1 14 784294 3637157 2026-07-31T04:32:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Санаттар бойынша мамандықтар]] [[Санат:Саясат тұлғалары]] 3637157 wikitext text/x-wiki [[Санат:Санаттар бойынша мамандықтар]] [[Санат:Саясат тұлғалары]] b1xpratk2ww0dowkf75jzy07yjchp9v 14 784295 3637158 2026-07-31T04:34:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Петициялар]] [[Санат:Азаматтық құқықтар және бостандықтар]] 3637158 wikitext text/x-wiki [[Санат:Петициялар]] [[Санат:Азаматтық құқықтар және бостандықтар]] f7tnmbk6tvstkxw7rt8nbxegy5fb9kz 14 784296 3637159 2026-07-31T04:36:53Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Халық егемендігі]] [[Санат:Түрлері бойынша наразылықтар]] 3637159 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Халық егемендігі]] [[Санат:Түрлері бойынша наразылықтар]] k5p3rpm5nxcz38ts0s2385spkv86agi 14 784297 3637160 2026-07-31T04:39:06Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Егемендік]] [[Санат:Классикалық либерализм]] [[Санат:Ұжымдық құқықтар]] [[Санат:Популизм]] 3637160 wikitext text/x-wiki [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Егемендік]] [[Санат:Классикалық либерализм]] [[Санат:Ұжымдық құқықтар]] [[Санат:Популизм]] tsile7s7thde8mqhtkfklhvubbw7r1n 14 784298 3637161 2026-07-31T04:42:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Билік]] [[Санат:Халықаралық құқық]] [[Санат:Халықаралық қатынастар]] [[Санат:Құқықтық ұғымдар]] [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Саяси география]] [[Санат:Саясаттану теориялары]] 3637161 wikitext text/x-wiki [[Санат:Билік]] [[Санат:Халықаралық құқық]] [[Санат:Халықаралық қатынастар]] [[Санат:Құқықтық ұғымдар]] [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Саяси география]] [[Санат:Саясаттану теориялары]] r6hodvelecrwkm0gue3waii69va5iob 0 784299 3637164 2026-07-31T05:09:52Z Dostoevskykz 183227 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Тілеуғазы Рахимұлы Жұбанышев |Шынайы есімі = Тілеуғазы Рахимұлы Жұбанышев |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Тілеуғазы Ра... 3637164 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Тілеуғазы Рахимұлы Жұбанышев |Шынайы есімі = Тілеуғазы Рахимұлы Жұбанышев |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Тілеуғазы Рахимұлы Жұбанышев |Туған күні = 12.07.1959 |Туған жері = [[Семей]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Flag|Қазақстан}} |Ұлты = қазақ |Мансабы = суретші, педагог |Белсенді жылдары = 1993 жылдан |Білімі = [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] |Мамандығы = бейнелеу өнері |Не үшін белгілі = қазақстандық суретші, педагог, [[Қазақстан Республикасы Суретшілер одағы]]ның мүшесі |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = |Балалары = |Отбасы = |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалі; А. Қастеев атындағы медаль; «Қазақстан бейнелеу өнеріне қосқан үлесі үшін» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = 2024 жылдан Семей қаласының Құрметті азаматы |Commons = }} '''Жұбанышев Тілеуғазы Рахимұлы''' (12 шілде 1959 жыл, [[Семей]]) — қазақстандық суретші, педагог, [[Қазақстан Республикасы Суретшілер одағы]]ның және Қазақстан дизайнерлер одағының мүшесі. «Ерен еңбегі үшін» медалінің, А. Қастеев атындағы медальдің және бейнелеу өнері саласындағы бірқатар марапаттардың иегері.<ref name="pushkin">{{cite web |url=https://esimder.pushkinlibrary.kz/en/figures-of-culture-and-art/music/147-na-russkom/figures-of-culture-and-art/painting/khudozhniki.html?start=30 |title=Жуванышев Т. Р. |website=А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы |access-date=2026-07-31 }}</ref> == Өмірбаяны == Тілеуғазы Рахимұлы Жұбанышев 1959 жылғы 12 шілдеде [[Семей]] қаласында дүниеге келген.<ref name="abayculture">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-cultura-arhiv/press/news/details/531359 |title=Қазақстан Республикасының суретшілер одағының мүшесімен кездесу өтті |publisher=Абай облысының мәдениет басқармасы |access-date=2026-07-31 }}</ref> 1986 жылы [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]]ның көркемсурет-графика факультетін тәмамдаған.<ref name="pushkin"/> 1993 жылдан бастап Семей мемлекеттік педагогикалық институтының (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]) бейнелеу өнері кафедрасында аға оқытушы болып қызмет атқарды. 2023 жылға дейін педагогикалық қызметте болып, суретші-педагог ретінде көптеген жас мамандарды тәрбиеледі.<ref name="pushkin"/><ref name="shakarim">{{cite web |url=https://www.shakarim.university/kk/news/zana-darisxana-qylqalam-iesine-qurmet |title=Жаңа дәрісхана: қылқалам иесіне құрмет |website=Шәкәрім университеті |access-date=2026-07-31 }}</ref> 2017 жылдан бері Семей қаласының көркемөндірістік шеберханаларын басқарады. Оның бастамасымен жергілікті және республикалық деңгейдегі көптеген пленэрлер ұйымдастырылды. Солардың ішінде «Менің қалам – Семей» қалалық пленэрі (2024) және «Ертісім – еркіндіктің белгісі» өңірлік пленэрі (2024) ерекше аталады.<ref name="artunion">{{cite web |url=https://artunion.kz/structure |title=Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының құрылымы |website=Қазақстан Республикасы Суретшілер одағы |access-date=2026-07-31 }}</ref><ref name="kazpravda">{{cite web |url=https://kazpravda.kz/n/v-semee-otkrylas-vystavka-toleugazy-zhubanysheva/ |title=В Семее открылась выставка Толеугазы Жубанышева |website=Казахстанская правда |date=2024-07-17 |access-date=2026-07-31 }}</ref> == Шығармашылығы == Тілеуғазы Жұбанышев педагогикалық қызметін шығармашылық жұмыстармен қатар алып келеді. Ол көптеген қалалық, облыстық және республикалық көрмелердің қатысушысы. Қазақстанның әртүрлі өңірлерінде өткен көрмелерге қатысып, Семей қаласының бейнелеу өнерін таныстырып келеді.<ref name="pushkin"/> 2005 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Суретшілер одағы]]ның және Қазақстан дизайнерлер одағының мүшесі.<ref name="pushkin"/> == Марапаттары == * 2016 — Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының А. Қастеев атындағы «Үздік шығармашылығы үшін» медалі; * 2018 — «Қазақстан бейнелеу өнеріне қосқан үлесі үшін» медалі; * 2018 — Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының 90 жылдығына арналған мерейтойлық медалі; * 2019 — Астана қаласы Суретшілер одағының «Құрмет» төсбелгісі; * 2019 — [[Шәкәрім университеті]]нің «Бейнелеу өнеріне сіңірген еңбегі үшін» медалі; * 2021 — «Ерен еңбегі үшін» мемлекеттік медалі; * 2024 — [[Семей]] қаласының «Құрметті азаматы» атағы.<ref name="abay">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay/press/news/details/834601 |title=Семей қаласының Құрметті азаматы атағы берілді |website=Абай облысының әкімдігі |access-date=2026-07-31 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1959 жылы туғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:Қазақстан суретшілері]] [[Санат:Қазақстан педагогтері]] [[Санат:Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының мүшелері]] [[Санат:Тірі адамдар]] 83tzufbub5723hlevpsja8y5qyk836d 0 784300 3637170 2026-07-31T06:00:19Z Садықова Ақгүл 181520 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}'''Жаманшың''' — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі метеориттің Жерге құлауы нәтижесінде пайда болған крат... 3637170 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}'''Жаманшың''' — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі метеориттің Жерге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. Кратердің диаметрі 5-6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. Топоним құрамындағы «жаман» сөзі қазақ тілінде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы геологтар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500-5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше шыны тәрізді денелер ғылымда тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – ТМД аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген аңыздар сақталған. Ел аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл өңір паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы нысандар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми конференция өткізу жоспарланғанымен, Кеңес Одағының ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей геологиялық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық туризмді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, экологиялық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – Қазақстандағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті музей қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар қорықтық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи ландшафты, метеорит кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] aotv89ivyb8njkmgh2ftdhcn98d8bb5 3637171 3637170 2026-07-31T06:00:57Z Садықова Ақгүл 181520 «[[Санат:Темір ауданы|Темір ауданы]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3637171 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}'''Жаманшың''' — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі метеориттің Жерге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. Кратердің диаметрі 5-6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. Топоним құрамындағы «жаман» сөзі қазақ тілінде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы геологтар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500-5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше шыны тәрізді денелер ғылымда тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – ТМД аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген аңыздар сақталған. Ел аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл өңір паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы нысандар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми конференция өткізу жоспарланғанымен, Кеңес Одағының ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей геологиялық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық туризмді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, экологиялық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – Қазақстандағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті музей қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар қорықтық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи ландшафты, метеорит кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] gt3obpbjitqhrm1ny1sbtqjf1cu3d58 3637172 3637171 2026-07-31T06:01:04Z Садықова Ақгүл 181520 «[[Санат:Жәрмеңкелер|Жәрмеңкелер]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3637172 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}'''Жаманшың''' — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі метеориттің Жерге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. Кратердің диаметрі 5-6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. Топоним құрамындағы «жаман» сөзі қазақ тілінде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы геологтар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500-5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше шыны тәрізді денелер ғылымда тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – ТМД аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген аңыздар сақталған. Ел аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл өңір паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы нысандар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми конференция өткізу жоспарланғанымен, Кеңес Одағының ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей геологиялық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық туризмді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, экологиялық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – Қазақстандағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті музей қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар қорықтық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи ландшафты, метеорит кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе облысы]] miwsz2dk3347mjmg1tq4hn12l4wemez 3637173 3637172 2026-07-31T06:04:22Z Садықова Ақгүл 181520 «[[Санат:Ырғыз ауданы|Ырғыз ауданы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3637173 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}'''Жаманшың''' — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі метеориттің Жерге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. Кратердің диаметрі 5-6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. Топоним құрамындағы «жаман» сөзі қазақ тілінде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы геологтар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500-5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше шыны тәрізді денелер ғылымда тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – ТМД аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген аңыздар сақталған. Ел аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл өңір паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы нысандар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми конференция өткізу жоспарланғанымен, Кеңес Одағының ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей геологиялық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық туризмді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, экологиялық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – Қазақстандағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті музей қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар қорықтық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи ландшафты, метеорит кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Ырғыз ауданы]] ewuuw47jfjtaiiky6wmywyf3b58qfk3 3637175 3637173 2026-07-31T06:12:58Z Садықова Ақгүл 181520 «[[Санат:Қорықтар|Қорықтар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3637175 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}'''Жаманшың''' — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі метеориттің Жерге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. Кратердің диаметрі 5-6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. Топоним құрамындағы «жаман» сөзі қазақ тілінде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы геологтар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500-5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше шыны тәрізді денелер ғылымда тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – ТМД аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген аңыздар сақталған. Ел аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл өңір паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы нысандар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми конференция өткізу жоспарланғанымен, Кеңес Одағының ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей геологиялық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық туризмді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, экологиялық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – Қазақстандағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті музей қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар қорықтық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи ландшафты, метеорит кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Ырғыз ауданы]] [[Санат:Қорықтар]] jyszti5a3zyt1qdr4ozuws0kvec4cwy 3637176 3637175 2026-07-31T06:25:09Z Садықова Ақгүл 181520 3637176 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}}'''Жаманшың''' — [[Ақтөбе|Ақтөбе]] облысы [[Ырғыз|Ырғыз]] ауданы аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі [[метеорит|метеорит]]тің [[Жер|Жер]]ге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. [[Кратер|Кратер]]дің диаметрі 5-6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы [[халық|халық]] арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. [[Топоним|Топоним]] құрамындағы «жаман» сөзі [[қазақ|қазақ]] тілінде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы [[геолог|геолог]]тар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500-5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше шыны тәрізді денелер [[ғылым|ғылым]]да тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – [[ТМД|ТМД]] аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген [[аңыз|аңыз]]дар сақталған. [[Ел|Ел]] аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл [[өңір|өңір]] паналау орны болған. [[Кеңес|Кеңес]] дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы [[нысан|нысан]]дар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми [[конференция|конференция]] өткізу жоспарланғанымен, [[Кеңес Одағы|Кеңес Одағы]]ның ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей [[геология|геология]]лық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық [[туризм|туризм]]ді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, [[экология|экология]]лық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – [[Қазақстан|Қазақстан]]дағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті [[музей|музей]] қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == [[1986|1986]] жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында [[республика|республика]]лық маңызы бар [[қорық|қорық]]тық аумақ ұйымдастырылды. [[Ғалым|Ғалым]]дар кратер аумағында [[мемлекет|мемлекет]]тік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи [[ландшафт|ландшафт]]ы, [[метеорит|метеорит]] кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы= Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Ырғыз ауданы]] [[Санат:Қорықтар]] qtapkpdz06pw7uj1tc9u949kukh40x1 14 784301 3637174 2026-07-31T06:08:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Саясаттану]] [[Санат:Ғылыми теориялар]] 3637174 wikitext text/x-wiki [[Санат:Саясаттану]] [[Санат:Ғылыми теориялар]] 2p64998gux77kr36jd0ld34hzbv3qef 0 784302 3637177 2026-07-31T06:45:15Z Dostoevskykz 183227 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} {{Тұлға |Есімі = Екатерина Алексеевна Фурцева |Шынайы есімі = Екатерина Алексеевна Фурцева |Сурет = Ekaterina Furtseva 1960.jpg |Сурет атауы = Екатерина Фурцева |Туған күні = 7 желтоқсан 1910 |Туған жері = [[Вышний Волочёк]], [[Тверь губерниясы]]... 3637177 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} {{Тұлға |Есімі = Екатерина Алексеевна Фурцева |Шынайы есімі = Екатерина Алексеевна Фурцева |Сурет = Ekaterina Furtseva 1960.jpg |Сурет атауы = Екатерина Фурцева |Туған күні = 7 желтоқсан 1910 |Туған жері = [[Вышний Волочёк]], [[Тверь губерниясы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 24 қазан 1974 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]], [[КСРО]] |Азаматтығы = {{Flag|КСРО}} |Ұлты = орыс |Мансабы = мемлекеттік және партия қайраткері |Білімі = [[М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]] |Мамандығы = химик-технолог |Партиясы = [[КПСС]] |Жұбайы = Николай Павлович Фирюбин |Балалары = Светлана Николаевна Фирюбина |Марапаттары = [[Ленин ордені]], басқа мемлекеттік марапаттар |Не үшін белгілі = КСРО мәдениет министрі (1960–1974) }} '''Екатерина Алексеевна Фурцева''' (7 желтоқсан 1910 жыл, [[Вышний Волочёк]], [[Ресей империясы]] — 24 қазан 1974 жыл, [[Мәскеу]], [[КСРО]]) — кеңестік мемлекеттік және партия қайраткері, [[КПСС Орталық Комитеті]]нің хатшысы, [[КСРО мәдениет министрлігі|КСРО мәдениет министрі]] (1960–1974). Ол Кеңес Одағындағы ең жоғары саяси қызмет атқарған әйелдердің бірі болды.<ref name="TASS">{{cite web |url=https://tass.ru/encyclopedia/person/furceva-ekaterina-alekseevna |title=Фурцева Екатерина Алексеевна |publisher=ТАСС |access-date=2026-07-31 }}</ref> == Өмірбаяны == Екатерина Фурцева 1910 жылы 7 желтоқсанда Вышний Волочёк қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген. Әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаза тапқаннан кейін оны анасы тәрбиеледі. Жастайынан еңбекке араласып, тоқыма фабрикасында жұмыс істеді және комсомол қозғалысына қатысты.<ref name="TASS"/> 1930 жылы [[БКП(б)]] қатарына қабылданды. Мәскеуге келгеннен кейін партиялық қызмет атқарып, біртіндеп басшылық қызметтерге көтерілді. 1950–1954 жылдары Мәскеу қалалық партия комитетінің екінші хатшысы, 1954–1957 жылдары Мәскеу қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы болды.<ref name="SIE">{{cite web |url=https://my-dict.ru/dic/sovetskaya-istoricheskaya-enciklopediya/2124915-furceva/ |title=Фурцева |publisher=Советская историческая энциклопедия |access-date=2026-07-31 }}</ref> == Саяси қызметі == 1956 жылы Екатерина Фурцева [[КПСС Орталық Комитеті]]нің хатшысы болып сайланды. 1957 жылға дейін партияның жоғары басшылық органы — КПСС Орталық Комитеті Президиумының мүшесі болды.<ref name="TASS"/> 1960 жылы ол [[КСРО мәдениет министрлігі|КСРО мәдениет министрі]] қызметіне тағайындалды. Бұл қызметті 1974 жылы қайтыс болғанға дейін атқарды.<ref name="TASS"/> == Мәдениет саласындағы қызметі == Екатерина Фурцева КСРО мәдениет саясатына елеулі ықпал еткен тұлғалардың бірі болды. Оның министрлігі кезеңінде театрлар, музейлер, концерттік ұйымдар мен мәдени мекемелердің жұмысына мемлекеттік қолдау көрсетілді.<ref name="BRE">{{cite web |url=https://bigenc.ru/c/ministerstvo-kul-tury-sssr-fd7dd6 |title=Министерство культуры СССР |publisher=Большая российская энциклопедия |access-date=2026-07-31 }}</ref> Оның басшылығы кезінде мәдениет саласындағы ірі жобалар жүзеге асырылды. Сонымен қатар Фурцева кеңестік идеологиялық талаптарға сай мәдени саясат жүргізген мемлекеттік басшылардың бірі ретінде танылды.<ref name="BRE"/> == Отбасы == Екатерина Фурцева екі рет некеде болған. Екінші күйеуі — кеңестік дипломат Николай Павлович Фирюбин. Олардың Светлана атты қызы болды. == Қайтыс болуы == Екатерина Фурцева 1974 жылғы 24 қазанда Мәскеуде қайтыс болды. Ол [[Новодевичье зираты]]на жерленген.<ref name="TASS"/> == Марапаттары == * [[Ленин ордені]]; * басқа да КСРО мемлекеттік ордендері мен медальдары. == Естелік == Екатерина Фурцеваның есімі кеңестік мәдениет тарихымен тығыз байланысты. Ол КСРО тарихындағы мемлекеттік басқарудың жоғары деңгейіне жеткен алғашқы әйелдердің бірі ретінде бағаланады.<ref name="TASS"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Commonscat|Ekaterina Furtseva}} [[Санат:1910 жылы туғандар]] [[Санат:1974 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:КПСС мүшелері]] [[Санат:КПСС ОК хатшылары]] [[Санат:КСРО мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:КСРО мәдениет министрлері]] [[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]] [[Санат:Новодевичье зиратына жерленгендер]] 0bh9gybg42e8pdqzzsv1ks68gober1z 14 784303 3637179 2026-07-31T07:01:22Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Либерализм тарихы]] [[Санат:Либерализм]] 3637179 wikitext text/x-wiki [[Санат:Либерализм тарихы]] [[Санат:Либерализм]] hjegvigqq5fcpgoysy0888calaftsyu 14 784304 3637180 2026-07-31T07:03:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Идеологиялар тарихы]] [[Санат:Либерализм]] 3637180 wikitext text/x-wiki [[Санат:Идеологиялар тарихы]] [[Санат:Либерализм]] rqtaq3ifh1n51h7sj9tvg62ps4b3kb6 14 784305 3637181 2026-07-31T07:04:21Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Идеологиялар]] [[Санат:Саяси тарих]] 3637181 wikitext text/x-wiki [[Санат:Идеологиялар]] [[Санат:Саяси тарих]] kojt249tl95eiavoxo58bep5409tlwc 14 784306 3637182 2026-07-31T07:06:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құқықтар]] [[Санат:Ұжымшылдық]] 3637182 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құқықтар]] [[Санат:Ұжымшылдық]] hkgpwwzg3f35ojzvpwmc4z156rqsuvt 0 784307 3637183 2026-07-31T07:06:52Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3637183 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6ivdsl1e15akgfk5hkf3huj1b4uokro 3637184 3637183 2026-07-31T07:07:21Z Мағыпар 100137 үлгі 3637184 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l11hsumwr8rjqpvc2q09y6he81h9q3f 3637194 3637184 2026-07-31T07:22:54Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637194 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qvdpup6gb7viuxrdei7vz3ojjfpmwj4 3637195 3637194 2026-07-31T07:24:02Z Мағыпар 100137 дереккөз 3637195 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] grvpjtaiuynkvw4kla66bpg4t2n5b2b 3637198 3637195 2026-07-31T07:29:29Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637198 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен езектесіп орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lhw8ggoj19e3qhjhlrbjgvv2gpbcf16 3637200 3637198 2026-07-31T07:30:25Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3637200 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен езектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2rzx021hjb3l8macacvinak3y52fzeb 3637202 3637200 2026-07-31T07:33:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637202 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] d288kbpwz8wzu1n4ala1hmrzjuowc9o 3637204 3637202 2026-07-31T07:46:54Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3637204 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mqzjs2e6hlh98r3nxn2f13x7a33wc9b 3637205 3637204 2026-07-31T07:57:17Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3637205 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dg6lrzdt4kxn772dakf8z4833ux548l 3637206 3637205 2026-07-31T07:58:31Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3637206 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tj0e1fzuk4lu4czwk3fgogunfjgjmij 3637208 3637206 2026-07-31T08:03:59Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637208 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] a8l44xcyikenlr7tu2vk4m81akobi2r 3637209 3637208 2026-07-31T08:06:34Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3637209 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lq8zt694nzxz2jjx06wlusf6ctqeks1 3637210 3637209 2026-07-31T08:07:45Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3637210 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6krv05uqm16cxec9kxrh33hl47mkymk 3637214 3637210 2026-07-31T08:19:55Z Мағыпар 100137 толықтыру 3637214 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері мен көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] cyxr2sreimht3x0nmz5it423g7euyj2 3637221 3637214 2026-07-31T08:55:40Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637221 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырларда басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] j4gi5lg6ozkpf4x77pckpttdg02pqns 3637226 3637221 2026-07-31T08:58:21Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637226 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] gdzi4l949rnj5btbujjzl2vvkcug1oh 3637227 3637226 2026-07-31T08:59:52Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637227 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 041lhvqkmayn3dg5bitnqj6szdgkw8r 3637230 3637227 2026-07-31T09:02:50Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637230 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] hdlzvs616bjiguaiw1vlqhac2f0febs 3637232 3637230 2026-07-31T09:04:57Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3637232 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3e50mdnyuvp80m8g0vnht1q9uiijokw 3637235 3637232 2026-07-31T09:05:59Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3637235 wikitext text/x-wiki '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] gd2unsfv1irsuig3mhe1d9sxqna3juo 3637237 3637235 2026-07-31T09:07:03Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3637237 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l1f97krkajxem4d2vuh4jg3ni57uovh 3637239 3637237 2026-07-31T09:07:45Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3637239 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4lti662gcb8blft9aszk010jhylt6ml 3637242 3637239 2026-07-31T09:08:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3637242 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bo270yhhq6yrww4dytxaoi9ucg49h26 3637245 3637242 2026-07-31T09:09:04Z Мағыпар 100137 үлгі 3637245 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 51gw769n127ike1r8upswxqzluc0oz9 3637247 3637245 2026-07-31T09:10:10Z Мағыпар 100137 үлгі 3637247 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добеле аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] blbwiflfyqhed6po3ptu67odiys0ebu 3637250 3637247 2026-07-31T09:12:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3637250 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Добель аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добель аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] be6lnkf76xq2k26vi7tt0qkam79w133 3637252 3637250 2026-07-31T09:14:55Z Мағыпар 100137 үлгі 3637252 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Добель аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 (+371) |пошта индексі = LV-3701 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dobele |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добель аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 674bzlycw4ko0kna83q9x305pr0vbst 3637262 3637252 2026-07-31T10:17:01Z Мағыпар 100137 үлгі 3637262 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Добель аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1917 |алғашқы дерек = 1254 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1917 |жер аумағы = 2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 487 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1145 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 (+371) |пошта индексі = LV-3701 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dobele |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добель аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 79umagb7mmaqp5jbgbkd8tlv686ewtx 3637263 3637262 2026-07-31T10:19:30Z Мағыпар 100137 сурет қою 3637263 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Добель аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1917 |алғашқы дерек = 1254 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1917 |жер аумағы = 2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 487 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1145 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 (+371) |пошта индексі = LV-3701 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dobele |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добель аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Dobeles Luteriskā baznīca 2.jpg|Лютеран шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] o5yrquaxkae6umo4nypl7qzmxs62mfq 3637264 3637263 2026-07-31T10:21:04Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3637264 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Добель аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1917 |алғашқы дерек = 1254 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1917 |жер аумағы = 2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 487 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1145 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 (+371) |пошта индексі = LV-3701 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dobele |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добель аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Dobeles Luteriskā baznīca 2.jpg|Лютеран шіркеуі Dobele, houses on the city square.jpg|Қала орталығындағы XIX ғасырдағы ғимараттар </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4xmgmfkrcamuft4d5s3zri2kk87drqd 3637265 3637264 2026-07-31T10:22:24Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3637265 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Добель аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1917 |алғашқы дерек = 1254 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1917 |жер аумағы = 2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 487 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1145 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 (+371) |пошта индексі = LV-3701 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dobele |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добель аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Dobeles Luteriskā baznīca 2.jpg|Лютеран шіркеуі Dobele, houses on the city square.jpg|Қала орталығындағы XIX ғасырдағы ғимараттар Dobeles Kultūras nams.jpg|Латвия қоғамдық үйі (1939 жылы салынған) </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bs8vqy2y7oa5mq981t5srci807u39w5 3637270 3637265 2026-07-31T10:29:06Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3637270 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Добеле |шынайы атауы = {{lang-lv|Dobele}} |сурет = Dobele, Dobeles pilsēta, Latvia - panoramio (24).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = Dobele COA.svg |ту = Dobele flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =37 |lat_sec =27 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =16 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Добель аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1917 |алғашқы дерек = 1254 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1917 |жер аумағы = 2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 487 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1145 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 (+371) |пошта индексі = LV-3701 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Dobele |сайты = |сайт тілі = }} '''Добеле''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Добель аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Добеле қаласының халқы 2026 жылы 9 487 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-dobele-11453.html|title=Население Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Добеле [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 70 км жерде, Берзе өзенінің жағасында орналасқан, онда Земгаль жазығы Шығыс Курш қыратымен кезектесіп орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-dobele|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Добеле туралы алғашқы жазбаша деректер 1254 жылға жатады. Бұл туралы Земгальды бөлу туралы келісімде айтылған. Сол кезде оның аумағында ағаш шіркеу болған. Құрылыс Ливон соғысы кезінде қиратылған. Кейіннен оның орнына тас бекініс пайда болды, оның қабырғаларының жанында қолөнершілер қонысы пайда болды. XV ғасырдың соңында шіркеу салынып, көп ұзамай оның жанында базар алаңы пайда болды. Герцог Якоб Кеттлердің билігі кезінде ауылда ағаш кесетін диірмен, ұн диірмені және зығыр кептіргіш жұмыс істеді. 1929 жылы ауыл арқылы Елгава-Лиепая темір жолы өтті. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы институты құрылды. Добеле 1917 жылы қала мәртебесін алды. 1920 және 1930 жылдар аралығында қала қарқынды дамыды. 1950 жылы Добеле әкімшілік орталыққа айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16489-Dobele.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Добеледе AS Dobeles dzirnavnieks зауыты (Tartu Mill компаниясының еншілес кәсіпорны), Seal/Spodrība химиялық зауыты, Baltic Candles балауыз шам зауыты және болат конструкциялары мен бөлшектерін өндіруші SIA East Metal сияқты көптеген ірі кәсіпорындар орналасқан. Добеледе төрт жалпы білім беретін мектеп бар: №1 Добеле орта мектебі, Добеле қолөнер және жалпы орта мектебі, Добеле бастауыш мектебі және Добеле мемлекеттік спорт залы. Добеледе сонымен қатар төрт балабақша бар. Қалада сонымен қатар Добеле спорт мектебі, Добеле өнер мектебі, Добеле музыка мектебі, Балалар мен жасөспірімдер орталығы, Добеле жастар және денсаулық орталығы және Добеле кәсіптік орта мектебі орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/dobele/|title=Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Бұл жерде ғасырлар бұрын салынған тас бекіністің қирандылары әлі күнге дейін сақталған. Қаланың инфрақұрылымы жақсы дамыған, саяхатшылар үшін өте ежелгі деп саналатын қаланың көрікті жерлері ерекше қызығушылық тудырады. *'''Орталық алаң''' — Добеленің орталық алаңы туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның құрылысы орта ғасырлардан басталды. Бүгінде алаң мен лютерандық шіркеу ең маңызды тарихи ғимараттардың бірі болып табылады. Туристер Добелеге келген сайын, барлық іс-шаралар дәстүрлі түрде орталық алаңда өтетіндіктен, әркімнің көңілді жәрмеңкелерге, байқауларға және концерттерге қатысу мүмкіндігі бар. *'''Евангелиялық лютеран шіркеуі''' — туристер 1495 жылы салынған ең көне Евангелиялық лютеран шіркеуіне қызығушылық танытады. Жиі жөндеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, ғимарат өзінің ерекшелігін сақтап қалды. Қоңырау үстіндегі «Оян, жігерлендір, жұбат!» деген жазуды көруге болады. *'''Трамвай көпірі''' — қаланың жаңа және ескі бөліктерін байланыстыратын трамвай көпірі ерекше құрылым болып табылады. Табиғи көрікті жерлердің ішінде Покайн орманы ерекше орын алады. *'''Добеле қамалы''' — Ливон орденінің рыцарьлары қамалының қирандыларын көруге болады, бұл жер Латвияның басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Ғалымдар бұл жерді шамамен 14 ғасырға жатқызады. Бұл ерекше құрылымның қирандыларын қалпына келтіру жұмыстары 2001 жылы басталды. Добелеге барудың ең жақсы уақыты — сиреньнің гүлдену маусымы. Сол кезде көптеген ашық ауадағы іс-шаралар өткізіледі. Қалада сирень өсімдіктерін өсіруші, фотограф және бағбан Петерис Упитиске арналған мұражай бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/dobele_lc4366|title=Европа > Латвия > Добеле|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-31|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Dobeles Luteriskā baznīca 2.jpg|Лютеран шіркеуі Dobele, houses on the city square.jpg|Қала орталығындағы XIX ғасырдағы ғимараттар Dobeles Kultūras nams.jpg|Латвия қоғамдық үйі (1939 жылы салынған) Dobeles Valsts ģimnāzija 8.jpg|Добеле мемлекеттік спорт залының ғимараты (1940 жылы салынған) </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] afy2ze1xszulxh3lvyunksfdcg4xe42 14 784308 3637186 2026-07-31T07:09:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Әлеуметтік әділеттілік]] [[Санат:Құқық]] [[Санат:Көпшілік пен азшылық арасындағы қатынастар]] [[Санат:Бағыты бойынша саясат]] 3637186 wikitext text/x-wiki [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Әлеуметтік әділеттілік]] [[Санат:Құқық]] [[Санат:Көпшілік пен азшылық арасындағы қатынастар]] [[Санат:Бағыты бойынша саясат]] o1hmy77ztcxt0nxvfip124wv6ojdwil 14 784309 3637188 2026-07-31T07:12:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мәдениетаралық зерттеулер]] [[Санат:Саясат және нәсіл]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] 3637188 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәдениетаралық зерттеулер]] [[Санат:Саясат және нәсіл]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] 63lqodqy3krrgj7ta33sr4h7k4nbyf1 14 784310 3637189 2026-07-31T07:14:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мәдени антропология]] [[Санат:Мәдениеттану]] 3637189 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәдени антропология]] [[Санат:Мәдениеттану]] 22qnjera2ypqcmyd0vqn5knlwfhtyy4 14 784311 3637190 2026-07-31T07:17:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бағыты бойынша саясат]] [[Санат:Нәсіл және қоғам]] 3637190 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бағыты бойынша саясат]] [[Санат:Нәсіл және қоғам]] 7ds293ynsx96dh6y6rty8hxl5l67ms8 14 784312 3637191 2026-07-31T07:19:56Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тақырыптары бойынша нәсіл]] [[Санат:Тақырыптары бойынша қоғам]] 3637191 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тақырыптары бойынша нәсіл]] [[Санат:Тақырыптары бойынша қоғам]] sdl3kobxwtpdacr92tqfy3171z66w28 14 784313 3637192 2026-07-31T07:21:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Нәсілдер]] [[Санат:Тақырыптар бойынша санаттар]] 3637192 wikitext text/x-wiki [[Санат:Нәсілдер]] [[Санат:Тақырыптар бойынша санаттар]] 6n5ljhaau6sycy6rtl6hfqyfuy7f26s 14 784314 3637193 2026-07-31T07:22:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тақырыптар бойынша санаттар]] [[Санат:Қоғам]] 3637193 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тақырыптар бойынша санаттар]] [[Санат:Қоғам]] ff5g6728fm56nm8pnulybi0gtddz81h 14 784315 3637196 2026-07-31T07:24:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ынтымақтастық]] [[Санат:Саяси мәдениет]] [[Санат:Мәдениет]] [[Санат:Әлеуметтік идеологиялар]] 3637196 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ынтымақтастық]] [[Санат:Саяси мәдениет]] [[Санат:Мәдениет]] [[Санат:Әлеуметтік идеологиялар]] rxcs9ea77xl4tyk6jmvv91cov7dyn2a 14 784316 3637197 2026-07-31T07:27:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Топтық үдерістер]] [[Санат:Қатынасу]] [[Санат:Ұйымдық мінез-құлық]] [[Санат:Ұйымдық мәдениет]] [[Санат:Білім социологиясы]] 3637197 wikitext text/x-wiki [[Санат:Топтық үдерістер]] [[Санат:Қатынасу]] [[Санат:Ұйымдық мінез-құлық]] [[Санат:Ұйымдық мәдениет]] [[Санат:Білім социологиясы]] g6w4aoy4g1v7haf4aczu8j180dotc5p 14 784317 3637199 2026-07-31T07:29:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Әлеуметтік топтар]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] [[Санат:Әлеуметтік динамика]] 3637199 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әлеуметтік топтар]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] [[Санат:Әлеуметтік динамика]] t6odqqnr200l6cgxk2ftzz285bion5p 14 784318 3637201 2026-07-31T07:31:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Әлеуметтану бөлімдері]] [[Санат:Әлеуметтік жүйелер]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] 3637201 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әлеуметтану бөлімдері]] [[Санат:Әлеуметтік жүйелер]] [[Санат:Әлеуметтік психология]] cn6o51uaxlmbjg59lv5sub9zebqo8mu 0 784319 3637215 2026-07-31T08:25:15Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Иерарх |жүгіну = Оның Қасиеттілігі Папа |есімі = II Иоанн Павел |шынайы есімі = {{lang-la|Ioannes Paulus PP. II}} |туған кездегі есімі = Кароль Юзеф Войтыла... 3637215 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Иерарх |жүгіну = Оның Қасиеттілігі Папа |есімі = II Иоанн Павел |шынайы есімі = {{lang-la|Ioannes Paulus PP. II}} |туған кездегі есімі = Кароль Юзеф Войтыла |туған кездегі шынайы есімі = Karol Józef Wojtyła |сурет = ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg |ені = 240 |сурет анықтамасы = II Иоанн Павел 1988 жылы |титул = [[Папалық|Рим папасы]] |реті = 264 |ту = Emblem of the Papacy SE.svg |шіркеуі = [[Католик шіркеуі|Рим-католик шіркеуі]] |қауым = |таңдалуы = 16 қазан 1978 |интронизация = 22 қазан 1978 |басқара бастады = 16 қазан 1978 |басқаруын аяқтады = 2 сәуір 2005 |басқару кезеңі = |ізашары = [[I Иоанн Павел]] |ізбасары = [[XVI Бенедикт]] |биліктен бас тартуы = |комментарий = |титул_2 = [[Краков архиепархиясы|Краков архиепископы]] |реті_2 = |ту_2 = POL Kraków COA.svg |шіркеуі_2 = |қауым_2 = |таңдалуы_2 = |интронизация_2 = |басқара бастады_2 = 13 қаңтар 1964 |басқаруын аяқтады_2 = 16 қазан 1978 |басқару кезеңі_2 = |ізашары_2 = Адам Стефан Сапега<br>Евгениуш Базяк <small>(апостолдық администратор ретінде)</small> |ізбасары_2 = Франтишек Махарский |титул_3 = |реті_3 = |ту_3 = |шіркеуі_3 = |қауым_3 = |таңдалуы_3 = |интронизация_3 = |басқара бастады_3 = |басқаруын аяқтады_3 = |басқару кезеңі_3 = |ізашары_3 = |ізбасары_3 = |туған күні = 18.05.1920 |туған жері = Вадовице, Вадовице повяты, Краков воеводалығы, [[Польша|Польша Республикасы]] |қайтыс болған күні = 02.04.2005 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ватикан|Ватиканда}} |жерленді = [[Әулие Петер базиликасы]] |әулеті = |әкесі = |анасы = |білімі = [[Ягеллон университеті]]<br>[[Әулие Фома Аквинский папалық университеті]] |ғылыми дәрежесі = [[Богословие докторы]] |монахтықты қабылдауы = |атақ = |хиротония = 28 қыркүйек 1958 |кардинал = 26 маусым 1967 |жұбайы = |балалары = |заңдастырылған = 27 сәуір 2014 |қатары = [[Әулие]] |әулиелік қатары = |еске алу күні = |құрметі = |жебеуші = |қолтаңбасы = Signature of John Paul II.svg |қолтаңба ені = 200px |монограмма = |елтаңба = Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg |елтаңба ен = 200px |марапаттары = {{Қатар |{{Мәсіх жоғарғы ордені}} |{{Алтын өкшелік ордені}} |{{Шынжырлы IX Пий орденінің үлкен кресті}} }} {{Қатар |{{Әулие Ұлы Григорий орденінің үлкен кресті}} |{{Әулие Сильвестр орденінің үлкен кресті}} |{{Иерусалимдік Құдай Киелі табыты орденінің шынжыры}} }} {{Қатар |{{Бостандық ордені (Косово)}} |{{Алтын Олимпиадалық орден}} |{{Азаттық президенттік үздік медалі}} }} {{Қатар |[[Сурет:WWIRib.gif|60px|link=:pl:Komandoria Missio Reconciliationis]] |{{Күлімсіреу ордені}} }} |ортаққор = Ioannes Paulus II }} Әулие<ref>{{Cite web |url=http://sibcatholic.ru/2013/10/01/ioann-xxiii-i-ioann-pavel-ii-budut-prichisleny-k-liku-svyatyx-27-aprelya-2014-g |title=Иоанн XXIII и Иоанн Павел II будут причислены к лику святых 27 апреля 2014 г. |access-date=2013-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004061540/http://sibcatholic.ru/2013/10/01/ioann-xxiii-i-ioann-pavel-ii-budut-prichisleny-k-liku-svyatyx-27-aprelya-2014-g/ |archive-date=2013-10-04 |url-status=dead }}</ref> '''II Иоанн Павел''' ({{lang-la|Ioannes Paulus PP. II}}, {{lang-it|Giovanni Paolo II}}; туған есімі — '''Кароль Юзеф Войтыла''', {{lang-pl|{{Audio|Pl-Karol Józef Wojtyła.ogg|Karol Józef Wojtyła}}}}; [[18 мамыр]] [[1920 жыл]], [[Вадовице]], Вадовице повяты, Краков воеводалығы, [[Польша|Польша Республикасы]] — [[2 сәуір]] [[2005 жыл]], [[Ватикан]]) — [[Католик шіркеуі|Рим-католик шіркеуі]]нің [[Епископ|епископы]], 1978 жылдың 16 қазанынан 2005 жылдың 2 сәуіріне дейін [[Папалық|Рим папасы]]. 2011 жылдың 1 мамырында Рим папасы [[XVI Бенедикт]] оны [[Беатификация|әулиелер қатарына қоспас бұрын беатификациялады]]. 2014 жылдың 27 сәуірінде папа [[Франциск (рим папасы)|Франциск]] және онымен бірге қызмет еткен [[Демалыстағы Рим папасы|демалыстағы Рим папасы]] XVI Бенедикт оны [[Канонизация|канонизациялады]] (әулие ретінде жариялады). 1978 жылы II Иоанн Павел соңғы 455 жылда сайланған [[Италиялықтар|итальян текті]] емес тұңғыш Рим папасы (1523 жылы папа болған [[VI Адриан]] [[Голландтар|нидерландылық]] еді) әрі славян текті алғашқы понтифик атанды. Дегенмен, II Иоанн Павел [[Славяндар|славян текті]] екінші папа болған деген де болжам бар: бұл гипотеза бойынша, алғашқы славян текті папа — [[V Сикст]] болуы мүмкін (оның әкесі Сречко Перич Биеладан (қазіргі [[Черногория]]) шыққан).<ref name=":0">[http://papafranciscus.ru/27-aprelya-2014-g-sostoitsya-kanonizatsiya-ioanna-xxiii-i-ioanna-pavla-ii/ 27 апреля 2014 года состоится канонизация Иоанна XXIII и Иоанна Павла II] {{Wayback|url=http://papafranciscus.ru/27-aprelya-2014-g-sostoitsya-kanonizatsiya-ioanna-xxiii-i-ioanna-pavla-ii/ |date=20131004235350 }} // Информационная служба «Папа Римский Франциск», 30.09.2013.</ref> Понтификат ұзақтығы жағынан ол тек [[IX Пий]]ге ғана жол береді. II Иоанн Павелдің ізбасары болып [[XVI Бенедикт]] есімін алған неміс кардиналы Йозеф Ратцингер сайланды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 1976—2000}} [[Санат:Рим папалары]] 7ylcpdtc4d04hxsy1t6a46yhwpti249 0 784321 3637223 2026-07-31T08:57:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұ... 3637223 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bd61ogp0jx2egupgfe8fb7f1t9lhjvn 3637224 3637223 2026-07-31T08:57:38Z 1nter pares 146705 3637224 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pgoam407r0p8tasderc7hubz2nu43rj 3637225 3637224 2026-07-31T08:58:03Z 1nter pares 146705 3637225 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rx0nchyuniv7rptfkw3o1z644j9kln3 3637229 3637225 2026-07-31T09:01:46Z 1nter pares 146705 3637229 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} XXI ғасырдағы бөлшек банк — арнайы технологияларды қолданатын, көптеген клиентке қызмет көрсететін және оларға барынша көп банк қызметтерін ұсынатын несиелік ұйым. Бөлшек банктерде қолданылатын технологиялар желілік дүкендер мен қызмет көрсету саласында қолданылатын технологияларға ұқсас. Бөлшек банкте барлығы тұтынушыға бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6qam8lv4q57ijejlvgsx9t94vos42n4 3637231 3637229 2026-07-31T09:03:07Z 1nter pares 146705 /* Сипаттамасы */ 3637231 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} XXI ғасырдағы бөлшек банк — арнайы технологияларды қолданатын, көптеген клиентке қызмет көрсететін және оларға барынша көп банк қызметтерін ұсынатын несиелік ұйым. Бөлшек банктерде қолданылатын технологиялар желілік дүкендер мен қызмет көрсету саласында қолданылатын технологияларға ұқсас. Бөлшек банкте барлығы тұтынушыға бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктің қызметтерін кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар пайдаланады. Бөлшек банктің менеджерлері клиенттердің қажеттіліктерін барынша толық қанағаттандыруға баса назар аударады.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=12}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5no96rw00gdcp4n59io2ma4rcbhxtmt 3637233 3637231 2026-07-31T09:05:00Z 1nter pares 146705 3637233 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} XXI ғасырдағы бөлшек банк — арнайы технологияларды қолданатын, көптеген клиентке қызмет көрсететін және оларға барынша көп банк қызметтерін ұсынатын несиелік ұйым. Бөлшек банктерде қолданылатын технологиялар желілік дүкендер мен қызмет көрсету саласында қолданылатын технологияларға ұқсас. Бөлшек банкте барлығы тұтынушыға бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктің қызметтерін кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар пайдаланады. Бөлшек банктің менеджерлері клиенттердің қажеттіліктерін барынша толық қанағаттандыруға баса назар аударады.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=12}} Бөлшек банк төрт негізгі блоктан тұрады: шаруашылық блок, IT бағыты, жоспарлау және ынталандыру, сондай-ақ банк өнімдері мен төлем сервистерін әзірлеу және сату жүйесі. Бөлшек банк — сату нүктелерінің кең өңіраралық желісі бар несиелік ұйым. Банк мекемесінде көптеген клиентке қызмет көрсету тек жақсы автоматтандырылған үдерістер болған жағдайда ғана мүмкін. Банк қызметкерлері жақсы ынталандырылған болуы тиіс, бұл олардың еңбек өнімділігін арттыруға ықпал етеді.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=13}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4v9lt8aw67vxqa8ri2ie5lmhejjgfyj 3637234 3637233 2026-07-31T09:05:55Z 1nter pares 146705 /* Сипаттамасы */ 3637234 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} XXI ғасырдағы бөлшек банк — арнайы технологияларды қолданатын, көптеген клиентке қызмет көрсететін және оларға барынша көп банк қызметтерін ұсынатын несиелік ұйым. Бөлшек банктерде қолданылатын технологиялар желілік дүкендер мен қызмет көрсету саласында қолданылатын технологияларға ұқсас. Бөлшек банкте барлығы тұтынушыға бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктің қызметтерін кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар пайдаланады. Бөлшек банктің менеджерлері клиенттердің қажеттіліктерін барынша толық қанағаттандыруға баса назар аударады.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=12}} Бөлшек банк төрт негізгі блоктан тұрады: шаруашылық блок, IT бағыты, жоспарлау және ынталандыру, сондай-ақ банк өнімдері мен төлем сервистерін әзірлеу және сату жүйесі. Бөлшек банк — сату нүктелерінің кең өңіраралық желісі бар несиелік ұйым. Банк мекемесінде көптеген клиентке қызмет көрсету тек жақсы автоматтандырылған үдерістер болған жағдайда ғана мүмкін. Банк қызметкерлері жақсы ынталандырылған болуы тиіс, бұл олардың еңбек өнімділігін арттыруға ықпал етеді.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=13}} Бөлшек банктер жаңа сату нүктелерін ашу бағытында тұрақты жұмыс жүргізеді. Несиелік ұйымның жылдық даму тұжырымдамасын әзірлеу кезінде жоспарға жаңа сату нүктелерінің саны мен олардың орналасатын орындары, сондай-ақ оларды іске асыруға қажетті шығындар енгізіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=14}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cz89m91g8k3k0d8r90rilbiv67wz6so 3637243 3637234 2026-07-31T09:08:43Z 1nter pares 146705 /* Сипаттамасы */ 3637243 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} XXI ғасырдағы бөлшек банк — арнайы технологияларды қолданатын, көптеген клиентке қызмет көрсететін және оларға барынша көп банк қызметтерін ұсынатын несиелік ұйым. Бөлшек банктерде қолданылатын технологиялар желілік дүкендер мен қызмет көрсету саласында қолданылатын технологияларға ұқсас. Бөлшек банкте барлығы тұтынушыға бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктің қызметтерін кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар пайдаланады. Бөлшек банктің менеджерлері клиенттердің қажеттіліктерін барынша толық қанағаттандыруға баса назар аударады.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=12}} Бөлшек банк төрт негізгі блоктан тұрады: шаруашылық блок, IT бағыты, жоспарлау және ынталандыру, сондай-ақ банк өнімдері мен төлем сервистерін әзірлеу және сату жүйесі. Бөлшек банк — сату нүктелерінің кең өңіраралық желісі бар несиелік ұйым. Банк мекемесінде көптеген клиентке қызмет көрсету тек жақсы автоматтандырылған үдерістер болған жағдайда ғана мүмкін. Банк қызметкерлері жақсы ынталандырылған болуы тиіс, бұл олардың еңбек өнімділігін арттыруға ықпал етеді.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=13}} Бөлшек банктер жаңа сату нүктелерін ашу бағытында тұрақты жұмыс жүргізеді. Несиелік ұйымның жылдық даму тұжырымдамасын әзірлеу кезінде жоспарға жаңа сату нүктелерінің саны мен олардың орналасатын орындары, сондай-ақ оларды іске асыруға қажетті шығындар енгізіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=14}} Германияның бөлшек банктері жеке клиенттерді тарту арқылы өз клиенттік базасын кеңейтуге тырысты. Мұны жүзеге асыру банктік емес және квазибанктік мекемелер тарапынан бәсекелестіктің күшеюіне байланысты қиын болды, олардың кейбірі өз қызметтерін онлайн режимде ұсынады. Америкалық банктердің бірі — Washington Mutual Inc. өз қызметінде бөлшек банктің жаңа моделін қолданды. Бұл жаңашылдық клиенттермен неғұрлым еркін өзара іс-қимыл жасауды көздейді. Мұндай тәсіл «Occasio» филиалы аясында іске асырылды, онда кассалардың орнына компьютерлік киоскілер орналастырылған. Осы киоскілерде клиенттер кеңесшілердің көмегімен өздеріне қажетті кез келген ақпаратты ала алады, төлем жасай алады және инвестициялық өнімдерді сатып ала алады.<ref name="Деньги. Финансы. Кредит">{{cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/2004-04-016-kern-h-y-dombret-a-r-roznichnye-banki-neobhodimost-novyh-biznes-modeley-kern-h-j-dombret-a-r-retail-banking-mit-neuen|title=Деньги. Финансы. Кредит|author=Шабаева В.И|date=|website=|publisher=|access-date=|lang=|archive-date=2022-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122111039/https://cyberleninka.ru/article/n/2004-04-016-kern-h-y-dombret-a-r-roznichnye-banki-neobhodimost-novyh-biznes-modeley-kern-h-j-dombret-a-r-retail-banking-mit-neuen|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1cc5wdj7kw6sfmya2sq4awgdn0t7rvv 3637246 3637243 2026-07-31T09:09:11Z 1nter pares 146705 /* Сипаттамасы */ 3637246 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} XXI ғасырдағы бөлшек банк — арнайы технологияларды қолданатын, көптеген клиентке қызмет көрсететін және оларға барынша көп банк қызметтерін ұсынатын несиелік ұйым. Бөлшек банктерде қолданылатын технологиялар желілік дүкендер мен қызмет көрсету саласында қолданылатын технологияларға ұқсас. Бөлшек банкте барлығы тұтынушыға бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктің қызметтерін [[кәсіпкер]]лер мен [[заңды тұлға]]лар пайдаланады. Бөлшек банктің менеджерлері клиенттердің қажеттіліктерін барынша толық қанағаттандыруға баса назар аударады.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=12}} Бөлшек банк төрт негізгі блоктан тұрады: шаруашылық блок, IT бағыты, жоспарлау және ынталандыру, сондай-ақ банк өнімдері мен төлем сервистерін әзірлеу және сату жүйесі. Бөлшек банк — сату нүктелерінің кең өңіраралық желісі бар несиелік ұйым. Банк мекемесінде көптеген клиентке қызмет көрсету тек жақсы автоматтандырылған үдерістер болған жағдайда ғана мүмкін. Банк қызметкерлері жақсы ынталандырылған болуы тиіс, бұл олардың еңбек өнімділігін арттыруға ықпал етеді.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=13}} Бөлшек банктер жаңа сату нүктелерін ашу бағытында тұрақты жұмыс жүргізеді. Несиелік ұйымның жылдық даму тұжырымдамасын әзірлеу кезінде жоспарға жаңа сату нүктелерінің саны мен олардың орналасатын орындары, сондай-ақ оларды іске асыруға қажетті шығындар енгізіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=14}} Германияның бөлшек банктері жеке клиенттерді тарту арқылы өз клиенттік базасын кеңейтуге тырысты. Мұны жүзеге асыру банктік емес және квазибанктік мекемелер тарапынан бәсекелестіктің күшеюіне байланысты қиын болды, олардың кейбірі өз қызметтерін онлайн режимде ұсынады. Америкалық банктердің бірі — Washington Mutual Inc. өз қызметінде бөлшек банктің жаңа моделін қолданды. Бұл жаңашылдық клиенттермен неғұрлым еркін өзара іс-қимыл жасауды көздейді. Мұндай тәсіл «Occasio» филиалы аясында іске асырылды, онда кассалардың орнына компьютерлік киоскілер орналастырылған. Осы киоскілерде клиенттер кеңесшілердің көмегімен өздеріне қажетті кез келген ақпаратты ала алады, төлем жасай алады және инвестициялық өнімдерді сатып ала алады.<ref name="Деньги. Финансы. Кредит">{{cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/2004-04-016-kern-h-y-dombret-a-r-roznichnye-banki-neobhodimost-novyh-biznes-modeley-kern-h-j-dombret-a-r-retail-banking-mit-neuen|title=Деньги. Финансы. Кредит|author=Шабаева В.И|date=|website=|publisher=|access-date=|lang=|archive-date=2022-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122111039/https://cyberleninka.ru/article/n/2004-04-016-kern-h-y-dombret-a-r-roznichnye-banki-neobhodimost-novyh-biznes-modeley-kern-h-j-dombret-a-r-retail-banking-mit-neuen|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a4qn6pog8n6pa34dvw3dh9dqhbf1uhz 3637253 3637246 2026-07-31T09:15:05Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Банктер|Банктер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3637253 wikitext text/x-wiki '''Бөлшек банк''' — көптеген клиенттерге қызмет көрсететін несиелік ұйым. Бұл ретте арнайы технологиялар қолданылады, ал бөлшек банктің көрсететін банктік қызметтерінің ауқымы өте кең.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктерде заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=10}} Халыққа қызмет көрсететін банктердің барлығы бірдей бөлшек банктер болып саналмайды.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} == Сипаттамасы == Классикалық бөлшек банк әртүрлі клиенттер тобына қызмет көрсетуге бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} XXI ғасырдағы бөлшек банк — арнайы технологияларды қолданатын, көптеген клиентке қызмет көрсететін және оларға барынша көп банк қызметтерін ұсынатын несиелік ұйым. Бөлшек банктерде қолданылатын технологиялар желілік дүкендер мен қызмет көрсету саласында қолданылатын технологияларға ұқсас. Бөлшек банкте барлығы тұтынушыға бағдарланған.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=11}} Бөлшек банктің қызметтерін [[кәсіпкер]]лер мен [[заңды тұлға]]лар пайдаланады. Бөлшек банктің менеджерлері клиенттердің қажеттіліктерін барынша толық қанағаттандыруға баса назар аударады.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=12}} Бөлшек банк төрт негізгі блоктан тұрады: шаруашылық блок, IT бағыты, жоспарлау және ынталандыру, сондай-ақ банк өнімдері мен төлем сервистерін әзірлеу және сату жүйесі. Бөлшек банк — сату нүктелерінің кең өңіраралық желісі бар несиелік ұйым. Банк мекемесінде көптеген клиентке қызмет көрсету тек жақсы автоматтандырылған үдерістер болған жағдайда ғана мүмкін. Банк қызметкерлері жақсы ынталандырылған болуы тиіс, бұл олардың еңбек өнімділігін арттыруға ықпал етеді.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=13}} Бөлшек банктер жаңа сату нүктелерін ашу бағытында тұрақты жұмыс жүргізеді. Несиелік ұйымның жылдық даму тұжырымдамасын әзірлеу кезінде жоспарға жаңа сату нүктелерінің саны мен олардың орналасатын орындары, сондай-ақ оларды іске асыруға қажетті шығындар енгізіледі.{{sfn|Технологии розничного банка|2016|p=14}} Германияның бөлшек банктері жеке клиенттерді тарту арқылы өз клиенттік базасын кеңейтуге тырысты. Мұны жүзеге асыру банктік емес және квазибанктік мекемелер тарапынан бәсекелестіктің күшеюіне байланысты қиын болды, олардың кейбірі өз қызметтерін онлайн режимде ұсынады. Америкалық банктердің бірі — Washington Mutual Inc. өз қызметінде бөлшек банктің жаңа моделін қолданды. Бұл жаңашылдық клиенттермен неғұрлым еркін өзара іс-қимыл жасауды көздейді. Мұндай тәсіл «Occasio» филиалы аясында іске асырылды, онда кассалардың орнына компьютерлік киоскілер орналастырылған. Осы киоскілерде клиенттер кеңесшілердің көмегімен өздеріне қажетті кез келген ақпаратты ала алады, төлем жасай алады және инвестициялық өнімдерді сатып ала алады.<ref name="Деньги. Финансы. Кредит">{{cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/2004-04-016-kern-h-y-dombret-a-r-roznichnye-banki-neobhodimost-novyh-biznes-modeley-kern-h-j-dombret-a-r-retail-banking-mit-neuen|title=Деньги. Финансы. Кредит|author=Шабаева В.И|date=|website=|publisher=|access-date=|lang=|archive-date=2022-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122111039/https://cyberleninka.ru/article/n/2004-04-016-kern-h-y-dombret-a-r-roznichnye-banki-neobhodimost-novyh-biznes-modeley-kern-h-j-dombret-a-r-retail-banking-mit-neuen|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Банктер]] d4781mpwr0vez1p2cmmlfkuxrk1vgiu